T.C.
D A N I Ş T A Y
İDARİ DAVA DAİRELERİ KURULU
Esas No : 2023/1646
Karar No : 2025/711
TEMYİZ EDEN (DAVALILAR) : 1- ... Bakanlığı
VEKİLİ : Av. ...
2- ... Valiliği
VEKİLİ : Av. ...
KARŞI TARAF (DAVACI) : ... İnşaat Taahhüt San. ve Tic. AŞ
VEKİLİ : Av. ...
İSTEMİN KONUSU : Danıştay Altıncı Dairesinin 28/09/2022 tarih ve E:2020/375, K:2022/8231 sayılı kararının, iptal ve kabule ilişkin kısmının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Davacı şirkete ait İstanbul ili, Şişli ilçesi, ... Mahallesi, ... ada, ... parsel sayılı taşınmazda yapılacak inşaat için 4.272.996,31 TL yapı ruhsatı hizmet bedeli ve bu bedelin peşin ödenmeyen kısmına karşılık banka teminat mektubu istenmesine ilişkin işlemler ile bu işlemlerin dayanağı olan Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Döner Sermaye İşletmesi Müdürlüğü 2018 Yılı Birim Fiyat Listesinin 752 ila 761, 762 ila 781 ve 791 ila 839 sıra sayılı maddelerinin iptali ile söz konusu hizmet bedelinin ilk taksiti olarak ödenen 1.469.906,40 TL’nin ödeme tarihinden itibaren işletilecek yasal faiziyle birlikte tazminine karar verilmesi istenilmiştir.
Daire kararının özeti: Danıştay Altıncı Dairesinin 28/09/2022 tarih ve E:2020/375, K:2022/8231 sayılı kararıyla;
Usul Yönünden: Görülmekte olan davanın ilk olarak vergi mahkemesinde açıldığı, ... Vergi Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla davanın görev yönünden reddine ve dosyanın idare mahkemesine gönderilmesine karar verildiği, sonrasında ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:2019/2400 sayılı kararıyla davanın görev yönünden reddine ve dosyanın Danıştaya gönderilmesine karar verildiği, bunun üzerine dosyanın Dairelerinin E:... sayılı esasına kaydedildiği, ... Vergi Mahkemesinin E:... sayılı dosyasının, görülmekte olan dava ile aynı konu, sebep ve taraflara sahip ikinci bir davaya ait olmadığından, davalı idarelerin derdestlik itirazı ve davanın süresi içerisinde açıldığı görüldüğünden süre aşımı itirazları yerinde görülmediği,
Esas Yönünden:
Davalı idarelerce gerek yapı ruhsatı hizmet bedeli gerekse banka teminat mektubunun, yapı ruhsatı düzenlenmesi istemiyle yaptığı başvuru üzerine davacı şirketten şifahi olarak istendiği, dava dilekçesinde tarih ve sayısı verilerek iptali istenen davalı idarelere ait yazıların davacı şirket tarafından verilen dilekçelere cevap niteliğinde ya da bu dilekçelere ilişkin iç yazışma niteliğinde olduklarının görüldüğü, bu itibarla, dava konusunun bireysel işlemler yönünden; "davacıdan 4.272.996,31 TL yapı ruhsatı hizmet bedeli ve bu bedelin peşin ödenmeyen kısmına karşılık banka teminat mektubu istenmesine ilişkin işlemler" şeklinde kurulması gerektiği,
Davanın devamı sırasında davacı şirket vekilince verilen ek beyan dilekçesinde, davalı idarelerce talep edilen yapı ruhsatı hizmet bedelinin ilk taksitinin ödenmesinden sonra geriye kalan 2.803.089,91 TL’lik kısmının da 16/02/2021 tarihinde ödendiği belirtilerek yapılan ödemenin tamamının ödeme tarihinden itibaren işletilecek yasal faiziyle birlikte ödenmesine karar verilmesi istenilmiş ise, idari yargı merciince yargılamanın dava dilekçesinde gösterilen "talep ve sonuç" çerçevesinde yapılması ve yargılama sonucunda verilecek kararın da yine bu çerçevede verilmesi gerektiği, bu nedenle, dava dilekçesinde yer almayan bu talebin davanın konusu dışında tutulduğu ve bu taleple ilgili olarak hüküm kurulmasına da gerek görülmediği,
Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Döner Sermaye İşletmesi Müdürlüğü 2018 Yılı Birim Fiyat Listesinin davacı şirketten yapı ruhsatı hizmet bedeli ve banka teminat mektubu istenmesine ilişkin işlemlere dayanak teşkil etmeyen 752, 757, 762, 767, 813 ve 833 sıra sayılı maddeleri dışındaki maddeler yönünden;
İdari yargılama hukukunda ehliyetin, kişinin medeni hakları kullanabilme yeteneği yanında, idari dava açmakta menfaati olmasını; diğer bir anlatımla iptali istenilen idari işlem ile kişisel, meşru ve güncel bir menfaatinin ihlal edilmiş bulunmasını da ifade ettiği, bu bakımdan idari işlemin hukuk düzeninden kaldırılmasında, açıklanan nitelikte menfaati bulunmayan kişinin idari dava açma ehliyetinden de söz edilemeyeceği,
İdari işlemlerin hukuka uygunluğunun yargı yoluyla denetimini amaçlayan iptal davasının görüşülebilmesinin ön koşullardan birisi olan dava açma ehliyetinin; her idari işleme karşı herkes tarafından iptal davası açılması idarenin işlemlerinde istikrarsızlık ve idarenin işleyişinin bu yüzden olumsuz etkilenmesi sonucunu doğurabileceğinden, dava konusu edilecek işlem ile dava açacak kişi arasında belli ölçütler içinde menfaat ilişkisinin varlığını ifade ettiği, her olay ve davada, idari işlem ile dava açacak kişi arasında öngörülen subjektif ehliyet koşulu olarak menfaat ihlalinin kişisel, meşru ve güncel bir menfaat olması ölçütleri ekseninde yargı mercilerince değerlendirilerek takdir edileceği,
Uyuşmazlıkta, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Döner Sermaye İşletmesi Müdürlüğü 2018 Yılı Birim Fiyat Listesinin iptali istenen maddelerinden sadece 752, 757, 762, 767, 813 ve 833 sıra sayılı maddelerin davacı şirketten yapı ruhsatı hizmet bedeli ve banka teminat mektubu istenmesine dayanak teşkil ettikleri, diğer maddelerin anılan işlemle bir ilgilerinin bulunmadığının anlaşıldığı,
Bu durumda, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Döner Sermaye İşletmesi Müdürlüğü Birim Fiyat Listesinin davacıdan yapı ruhsatı hizmet bedeli ve banka teminat mektubu istenmesine ilişkin işleme dayanak olmayan ve dolayısıyla da davacının menfaatini herhangi bir şekilde ihlal etmeyen maddeleri bakımından davacının dava açma ehliyeti bulunmadığı sonucuna ulaşıldığı,
... ada, ... parsel sayılı taşınmazda yapılacak inşaat için 4.272.996,31 TL yapı ruhsatı hizmet bedeli ve bu bedelin peşin ödenmeyen kısmına karşılık banka teminat mektubu istenmesine ilişkin işlemler ile dayanağı Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Döner Sermaye İşletmesi Müdürlüğü 2018 Yılı Birim Fiyat Listesinin davacı şirketten yapı ruhsatı hizmet bedeli ve banka teminat mektubu istenmesine ilişkin işlemlere dayanak teşkil eden 752, 757, 762, 767, 813 ve 833 sıra sayılı maddeleri yönünden;
Anayasa'nın 73. maddesine göre kişilere getirilen vergi, resim, harç ve benzeri mali yükümlülüklerin kanunla öngörülmesi gerektiği, bu kapsamda devletin kişilerden kanunla öngörülmeyen herhangi bir bedel istemesinin hukuken mümkün olmadığı, ayrıca idarelerin ilgili yasal düzenlemeler gereği yürütmek zorunda olduğu klasik kamu hizmeti sayılan faaliyetleri karşılığında Anayasa'nın 73. maddesi uyarınca kanunda miktar veya nispetinin açıkça gösterilmesi kaydıyla harç alması mümkün ise de; bu faaliyetlerin kar amacına yönelik bir işletme faaliyeti olmaması nedeniyle idarece belirlenecek bir bedel karşılığında yerine getirilmesinin söz konusu olamayacağı, harçların, verilen kamu hizmetinin ücreti ya da fiyatı olmayıp bu hizmetlerden yararlanan kişilerin belli oranda bu hizmetin maliyetine katılmasını sağlamak amacıyla tahsil edildiği, 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu'na eklenen mükerrer 7. bölümde bina ruhsat harcına yer verildiği, ruhsat alımından önce yapılacak işlemler nedeniyle ilgili idaresince verilen hizmetlerin karşılığının da harca dönüştürülerek bu gibi işlemlerin ücretle ya da vergiyle değil harçla karşılanmasının amaçlandığı, Yapı ruhsatı alımından önce yapılacak işlemler nedeniyle alınacak bedellerin 2464 sayılı Kanun uyarınca harç olarak tahsili gerektiğinden, diğer kanunlarda bu konuda özel bir düzenleme yer almadığı takdirde, her türlü bina inşaatında ruhsat verilmesi aşamasında alınacak olan bedelin harç olarak kabulü ve anılan Kanun kapsamında yer alan hükümlerin uygulanması suretiyle hesaplanması gerektiği, 644 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin 2. maddesinin 1. fıkrasının (h) bendinde, başvuru tarihinden itibaren iki ay içerisinde yetkili idarece verilmemesi halinde Çevre ve Şehircilik Bakanlığınca bedeli mukabilinde resen yapı ruhsatı ve yapı kullanma izni ile işyeri açma ve çalışma ruhsatının verileceği düzenlenmişse de; alınacak bu bedelin hukuki niteliği, saptanmasına ilişkin usul ve esaslar ve ölçütlerine yönelik bir belirleme yapılmadığı, dolayısıyla, öncelikle Çevre ve Şehircilik Bakanlığınca yapı ruhsatı verilmesi aşamasında başvuruculardan alınacak bu bedelin hukuki niteliğinin açıklığa kavuşturulması gerektiği, 2464 sayılı Kanun uyarınca yapı ruhsatı düzenleme hizmetinin harca konu bir hizmet olduğu, Çevre ve Şehircilik Bakanlığının yerleşme yerleri ile bu yerlerdeki yapılaşmaların plan, fen, sağlık ve çevre şartlarına uygun teşekkülünü sağlamak amacıyla yürüttüğü imara ilişkin faaliyetlerinin ilgili yasal düzenlemeler gereği yürütmek zorunda olduğu "klasik kamu hizmetleri" kapsamında yer aldığı göz önünde bulundurulduğunda, 644 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin 2/1-h maddesinde yer verilen bedelin 2464 sayılı Kanun'un Ek 1. madddesinde yer alan bina inşaat harcını ifade ettiğinin ve bakanlığın "klasik kamu hizmetleri" kapsamındaki faaliyetleri çerçevesinde verilen yapı ruhsatı düzenlenmesi hizmeti karşılığında alınacak bedelin de harç olarak kabul edilmesi gerektiği, Burada, 644 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin 2/1-h maddesinde yer verilen "bedel" ifadesi ile 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu'nda düzenlenen "bina inşaat harcı"nın kast edildiği, Çevre ve Şehircilik Bakanlığınca yapı ruhsatı düzenlenmesi hizmeti karşılığında başvurucudan istenen bu bedelin hukuki niteliği ortaya konulduktan sonra, harç niteliğindeki bu bedele ilişkin olarak Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Döner Sermaye İşletmesi Müdürlüğünce yayınlanan Birim Fiyat Listesi ile düzenleme yapılıp yapılamayacağının ortaya konulması gerektiği, 2464 sayılı Kanun'un Ek 1. maddesinde bina inşaat harcının Ek 6. maddede yer verilen tarifeye göre hesaplanacağı ve 96. maddesinde ise bu Kanun'da en az ve en çok miktarları gösterilen vergi ve harçların tarifelerinin belediye grupları itibarıyla Cumhurbaşkanınca (işlem tarihi itibariyle Bakanlar Kurulu) tayin ve tespit edileceğinin belirtildiği, Bu durumda, yapı ruhsatı düzenlenmesi hizmeti karşılığında gerek belediyelerce ve gerekse de uyuşmazlık konusu olayda olduğu gibi Çevre ve Şehircilik Bakanlığınca tahsil edilecek tutarın harç niteliğinde olduğu, bu tutarın 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu uyarınca Bakanlar Kurulunca belirlenen tarifedeki nispet ve hadlere göre hesaplanması gerektiğinden bu tutarın hesaplanmasına esas olacak başka bir tarife hazırlanmasında hukuka uyarlık bulunmadığı, Öte yandan, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Döner Sermaye İşletmesi Müdürlüğünce yürütülen işletme faaliyeti kapsamında üretilen mal ve hizmetlerle yapılan işlerin karşılığı olan tarife, ücret ve birim fiyatlarının belirlendiği Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Döner Sermaye İşletmesi Müdürlüğü Birim Fiyat Listesinde, idarelerin ilgili yasal düzenlemeler gereği yürütmek zorunda olduğu "klasik kamu hizmeti" sayılan faaliyetleri karşılığında alınan, kamusal nitelikli bir gelir olan ve bu nedenle döner sermaye kapsamında değerlendirilmesine olanak bulunmayan harca ilişkin olarak düzenleme yapılmasında bu yönden de hukuka uyarlık bulunmadığı, Bu itibarla, yapı ruhsatı düzenlenmesi hizmeti karşılığında davacı şirketten 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu uyarınca Bakanlar Kurulunca belirlenen tarifedeki nispet ve hadlere göre hesaplanacak bina inşaat harcı yerine Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Döner Sermaye İşletmesi Müdürlüğü Birim Fiyat Listesine göre hesaplanan yapı ruhsatı hizmet bedeli istenmesine dair işlem, istenen bedelin peşin ödenmeyen kısmı için banka teminat mektubu istenmesine ilişkin işlem ve harç niteliğindeki bir bedele ilişkin düzenlemeler içermeleri nedeniyle Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Döner Sermaye İşletmesi Müdürlüğü 2018 Birim Fiyat Listesinin anılan işlemlere dayanak teşkil eden 752, 757, 762, 767, 813 ve 833 sıra sayılı maddelerinde hukuka uyarlık bulunmadığı, Davacıdan istenilen yapı ruhsatı hizmet bedelinin ilk taksiti olarak ödenen 1.469.906,40 TL’nin ödeme tarihinden itibaren işletilecek yasal faiziyle birlikte tazmini istemi yönünden; Dairelerince hukuka aykırı bulunarak iptallerine karar verilen bu işlemlere istinaden yapı ruhsatı hizmet bedelinin ilk taksiti olarak davacı şirketten tahsil edilen 1.469.906,40 TL’nin dava tarihinden itibaren işletilecek yasal faiziyle birlikte davalı idarelerce tazmini gerektiği, Bununla beraber, davalı idarece yukarıda açıklandığı şekilde hesaplanacak bina inşaat harcının davacı şirketten tahsil edilebileceği gerekçesiyle, ... ada, ... parsel sayılı taşınmazda yapılacak inşaat için 4.272.996,31 TL yapı ruhsatı hizmet bedeli ve bu bedelin peşin ödenmeyen kısmına karşılık banka teminat mektubu istenmesine ilişkin işlemler ile dayanağı Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Döner Sermaye İşletmesi Müdürlüğü 2018 Yılı Birim Fiyat Listesinin davacı şirketten yapı ruhsatı hizmet bedeli ve banka teminat mektubu istenmesine ilişkin işlemlere dayanak teşkil eden 752, 757, 762, 767, 813 ve 833 sıra sayılı maddelerinin iptaline, 2018 Yılı Birim Fiyat Listesinin bu maddeler dışında dava konusu edilen diğer maddeleri yönünden davanın reddine, davacıdan istenilen yapı ruhsatı hizmet bedelinin ilk taksiti olarak ödenen 1.469.906,40 TL yönünden davanın kabulüne, 1.469.906,40 TL’nin ödeme tarihinden itibaren işletilecek yasal faiziyle birlikte tazminine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENLERİN İDDİALARI :
Davalı Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından, kurumlarının tazminat talebine konu edilebilecek herhangi bir işlemi bulunmadığı halde nisbi vekalet ücretine hükmedildiği, Döner Sermaye İşletmesi Birim Fiyat Listesinde yer alan işlemlere ait hizmet bedellerinin harç kapsamında değerlendirilmeyerek, hizmet bedeli adı altında tahsil edilmesi gerektiği, davacının yapı ruhsatı talebi üzerine söz konusu inşaata yönelik olarak hesaplanan hizmet bedelinin davacıya bildirildiği, Daire kararının iptal ve kabule ilişkin kısmının bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.
Davalı İstanbul Valiliği tarafından, davacıdan istenilen bedelin gerçekleştirilen bir hizmet karşılığı istenildiği, haksız bir bedel olarak düşünülmemesi gerektiği, aksi halde davacı tarafından herhangi bir bedel ödenmemesinin gündeme geleceği, bu durumda ise verilen hizmetin karşılıksız kalacağı, dava tam yargı davası olmadığı halde aleyhe nisbi vekalet ücretine hükmedildiği, Daire kararının iptal ve kabule ilişkin kısmının bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davacı tarafından, Danıştay Altıncı Dairesince verilen kararın temyiz edilen kısımlarının usul ve hukuka uygun bulunduğu ve temyiz dilekçelerinde öne sürülen nedenlerin, kararın temyiz edilen kısımlarının bozulmasını gerektirecek nitelikte olmadığı belirtilerek temyiz istemlerinin reddi gerektiği savunulmaktadır.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz istemlerinin reddi ile Daire kararının temyiz edilen kısımlarının onanmasına karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunca, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, dosya tekemmül ettiğinden davalı idarelerin yürütmenin durdurulması istemleri hakkında ayrıca bir karar verilmeksizin gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
Davalı idarelerce, davacı şirket tarafından İstanbul ili, Şişli ilçesi, ... Mahallesi, ... ada, ... parsel sayılı taşınmazda yapılacak inşaat için 4.272.996,31 TL yapı ruhsatı hizmet bedeli ve söz konusu bedelin peşin ödenmeyen kısmına karşılık ise banka teminat mektubu istenmiş, davacı tarafından davalı idarelere çeşitli dilekçeler verilerek isteklerinin yasal dayanağının bulunmadığı belirtilmiş, ancak istenen bedelin 1.469.906,40 TL’lik kısmı ilk taksit olarak ödenmiş ve banka teminat mektubu da teslim edilmiştir.
Bunun üzerine davacı şirketten 4.272.996,31 TL yapı ruhsatı hizmet bedeli ve banka teminat mektubu istenmesine ilişkin olduğu ileri sürülen Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Altyapı ve Kentsel Dönüşüm Hizmetleri Genel Müdürlüğünün ... tarihli, ... sayılı işlemi, İstanbul Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğünün ... tarihli, ... sayılı ve ... tarihli, ... sayılı işlemleri, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Strateji Geliştirme Başkanlığının ... tarihli, ... sayılı işlemi, anılan işlemlerin dayanağı olan Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Döner Sermaye İşletmesi Müdürlüğü 2018 Yılı Birim Fiyat Listesinin 752 ila 761, 762 ila 781 ve 791 ila 839 sıra sayılı maddelerinin iptali ile ilk taksit olarak ihtirazi kayıtla ödenen 1.469.906,40 TL'nin ödeme tarihinden itibaren işletilecek yasal faiziyle birlikte tazminine karar verilmesi istemiyle temyizen incelenen dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT :
5393 sayılı Belediye Kanunu'nun "Belediyenin yetkileri ve imtiyazları" başlıklı 15. maddesinin 1. fıkrasının (c) bendinde; "Gerçek ve tüzel kişilerin faaliyetleri ile ilgili olarak kanunlarda belirtilen izin veya ruhsatı vermek." hükmü yer almaktadır.
Dava konusu Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Döner Sermaye İşletmesi Müdürlüğü 2018 Yılı Birim Fiyat Listesinin yayımlandığı tarihte yürürlükte olan 644 sayılı Çevre ve Şehircilik Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname'nin "Görevler" başlıklı 2. maddesinin 1. fıkrasının (h) bendinde; "Devletin hüküm ve tasarrufu altında bulunan veya mülkiyeti Hazineye, kamu kurum veya kuruluşlarına veya gerçek kişilere veyahut özel hukuk tüzel kişilerine ait olan taşınmazlar üzerinde kamu veya özel sektör tarafından gerçekleştirilecek olan yatırımlara ilişkin olarak ilgililerince hazırlandığı veya hazırlatıldığı halde yetkili idarece üç ay içinde onaylanmayan etüt, harita, her tür ve ölçekteki çevre düzeni, nazım ve uygulama imar planlarını, parselasyon planlarını ve değişikliklerini ilgililerinin valilikten talep etmesi ve valiliğin Bakanlığa teklifte bulunması üzerine bedeli mukabilinde yapmak, yaptırmak ve onaylamak, başvuru tarihinden itibaren iki ay içinde yetkili idarece verilmemesi halinde bedeli mukabilinde resen yapı ruhsatı ve yapı kullanma izni ile işyeri açma ve çalışma ruhsatını vermek." Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının görev ve yetkileri arasında sayılmıştır.
1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi'nin 97. maddesinin 1. fıkrasının (h) bendinde; "Devletin hüküm ve tasarrufu altında bulunan veya mülkiyeti Hazineye, kamu kurum veya kuruluşlarına veya gerçek kişilere veyahut özel hukuk tüzel kişilerine ait olan taşınmazlar üzerinde kamu veya özel sektör tarafından gerçekleştirilecek olan yatırımlara ilişkin olarak ilgililerince hazırlandığı veya hazırlatıldığı halde yetkili idarece üç ay içinde onaylanmayan etüt, harita, her tür ve ölçekteki çevre düzeni, nazım ve uygulama imar planlarını, parselasyon planlarını ve değişikliklerini ilgililerinin valilikten talep etmesi ve valiliğin Bakanlığa teklifte bulunması üzerine bedeli mukabilinde yapmak, yaptırmak ve onaylamak, başvuru tarihinden itibaren iki ay içinde yetkili idarece verilmemesi halinde bedeli mukabilinde resen yapı ruhsatı ve yapı kullanma izni ile işyeri açma ve çalışma ruhsatını vermek" Çevre ve Şehircilik Bakanlığının görevleri arasında sayılmış, 122. maddesinde ise; "Bakanlık döner sermaye kurmaya yetkilidir. Döner sermaye miktarı, Cumhurbaşkanlığınca belirlenir. İşletmelerin görevleri, gelirleri, işleyişi ve denetimi ile diğer hususlar yönetmelikle düzenlenir." hükmü yer almıştır.
Bu kapsamda hazırlanan Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Döner Sermaye İşletmesi Yönetmeliği'nin "İşletme idaresi" başlıklı 10. maddesinde; döner sermaye işletme hizmetlerinin; yönetim kurulu, işletme yöneticisi, harcama yetkilisi, gerçekleştirme görevlisi, muhasebe yetkilisi, muhasebe birim personeli ve teknik eleman ile yeteri kadar diğer görevlilerden oluşan işletme idaresi tarafından yürütüleceği düzenlemesine yer verilmiş, "Yönetim Kurulunun Görevleri" başlıklı 12. maddesinin 1. fıkrasının (h) bendinde ise; maliyet bedelinin altında olmamak üzere, işletme tarafından üretilen mal ve hizmetlerin veya yapılan işlerin tarife, ücret veya birim fiyatlarını belirlemek, yönetim kurulunun görevleri arasında sayılmıştır.
Anayasa Mahkemesinin 26/10/2023 tarih ve E:2018/118, K:2023/180 sayılı kararıyla; 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının görev ve yetkilerini düzenleyen 97. maddesinin 1. fıkrasının (ç), (ğ), (h) ve (k) bentlerinin, bu bentlerde düzenlenen imar planları, parselasyon, yapı ruhsatı verme gibi işlemlerin mülkiyet hakkını doğrudan etkileyebileceği, dolayısıyla mülkiyet hakkına müdahale teşkil edebilecek nitelikte olduğundan, cumhurbaşkanı kararnamesiyle düzenlenemeyecek yasak alan içinde kaldığı gerekçesiyle iptaline karar verilmiş, bunun üzerine anılan Anayasa Mahkemesi kararıyla iptaline karar verilen 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi'nin 97. maddesinin 1. fıkrasının (ç), (ğ), (h) ve (k) bentlerinde yer verilen hükümler, İmar Kanunu'na 05/12/2024 tarih ve 7534 sayılı Kanun'un 9. maddesiyle eklenen Ek 11. maddesinin 1. fıkrasının sırasıyla (b), (c) ,(ç) ve (h) bentlerine eklenerek Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının görev ve yetkileri arasında sayılmıştır.
Bu doğrultuda İmar Kanunu'na 05/12/2024 tarih ve 7534 sayılı Kanun'un 9. maddesiyle eklenen Ek 11. maddenin 1. fıkrasının (ç) bendinde; "Devletin hüküm ve tasarrufu altında bulunan veya mülkiyeti Hazineye, kamu kurum veya kuruluşlarına veya gerçek kişilere veyahut özel hukuk tüzel kişilerine ait olan taşınmazlar üzerinde kamu veya özel sektör tarafından gerçekleştirilecek olan yatırımlara ilişkin olarak ilgililerince hazırlandığı veya hazırlatıldığı halde yetkili idarece üç ay içinde onaylanmayan etüt, harita, her tür ve ölçekteki çevre düzeni, nazım ve uygulama imar planlarını, arazi ve arsa düzenlemelerini ve değişikliklerini ilgililerinin valilikten talep etmesi ve valiliğin Bakanlığa teklifte bulunması üzerine bedeli mukabilinde yapmak, yaptırmak ve onaylamak, başvuru tarihinden itibaren iki ay içinde yetkili idarece verilmemesi halinde bedeli mukabilinde resen yapı ruhsatı ve yapı kullanma izni ile iş yeri açma ve çalışma ruhsatını vermek" Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının görev ve yetkileri arasında sayılmıştır.
Dava konusu Birim Fiyat Listesinin yayımlandığı tarihte yürürlükte olan Planlı Alanlar Tip İmar Yönetmeliği'nin "Bakanlıkça düzenlenen ruhsatlar ve kamuya ait yapı ve tesisler" başlıklı 59. maddesinde; "........ Müdürlükler, bu fıkrada sayılan yapılardan kamu kurum ve kuruluşlarınca yapılan, yaptırılan, kullanılan veya işletilenler hariç özel hukuk gerçek ve tüzel kişilerinin tasarrufunda olanlara veya yap işlet ve devret yöntemi ile yapılanlara ilişkin yapı ruhsatı, yapı kullanma izni, işyeri açma ve çalışma ruhsatının düzenlenmesine dair işlemleri bedeli mukabilinde yapar, ayrıca ilgili idarelerce düzenlenmemesi halinde imar durum belgesi, kanal ve yol kotu tutanaklarını da bedeli mukabilinde düzenleyebilir......." kuralına yer verilmiştir.
2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu'nun Mükerrer Yedinci Bölümünde yer alan "Konu, vergiyi doğuran olay" başlıklı Ek 1. maddenin 1. fıkrasında, "Belediye sınırları ve mücavir alanlar içinde yapılan her türlü bina inşaatı (ilave ve tadiller dahil), inşaat veya tadilat ruhsatının alınmasında Ek Madde 6'da yer alan tarifede gösterilen nispet ve hadlerde bina inşaat harcına tabidir." hükmüne, "Harcın ödenmesi ve yeri" başlıklı Ek 5. maddenin 1. fıkrasında, "Bina inşaat harcı, inşaat ruhsatının alınmasından önce makbuz karşılığında ilgili belediyeye ödenir." hükmüne ve "Tarife" başlıklı Ek 6. maddede ise, bina inşaat harcının tarifesine yer verilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Kamu idareleri, ilgili kanunlar gereğince yürütmek zorunda oldukları ve asli görevleri arasında yer alan kamu hizmeti niteliğindeki faaliyetlerini, ya bedelsiz ya da Anayasa'nın 73. maddesi uyarınca; muafiyet, istisna ve oranlarının ilgili kanunda açıkça gösterilmesi kaydıyla belli bir miktar harç alarak yürütmektedirler.
Harçlar konusunda genel düzenleme içeren 492 sayılı Harçlar Kanunu'nun gerekçesinde harcın tanımı, “fertlerin özel menfaatlerine ilişkin olarak, kamu kurumları ve hizmetlerinden yararlanmaları karşılığında yaptıkları ödemelerdir” biçiminde yapılmıştır. (Bu harç tanımı Anayasa Mahkemesinin 31/03/1987 tarih ve E:1986/20, K:1987/9, 14/02/1991 tarih ve E:1990/18, K:1991/14, 28/09/1995 tarih ve E:1995/24, K:1995/52 sayılı; Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 12/05/1982 tarih ve E:1982/5-341, K:1982/493 sayılı kararlarında da benimsenmiştir). Buna göre, bir hizmetin harç konusu olabilmesi için, kişilerin bir kamu kurumunun sunduğu hizmetten yararlanmaları, kişilere kamu eliyle özel bir yarar sağlanması ve kamu idaresinin kişilerin özel bir işiyle uğraşması gerekmektedir. (YİBK'nun 07/12/1964 tarih ve E:1964/3, K:19645 sayılı; Anayasa Mahkemesinin 31/03/1987 tarih ve E:1986/20, K:1987/9 sayılı kararları).
Yukarıda mevzuat kısmında hükümlerine yer verilen, 644 sayılı Çevre ve Şehircilik Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname'nin "Görevler" başlıklı 2. maddesinin 1. fıkrasının (h) bendi ile 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi'nin 97. maddesinin 1. fıkrasının (h) bendinde ve bu bendin Anayasa Mahkemesince iptali üzerine İmar Kanunu'na 05/12/2024 tarih ve 7534 sayılı Kanun'un 9. maddesiyle eklenen Ek 11. maddenin 1. fıkrasının (ç) bendinde yer alan; "....... başvuru tarihinden itibaren iki ay içinde yetkili idarece verilmemesi halinde bedeli mukabilinde resen yapı ruhsatı ve yapı kullanma izni ile işyeri açma ve çalışma ruhsatını vermek." şeklindeki düzenlemelerde geçen "yetkili idareler" ifadesinden, anılan hizmeti asli görevi olarak yapması gereken idarelerin anlaşılması gerektiği açıktır.
Yapı ruhsatı verilmesine ilişkin işlemler ise 5393 sayılı Belediye Kanunu gereğince belediyelerin asli görevleri arasında sayılmıştır.
O halde, yapı ruhsatı verilmesine ilişkin hizmetin, asli görevleri arasında olan belediyeler tarafından sunulması halinde, anılan hizmet, ya bedelsiz, ya da ilgili kanunda muafiyet, istisna ve oranlarının açıkça gösterilmesi kaydıyla belli bir miktar harç alınarak yürütülebilecektir.
Anılan hizmet, kendisinin asli görevi olan ilgili idare tarafından yerine getirilmemesi durumunda ise, yine kanunla verilen yetkiye dayanılarak alınacak bir bedel karşılığında diğer idare/idareler tarafından yerine getirilebilecek, ancak, bu durumda, anılan hizmeti yerine getiren diğer idarenin, yerine getirdiği bu hizmet nedeniyle bir maliyete katlanacağından, bunu bedelsiz ya da harca tabi olarak yapması beklenmeyecek, bu durumda talep edilen bedel ise harç olarak değil hizmet bedeli olarak alınacaktır.
Bu durumda, ilgili belediyenin asli görevleri arasında bulunan yapı ruhsatı verme görevinin, anılan idare tarafından yerine getirilmemesi nedeniyle, 644 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin ve işlem tarihinde yürürlükte olan 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi'nin ve İmar Kanunu'nun, Anayasa Mahkemesinin iptal kararı sonrası yürürlüğe giren ek 11. maddesinin 1. fıkrasının (ç) bendinin verdiği; "....... başvuru tarihinden itibaren iki ay içinde yetkili idarece verilmemesi halinde bedeli mukabilinde resen yapı ruhsatı ve yapı kullanma izni ile işyeri açma ve çalışma ruhsatını vermek." şeklindeki yetkiye dayanılarak, harç değil, sunulan hizmetin karşılığı olarak hizmet bedeli adı altında ve bu bedel mukabilinde davalı idare tarafından yerine getirilebileceği ve bu bedelin, Döner Sermaye İşletmesi Müdürlüğünce yayınlanan 2017 Birim Fiyat Listesinde düzenlenebileceği açıktır.
Bu itibarla, Dairece, uyuşmazlığın esasının incelenerek ve yapı ruhsatı hizmet bedeli hesabına dayanak teşkil eden birim fiyat listesinin dava konusu maddelerinin, sunulan hizmetin karşılığında orantılı ve ölçülü olarak belirlenip belirlenmediği, davacıdan istenilen yapı ruhsatı hizmet bedelinin fahiş olup olmadığı hususlarının araştırılarak bir karar verilmesi gerekmektedir.
Açıklanan nedenlerle, Daire kararının iptal ve kabule ilişkin kısmında hukuki isabet bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. Davalı idarelerin temyiz istemlerinin kabulüne;
2. .. TL yapı ruhsatı hizmet bedeli ve bu bedelin peşin ödenmeyen kısmına karşılık banka teminat mektubu istenmesine ilişkin işlemler ile dayanağı Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Döner Sermaye İşletmesi Müdürlüğü 2018 Yılı Birim Fiyat Listesinin davacı şirketten yapı ruhsatı hizmet bedeli ve banka teminat mektubu istenmesine ilişkin işlemlere dayanak teşkil eden 752, 757, 762, 767, 813 ve 833 sıra sayılı maddelerinin iptali, 2018 Yılı Birim Fiyat Listesinin bu maddeler dışında dava konusu edilen diğer maddeleri yönünden davanın reddi, davacıdan istenilen yapı ruhsatı hizmet bedelinin ilk taksiti olarak ödenen ... TL yönünden davanın kabulü, ... TL’nin ödeme tarihinden itibaren işletilecek yasal faiziyle birlikte tazminine ilişkin Danıştay Altıncı Dairesinin 28/09/2022 tarih ve E:2020/375, K:2022/8231 sayılı kararının temyize konu iptal ve kabule ilişkin kısmının BOZULMASINA,
3. Bozulan kısım hakkında yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın Danıştay Altıncı Dairesine gönderilmesine,
4. Kesin olarak, 26/03/2025 tarihinde oyçokluğu ile karar verildi.
KARŞI OY
X- Temyiz edilen kararla ilgili dosyanın incelenmesinden; Danıştay Altıncı Dairesince verilen 28/09/2022 tarih ve E:2020/375, K:2022/8231 sayılı kararın iptal ve kabule ilişkin kısmının usul ve hukuka uygun olduğu, dilekçelerde ileri sürülen temyiz nedenlerinin kararın anılan kısımlarının bozulmasını gerektirecek nitelikte olmadığı anlaşıldığından, temyiz istemlerinin reddi ile kararın temyize konu kısımlarının onanması gerektiği oyuyla, karara katılmıyoruz.