T.C.
D A N I Ş T A Y
SEKİZİNCİ DAİRE
Esas No : 2024/2795
Karar No : 2025/1639
TEMYİZ İSTEMİNDE BULUNAN (DAVALILAR): 1- ... Bakanlığı
VEKİLİ : Hukuk Müşaviri ...
2- ... Genel Müdürlüğü
VEKİLİ : Av. ...
KARŞI TARAF (DAVACI) : ... Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti.
VEKİLİ : Av. ...
İSTEMİN KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... gün ve E:..., K:... sayılı kararının, temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Ordu ili, Ünye ilçesi, ... mevkiinde bulunan ... ruhsat numaralı sahada 60.710,45 m²'lik alanda bulunan IV. grup bentonit maden sahasına ilave 80.593,93 m² orman izni verilmesi talebinin "talep edilen alandaki 3 kapalı meşcere tipindeki verimli orman alanlarının talepten çıkartılarak, sosyal probleme sebebiyet vermeyecek şekilde müracaat edilmesine müteakip talebin değerlendirmeye alınabileceği" yönünde verilen cevap ile reddine ilişkin ... tarih ve ... sayılı işlemin iptali istenilmektedir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; uyuşmazlığın çözümü için keşif ve bilirkişi incelemesi yaptırılarak, sunulan bilirkişi raporu hükme esas alınmak suretiyle, IV. grup bentonit maden sahasına ilave 80.593,93 m² ek orman izninin verilmesi durumda ülke ekonomisine katma değer ve istihdam oluşturacağı, ülkeye döviz girişi sağlayacağı, madencilik faaliyetine izin verilmesi halinde, yaklaşık 10 yıllık işletme faaliyeti sonrasında alanın ağaçlandırılarak orman örtüsüne kavuşturulacağı, uyuşmazlığa konu alanda madencilik faaliyeti yapılmasının ormanlık alan olarak korunmasına göre kamu yararı açısından daha uygun olacağı anlaşıldığından, davacı başvurusunun reddine dair işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu kararın hukuka ve usule uygun olduğu ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENLERİN İDDİALARI : Davalı idareler tarafından, Orman Kanunu'nun 16. maddesinde değişiklik yapılarak verimli orman alanlarında verilecek izinlerin Tarım ve Orman Bakanlığının muvafakatına bağlandığı, bazı özel yerlerin daha fazla korunmaya ihtiyacı olduğu, dava konusu yerin verimli orman olup izin verilmesinde zaruret şartının sağlanmadığı ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI :Davacı tarafından istemin reddi gerektiği savunulmuştur.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'NUN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
Davacının Ordu ili, Ünye ilçesi, ... mevkiinde bulunan IV. grup bentonit madeni işletme ruhsatı sahibi olduğu, ... ruhsat numaralı sahada 60.710,45 m²'lik alanda orman izni kapsamında faaliyette bulunulduğu, maden sahasına ilave 80.593,93 m² ek orman izni talep edildiği, talebin "talep edilen alandaki 3 kapalı meşcere tipindeki verimli orman alanlarının talepten çıkartılarak, sosyal probleme sebebiyet vermeyecek şekilde müracaat edilmesine müteakip talebin değerlendirmeye alınabileceği" şeklinde cevap ile reddedildiği, talebin reddine ilişkin ... tarih ve ... sayılı işlemin iptali istemiyle bakılan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.
İLGİLİ MEVZUAT:
Anayasa'nın 169. maddesinde, Devletin, ormanların korunması ve sahalarının genişletilmesi için gerekli kanunları koyacağı ve tedbirleri alacağı, bütün ormanların gözetiminin Devlete ait olduğu, kamu yararı dışında irtifak hakkına konu olamayacağı, ormanlara zarar verebilecek hiçbir faaliyet ve eyleme müsaade edilemeyeceği hükmü yer almıştır.
6831 sayılı Orman Kanunu'nun, 5995 sayılı Kanun'un 19'uncu maddesi ile değişik 16. maddesinde; "Devlet ormanları içinde maden aranması ve işletilmesi ile madencilik faaliyeti için zorunlu; tesis, yol, enerji, su, haberleşme ve altyapı tesislerine, fon bedelleri hariç, bedeli alınarak Çevre ve Orman Bakanlığınca izin verilir. Ancak, temditler dahil ruhsat süresince müktesep haklar korunmak kaydı ile Devlet ormanları sınırları içindeki tohum meşcereleri, gen koruma alanları, muhafaza ormanları, orman içi dinlenme yerleri, endemik ve korunması gereken nadir ekosistemlerin bulunduğu alanlarda maden aranması ve işletilmesi, Çevre ve Orman Bakanlığının muvafakatine bağlıdır. Genel bütçe kapsamındaki kamu idarelerinin; baraj, gölet, liman ve yol gibi yapılarda dolgu amaçlı kullanacağı her türlü yapı hammaddesi üretimi için yapacağı madencilik faaliyetleri ile zorunlu tesislerinden bedel alınmaz.
...
(Ek fıkra: 26/5/2004-5177/34 md.) Madencilik faaliyetlerinin ve faaliyetlerle ilgili her türlü yer, yol, bina ile tesislerin hükmi şahsiyeti haiz amme müesseselerine ait ormanlarda veya özel ormanlarda yapılmak istenmesi halinde Çevre ve Orman Bakanlığınca izin verilebilir. Bu takdirde kullanım bedeli, kullanım süresi, yapılan bina ve tesislerin devri gibi hususlar genel hükümlere uygun olarak taraflarca tespit edilir.
...
(Ek fıkra: 10/6/2010-5995/19 md.) Maddenin uygulanması ile ilgili tanım, şekil, şart ve esaslar yönetmelikle düzenlenir." düzenlemesine yer verilmiştir.
18/04/2014 tarih ve 28976 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren, Orman Kanununun 16 ncı Maddesinin Uygulama Yönetmeliği'nin "Kesin izin" başlıklı 7. maddesinde; "(1) Bakanlıkça uygun görülenlere ruhsat/rödövans süresi dikkate alınarak izin verilir. Ormanlık alandan verilen izin, müracaat sahibine tebliğ edilir. Tebligat tarihinden itibaren üç ay içerisinde izin sahibinden teminat, bedeller ve onaylı taahhüt senedi istenir. Tebligat tarihinden itlbaren üç ay içerisinde bedellerin ödenmemesi, teminatın veya onaylı taahhüt senedinin verilmemesi halinde ise saha teslimi yapılmaz, her hangi bir bildirime gerek kalmaksızın izin iptal edilir. İptal işlemi ilgiliye bildirilir. Aynı yerle ilgili yenidan izin talep edilmesi yeni izin talebi olarak değerlendirilir. (2) Maden işletme izinlerinde, izin sahibi; izne konu alanı kapsayarı İşletme izin belgesini orman idaresine vermeden saha tesliml yapılmaz. (3) Madencilik faaliyetine başlanılmadan önce izin sahibine, maden işletme ile tesis izin alanları, maden stok alanı, pasa döküm alanı, verimli toprak depolama alanı ve atık barajı izin sahasının sınırlarının köşe noktalarına zeminden en az iki metre yükseklikte koordinat değerleri belirli sabit işaretler tesis ettirilir. İki nokta arası 25 metreden fazla olamaz. Sabit işaretler izin süresi ve rehabilite izleme sürecinde muhafaza edilir. Aksi halde madencilik faaliyetine müsaade edilmez. (4) İzin verilmemesi halinde durum ilgiliye tebliğ edilir. (5) Ruhsat alanında maden arama, maden işletme veya hammadde üretimi için ormanlık alarılarda Bakanlıkça veya ormanlık alan dışında ilgili kurumlarca izin verilmiş ise, bu ruhsata dayalı olarak madencilik faaliyetler| için gerekli ve ormanı alanı içinde yapılması zorunlu tesislere ve altyapı tesislerine ruhsat alanı içinde, talep edilen altyapı tesislerinin ruhsat alanı içinde yapılması için Uygun alan bulunulmadığının heyet tarafından tespit edilmesi halinde ruhsat alanı bitişiğinde izin verilebilir. (6) Genel bütçe kapsamındaki kamu idareleri ile kamu kurum ve kuruluşlarınca yol, köprü, baraj, gölet, liman gibl projelerin inşasında kullanılacak yapı ve inşaat hammaddelerinin Üretimi için hammadde üretim izin belgesine dayanarak orman alanları içinde bu amaçla yapılacak İşletme faaliyetleri, tesis ve altyapı tesislerine bu Yönetmelik hükümlerine göre izin verilir. (7) İzin başlangıç tarihin izin olurunda izin başlangıç tarihi belirtilmemiş ise izin olurunun verildiği tarihtir. İzin süresinin tamamen veya kısmen uzatıldığı izinlerde izin başlangıç tarihi ilk iznin verildiği tarihtir. Farklı tarihlerde veriler izinlerin birlikte uzatılması halinde izin başlangıç tarihi yeni izin olur tarihldir. (...)" düzenlemesi bulunmaktadır.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Davalı idarelerce, hükme esas alınan bilirkişi raporunda; orman sahalarında izinlerin verilmesinde esas alınan kamu yararı ve zaruret hâline ilişkin olarak zaruret hâlinin, dolayısıyla faaliyetin orman sınırları dışında gerçekleştirilmesi imkânı bulunup bulunmadığının irdelenmesi gerektiği, bu yönde bir değerlendirme yapılmadığı, doğada birçok yerde bulunabilen IV. grup bentonit madeninin başka yerlerde de çıkarılabilmesi mümkün olan ve ender nitelikte olmayan bir maden olması nedeniyle orman izninin verimli ormanlık alana doğru genişletilmesinde kamu yararı bulunup bulunmadığının ele alınmadığı ve daha önce verilen izin gerekçe gösterilerek ek izin verilmesinin yolunun açıldığı ifade edilmiş; sonuç olarak bahsi geçen faaliyet bakımından kamu yararı ve zaruret hâlinin varlığının sıhhatli şekilde incelenmemiş olduğu gerekçeleriyle kararın bozulması istenilmiştir.
Anayasa'nın 169. maddesinde ormanların ülke yönünden taşıdığı büyük önem gözetilerek, korunmaları ve geliştirilmeleri konusunda ayrıntılı düzenlemelere yer verilmiştir. Anılan maddenin gerekçesinde de belirtildiği gibi maddenin birinci fıkrası doğal kaynaklarımızın en önemlilerinden biri olan ormanların korunması ve sahaların genişletilmesi için Devlete gereken tedbirleri alıp kanun koymayı ve bütün ormanların gözetimi ödevini getirmektedir. (AYM., 13/09/2000 tarih ve E:2000/21, K:2000/16)
Ormanlık alanda verilen izne konu edilen madenlerin çıkartılmasındaki kamu yararı ile aynı yerlerin orman olarak muhafazasındaki kamu yararının karşılaştırılmasının yapılması zorunluluğu Anayasa'nın 169. maddesinin 3. fıkrasında yer alan "Ormanlara zarar verebilecek hiçbir faaliyet ve eyleme müsaade edilemez." hükmünden kaynaklanmaktadır.
Anayasa Mahkemesinin 22/11/2007 tarih ve E:2004/67, K:2007/83 sayılı kararında; zaruret halinin, talep edilen faaliyetin orman ekosistemi dışında gerçekleştirilmesi imkanı bulunmaması durumu olarak anlaşılması gerektiği vurgulanmaktadır.
İdare Mahkemesince hükme esas alınan tarihli bilirkişi raporunda, dava konusu izin talep edilen sahanın orman ağaçlarıyla kaplı ve kapalılığı yüksek olan (çoğunlukla 3 kapalı ve bir kısmı 2 kapalı) kayın ve kestane ağaçlarından oluşan bir orman alanı üzerine bulunduğu tespiti yapılmış; aynı raporda üstün kamu yararı tartışması da yapılmak suretiyle madencilik faaliyetine izin verilmesinin uygun olacağı değerlendirilmiştir.
Dava konusu uyuşmazlığın çözümü için, kamu yararı sağlayan iki durumdan hangisinde “kamu yararının” daha çok olduğunun, hukuksal anlamda “üstün kamu yararının” hangisinde olduğunun belirlenmesi ve madencilik faaliyetinin ormanlık alanda gerçekleştirilmesinde zaruret hali bulunduğunun tespit edilmesi gerekmektedir. Bu nedenle izin işleminde ormanların devamlılığının sağlanması yönündeki kamu yararı ile madencilik iznine ait kamu yararı kıyaslamasında "üstün kamu yararı" kavramının değerlendirilmesi ve çıkartılmak istenilen madenin dava konusu izin alanı dışında da çıkartılıp çıkartılamayacağının, ormanlık alanda çıkartılmasının zaruret arz etmesi halinde ise kıyasen kapalılık oranı düşük olan bir alanda (3 kapalı orman alanı yerine 1 veya 2 kapalı orman alanında) faaliyette bulunulmasının mümkün olup olmadığının somut verilerle ortaya konulması zorunludur. Öte yandan aynı sahada daha önce izin verilmesinin doğrudan ek izin verilmesine tek başına haklılık kazandırmayacağı, her iznin yeniden değerlendirmeye tabi tutulacağı açıktır.
Bu durumda, izin talep edilen sahanın ne kadarlık bir kısmının verimli, 3 ve 2 kapalı yapıda orman olduğu, izne konu edilen madenin türü de dikkate alındığında faaliyetin ormanlık alanda yapılmasında zaruret bulunup bulunmadığı, zaruret hali bulunduğu tespit edilse dahi kapalılığı düşük olan bir alanda (3 kapalı orman alanı yerine 1 veya 2 kapalı orman alanında) madencilik yapılıp yapılamayacağı tespit edilip değerlendirildikten sonra, zaruret halinin tespiti halinde ormanlık sahada izne konu edilen maden sahasının sağlayacağı kamu yararı ile ormanın muhafazasındaki üstün kamu yararı karşılaştırmasının yeniden yapılması, bu kapsamda; ormanın sadece üzerindeki ağaçların çapı ve (bilirkişi raporunda ormanlık alanın odun elde etmek için planlandığı ifade edildiğinden) kullanım amacı ile ölçülebilen ve değer takdir edilen bir varlık olmadığı, insan ve diğer canlıların temel yaşam kaynakları olan başta oksijen ve temiz su kaynağı olması, erozyonu önleme, karbon yutak alanı olması, ılıman bir iklim sağlayarak tarımsal faaliyetlere destek olması, bölgedeki hayvancılığa katkı sağlaması, birçok canlıya yaşam alanı oluşturması ve rekreasyonel fonksiyonları göz önüne alınarak, madencilik yapılması halinde yaşanacak orman kaybının, orman varlığının azalmasının, sahanın yüksek kapalılığı nedeniyle kesilecek ağaç sayısının fazlalığının ve orman bütünlüğünün de gözetilerek, orman kaybı ile madencilik faaliyeti nedeniyle elde edilecek ekonomik ve diğer faydalar arasında kıyaslama yapılması gerektiği sonucuna varılmıştır.
Bu itibarla, uyuşmazlığın çözümü ve yukarıda ayrıntısı yer alan hususların tespit edilebilmesi için 2 orman mühendisi, 2 maden mühendisi ve 1 çevre mühendisinden oluşan 5 kişilik bilirkişi heyetiyle mahallinde yeniden keşif ve bilirkişi incelemesi yaptırılarak bir karar verilmesi gerektiğinden, eksik inceleme ve araştırmaya dayalı temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuka uyarlık görülmemiştir.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. 2577 sayılı Kanun'un 49. maddesine uygun bulunan temyiz isteminin kabulüne,
2. ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... gün ve E:..., K:... sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın yukarıda belirtilen Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesine,
4. Kesin olarak 05/03/2025 tarihinde oyçokluğu ile karar verildi.
KARŞI OY :
(X)- Dava, Ordu ili, Ünye ilçesi, ... mevkiinde bulunan ... ruhsat numaralı sahada 60.710,45 m²'lik alanda bulunan IV. grup bentonit maden sahasına ilave 80.593,93 m² orman izni verilmesi talebinin "talep edilen alandaki 3 kapalı meşcere tipindeki verimli orman alanlarının talepten çıkartılarak, sosyal probleme sebebiyet vermeyecek şekilde müracaat edilmesine müteakip talebin değerlendirmeye alınabileceği" yönünde verilen cevap ile reddine ilişkin ... tarih ve ... sayılı işlemin iptali istenilmektedir.
Uyuşmazlıkta, davacı tarafından mevcut izne ek olarak 80.593,93 m² orman izni verilmesi talebinde bulunulması üzerine yapılan değerlendirmede, davacının talebi, söz konusu alana izin verilemeyeceği gerekçesiyle reddedilmemiş olup, talep edilen alanın 3 kapalı orman olduğu gözetilerek talebin revize edilmesi halinde yeniden değerlendirileceği ifade edilmiştir.
Nitekim İdare Mahkemesince yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucunda alınan raporda, talep alanının bir kısmının 3, bir kısmının ise 2 kapalı orman alanı olduğu tespit edilmiştir.
Bu durumda, davacı tarafından 3 kapalı orman alanı dışında kalan diğer alanlar için yeniden başvuru yapılarak izin talep edilmesi halinde idarece istem tekrar değerlendirileceği ifade edilmiş olduğundan, bu aşamada dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmamaktadır. Bu nedenle davanın reddine karar verilmesi gerektiğini düşündüğümden aksi yönde oluşan çoğunluk kararına katılmıyorum.