T.C.
D A N I Ş T A Y
DOKUZUNCU DAİRE
Esas No : 2024/3176
Karar No : 2025/1357
TEMYİZ EDEN (DAVACI) : ... Otelcilik Turizm San. ve Tic. A.Ş.
(Eski unvanı: ... Otelcilik Turizm Yatırımları San. ve Tic. A.Ş.)
VEKİLİ : Av. ...
KARŞI TARAF (DAVALI) : ... Defterdarlığı-...
(... Vergi Dairesi Müdürlüğü)
VEKİLİ : Av. ...
İSTEMİN KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ... Vergi Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının, temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ:
Dava konusu istem: Davacı şirket tarafından, ... Bankası A.Ş.'den kullanılan kredilerin yeniden yapılandırılması, borç tasfiyesi ve iştira/vefa hakkı kapsamında 05/11/2018 tarihinde banka ile ... Turizm İnşaat ve Petrol Ürünleri Ltd. Şti. ve davacı şirket arasında imzalanan protokol gereği bankaya devredilen gayrimenkullerin, 29/12/2021 tarihinde banka ile davacı şirket arasında tesis edilen "ek protokol” gereği davacı şirkete devri sırasında tahakkuk ettirilen ve davacı şirket tarafından 22/12/2022 tarihinde ödenen toplam 1.640.000,00-TL tapu harcının iptali ve tahsil tarihinden itibaren tecil faizi ile birlikte iadesi istemine ilişkindir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... Vergi Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla; banka adına tahakkuk eden ve davacı tarafından ödenen 820.000,00-TL tapu harcına ilişkin kısım yönünden; olayda, dava konusu taşınmazı devreden banka adına tahakkuk eden tapu harcının, aralarındaki anlaşma gereği davacı tarafından ödenmiş olması harcın mükellefini değiştirmeyeceğinden İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2. maddesi ve Vergi Usul Kanunu'nun 8. maddesi gereğince davacı şirketin banka adına tahakkuk eden tapu harcının iptal ve iadesine ilişkin dava açma ehliyetinin bulunmadığı sonucuna varıldığı; davacı adına tahakkuk eden 820.000,00-TL tapu harcına ilişkin kısım yönünden; davacı şirket ve ... Turizm İnşaat ve Petrol Ürünleri Ltd. Şti. ile ... Bankası A.Ş. arasında akdedilen 05/11/2018 tarihli “Borç Tasfiye ve Vefa/İştira Hakkı Protokolü” ile davacı ile banka arasında akdedilen 29/12/2021 tarihli "Ek Protokol”de, alacaklı banka lehine davacı tarafından verilmiş ipotekli taşınmazların tüm teferruat ve mütemmim cüzleri ile birlikte alacaklı bankaya borca mahsuben teminat amacıyla devri, taraflar arasındaki borç tespiti, ödeme tablosu ve bankaya olan tüm borçların ödenmesinden sonra taşınmazların tekrar borçlu şirkete devriyle ilgili vefa hakkının kullanılmasına ilişkin hususların yer aldığının görüldüğü; 492 sayılı Kanun'un 123/3. maddesinde bankalarca kullandırılacak kredilere, bunların teminatlarına ve geri ödenmelerine ilişkin işlemlerin Kanun'da yazılı harçlardan müstesna olduğunun hükme bağlandığı, düzenlemede istisnaya ilişkin olarak kredilere, bunların teminatlarına ve geri ödenmelerine ilişkin işlemlerin esas alındığının görüldüğü, bu bakımdan, maddede sayılan işlere ilişkin olmak kaydıyla, taraflarının kim olduğuna bakılmaksızın her türden işlemin istisna kapsamında değerlendirilmesi gerektiğinin anlaşıldığı,bu durumda, alacaklı bankanın verdiği kredinin geri ödenmemesi üzerine alacağın tahsili yani kredinin geri ödenmesini sağlamak amacıyla akdedilen 05/11/2018 tarihli “Borç Tasfiye ve Vefa/İştira Hakkı Protokolü” ve davacı ile banka arasında imzalanan "Ek Protokol" gereği, kredi sözleşmesi nedeniyle üzerine ipotek tesis edilen ve yapılan sözleşme gereği davacıya intikal edecek taşınmazların banka tarafından davacıya devredilmesine ilişkin işlemin banka tarafından kullandırılan kredinin geri ödenmesini teminen yapılan sözleşmelerin bir sonucu olduğu, tahsil edilen tapu harcının da kredinin geri dönüşümünü sağlamaya yönelik işlemler sırasında tahsil edildiği, kredinin geri ödenmesine ilişkin bir işlem niteliğinde olan devir işleminin tapu harcından istisna olması nedeniyle davacıdan tapu harcı alınmasında hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna varıldığı gerekçesiyle davanın, banka adına tahakkuk eden 820.000,00-TL tapu harcı yönünden davanın ehliyet yönünden reddine,davacı adına tahakkuk eden 820.000,00-TL tapu harcı yönünden kabulü ile ödenen tutarın tahsil tarihinden itibaren işleyecek tecil faizi ile birlikte davacıya iadesine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti:Mahkeme kararının, davanın kısmen ehliyet yönünden reddi yolundaki hüküm fıkrasının dayandığı hukuki nedenler ve gerekçesi karşısında yerinde olduğu ve kaldırılmasını gerektiren bir husus bulunmadığı görüldüğünden, bu kısma ilişkin olarak davacının istinaf başvurusunun reddi gerektiği; davalı idarenin, davanın kabulüne ilişkin hüküm fıkrasına yönelik istinaf başvurusuna gelince;olayda, 05/11/2018 tarihli “Borç Tasfiye ve Vefa/İştira Hakkı Protokolü” ve davacı ile banka arasında imzalanan "Ek Protokol"de yer alan şartların bütün olarak değerlendirilmesinden, borçlu şirketler tarafından alacaklı bankaya olan toplam borcun bir kısmının beş adet taşınmaz devri ile birlikte ödendiği, kalan kısmın ise vadeye bağlandığı, ilk protokol ile birlikte yapılan taşınmaz devri sonucu ... Turizm İnşaat ve Petrol Ürünleri Ltd. Şti.'nin tüm borcunun kapatıldığı, bu nedenle ek protokolün sadece davacı ... Otelcilik Turizm San. ve Tic. A.Ş. (eski ünvanı ... Otelcilik Turizm Yatırımları San. ve Tic. A.Ş.) ile yapıldığı, protokoller ile borçlu şirketler lehine sağlanan vefa hakkının tamamen bu firmalara sağlanan kolaylık olup hakkın kullanma zorunluluğunun bulunmadığı, vefa hakkının kullanılması halinde protokollerde yer alan borç tutarlarından bağımsız olarak her bir taşınmaz için güncel değer tespit edilerek bu bedelin ödenmesiyle taşınmaz devrinin sağlanacağı,vefa hakkının protokollerde tayin edilen sürelerde kullanılmaması halinde ise taşınmaz mülkiyetlerinin alacaklı bankada kalmaya devam edeceği ve bankanın dilediği şekilde tasarrufta bulunma hakkına sahip olacağının görüldüğü, borçların tamamen ödenmesi halinde taşınmazların alacaklı banka tarafından borçlu şirketlere iade zorunluluğu bulunmadığından taşınmazların teminat kapsamında bankaya devrinden söz etmenin mümkün olmadığı,bu durumda vefa hakkı kullanılan dava konusu taşınmazların banka tarafından davacı şirkete devrinin ayrı bir satış işlemi olduğu ve davacı şirket tarafından ödenen tapu harcının istisna kapsamında değerlendirilemeyeceği sonucuna varıldığı gerekçesiyle davacının istinaf başvurusunun reddine, davalı idarenin istinaf başvurusunun kabulüne,Vergi Mahkemesi kararının, davanın kısmen kabulüne ilişkin hüküm fıkrasının kaldırılmasına, bu kısma ilişkin davanın reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI:Uyuşmazlıkta,dava konusuyla ilgili protokoller incelendiğinde devir işleminin istisna kapsamında olduğunun anlaşılacağı ve banka ile aralarında yapılan protokol kapsamında banka adına tahakkuk eden ve ödenen tapu harcına ilişkin dava açma ehliyetleri bulunduğu iddiasıyla kararın bozulması istenilmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI: Savunma verilmemiştir.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ: Temyiz isteminin reddi ile usul ve yasaya uygun olan Bölge İdare Mahkemesi kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Dokuzuncu Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY:
Davacı şirket tarafından, ... Bankası A.Ş.'den kullanılan kredilerin yeniden yapılandırılması, borç tasfiyesi ve iştira/vefa hakkı kapsamında 05/11/2018 tarihinde banka ile ... Turizm İnşaat ve Petrol Ürünleri Ltd. Şti. ve davacı şirket arasında imzalanan protokol gereği bankaya devredilen gayrimenkullerin, 29/12/2021 tarihinde banka ile davacı şirket arasında tesis edilen "ek protokol” gereği davacı şirkete devri sırasında tahakkuk ettirilen ve davacı şirket tarafından 22/12/2022 tarihinde ödenen toplam 1.640.000,00-TL tapu harcının iptali ve tahsil tarihinden itibaren tecil faizi ile birlikte iadesi istenilmektedir.
İLGİLİ MEVZUAT:
492 sayılı Harçlar Kanunu'nun 57. maddesinde; tapu ve kadastro işlemlerinden bu kanuna bağlı (4) sayılı târifede yazılı olanların tapu ve kadastro harçlarına tâbi olduğu, 58. maddesinde; tapu ve kadastro harçlarını kanuna ekli târifede belirtilen kişilerin ödemekle mükellef olduğu, 492 sayılı Harçlar Kanunu'na bağlı (4) sayılı tarifenin 20/a maddesinde ise; gayrimenkullerin devir ve iktisabında emlâk vergisi değeri üzerinden (cebri icra ve şüyûun izâlesi hallerinde satış bedeli, istimlâklerde takdir edilen bedel üzerinden) devir eden ve devir alan için ayrı ayrı tapu harcı alınacağı hükmüne yer verilmiştir.
Aynı Kanun'un 123/3. maddesinde ise; anonim, eshamlı komandit ve limited şirketlerin kuruluş, sermaye artırımı, birleşme, devir, bölünme ve nev'i değişiklikleri nedeniyle yapılacak işlemler ile Esnaf ve Sanatkarlar Kredi ve Kefalet Kooperatifleri, bankalar, yurt dışı kredi kuruluşları ve uluslararası kurumlarca kullandırılacak kredilere, bunların teminatlarına ve geri ödenmelerine ilişkin işlemlerden harç alınmayacağı hükme bağlanmıştır.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Bölge İdare Mahkemelerinin nihai kararlarının temyizen bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı halinde mümkündür.
Bölge İdare Mahkemesi kararının, davanın, banka adına tahakkuk eden 820.000,00-TL tapu harcı yönünden ehliyet yönünden reddine ilişkin hüküm fıkrasına yönelik davacı tarafından ileri sürülen temyiz nedenleri kararın belirtilen hüküm fıkrasının bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının, davacı adına tahakkuk eden 820.000,00-TL tapu harcına ilişkin kısmına yönelik temyiz istemine gelince;
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerinin değerlendirilmesinden; 492 sayılı Kanun'un ilgili maddeleri uyarınca gayrimenkullerin devir ve iktisabının tapu harcına tabi olduğu,anılan Kanun'un 123/3.maddesi kapsamında ise, bankaların kullandırdığı kredinin temini ve bunların teminatları ile geri ödenmelerine ilişkin olarak yapılan işlemlerin kredinin borçlusu veya alacaklısı ayrımı yapılmaksızın harca tabi tutulmayacağı düzenlemesine yer verilerek kredi kuruluşlarınca kullandırılan kredilerin kredi kuruluşuna geri dönüşünün sağlanmasının amaçlandığı görülmektedir.
Dosyanın incelenmesinden; davacı şirket ve ... Turizm İnşaat ve Petrol Ürünleri Ltd. Şti. ile ... Bankası A.Ş. arasında akdedilen 05/11/2018 tarihli “Borç Tasfiye ve Vefa/İştira Hakkı Protokolü” ile davacı ile banka arasında akdedilen 29/12/2021 tarihli "Ek Protokol”de, ilk protokol ile birlikte yapılan taşınmaz devri sonucu ... Turizm İnşaat ve Petrol Ürünleri Ltd. Şti.'nin tüm borcunun kapatıldığı ve ilgili taşınmazların banka tarafından ... Turizm İnşaat ve Petrol Ürünleri Ltd. Şti.'ne devrinin yapıldığı, bu nedenle ek protokolün sadece davacı ... Otelcilik Turizm San. ve Tic. A.Ş. (eski ünvanı ... Otelcilik Turizm Yatırımları San. ve Tic. A.Ş.) ile banka arasında imzalandığı,Ek Protokolün, 05/11/2018 tarihli Protokolün eki ve ayrılmaz parçası olduğu ve Ek Protokolde hüküm bulunmayan durumlarda asıl protokolün geçerli olduğunun belirtildiği, alacaklı banka lehine davacı tarafından verilmiş ipotekli taşınmazların tüm teferruat ve mütemmim cüzleri ile birlikte alacaklı bankaya borca mahsuben teminat amacıyla devri, taraflar arasındaki borç tespiti, ödemelerin ne şekilde ve ne zaman ödeneceği, ödeme tablosu ve bankaya olan tüm borçların ödenmesinden sonra taşınmazların tekrar borçlu şirkete devriyle ilgili vefa hakkının kullanılmasına ilişkin hususların yer aldığı, ipotekli taşınmazları bankaya devrinde istisna kapsamında tapu harcı tahsil edilmediği görülmüştür.
Bu durumda; banka tarafından kullandırılan kredinin geri ödenmesini sağlamak amacıyla akdedilen 05/11/2018 tarihli “Borç Tasfiye ve Vefa/İştira Hakkı Protokolü” ve davacı ile banka arasında imzalanan "Ek Protokol" gereği, kredi sözleşmesi nedeniyle üzerine ipotek tesis edilen ve şartların sağlanması halinde davacıya intikal edecek taşınmazların banka tarafından davacıya devredilmesine ilişkin işlemin banka tarafından kullandırılan kredinin geri ödenmesini teminen yapılan sözleşmelerin bir sonucu olduğu ve taşınmazların bankaya devri gibi kullanılan kredilerin geri ödenmesine ilişkin bir işlem olduğu, tahsil edilen tapu harcının da kredinin geri dönüşümünü sağlamaya yönelik işlemler sırasında tahsil edildiği, kredinin geri ödenmesine ilişkin bir işlem niteliğinde olan devir işleminin tapu harcından istisna olması nedeniyle davacıdan tapu harcı tahsil edilmesinde hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna varıldığından bu kısım yönünden davayı kabul eden Vergi Mahkemesi kararına karşı davalı idare tarafından yapılan istinaf başvurusunu kabul edip, kararın bu kısma ilişkin hüküm fıkrasının kaldırılmasına, davanın kısmen reddine karar veren Bölge İdare Mahkemesi kararının bu kısmında isabet görülmemiştir.
Nitekim; davacı şirket ve ... Turizm İnşaat ve Petrol Ürünleri Ltd. Şti. ile ... Bankası A.Ş. arasında akdedilen 05/11/2018 tarihli “Borç Tasfiye ve Vefa/İştira Hakkı Protokolü” kapsamında alacaklı bankaya devredilen taşınmazların bir kısmının söz konusu Protokolün tarafı ... Turizm İnşaat ve Petrol Ürünleri Ltd. Şti.'ne devrine ilişkin ödenen tapu harcının iptal ve iadesi istemiyle açılan, davanın kabulü yolundaki Vergi Mahkemesi kararına karşı davalı idarenin istinaf başvurusunu reddeden Bölge İdare Mahkemesi kararı Dairemizin 03/11/2022 tarih ve E: 2021/2735, K:2022/5378 sayılı kararıyla onanmıştır.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
Davacının temyiz isteminin kısmen reddine, kısmen kabulüne,
... Bölge İdare Mahkemesi ... Vergi Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının banka adına tahakkuk eden ...-TL tapu harcına ilişkin hüküm fıkrasının ONANMASINA, davacı adına tahakkuk eden ...-TL tapu harcına ilişkin kısmının BOZULMASINA,
Bozulan kısım yönünden yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın ... Bölge İdare Mahkemesi ... Vergi Dava Dairesine gönderilmesine, 16/04/2025 tarihinde kesin olarak oybirliğiyle karar verildi.