T.C.
D A N I Ş T A Y
SEKİZİNCİ DAİRE
Esas No : 2024/2366
Karar No : 2025/10543
DAVACI: ... Genel Müdürlüğü
VEKİLİ: Av. ...
DAVALI : ... Bakanlığı
VEKİLLERİ : Av. ..., Av. ...
DAVANIN KONUSU :
Milli Eğitim Bakanlığı Özel Eğitim Kurumları Genel Müdürlüğünce hazırlanan ve 08/03/2014 tarihli ve 1009860 sayılı Makam Oluru ile yürürlüğe konulan İş Makineleri Sürücü Eğitimi (Operatörlük) Kursları Yönergesi'nin, 28/09/2023 tarihli ve 85561775 sayılı Makam Oluru ile değişik;
1-"Tanımlar" başlıklı 4. maddesinin 1. fıkrasının (ç) bendinin 23., 24., 25., 26., 27., 28., 29., 30. ve 66. numaralı alt bentlerinin,
2-Yönergenin Ek-1 sayılı ekinde yer alan; "Kursların Uyguladıkları Öğretim Programlarına Göre Uygulama Eğitim Alanları" başlıklı tablonun V. bölümünün 8., 9., 10., 11., 12., 13., 14., 15. ve 26. satırlarının,
3-Ek-2 sayılı ekinde yer alan "Kursların Uyguladıkları Öğretim Programlarının Bakanlık Onay Tarih ve Sayısı ile Teorik ve Uygulama Ders Saati Süreleri Tablosu"nun 23., 24., 25., 26., 27., 28., 29., 30. ve 66. satırları ile,
4- Aynı Makam Oluruyla Yönergenin 20. maddesinin 2. fıkrasının ilga edilmesine ilişkin kısmının iptali istenilmektedir.
DAVACININ İDDİALARI : Davalının dava konusu Yönerge değişikliği ile, havaalanı araçlarını özel maksatlı araç kategorisinde değil, karayolunda kullanılan iş makinesi kategorisinde değerlendirdiği ve Yönergenin ek listesinde yer hizmet araçlarını eğitim programları kapsamına aldığı; karayolunda da kullanılan araçlar için (örneğin; yükleyici, greyder) MEB onaylı kurslardan eğitim alındığı, ancak, davaya konu araçların sadece havaalanının hava tarafında kullanıldığı, Havalimanları Yer Hizmetleri Yönetmeliği'nin ilgili maddelerindeki yükümlülükler uyarınca sadece hava tarafında kullanılan araçların Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü’nün çıkardığı "Havaalanları Dairesi Eğitim Talimatı" uyarınca ve DHMİ Genel Müdürlüğü tarafından yetkilendirilen eğitimcilerce verilen eğitim sonucu kullanıldığı, söz konusu eğitimin MEB tarafından yetkilendirilen kuruluşlarca verilmesinde kamu yararına uyarlık olmadığı ve bu eğitimin kurslarca verilmesinin mümkün de olmadığı; zira, MEB onaylı kurslarda gerekli özelliklerde eğitimci istihdam edilmesi ve araçların pratik eğitim amaçlı tahsis edilmesinin mümkün görünmediği, yeterli sayıda operatörlük kursunun bulunmadığı; eğitimi verecek işletme, yer hizmet araçlarına sahip değilse, havaalanı bünyesinde eğitim verilmesi gerekeceği, bunun da telafisi güç zararlar doğuracağı; eğitimler protokol yapılan kurum sahasında yapılmak istenirse, eğitimcilerin ve kursiyerlerin özel tahditli havaalanı sahasına girmelerinin de mümkün olmayacağı; nasıl ki Emniyet Genel Müdürlüğü ve Türk Silahlı Kuvvetleri'nin tank, akrep gibi araçlarını kullanma eğitimi sürücü kurslarında verilmiyorsa özel amaçlı hava tarafında kullanılan yer hizmet araçlarının da Milli Eğitim Bakanlığı'nca belirlenen programlar kapsamında olmaması gerektiği, Yönergenin yürürlükten kaldırılan 20. maddesinin 2. fıkrasında karayoluna çıkmayan ve karayolunda kullanılmayan havalimanındaki araçlar için G sınıfı sürücü belgesi düzenlenmeyeceği kural altına alınmışken anılan hükmün ilga edilmesiyle birlikte artık söz konusu araçlar için de G sınıfı sürücü ehliyeti bulunması şartı aranacağı; oysa ki havalimanı PAT sahasının karayolu tanımına dahil olmadığı ve bu nedenle 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu kapsamına girmediği, davaya konu araçların özel plakalandırma işlemlerinin DHMİ tarafından yapıldığı ileri sürülmektedir.
DAVALININ SAVUNMASI: İş makinesi operatörlüğü için gerekli olan operatörlük belgesinin kural olarak "G" sınıfı sürücü belgesine dönüştürüldüğü; ancak, bazı iş makinelerinin karayolunda kullanılması mümkün olmadığından bu şekilde kullanılamayan makineler için alınan operatörlük belgesinin "G" sınıfı sürücü belgesine dönüştürülmediği, hangi tür iş makineleri için alınan operatörlük belgelerinin "G" sınıfı sürücü belgesine dönüştürüleceğini İçişleri Bakanlığı'nın belirlediği; İçişleri Bakanlığı’nca Sürücü Adayları ve Sürücülerde Aranacak Sağlık Şartları ile Muayenelerine Dair Yönetmeliğin 4. maddesinin 9. fıkrası kapsamında belirlenen kısıt kodları arasında davaya konu 9 tip havaalanı taşıtının isimlerinin “iş makinesi” sınıfında sayıldığı, dolayısıyla bunlar için verilen operatörlük belgesinin "G" sınıfı sürücü belgesine dönüştürülmesinin zorunlu olduğu; davacı, hava tarafında kullanılan araçların kullanım eğitimlerini belirlemek ve vermenin kendi yetkisinde olduğunu belirtmekte ise de, Anayasa’nın 42. maddesine göre eğitimin Devlet gözetimi ve denetimi altında yapılması gerektiği; diğer yandan, 1739 sayılı Milli Eğitim Temel Kanunu'nun da eğitim ve öğretim hizmetinin Devlet adına yürütülmesinden, gözetim ve denetiminden Milli Eğitim Bakanlığını sorumlu tuttuğu; iş makinesi karayoluna çıksın veya çık(a)masın, aracı kullanabilmek için operatörlük kursuna kaydolunarak bu aracı kullanma yeterliliğine sahip olunduğunun "operatörlük belgesi" ile ispatlanması gerektiği; davacı yer hizmetlerininin yürütülmesi için gerekli önlemleri almakla yükümlü olsa bile bu yükümlülüğün milli kamu hizmeti olan "eğitim" verme yetkisini de içerdiğinin söylenemeyeceği; Havalimanları Yer Hizmetleri Yönetmeliği’nde "personele gerekli eğitimleri ve araç kullanma belgesi vermek" olarak ifade edilen yükümlülüğün ise "hizmet içi eğitim" olarak yorumlanması gerektiği, anılan Yönetmelikteki "araç kullanma belgesi"nin operatörlük belgesi veya "G" sınıfı sürücü belgesi yerine geçemeyeceği, araç kullanma belgesinin ön şartı olarak operatörlük belgesi/sürücü belgesinin aranması gerektiği; yine de tüm eğitim sürecinin kendileri tarafından yürütülmesi gerektiği ileri sürülüyorsa, davacının 5580 sayılı Kanun kapsamında kurum açıp işletmek suretiyle söz konusu operatörlük eğitimini verebileceği; iş makinesi sürücü eğitimi kurslarının açılabilmesi için, özel eğitim kurumunun belli bir alana sahip olması gerektiği, diğer kurum ve kuruluşlarla yapılacak protokoller kapsamında söz konusu araçlara ilişkin eğitim programları verilebilir ise de, protokol yoluyla eğitim vermenin alternatif bir yol olduğu, diğer bir anlatımla, eğitim veren kurumun Yönerge’de belirtilen donanım ve şartları sağlamasının esas olduğu; gerek araçların maliyetli oluşu gerek hem eğitimde hem havaalanında kullanılacak olması nedeniyle eğitime tahsis edilecek araç sayısının yeterli olmayacağı ileri sürülmüşse de; aynı eğitim davacı tarafından verilirse de belirtilen sakıncanın söz konusu olacağı savunulmaktadır.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ : ...
DÜŞÜNCESİ : Dava konusu düzenlemelerin iptali gerektiği düşünülmektedir.
DANIŞTAY SAVCISI : ...
DÜŞÜNCESİ : Dava; Milli Eğitim Bakanlığı, Özel Eğitim Kurumları Genel Müdürlüğünce hazırlanıp 08/03/2014 tarihli ve 1009860 sayılı Makam Oluru ile yürürlüğe konulan İş Makineleri Sürücü Eğitimi (Operatörlük) Kursları Yönergesi'nin, 28/09/2023 tarihli ve 85561775 sayılı Makam Oluru ile değişik "Tanımlar" başlıklı 4. maddesinin 1. fıkrasının (ç) bendinin 23., 24., 25., 26., 27., 28., 29., 30. ve 66. numaralı alt bentlerinin, Yönergenin Ek-1 sayılı ekinde yer alan "Kursların Uyguladıkları Öğretim Programlarına Göre Uygulama Eğitim Alanları" başlıklı tablonun V. bölümünün 8., 9., 10., 11., 12., 13., 14., 15. ve 26. satırlarının, Ek-2 sayılı ekinde yer alan "Kursların Uyguladıkları Öğretim Programlarının Bakanlık Onay Tarih ve Sayısı ile Teorik ve Uygulama Ders Saati Süreleri Tablosu"nun 23., 24., 25., 26., 27., 28., 29., 30. ve 66. satırları ile aynı Makam Olurunun Yönergenin 20. maddesinin 2. fıkrasının ilga edilmesine ilişkin kısmının iptali istemiyle açılmştır.
2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun "Kapsam" başlıklı 2. maddesinde; "Bu Kanun, trafikle ilgili kuralları, şartları, hak ve yükümlülükleri, bunların uygulanmasını ve denetlenmesini, ilgili kuruluşları ve bunların görev, yetki ve sorumluluk, çalışma usulleri ile diğer hükümleri kapsar.
Bu Kanun, karayollarında uygulanır. Ancak aksine bir hüküm yoksa;
a) Karayolu dışındaki alanlardan kamuya açık olanlar ile park, bahçe, park yeri, garaj, yolcu ve eşya terminali, servis ve akaryakıt istasyonlarında karayolu taşıt trafiği için faydalanılan yerler ile,
b) Erişme kontrollü karayolunda ve para ödenerek yararlanılan karayollarının kamuya açık kesimlerinde ve belirli bir karayolunun bağlantısını sağlayan deniz, göl ve akarsularüzerinde kamu hizmeti gören araçların, karayolu araçlarına ayrılan kısımlarında da,
Bu Kanun hükümleri uygulanır." hükmü yer almaktadır., 2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanunu'nun "Yer hizmetleri" başlıklı 44. maddesinde; "Ulaştırma Bakanlığı, havaalanlarında, yolcu ve yük trafiğinin ve her türlü hizmetlerin çağdaş sivil havacılık ilkelerine ve ülke çıkarlarına uygun bir biçimde yürütülmesi amacı ile gereken önlemleri almaya veya aldırmaya yetkilidir." hükmü yer almaktadır.
23/08/2016 tarih ve 29810 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Havalimanları/ Havalanları Yer Hizmetleri Yönetmeliği (SHY-22)'nin "Tanımlar" başlıklı 4. maddesinde; "(1) Bu Yönetmelikte geçen; (...) i) (Ek:RG-3/11/2018-30584) (Değişik:RG-14/6/2022-31866) Hava tarafı: Havalimanında/havaalanında pistleri, taksi yolları, apron ve bunlara bitişik sahaları, hava araçlarının kalkmasını, inmesini ve yer manevralarını yapmasını, hava araçlarının yakıt, bakım ve diğer ihtiyaçlarının karşılanmasını ve yük ile yolcu indirilip bindirilmesini temin edici tesisleri ve belirli durumlarda doğrudan uçuş faaliyeti amacıyla kullanılan bina ve yapıları veya bunların bazı kısımlarını ve bu bölümlerin hepsine girişin kontrollü olduğu yerleri, s) Pat alanları: Hava araçları ve bunların faaliyetleri ile ilgili araç ve gereçlerin hareket ve park edilmesinde kullanılan asfalt, beton ve toprak yapıdaki pist, apron ve taksi yolları ile yakın çevresini, ü) Yer hizmetleri kuruluşu: Havalimanlarında/ havaalanlarında yer hizmetleri yapmak üzere çalışma ruhsatı alan veya yetkilendirilen kamu ya da özel tüzel kişiliği statüsündeki kuruluşları ifade eder." kuralına; "Yükümlülükler" başlıklı 19. maddesinde; "(1) Yer hizmetleri kuruluşları ve hava taşıyıcıları aşağıdaki hususları yerine getirmekle yükümlüdürler: (...) ı) PAT alanlarında görev yapan araçları ehliyetsiz ve/veya özel sertifikasız personele kullandırmamak. i) PAT alanlarında araç kullanacak tüm personelin, havalimanı/havaalanı işletmecisi tarafından havalimanı/havaalanı trafik kuralları konusunda açılacak eğitimden geçirilmesini ve eğitimden geçen personele, PAT alanlarında araç kullanma belgesinin verilmesini sağlamak. j) Özel maksatlı araçları kullanacak personelin, yetkili bir kuruluş veya kendi kuruluşunca verilmiş bir eğitimden geçirilmesini sağlamak.(...)" kuralına yer verilmiştir.
Öte yandan Devlet Hava Meydanları Genel Müdürlüğü Havalimanları Pat Sahalarında Araç Kullanma Yönergesi'nde ise; havalimanı hava tarafında faaliyet gösteren personel ile kendinden hareketli veya çekilerek hareket edebilen tüm araç ve teçhizatın hareketleri ile bunların kullanımına ilişkin usul ve esaslar düzenlenmiştir.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri ile uyuşmazlığa konu havalimanı araçlarının hizmet ettiği alan ve yer dikkate alınarak yapılan değerlendirmede; adı geçen araçların yalnızca havalimanının hava tarafında (PAT sahasında) kullanıldığı, bu araçların özellikleri ile hizmet ettikleri alan dikkate alındığında, söz konusu araçların kullanılmasının ayrı bir uzmanlık ve özel trafik bilgisi gerektirdiği, Havalimanları/Havalanları Yer Hizmetleri Yönetmeliği uyarınca, yer hizmetleri kuruluşları ile hava taşıyıcılarının PAT alanlarında görev yapan araçları kullanacak tüm personelin, havalimanı/havaalanı işletmecisi tarafından havalimanı/havaalanı trafik kuralları konusunda açılacak eğitimden geçirilmesini ve eğitimden geçen personele, PAT alanlarında araç kullanma belgesinin verilmesini sağlamakla yükümlü olduğu, bu amaçla DHMİ Genel Müdürlüğünce hazırlanan Pat Sahalarında Araç Kullanma Yönergesi uyarınca, sadece PAT sahasında görev yapan araçların kullanımına yönelik DHMİ veya yetkilendirilen eğitimciler tarafından eğitim verildiği ve bunun kamu yararı ve hizmet gereklerine daha uygun düştüğü, dolayısıyla uyuşmazlığa konu edilen özel nitelikli havalimanı araçlarının kullanımına yönelik eğitim esasların davalı Milli Eğitim Bakanlığı tarafından düzenlenemeyeceği sonucuna ulaşılmıştır.
Açıklanan nedenlerle, dava konusu edilen düzenlemelerin iptaline karar verilmesi gerektiği, düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince duruşma için taraflara önceden bildirilen 15/10/2025 tarihinde, davacı vekili Av....'nin ve davalı idare vekili Av. ... ile dava dışı İçişleri Bakanlığı vekili Av. ...'ün geldiği, Danıştay Savcısının hazır olduğu görülmekle, açık duruşmaya başlandı. Taraflara usulüne uygun olarak söz verilerek dinlendikten ve Danıştay Savcısının düşüncesi alındıktan sonra taraflara son kez söz verilip, duruşma tamamlandı. Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten sonra, dosyada bulunan ve 15/10/2025 tarih ve E:2024/2366 sayılı Ara Kararı gereği dosyaya sunulan bilgi ve belgeler incelenerek gereği görüşüldü:
HUKUKİ SÜREÇ :
Davacı Devlet Hava Meydanları İşletmesi Genel Müdürlüğü tarafından; havaalanlarının sadece hava tarafında kullanılan ve havaalanları yer hizmet araçları olarak ifade edilen; akaryakıt ikmal tankeri, buzlanmayı önleme ve buz temizleme aracı (de icing-anti icing), konveyör makinesi, su ikmal tankeri, uçak çekme ve itmearacı (tow-car), yolcu merdiveni (motorlu/çekerli), yüksek yükleyici (high main deck loader), temizlik ve ikram amaçlı yük kaldırma özel amaçlı iş makinesini kullanacak personelin eğitimi ve sertifikalandırılmasının İş Makineleri Sürücü Eğitimi (Operatörlük) Kursları Yönergesi kapsamına alındığı, Yönergenin yürürlükten kaldırılan 20. maddesinin 2. fıkrasında karayoluna çıkmayan ve karayolunda kullanılmayan havalimanındaki araçlar için G sınıfı sürücü belgesi düzenlenmeyeceği kural altına alınmışken anılan hükmün ilga edilmesiyle birlikte artık söz konusu araçlar için de G sınıfı sürücü ehliyeti bulunması şartı aranacağı, ancak; havalimanı PAT sahasının karayolu tanımına dahil olmadığı ve bu nedenle 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu kapsamına girmediği, davalı Milli Eğitim Bakanlığınca görev ve yetkisi dışında bir alanın düzenlendiği iddiasıyla; Milli Eğitim Bakanlığı Özel Eğitim Kurumları Genel Müdürlüğünce hazırlanan ve 08/03/2014 tarihli ve 1009860 sayılı Makam Oluru ile yürürlüğe konulan İş Makineleri Sürücü Eğitimi (Operatörlük) Kursları Yönergesi'nin, 28/09/2023 tarihli ve 85561775 sayılı Makam Oluru ile değişik "Tanımlar" başlıklı 4. maddesinin 1. fıkrasının (ç) bendinin 23., 24., 25., 26., 27., 28., 29., 30. ve 66. numaralı alt bentlerinin, Yönergenin Ek-1 sayılı ekinde yer alan "Kursların Uyguladıkları Öğretim Programlarına Göre Uygulama Eğitim Alanları" başlıklı tablonun V. bölümünün 8., 9., 10., 11., 12., 13., 14., 15. ve 26. satırlarının, Ek-2 sayılı ekinde yer alan "Kursların Uyguladıkları Öğretim Programlarının Bakanlık Onay Tarih ve Sayısı ile Teorik ve Uygulama Ders Saati Süreleri Tablosu"nun 23., 24., 25., 26., 27., 28., 29., 30. ve 66. satırları ile aynı Makam Olurunun Yönergenin 20. maddesinin 2. fıkrasının ilga edilmesine ilişkin kısmının iptali istemiyle görülemekte olan dava açılmıştır.
İNCELEME VE GEREKÇE:
İLGİLİ MEVZUAT:
2819 Sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun "Tanımlar" başlıklı 3. maddesinde; yol inşaat makineleri ile benzeri tarım, sanayi, bayındırlık, milli savunma ile çeşitli kuruluşların iş ve hizmetlerinde kullanılan; iş amacına göre üzerine çeşitli ekipmanlar monte edilmiş; karayolunda insan, hayvan, yük taşımasında kullanılamayan motorlu araçlar, iş makinesi; Kanunda belirtilen motorlu araçların sürülmesine yetki veren belge ise; sürücü belgesi olarak tanımlanmış; Kanun'un "Sürücü belgesi sınıfları" başlıklı 38. maddesinde; "(Değişik madde: 12.07.2013 - 6495 S.K/Madde 15) Sürücü belgesi sınıfları, belge sahiplerine sürme yetkisi verilen motorlu araçların cinsleri, özellikleri, sürücü belgelerinin şekli, içeriği ve verilmesine ilişkin hususlar ile Uluslararası Sürücü Belgesinin verilmesine dair usul ve esaslar yönetmelikle belirlenir." hükmü; "Sürücü belgelerine ait esaslar" başlıklı 39. maddesinde; "(Değişik madde: 12.07.2013 - 6495 S.K/Madde 16)Sürücü belgesi sahiplerinin, sürücü belgelerinin sınıfına göre sürmeye yetkili oldukları araçlar ile Türk vatandaşlarının ve yabancıların dış ülkelerden aldıkları sürücü belgelerinin ülkemiz sürücü belgeleri ile değiştirilmesine ve dış ülkelerden aldıkları sürücü belgeleriyle ülkemizde araç kullanmalarına ilişkin usul ve esaslar yönetmelikle belirlenir. Sürücü belgesi sahiplerinin, sürücü belgelerinin sınıfına göre sürmeye yetkili oldukları araçların dışındaki araçları sürmeleri yasaktır.(...) hükmü; "Sürücü adaylarının sınavları ile sürücü belgelerinin verilmesi esasları" başlıklı 42. maddesinde; " (Değişik madde: 12.07.2013 - 6495 S.K/Madde 18)Sürücü kurslarında teorik eğitimini tamamlayan sürücü adaylarının teorik sınavları yazılı ya da elektronik ortamda Milli Eğitim Bakanlığınca yapılır. Uygulamalı sürücü eğitimini sürücü kurslarından alan ve teorik sınavda başarılı olanlar Milli Eğitim Bakanlığınca yapılacak uygulamalı sürücü sınavına girmeye hak kazanır; bu sınavda da başarılı olanlara motorlu taşıt sürücüsü sertifikası verilir.
Sürücülerin eğitimleri ve sınavları, eğitimlerin ve sınavların süresi, içeriği ve yapılacağı yerlerin özellikleri, sınav yapıcıların nitelikleri ve eğitimi ile diğer usul ve esaslar İçişleri Bakanlığının uygun görüşü alınarak Milli Eğitim Bakanlığınca çıkarılacak yönetmelikle belirlenir. Teorik ve uygulamalı sınavlar için sürücü adaylarından alınacak sınav ücreti ile sınavlara ilişkin iş ve işlemlerde görev alanlara ödenecek ücretler her yıl Milli Eğitim Bakanlığınca belirlenir.(...) İş makinesi sürücülerinin eğitimleri ve sınavda başarılı olanların belgeleri Milli Eğitim Bakanlığınca veya Milli Eğitim Bakanlığınca yetkilendirilen kurumlarca verilir. Bu kurumların işleyişine ilişkin usul ve esaslar ile uygulanacak öğretim programları Milli Eğitim Bakanlığınca belirlenir.
(Değişik 9. fıkra: 06.12.2019 - 7196 S.K/Madde 41) Sınav sonucunda başarı gösterenlerin sürücü belgelerinin düzenlenmesi, kişiselleştirilmesi, kişiselleştirilen belgelerin basımı ve ilgililerine teslimi işlemleri sertifikalarında bulunan veya Millî Eğitim Bakanlığından elektronik ortamda alınan bilgiler esas alınmak suretiyle İçişleri Bakanlığınca yapılır. Kişiselleştirilen sürücü belgelerinin ilgililerine teslimi, İçişleri Bakanlığı tarafından belirlenen kamu kurum veya kuruluşları ile özel hukuk tüzel kişilerine de yaptırılabilir." hükmü yer almıştır.
Yine, Kanun'un "Sürücü kursları" başlıklı 123. maddesinde, motorlu taşıt sürücüsü yetiştirmek, yetişmiş olanlara sınav sonucu sertifika vermek, trafik ile ilgili öğretim ve eğitim yaptırmak üzere kamu kurumları ile diğer hakiki ve hükmi şahıslara Milli Eğitim Gençlik ve Spor Bakanlığınca ilgili mevzuatına göre sürücü kursları açma izni verileceği, sürücü kurslarının sürücü belgesi cinslerine göre sınıflandırılması, hangi sınıf kursun kimler tarafından açılabileceği, öğretim ve eğitim konuları ile metodu, kurs süreleri, kurslar için eğitim ve öğretimde kullanılacak bina, araç, gereç ve teçhizatın nitelik ve niceliği, teminat miktarları, sertifika sınavlarının esas ve usulleri, sertifika aranmayacak sürücü belgesi sınıfları ve bunların sınavları İçişleri Bakanlığının uygun görüşü üzerine Milli Eğitim Gençlik ve Spor Bakanlığınca çıkartılan yönetmelikle belirleneceği kural altına alınmıştır.
2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanunu'nun "Yer hizmetleri" başlıklı 44. maddesinde; "Ulaştırma Bakanlığı, havaalanlarında, yolcu ve yük trafiğinin ve her türlü hizmetlerin çağdaş sivil havacılık ilkelerine ve ülke çıkarlarına uygun bir biçimde yürütülmesi amacı ile gereken önlemleri almaya veya aldırmaya yetkilidir." hükmü yer almaktadır.
5580 sayılı Özel Öğretim Kurumları Kanunu'nun "Amaç ve kapsam" başlıklı 1. maddesinde; "Bu Kanunun amacı, Türkiye Cumhuriyeti uyruklu gerçek kişiler, özel hukuk tüzel kişileri veya özel hukuk hükümlerine göre yönetilen tüzel kişiler tarafından açılacak özel öğretim kurumlarına kurum açma izni verilmesi, kurumun nakli, devri, personel çalıştırılması, kurumlara yapılacak malî destek ve bu kurumların eğitim-öğretim, yönetim, denetim ve gözetimi ile yabancılar tarafından açılmış bulunan özel öğretim kurumlarının; eğitim-öğretim, yönetim, denetim, gözetim ve personel çalıştırılmasına ilişkin usûl ve esasları düzenlemektir. Bu Kanun, Türkiye Cumhuriyeti uyruklu gerçek kişiler, özel hukuk tüzel kişileri veya özel hukuk hükümlerine göre yönetilen tüzel kişilerce açılan özel öğretim kurumları ile yabancılar tarafından açılmış bulunan özel öğretim kurumlarını kapsar." hükümlerine; "Tanımlar" başlıklı 2. maddesinde; "Bu Kanunda geçen; i) Motorlu taşıt sürücüleri kursu: Motorlu taşıt sürücüsü yetiştirerek sınav sonucu sertifika veren ve trafikle ilgili eğitim-öğretim yaptıran özel öğretim kurumlarını,...ifade eder." hükmüne yer verilmiştir.
18/07/1997 tarih ve 23053 sayılı (Mükerrer) Resmi Gazete'de yayımlanan Karayolları Trafik Yönetmeliği'nin "Sürücü Belgelerinin Sınıfları" başlıklı 75. maddesinde, "G" sınıfı sürücü belgesinin iş makinesi türündeki motorlu araçları kullanacaklara verileceği belirtilmiştir.
23/08/2016 tarih ve 29810 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Havalimanları/Havalanları Yer Hizmetleri Yönetmeliği (SHY-22)'nin "Tanımlar" başlıklı 4. maddesinde; "(1) Bu Yönetmelikte geçen;(...)i) Hava tarafı: Havalimanında/havaalanında pistleri, taksi yolları, apron ve bunlara bitişik sahaları, hava araçlarının kalkmasını, inmesini ve yer manevralarını yapmasını, hava araçlarının yakıt, bakım ve diğer ihtiyaçlarının karşılanmasını ve yük ile yolcu indirilip bindirilmesini temin edici tesisleri ve belirli durumlarda doğrudan uçuş faaliyeti amacıyla kullanılan bina ve yapıları veya bunların bazı kısımlarını ve bu bölümlerin hepsine girişin kontrollü olduğu yerleri,(...) s) Pat alanları: Hava araçları ve bunların faaliyetleri ile ilgili araç ve gereçlerin hareket ve park edilmesinde kullanılan asfalt, beton ve toprak yapıdaki pist, apron ve taksi yolları ile yakın çevresini, (...) ü) Yer hizmetleri kuruluşu: Havalimanlarında/havaalanlarında yer hizmetleri yapmak üzere çalışma ruhsatı alan veya yetkilendirilen kamu ya da özel tüzel kişiliği statüsündeki kuruluşları ifade eder."; "Yükümlülükler" başlıklı 19. maddesinde; "(1) Yer hizmetleri kuruluşları ve hava taşıyıcıları aşağıdaki hususları yerine getirmekle yükümlüdürler: (...) ı) PAT alanlarında görev yapan araçları ehliyetsiz ve/veya özel sertifikasız personele kullandırmamak. i) PAT alanlarında araç kullanacak tüm personelin, havalimanı/havaalanı işletmecisi tarafından havalimanı/havaalanı trafik kuralları konusunda açılacak eğitimden geçirilmesini ve eğitimden geçen personele, PAT alanlarında araç kullanma belgesinin verilmesini sağlamak. j) Özel maksatlı araçları kullanacak personelin, yetkili bir kuruluş veya kendi kuruluşunca verilmiş bir eğitimden geçirilmesini sağlamak.(...)" kuralları yer almaktadır.
Havalimanları Pat Sahalarında Araç Kullanma Yönergesi'nde ise, Devlet Hava Meydanları İşletmesi Genel Müdürlüğü tarafından işletilen ve Devlet Hava Meydanları Genel Müdürlüğü mülkiyetinde bulunan Kamu Özel İşbirliği Projeleri kapsamında işletme hakları belirli süreyle özel sektöre devredilen havalimanlarında Uluslararası Sivil Havacılık Örgütü tarafından yayımlanmış standartlarla, 2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanunu ve Yönetmelikleri ile yürürlükteki diğer mevzuat hükümlerine uygun olarak, havalimanı hava tarafında faaliyet gösterten personel ile kendinden hareketli veya çekilerek hareket edebilen tüm araç ve teçhizatın hareketleri ile bunların kullanımına ilişkin usul ve esaslar düzenlenmiştir.
Dava konusu İş Makineleri Sürücü Eğitimi (Operatörlük) Kursları Yönergesi'nin (Değişik: Makam Oluru 28/09/2023-85561775) 1. maddesinde, bu Yönergenin amacının, iş makineleri sürücülerinin eğitimlerini veren kursların açılış, işleyiş, sınav ve sınavda başarılı olanlara verilecek operatörlük belgesi ile ilgili iş ve işlemleri düzenlemek olduğu, Yönergenin, 13/10/1983 tarihli ve 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanununun 42 nci maddesi kapsamında, 8/2/2007 tarihli ve 5580 sayılı Özel Öğretim Kurumları Kanuna göre kurum açma izni ile iş yeri açma ve çalışma ruhsatı düzenlenen kurslar ile 5/6/1986 tarihli ve 3308 sayılı Mesleki Eğitim Kanunu kapsamında Millî Eğitim Bakanlığınca açılan resmî kursları kapsadığı ve Yönergenin, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu, 5580 sayılı Özel Öğretim Kurumları Kanunu ile 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 301 inci, 310 uncu ve 326 ncı maddelerine dayanılarak hazırlandığı ifade edilmiştir.
Yine anılan Yönerge'nin " Tanımlar" başlıklı 4. maddesinde; "(Değişik: Makam Oluru 23/05/2018-10082245) (1) Bu Yönergede geçen;
(…)
(Değişik: Makam Oluru 28/09/2023-85561775) ç) Eğitim ve sınav araçları;
(…)
23)Havaalanları yer hizmet araçları akaryakıt ikmal tankeri eğitim ve sınav aracı: Uçağa verilecek jet yakıtını, aracın arkasında bulunan tanker ile taşınmasını sağlayarak uçağın yakıt ikmalini gerçekleştiren, İçişleri Bakanlığı veya havalimanı işletmesince tescili yapılmış makineyi,
24) Havaalanları yer hizmet araçları buzlanmayı önleme ve buz temizleme (de icing-anti icing) egitim ve sinav aracı: Havaalanlarında soguk havalarda kalkışa hazırlanan uçakların havada buzlanmasını önlemek maksadıyla uçaklara çözücü/önleyici kimyasal maddelerin güvenli, emniyetli ve hızlı bir şekilde uygulanmasını sağlayan, ticaret odalarınca veya havaalanı işletmesince tescili yapılmış makineyi,
(...)
26) Havaalanları yer hizmet araçları konveyör makinesi eğitim ve sınav aracı: Apron sahalarında bagajların, kargoların ve postaların uçağın kargo bölümüne yüklenmesi/boşaltılması amacıyla kullanılan içten yanmalı veya elektrikle çalışan, ticaret odalarınca veya havalimanı işletmesince tescili yapılmış makineyi,
27) Havaalanları yer hizmet araçları su ikmal tankeri eğitim ve sınav aracı: Havaalanlarında uçaklara su verilmesi, onarıma giren uçaklardan güvenli, emniyetli ve hızlı bir şekilde suların alınmasını sağlamak için kullanılan, İçişleri Bakanlığı veya havalimanı işletmesince tescili yapılmış makineyi,
28) Havaalanları yer hizmet araçları uçak çekme ve itme (tow-car) eğitim ve sınav aracı: Tow-car push-back, uçağın geri geri itilerek biniş kapısından, apronda kendi gücüyle devam edebileceği bir alana götürülmesini sağlayan ve bu işlemleri, çekme çubuğuyla uçağın burun ınış takımına bağlanan özel push-back aracı veya çekme çubuğu olmayan push-back aracı ile sağlayan, ticaret odalarınca veya havalimanı işletmesince tescili yapılmış makineyi,
29) Havaalanları yer hizmet araçları yolcu merdiveni motorlu/çekerli eğitim ve sınav aracı: Havaalanında yolcuların uçaklara bindirilmesi/indirilmesi amacıyla kullanılan içten yanmalı motor veya elektrikli sistemle çalışan, ticaret odalarınca veya havalimanı işletmesince tescili yapılmış makineyi,
30) Наvaalanları ver hizmet araçları yüksek yükleyici (high main deck loader) eğitim ve sınav aracı: Havaalanlarında uçaklardan birim yükleme gereçlerinin (ULD'lerin) ve paletlerin geniş gövdeli ve bazı dar gövdeli uçaklara yüklenmesi/boşaltılması amacıyla kullanılan içten yanmalı motor veya elektrikli sistemle çalışan ticaret odalarınca veya havalimanı işletmesince tescili yapılmış makineyi,
(...)
66) Temizlik ve ikram amaçlı yük kaldırma özel amaçlı iş makinesi eğitim ve sınav aracı: Havaalanlarında uçakların temizlik ve ikram amaçlı ekipmanların taşınması, çöp konteynerinin alınması ve ikram amaçlı konteynerin uçağa yüklenmesi/boşaltılması amacıyla kullanılan içten yanmalı motor veya elektrikli sistemle çalışan, İçişleri Bakanlığı veya havaalanı işletmesince tescili yapılmış makineyi (...) tanımlar." kuralı yer almakta olup; "G Sınıfı Sürücü Belgesi Verilmeyen İş Makineleri" başlıklı 20.maddesinin 2. fıkrasında yer alan; "Karayoluna çıkmayan veya karayolunda kullanılmayan liman vinçleri, diğer vinçler, havalimanındaki araçlar gibi araçları kullanacaklara “G” sınıfı sürücü belgesi verilmez." kuralı yürürlükten kaldırılmıştır.
Dava konusu Yönergenin 20. maddesinin 2. fıkrasında yapılan değişiklikle "G" sınıfı sürücü belgesi aranmayacak araçlara yönelik istisna kapsamından havalimanındaki araçların çıkarılması üzerine düzenlemeyle uyumlu olarak; Yönergenin Ek-1 sayılı kısmında; Kursların Uyguladıkları Öğretim Programlarına Göre Uygulama Eğitim Alanlarına yer verilmiştir. Buna göre; Havaalanları Yer Hizmet Araçları ( Akaryakıt İkmal Tankeri) Özel Amaçlı Araç Operatörü Yetiştirme Kursu Programı; Havaalanları Yer Hizmet Araçları Buzlanmayı Önleme ve Buz Temizleme Aracı ( De İcing – Anti İcing) İş Makinesi Operatörü Yetiştirme Kursu Programı; Havaalanları Yer Hizmet Araçları Hasta ve Engelli Nakil Aracı (Ambulift) İş Makinesi/Özel Amaçlı Araç Operatörü Yetiştirme Kursu Programı; Havaalanları Yer Hizmet Araçları Konveyör Makineleri Operatörü Yetiştirme Kursu Programı; Havaalanları Yer Hizmet Araçları Su İkmal Tankeri İş Makinesi/Özel Amaçlı Araç Operatörü Yetiştirme Kursu Programı; Havaalanları Yer Hizmet Araçları Uçak Çekme ve İtme Aracı ( Tow- Car) Makinesi Operatörü Yetiştirme Kursu Programı; Havaalanları Yer Hizmet Araçları Yolcu Merdiveni Motorlu/Çekerli İş Makinesi Operatörü Yetiştirme Kursu Programı; Havaalanları Yer Hizmet Araçları Yüksek Yükleyici ( High- Main Deck Loader) Makineleri Operatörü Yetiştirme Kursu Programı ve Temizlik ve İkram Amaçlı Yük Kaldırma Özel Amaçlı Araç Operatörü Yetiştirme Kursu Programı Yönerge kapsamında açılabilecek kurs programları olarak belirlenmiştir.
Son olarak; Yönergenin EK-2 sayılı kısmında ise; yukarıda ayrıntısına yer verilen Yönerge kapsamında açılabilecek kurslara ilişkin, "Kursların Uyguladıkları Öğretim Programlarının Bakanlık Onay Tarih ve Sayısı ile Teorik ve Uygulama Ders Saati Süreleri Tablosu yer almaktadır.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Yukarıda yer alan hükümler uyarınca, karayoluna çıkmayan veya karayolunda kullanılmayan havalimanı hava tarafı araçlarının kullanılabilmesi için önceden "G" sınıfı sürücü belgesi verilmeyeceği düzenlenmiş iken, yapılan dava konusu değişiklik sonrası havalimanı araçlarının anılan istisna kapsamından çıkarıldığı anlaşılmaktadır.
Davacı tarafından; dava konusu düzenlemelerle; havaalanlarının hava tarafında kullanılan özel amaçlı araçları kullanacak personelin eğitimi ve sertifikalandırılmasının İş Makineleri Sürücü Eğitimi (Operatörlük) Kursları Yönergesi kapsamına alındığı, Yönergenin yürürlükten kaldırılan 20. maddesinin 2. fıkrasında karayoluna çıkmayan ve karayolunda kullanılmayan havalimanındaki araçlar için G sınıfı sürücü belgesi düzenlenmeyeceği kural altına alınmışken anılan hükmün ilga edilmesiyle birlikte artık söz konusu araçlar için de G sınıfı sürücü ehliyeti bulunması şartı aranacağı; ancak; havalimanı PAT sahasının karayolu tanımına dahil olmadığı ve bu nedenle 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu kapsamına girmediği, davalı Milli Eğitim Bakanlığınca görev ve yetkisi dışında bir alanın düzenlendiği ileri sürülmektedir.
10/07/2018 tarih ve 30474 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi'nin "Milli Eğitim Bakanlığı" başlıklı onuncu bölümünde düzenlenen "Görevler" başlıklı 301. maddesi ile 1739 sayılı Kanun'un "Yürütme, gözetim ve denetim" başlıklı 56. maddesi uyarınca eğitim ve öğretim hizmetinin Devlet adına yürütülmesinden, gözetim ve denetiminden Milli Eğitim Bakanlığının sorumlu olduğu hususunda tartışma bulunmamaktadır.
Uyuşmazlıkta, Havalimanları Yer Hizmetleri Yönetmeliği uyarınca, sadece hava tarafında kullanılan araçları (havaalanları yer hizmet araçları; akaryakıt ikmal tankeri, buzlanmayı önleme ve buz temizleme aracı (de icing-anti icing),konveyör makinesi, su ikmal tankeri, uçak çekme ve itme aracı (tow-car), yolcu merdiveni (motorlu/çekerli), yüksek yükleyici (high main deck loader), temizlik ve ikram amaçlı yük kaldırma özel amaçlı iş makinesi) kullanacak personelin sahip olması gereken sürücü belgesi sınıfının belirlenmesinde Milli Eğitim Bakanlığının yetkili olup olmadığı hususunun tespiti gerekmektedir.
Ulusal ve uluslararası sivil havacılık mevzuatı uyarınca, havalimanlarının sadece hava tarafında kullanılan özel amaçlı araçların (havaalanları yer hizmet araçları; akaryakıt ikmal tankeri, buzlanmayı önleme ve buz temizleme aracı (de icing-anti icing),konveyör makinesi, su ikmal tankeri, uçak çekme ve itmearacı (tow-car), yolcu merdiveni (motorlu/çekerli), yüksek yükleyici (high main deck loader), temizlik ve ikram amaçlı yük kaldırma özel amaçlı iş makinesi) kullanılabilmesi için "PAT sahalarda araç kullanma belgesi" alınmasının zorunlu olduğu DHMİ tarafından hazırlanan mevzuat uyarınca bu alanda (PAT sahası) eğitim verildiği ve personelin "geçerli bir sürücü belgesi olmadan" bu araçları kullanmak üzere PAT sahalarda araç kullanma belgesi alamayacağı açık olup; yukarıda yer verilen bilgi ve belgelerin bir bütün olarak değerlendirilmesi neticesinde; havalimanı PAT sahalarında (hava kısmı) kullanılacak havaalanı yer hizmet araçlarını kullanacaklardan hangi sınıf sürücü belgesi istenileceğinin tespitinde Milli Eğitim Bakanlığının yetkili olmadığı anlaşılmıştır.
Bu itibarla; dava konusu düzenlemelerin iptali gerekmektedir.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1.Dava konusu düzenlemelerinin İPTALİNE,
2. Ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam ... TL yargılama giderinin davalı idareden alınarak davacıya verilmesine,
3. Karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca duruşmalı işler için öngörülen ... TL vekâlet ücretinin davalı idareden alınarak davacıya verilmesine,
4. Posta giderleri avansından artan tutarın kararın kesinleşmesinden sonra istemi halinde davacıya iadesine,
5. Bu kararın tebliğ tarihini izleyen 30 (otuz) gün içerisinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kuruluna temyiz yolu açık olmak üzere, 29/12/2025 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.