T.C.
D A N I Ş T A Y
SEKİZİNCİ DAİRE
Esas No : 2024/4250
Karar No : 2025/7890
TEMYİZ İSTEMİNDE BULUNAN (DAVACI) : ...
VEKİLİ : Av....
KARŞI TARAF (DAVALI) : ... Valiliği
VEKİLİ : Av. ...
İSTEMİN KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının, temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Davacı tarafından, adına kayıtlı bulunan ... plakalı araçla ilgili belediyeden izin belgesi almadan belediye sınırları içerisinde ticari yolcu taşımacılığı yapıldığından bahisle 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun Ek 2/3-a maddesi uyarınca anılan aracın 60 gün süre ile trafikten men edilmesine ilişkin 30/11/2022 tarihli işlem ile aynı Kanunun 36/3-a maddesi uyarınca davacıya 3674 TL idari para cezası verilmesine ilişkin ... tarihli ve ... sayılı işlemin; dava dışı araç sürücüsüne 2918 sayılı Kanun'un Ek 2/3-a maddesi uyarınca 9125 TL ve aynı Kanun'un 36/3-a maddesi uyarınca 3674 TL olmak üzere toplam 12799 TL idari para cezası verilmesine ilişkin... tarihli ve ... sayılı işlemin iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ...İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; uyuşmazlık konusu olayda, 30/11/2022 tarihi saat 14.20 sıralarında korsan taşımacılık konusuyla ilgili yapılan bildirim üzerine Antalya Valiliği Trafik Denetleme Şube Müdürlüğü ekiplerince ... Caddesi üzerinde durdurulan ... plakalı ... marka minibüsün sürücüsü M.H.'nin sürücü belgesinin olmadığı ve yapılan bilgisayar sorgulamasında belediye izni olmadan ticari amaçlı yolcu taşımacılığı faaliyeti yapıldığının, araç sahibinin ise davacı ... olduğunun ve araç içerisince tarım işçilerinin bulunduğunun tespit edildiği, bu kapsamda 30/11/2022 tarihli tutanağın tanzim edildiği, tutanağın polis memurları ile araç sürücüsü tarafından imzalandığının görüldüğü; anılan aracın 60 gün süreyle trafikten men edilmesi yönünden; davacıya ait araç ile ilgili belediyeden çalışma izni/ruhsatı almaksızın - D2 yetki belgesinin olması ilgili belediyeden çalışma izni/ruhsatı alma zorunluluğunu ortadan kaldırmamaktadır - belediye sınırları dahilinde bir noktadan bir noktaya servis (tarım işçileri) taşımacılığı yapıldığının anlaşıldığı, dava konusu işlemin 2918 sayılı Kanun'un Ek 2/3-a maddesi hükmü kapsamına girdiği, ilgili belediyeden alınmış çalışma izni/ruhsatı ibraz edemeyen davacıya ait aracın 60 gün süreyle trafikten men edilmesine ilişkin işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varıldığı; araç maliki olan davacıya 2918 sayılı Kanun'un 36/3-a maddesi uyarınca 3.674,00-TL trafik idari para cezası verilmesi yönünden: 2918 sayılı Kanun'un 36. maddesinde, motorlu araçların, sürücü belgesi sahibi olmayan kişiler tarafından karayollarında sürülmesi ve sürülmesine izin verilmesinin yasak olduğunun ve sürücü belgesi olmayanların, araç kullanarak trafiğe çıktıklarının tespiti hâlinde, bu kişilere 1.407 Türk Lirası idari para cezası verileceğinin, ayrıca, aracın sürücü belgesiz kişilerce sürülmesine izin veren araç sahibine de tescil plakası üzerinden aynı miktarda idari para cezası verileceğinin hüküm altına alındığı, dava dilekçesinde belirtildiği üzere davacının araç sürücüsü M.H.'nin ricası üzerine aracı kendisine verdiğinin kabul edilmesi ve araç sürücüsü olan M.H.'nin sürücü belgesinin olmaması karşısında anılan madde (36/3-a) madde kapsamında davacıya 3.674,00-TL trafik idari para cezası verilmesine ilişkin işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varıldığı; dava dışı araç sürücüsüne 2918 sayılı Kanun'un Ek 2/3-a maddesi uyarınca 9125 TL ve aynı Kanun'un 36/3-a maddesi uyarınca 3674 TL olmak üzere toplam 12799 TL idari para cezası verilmesine ilişkin ... tarihli ve ... sayılı işlem yönünden ise: uyuşmazlık konusu olayda, trafik idari para cezalarının araç sahibi davacı adına değil, araç sürücüsü M.H. hakkında tesis edildiği, dolayısı ile aracın maliki olan davacının kişisel, güncel ve meşru menfaatini ihlal etmediğinden ve davacı açısından hukuki bir sonuç doğurmadığından, anılan işlem yönünden davacının dava açma ehliyetinin bulunmadığı sonucuna varıldığı gerekçeleriyle, davacıya 2918 sayılı Kanun'un 36/3-a maddesi uyarınca 3.674,00 TL trafik idari para cezası verilmesine ilişkin ...tarih ve ... sayılı işlem ile davaya konu aracın 2918 sayılı Kanun'un Ek 2/3-a maddesi uyarınca 60 gün süreyle trafikten men edilmesine ilişkin 30/11/2022 tarihli işlem yönünden davanın reddine; araç sürücücüsü M.H.'ye 2918 sayılı Kanun'un Ek 2/3-a maddesi kapsamında 9.125,00 TL ve 36/3-a maddesi uyarınca 3.674,00-TL olmak üzere toplam 12.799,00-TL trafik idari para cezası verilmesine ilişkin ... tarih ve ... tarihli işlem yönünden ise davanın ehliyet yönünden reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu kararın hukuka ve usule uygun olduğu, ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davacı tarafından, D2 yetki belgesinin bulunduğu, ticari yolcu taşımacılığı yapılmadığı, araç sürücüsünün Serik ilçesindeki portakal bahçesinden ailesi ve akrabalarıyla birlikte Antalya'daki evlerine dönüş yolunda davalı idarece denetim yapılarak hukuka aykırı işlemlerin tesis edildiği, temyize konu istinaf kararının bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davalı idare tarafından, temyiz isteminin reddi ile usul ve yasaya uygun olan Bölge İdare Mahkemesi kararının onanması gerektiği savunulmuştur.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ...'IN DÜŞÜNCESİ : Temyize konu kararın aracın trafikten men edilmesi işlemine ilişkin kısmı yönünden onanması, 2918 sayılı Kanunun 36/3-a maddesi uyarınca davacıya 3.674,00 TL trafik idari para cezası verilmesine işlemine ilişkin kısım yönünden ise bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY : Davacı tarafından, adına kayıtlı bulunan ... plakalı araçla ilgili belediyeden izin belgesi almadan belediye sınırları içerisinde ticari yolcu taşımacılığı yapıldığından bahisle 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun Ek 2/3-a maddesi uyarınca anılan aracın 60 gün süre ile trafikten men edilmesine ilişkin 30/11/2022 tarihli işlem ile aynı Kanunun 36/3-a maddesi uyarınca davacıya 3674 TL idari para cezası verilmesine ilişkin ... tarihli ve ... sayılı işlemin; dava dışı araç sürücüsüne ise 2918 sayılı Kanun'un Ek 2/3-a maddesi uyarınca 9125 TL ve aynı Kanun'un 36/3-a maddesi uyarınca 3674 TL olmak üzere toplam 12799 TL idari para cezası verilmesine ilişkin ...tarihli ve ... sayılı işlemin iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun 18/10/2018 tarih ve 7148 sayılı Kanun'un 26. maddesi ile değişik Ek 2. maddesinde; "Araçlarını motorlu araç tescil belgesinde gösterilen maksadın dışında kullananlar ile sürülmesine izin veren araç sahiplerine 1.002 Türk lirası idari para cezası uygulanır. (Mülga cümle:21/2/2019-7166/5 md.)(…)
(Ek fıkra:21/2/2019-7166/5 md.) Ayrıca, araç on beş gün süre ile trafikten menedilir.
10/7/2004 tarihli ve 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu ve 3/7/2005 tarihli ve 5393 sayılı Belediye Kanunu kapsamında ilgili belediyeden;
a) Çalışma izni/ruhsatı almadan,
b) Alınan izin/ruhsatta belirtilen faaliyet konusu dışında,
c) Alınan izin/ruhsatta belirtilen çalışma bölgesi/güzergâh dışında
belediye sınırları dâhilinde yolcu taşımak yasaktır. Bu fıkranın (a) bendine uymayanlara 5.010 Türk lirası, (b) bendine uymayanlara 2.018 Türk lirası, (c) bendine uymayanlara 1.002 Türk lirası idari para cezası verilir. Fiilin işlendiği tarihten itibaren geriye doğru bir yıl içinde tekerrürü hâlinde, bu fıkrada yer alan idari para cezaları iki kat olarak uygulanır.
İşleteni veya sahibi, sürücüsünün kendisi olup olmadığına bakılmaksızın aracın bu maddenin üçüncü fıkrasına aykırı olarak kullanılmaması hususunda gerekli tedbirleri almak ve denetimini yapmakla yükümlüdür. Araç, bu maddenin üçüncü fıkrasının;
a) (a) bendinin ihlali hâlinde altmış gün,
b) (b) bendinin ihlali hâlinde otuz gün,
c) (c) bendinin ihlali hâlinde ise on beş gün süreyle trafikten menedilir.(...)" düzenlemesi yer almaktadır.
Yine, 2918 sayılı Kanun'un ''Sürücü belgesi alma zorunluluğu'' başlıklı 36. maddesinde; ''Motorlu araçların, sürücü belgesi sahibi olmayan kişiler tarafından karayollarında sürülmesi ve sürülmesine izin verilmesi yasaktır.
Araçlar, Yönetmelikte sınıfları belirtilen sürücü belgelerine sahip sürücüler ile çok taraflı anlaşmalara göre sürücü belgesi bulunan veya geçerli uluslararası sürücü belgesi olan kişilerce sürülebilir. Buna göre;
a) Sürücü belgesi olmayanların, (...) araç kullanarak trafiğe çıktıklarının tespiti hâlinde, bu kişilere 1.407 Türk Lirası idari para cezası verilir. Ayrıca, aracın sürücü belgesiz kişilerce sürülmesine izin veren araç sahibine de tescil plakası üzerinden aynı miktarda idari para cezası verilir.'' hükmüne yer verilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Temyize konu kararın 2918 sayılı Kanun'un Ek 2/3-a maddesi uyarınca; davacıya ait aracın trafikten men edilmesi işlemine ilişkin kısmı yönünden;
İdare ve vergi mahkemeleri tarafından verilen kararların temyiz yolu ile incelenip bozulabilmeleri 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 49. maddesinde yazılı nedenlerin bulunmasına bağlıdır.
Bölge İdare Mahkemesince verilen karar ve dayandığı gerekçe usul ve kanuna uygun olup, bozulmasını gerektiren bir neden bulunmadığından, temyiz isteminin reddi ile kararın anılan kısmının onanması gerekmektedir.
Temyize konu kararın 2918 sayılı Kanun'un 36/3-a maddesi uyarınca davacıya verilen 3.674 TL trafik para cezası işlemine ilişkin kısmı yönünden;
2918 sayılı Kanun'un ''Sürücü belgesi alma zorunluluğu'' başlıklı 36. maddesinde; ''Motorlu araçların, sürücü belgesi sahibi olmayan kişiler tarafından karayollarında sürülmesi ve sürülmesine izin verilmesi yasaktır.
Araçlar, Yönetmelikte sınıfları belirtilen sürücü belgelerine sahip sürücüler ile çok taraflı anlaşmalara göre sürücü belgesi bulunan veya geçerli uluslararası sürücü belgesi olan kişilerce sürülebilir. Buna göre;
a) Sürücü belgesi olmayanların, (...) araç kullanarak trafiğe çıktıklarının tespiti hâlinde, bu kişilere 1.407 Türk Lirası idari para cezası verilir. Ayrıca, aracın sürücü belgesiz kişilerce sürülmesine izin veren araç sahibine de tescil plakası üzerinden aynı miktarda idari para cezası verilir.'' hükmüne yer verilmiştir.
5326 sayılı Kabahatler Kanunu'nun ''Genel kanun niteliği'' başlıklı 3. maddesinde, bu Kanun'un; idari yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde, diğer genel hükümlerinin ise idari para cezası veya mülkiyeti kamuya geçirilmesi yaptırımını gerektiren bütün fiiller hakkında uygulanacağı belirtilmiş olup; "Yaptırım türleri" başlıklı 16. maddesinin 1. fıkrasında, “Kabahatler karşılığında uygulanacak olan idarî yaptırımlar, idarî para cezası ve idarî tedbirlerden ibarettir.”; "Başvuru yolu" başlıklı 27. maddesinin 1. fıkrasında, idarî para cezası ve mülkiyetin kamuya geçirilmesine ilişkin idarî yaptırım kararına karşı, kararın tebliği veya tefhimi tarihinden itibaren en geç onbeş gün içinde, sulh ceza mahkemesine başvurulabileceği, başvurunun yapılmamış olması halinde idarî yaptırım kararının kesinleşeceği; aynı maddenin 8. fıkrasında, idarî yaptırım kararının verildiği işlem kapsamında aynı kişi ile ilgili olarak idari yargının görev alanına giren kararların da verilmiş olması halinde, idarî yaptırım kararına ilişkin hukuka aykırılık iddialarının bu işlemin iptali talebiyle birlikte idarî yargı merciinde görüleceği hüküm altına alınmıştır.
Yukarıda anılan mevzuat hükümlerinden; idari para cezasının yanında idari davaya konu edilebilecek nitelikte aynı maddi olaya ve aynı kişiye ilişkin işlemlerin birlikte tesis edilmesi durumunda, anılan işlemler hakkında hukuka aykırılık iddiasıyla idarî yargı merciinde dava açılabileceği, aynı maddi olayla ilişkisi olmayan işlemler hakkında ise adli yargı yoluna (Sulh Ceza Hakimliği'ne) başvurulabileceği sonucuna ulaşılmaktadır.
Bakılan davada, araç sahibi olan davacıya, 2918 sayılı Kanun'un 36/3-a maddesi uyarınca 'aracın sürücü belgesiz kişilerce sürülmesine izin veren araç sahibine de tescil plakası üzerinden aynı miktarda idari para cezası verilir' hükmünden dolayı verilen 3.674,00 TL trafik idari para cezasının da dava konusu edildiği anlaşılmaktadır.
Uyuşmazlıkta, davanın 2918 sayılı Kanun'un 36/3-a maddesi uyarınca verilen idari para cezasına yönelik kısmının, 5326 sayılı Kanun'un 16. maddesinde belirtilen idari yaptırım türlerinden biri olduğu, 2918 sayılı Kanun'da trafik idari para cezasına itiraz konusunda görevli mahkemenin gösterilmediği, aynı günlü denetim esnasında idari yargı yerinin görevine giren ve 2918 sayılı Kanun'un Ek 2/3-a maddesi uyarınca aracın trafikten men edilmesi işlemi tesis edilmiş ise de, aynı Kanun'un 36/3-a maddesi uyarınca verilen para cezasının söz konusu trafikten men işlemi kapsamında verilmediği, bu işlemden tamamen ayrılabilen farklı bir fiil (davacının aracının sürücü belgesiz bir kişi tarafından sürülmesine izin verilmesi eyleminden dolayı) esas alınarak tesis edildiği anlaşılmaktadır.
Bu durumda, Kabahatler Kanunu'nun 3. maddesinde belirtildiği üzere, idarî yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerin, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde uygulanacağı, 2918 sayılı Kanun'da kanun yoluna ilişkin bir hüküm bulunmaması nedeniyle, görevli mahkemenin belirlenmesinde 5326 sayılı Kabahatler Kanun'u hükümlerinin dikkate alınacağı, bu bağlamda uyuşmazlığın, davacıya 2918 sayılı Kanun'un 36/3-a maddesi uyarınca verilen 3.674,00 TL trafik para cezasından kaynaklanan kısmının görüm ve çözümünde, anılan 5326 sayılı Kanun'un 27/1. maddesi uyarınca adli yargı yerinin görevli olduğu sonucuna varılmıştır.
Bu itibarla, davanın bu kısmı hakkında görev yönünden reddine karar verilmesi gerekirken, esasının incelenerek davanın reddi yönünde verilen İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf isteminin reddine ilişkin temyize konu Bölge Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. 2577 sayılı Kanun'un 49. maddesine uygun bulunan temyiz isteminin kısmen kabulüne, kısmen reddine,
2. ... Bölge İdare Mahkemesi ...İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının;
a) 2918 sayılı Kanun'un Ek 2/3-a maddesi uyarınca; aracın trafikten men edilmesi işlemine ilişkin kısmının oyçokluğu ile ONANMASINA,
b) 2918 sayılı Kanun'un 36/3-a maddesi uyarınca davacıya verilen... TL trafik para cezası işlemine ilişkin kısmının ise oybirliği ile BOZULMASINA,
3. Bozulan kısım hakkında yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın yukarıda belirtilen Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesine,
4. Kesin olarak, 22/10/2025 tarihinde karar verildi.
KARŞI OY :
(X)- Dava, davacı tarafından, adına kayıtlı bulunan ... plakalı araçla ilgili belediyeden izin belgesi almadan belediye sınırları içerisinde ticari yolcu taşımacılığı yapıldığından bahisle 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun Ek 2/3-a maddesi uyarınca anılan aracın 60 gün süre ile trafikten men edilmesine ilişkin 30/11/2022 tarihli işlem ile aynı Kanun'un 36/3-a maddesi uyarınca davacıya 3.674,00 TL idari para cezası verilmesine ilişkin ...tarihli ve ... sayılı işlemin; dava dışı araç sürücüsüne 2918 sayılı Kanun'un Ek 2/3-a maddesi uyarınca 9.125,00 TL ve aynı Kanun'un 36/3-a maddesi uyarınca 3.674,00 TL olmak üzere toplam 12.799,00 TL idari para cezası verilmesine ilişkin ... tarihli ve ... sayılı işlemin iptali istenilmiştir.
Dosyadaki bilgi ve belgelerin incelenmesi neticesinde; araç sahibi davacı tarafından D2 yetki belgesi bulunduğunun belirtildiği, ayrıca dava konusu trafikten men işlemine dayanak alınan tutanakta; yolcuların kimlik bilgilerine, beyan ve imzaları ile ücret karşılığında yolcu taşımacılığı yapıldığına dair herhangi bir tespite yer verilmediği görüldüğünden, ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının 2918 sayılı Kanun'un Ek 2/3-a maddesi uyarınca aracın trafikten men edilmesi işlemine ilişkin kısmının usul ve hukuka aykırı olduğu sonucuna varıldığından, istinaf kararının bu kısmının bozulması gerektiği görüşüyle, çoğunluk kararına katılmıyorum.