T.C.
D A N I Ş T A Y
İDARİ DAVA DAİRELERİ KURULU
Esas No : 2023/3034
Karar No : 2025/924
TEMYİZ EDENLER : I- (DAVACI) : ... Sendikası
VEKİLİ : Av. ...
II- (DAVALI) :... Genel Müdürlüğü
VEKİLİ : Av. ...
İSTEMİN KONUSU : Danıştay İkinci Dairesinin 24/05/2023 tarih ve E:2018/1595, K:2023/2922 sayılı kararının aleyhlerine olan kısımlarının temyizen incelenerek bozulması taraflarca karşılıklı olarak istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: 25/12/2017 tarih ve 30281 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları İşletmesi Genel Müdürlüğü Personeli Görevde Yükselme ve Unvan Değişikliği Yönetmeliği'nin (Yönetmelik);
a- "Görev grupları" başlıklı 5. maddesinin 1. fıkrasının (ç) bendinde "başrepartitör" unvanına yer verilmemesi nedeniyle eksik düzenlemenin,
b- "Görevde yükselme sınavı sonucunda atanacaklarda aranacak özel şartlar" başlıklı 8. maddesinin 1. fıkrasının (c), (e), (f), (ı), (i), (j), (n), (ö), (u), (ü), (y), (vvv), (yyy), (aaaa), (bbbb) bentlerinin ve aynı maddede "programcı" unvanına yer verilmemesi nedeniyle eksik düzenlemenin,
c- "Sözlü sınav" başlıklı 13. maddesinin 2. fıkrasının,
ç- "Başarı sıralaması" başlıklı 14. maddesinin 1. fıkrasının,
d- "Sınav kurulu ve görevleri" başlıklı 17. maddesinde yer alan "lisansüstü öğrenim hariç" ibaresinin,
e- "Öğrenim şartı" başlıklı Geçici 1. maddesinin iptali istenilmiştir.
Daire kararının özeti: Danıştay İkinci Dairesinin 24/05/2023 tarih ve E:2018/1595, K:2023/2922 sayılı kararıyla;
Anayasa'nın 124. maddesi, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 3. ve 41. maddeleri, 18/04/1999 tarih ve 23670 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Kamu Kurum ve Kuruluşlarında Görevde Yükselme ve Unvan Değişikliği Esaslarına Dair Genel Yönetmeliğin 5., 12/A., 12/B., 13. 15. ve Geçici 3. maddeleri hükümlerine yer verildikten sonra,
I- Yönetmeliğin "Görev grupları" başlıklı 5. maddesinin 1. fıkrasının (ç) bendinde "başrepartitör" unvanına yer verilmemesi nedeniyle eksik düzenlemenin iptali istemi yönünden;
"Dayanak" başlıklı 3. maddesinde 657 sayılı Kanun ile Kamu Kurum ve Kuruluşlarında Görevde Yükselme ve Unvan Değişikliği Esaslarına Dair Genel Yönetmelik hükümlerine dayanılarak hazırlandığı belirtilen dava konusu Yönetmeliğin 5. maddesinde, bu Yönetmelik kapsamındaki görevde yükselme ve unvan değişikliğine tabi görev gruplarının belirlendiği, "başrepartitör" unvanına görevde yükselme ve unvan değişikliğine tabi görev grupları arasında yer verilmediği,
Kamu hizmetinin etkin ve verimli şekilde yürütülebilmesi için gerekli önlemleri almakla yükümlü olan idarelerin, değişen koşullara ve oluşan hizmet ihtiyacına göre normlar hiyerarşisine aykırı olmayacak şekilde, hizmette etkinliğin sağlanması için gerekli önlemleri alma, bu kapsamda mevzuat değişikliği yapma hususunda takdir yetkisine sahip olduğu,
Görevde yükselmeye ilişkin düzenleyici işlemlerle, kadroların grup veya alt grup içindeki yerlerini belirleme hususunda kurumlara takdir yetkisi tanındığı, kurumların bu belirlemeyi yaparken dikkate alması gereken kriterlerin hiyerarşi, görev, yetki ve sorumluluk olarak belirtildiği; bunun dışında, Genel Yönetmelik'te görevde yükselmeye tabi kadroların her birinin hizmet grupları içindeki yerlerini işaret eden herhangi bir hükme yer verilmediği, esas alınacak ölçütler belirtilmek suretiyle bu hususun, kurumların kendi yönetmelikleri ile yapacakları düzenlemeye bırakıldığı, öte yandan, davalı idare tarafından, 6461 sayılı Türkiye Demiryolu Ulaştırmasının Serbestleştirilmesi Hakkında Kanun uyarınca Kurumlarının yeniden yapılandırıldığı ve başrepartitör pozisyonunda bulunan personelin görev tanımında yer alan hizmetlere Kurumda ihtiyaç kalmadığının belirtildiği dikkate alındığında, bu doğrultuda hazırlanmış olan dava konusu düzenleyici işlemde üst hukuk normlarına, kamu yararına ve hizmet gereklerine aykırılık bulunmadığı,
II- Yönetmeliğin "Görevde yükselme sınavı sonucunda atanacaklarda aranacak özel şartlar" başlıklı 8. maddesinin 1. fıkrasının (c), (e), (f), (ı), (i), (j), (n), (ö), (u), (ü), (y), (vvv), (yyy), (aaaa), (bbbb) bentlerinin ve aynı maddede "programcı" unvanına yer verilmemesi nedeniyle eksik düzenlemenin iptali istemi yönünden;
Yönetmeliğin 8. maddesinin, dava tarihi itibarıyla yürürlükte olan hâliyle dava konusu edilen bentlerinde; müdür yardımcısı (Şube Müdür Yardımcısı), başteknisyen, şef (Büro Şefi), Servis Müdür Yardımcısı (Demiryolu Bakım), kontrolör (Yol Bakım Kontrolörü), kontrolör (EST Bakım Kontrolörü), müdür (Demiryolu Bakım Müdürü), teknik şef (EST Bakım Şefi), sürveyan (EST Sürveyanı), memur (Hat Bakım Onarım Memuru), memur (Tarım Memuru), müdür (EST Mühendislik Hizmetleri Müdürü), müdür (Malzeme ve Kaynak Mühendislik Hizmetleri Müdürü), müdür (Yol Üstyapı Mühendislik Hizmetleri Müdürü), müdür (Teknik Projeler ve Mühendislik Hizmetleri Müdürü) unvanlarına görevde yükselme suretiyle yapılacak atamalarda aranacak özel şartların düzenlenmiş olduğu, programcı unvanına ise, söz konusu düzenleyici işlemin 9. maddesinin 1. fıkrasının (ğ) bendinde, "Unvan değişikliği suretiyle atanacaklarda aranacak şartlar" bölümünde yer verilmiş olduğu,
Davalı idarenin sahip olduğu takdir yetkisine dayanılarak, değişen koşullar ile Kurumda oluşan hizmet ihtiyacı çerçevesinde, belirtilen kadrolara ve pozisyonlara ilişkin olarak yapılan düzenlemelerde, bu bağlamda, kadro ve pozisyon isimlerine, görev alanına/tanımına işaret eden ibareler/kısaltmalar eklenmesinde, üst hukuk normlarına, kamu yararına ve hizmet gereklerine aykırılık bulunmadığı,
Öte yandan, davalı idare tarafından, görevde yükselme ve unvan değişikliği suretiyle yapılacak bireysel atama işlemlerinin, yargısal denetimlerinin gerçekleştirilmesi amacıyla ayrıca dava konusu edilebileceklerinin açık olduğu,
III- Yönetmeliğin, "Sözlü sınav" başlıklı 13. maddesinin 2. fıkrası ile "Başarı sıralaması" başlıklı 14. maddesinin 1. fıkrasının iptali istemi yönünden;
Kamu Kurum ve Kuruluşlarında Görevde Yükselme ve Unvan Değişikliği Esaslarına Dair Genel Yönetmeliğin "Sözlü sınav" başlıklı 12/A maddesi ile "Başarı sıralaması" başlıklı 12/B maddesine, dava konusu düzenleyici işlemin 13. ve 14. maddelerinde aynen yer verilmiş olduğu,
Yönetmelik ile görevde yükselme suretiyle atanacaklar için yazılı ve sözlü sınavda başarılı olma koşulunun getirilmiş olduğu, yazılı ve sözlü sınavların ikisinin birlikte başarılmasının, belirlenen görevlere atanabilmenin temel koşulu olarak belirlenmiş olduğu,
Sözlü sınavın, yazılı sınavı tamamlayıcı nitelikte, bilgi ve liyakatı ölçmek, adayın mesleğe uygun yeteneğe ve kültürel birikime sahip olup olmadığını belirlemek amacıyla yapılmakta olduğu, bu çerçevede, sözlü sınavın temel amacının, yazılı sınav yapılmak suretiyle nesnel bir biçimde tespit edilenler arasından en başarılı adaydan başlayarak en uygun olanların seçilmesi olduğu,
Bu itibarla, mesleğin gerektirdiği bilginin ölçülmesi amacıyla yapılacak yazılı sınav yanında, mesleki ehliyete yönelik diğer özel niteliklere de sahip olunup olunmadığının tespiti açısından tamamlayıcı nitelik taşıyan sözlü sınav getiren ve başarı sıralamasının yazılı ve sözlü sınavların aritmetik ortalaması alınarak belirleneceğini kurala bağlayan dava konusu düzenlemelerde; yapılan düzenlemenin, sözlü sınavın mahiyetini değiştirici, genişletici veya daraltıcı bir ibare içermediği de dikkate alındığında, üst hukuk normlarına, kamu yararına ve hizmet gereklerine aykırılık bulunmadığı,
Öte yandan, davalı idare tarafından, sözlü sınavlar ile başarı sıralamasına ilişkin olarak tesis edilecek bireysel işlemlerin, yargısal denetimlerinin gerçekleştirilmesi amacıyla ayrıca dava konusu edilebileceklerinin açık olduğu,
IV- Yönetmeliğin, "Sınav kurulu ve görevleri" başlıklı 17. maddesinde yer alan "lisansüstü öğrenim hariç" ibaresinin iptali istemi yönünden;
Dava konusu Yönetmelik'in "Sınav kurulu ve görevleri" başlıklı 17. maddesinin 1. fıkrasında, "Sınav kurulunu teşkil eden üyeler görevde yükselme sınavına alınacak personelden lisansüstü öğrenim hariç öğrenim ve bulundukları unvanlar itibariyle daha düşük seviyede olamazlar." düzenlemesine yer verilmiş olduğu,
Genel Yönetmelik'te, sınav kurulunu oluşturan üyelerin, sınava alınacak personelden öğrenim itibarıyla daha düşük seviyede olamayacağı koşuluna yer verilmiş olmasına rağmen, dava konusu Yönetmelik'te bu durumun istisnasının düzenlenmiş olduğu ve lisansüstü öğrenim görmüş bir personelin sınav kurulunda görev alan üyenin, öğrenim itibarıyla bu personelden daha düşük seviyede olabileceği sonucunu doğuran ve bu yönüyle Genel Yönetmeliğe aykırı olan bir düzenleme yapılmış olduğu,
Bu nedenle, dayanağı olan Genel Yönetmeliğe aykırı olarak, sınav kurulu üyeleri için belirlenen öğrenim koşulunun, lisansüstü öğrenim hariç tutulmak üzere düzenlenmesine ilişkin dava konusu Yönetmelik hükmünde hukuka uygunluk bulunmadığı,
V- Dava konusu düzenleyici işlemin "Öğrenim şartı" başlıklı Geçici 1. maddesinin iptali istemi bakımından;
Genel Yönetmeliğin 5. maddesinin ilk fıkrası ile Geçici 3. maddesi hükmü doğrultusunda; Genel Yönetmeliğin yürürlüğe girdiği 18/04/1999 tarihinde görevde bulunan ve aynı tarih itibarıyla iki yıllık yüksek öğrenim mezunu olanların, diğer koşullara sahip oldukları takdirde, görevde yükselme uygulamaları bakımından, dört yıllık yükseköğrenim mezunu kabul edileceklerini kurala bağlayan dava konusu düzenlemede; yapılan düzenlemenin, öğrenim şartı koşulunun mahiyetini değiştirici, genişletici veya daraltıcı bir ibare içermediği de dikkate alındığında, üst hukuk normlarına, kamu yararına ve hizmet gereklerine aykırılık bulunmadığı,
Gerekçeleriyle, Yönetmeliğin "Sınav kurulu ve görevleri" başlıklı 17. maddesinde yer alan "lisansüstü öğrenim hariç" ibaresinin iptaline, Yönetmeliğin diğer dava konusu düzenlemeleri yönünden davanın reddine hükmedilmiştir.
TEMYİZ EDENLERİN İDDİALARI : Davacı tarafından, Dairece verilen kararının eksik incelemeye dayalı olduğu ve somut durumun tespitinde ve hukuki değerlendirmede hataya düşüldüğü; dava konusu yönetmelikte "başrepartitör" unvanına yer verilmemesine ilişkin gerekçenin, kurumda hâlâ trafik başkontrolör ve hareket başkontrolörü gibi benzer unvanların bulunması sebebiyle yerinde olmadığı, Dairenin bu konuda gerekli araştırmayı yapmadan eksik incelemeye dayalı karar verdiği; dava konusu düzenleyici işlemin görevde yükselme ve unvan değişikliği ile atanacaklarda aranacak özel şartlar bölümünde yapılan düzenlemelere ilişkin gerekçenin son cümlesinin, bireysel atama işlemlerinin dava konusu edilebileceğini belirtmekle aslında kararın yasal dayanağının bulunmadığını ve haklı olduklarını teyit ettiği; programcı unvanındaki memurların eğitim ve görevleri dikkate alındığında, kapsamı daha dar olanların sınava girebilirken programcıların girememesinin idarenin takdir hakkını mevzuata uygun kullanmadığını gösterdiği; Yönetmeliğin 1999'daki ilk halinde sözlü sınav bulunmadığı ve yıllarca yazılı sınav başarı sıralamasına göre atamalar yapıldığı, kamu personeli seçme sınavında da yıllardır mülakat yapılmaksızın atamaların yazılı başarı sıralamasına göre yapıldığı, sözlü sınav şartının liyakatı yok sayarak atama yapmak adına tekrar yürürlüğe konulduğu; yazılı sınav başarı barajının 70'ten 60 puana çekilip sözlü şartı eklenerek, yazılıdan düşük puan alanların mülakatta yüksek puanlar verilerek atanmalarının sağlandığı, yazılı sınavda birinci gelen hatta 100 tam puan alan adayların mülakatta düşük puan verilerek elendiği birçok örneğin mevcut olduğu, buradan bakıldığında mülakatın asıl amacının liyakatlı personel belirlemek olmadığı, Dairenin, baraj belirlemesi hususunda yazılı sınav baraj puanının düşük (60 puan) sözlü sınav baraj puanının yüksek (70 puan) tutulmasındaki amacın liyakatlı personel atama amacına hizmet etmediği hususunu dikkate almadan eksik incelemeye dayalı karar verdiği,
Davalı idare tarafından, Yönetmeliğin 17. maddesinde yer alan "lisansüstü öğrenim hariç" ibaresinin iptali istemi yönünden yapılan incelemede hukuka uygunluk bulunmadığı belirtilerek Genel Yönetmeliğe aykırı düzenleme yapıldığı yönündeki tespitin yerinde olmadığı; sınav komisyonu üyelerinin yeterli bilgi, beceri ve tecrübeyi haiz yönetici unvanına sahip personelden seçilerek oluşturulduğu, görevde yükselme ve unvan değişikliği atama şartlarında en üst öğrenim olarak lisans düzeyi arandığı, yapılan sınavlarda sınava katılan personelin lisansüstü öğrenimine ilişkin bilgi düzeyinin ölçülmediği, sadece yöneticilik yapıp yapamayacakları yönünde değerlendirme yapıldığı, bu nedenle sözlü sınavı yapacak kurul üyelerinin lisansüstü öğrenim görmüş olmasının zorunlu olmadığı, söz konusu hükmün olmaması hâlinde, atanma şartında iki yıllık yükseköğrenim şartı aranan unvanlara seçim yapılmasına rağmen yüksek lisans eğitimi alan adayın sözlü sınavına katılacak komisyon üyelerinin tamamının öğreniminin en az yüksek lisans mezunu olması gerekeceği, bu durumun açıklanabilir olmadığı, iptal kararının uygulanmasının kişiye özel komisyon oluşturulması sonucunu doğuracağı ve sözlü sınavlarda başarılı olamayan adaylarca dava konusu edilebileceği ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMALARI : Davacı tarafından, savunma verilmemiştir.
Davalı idare tarafından, dava konusuna ilişkin düzenlemelerde 6461 sayılı Yasa ile gelen yeni yapılanmayı, yürütülen görevlerin özelliğinin ve niteliğinin dikkate alındığı, görevde yükselme suretiyle atanacak unvanlar için hizmet gereği olarak belirli koşulların öngörülmesi ve aranmasında takdir yetkisini kullandığı, bu nedenle dava konusuna ilişkin düzenlemelerin mevzuata ve hukuka uygun olduğu, Yönetmeliğin, Genel Yönetmelik hükümlerine uygun olarak düzenlendiği, Devlet Personel Başkanlığının uygun görüşünün alındığı, davacının temyiz dilekçesinde ileri sürdüğü iddiaların gerçeği yansıtmadığı, söz konusu düzenlemenin tüm birimlerinin görüş, öneri ve ihtiyaçları doğrultusunda kariyer ve liyakat ilkeleri çerçevesinde hizmet gerekleri ve personel planlaması esas alınarak yapıldığı; Daire kararının davanın reddine yönelik kısmının onanması gerektiği, davacının temyiz dilekçesinin temyiz kanun yoluna başvuru süresi geçtikten sonra sunulduğu, temyiz isteminin reddedilmesi gerektiği savunulmaktadır.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'ÜN DÜŞÜNCESİ : Temyiz istemlerinin reddi gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunca, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları İşletmesi Genel Müdürlüğü Personeli Görevde Yükselme ve Unvan Değişikliği Yönetmeliği, 25/12/2017 tarih ve 30281 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir
Bunun üzerine davacı sendika tarafından, "Dava konusu istem" bölümünde belirtilen Yönetmelik hükümlerinin iptali istemiyle temyizen incelenen dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT :
Anayasa'nın 124. maddesinde, Cumhurbaşkanlığı, bakanlıklar ve kamu tüzel kişilerinin, kendi görev alanlarını ilgilendiren kanunların ve Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin uygulanmasını sağlamak üzere ve bunlara aykırı olmamak şartıyla yönetmelikler çıkarabileceği kurala bağlanmıştır.
657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 3. maddesinde, sınıflandırma, kariyer ve liyakat ilkeleri bu Kanun'un temel ilkeleri olarak belirlenmiş; kariyer ilkesi, Devlet memurlarına, yaptıkları hizmetler için lüzumlu bilgilere ve yetişme şartlarına uygun şekilde, sınıflar içinde en yüksek derecelere kadar ilerleme imkanını sağlamak; liyakat ilkesi, Devlet kamu hizmetleri görevlerine girmeyi, sınıflar içinde ilerleme ve yükselmeyi, görevin sona erdirilmesini liyakat sistemine dayandırmak ve bu sistemin eşit imkanlarla uygulanmasında Devlet memurlarını güvenliğe sahip kılmak ve sınıflandırma ilkesi ise, Devlet kamu hizmetleri görevlerini ve bu görevlerde çalışan Devlet memurlarını görevlerinin gerektirdiği niteliklere ve mesleklere göre sınıflara ayırmak olarak tanımlanmıştır.
Anılan Kanun'un 41. maddesinde; "Bir sınıfta belli görevlere atanabilmek veya bu görevlerde belli derecelere yükselebilmek için, kuruluş kanunları veya bu kanun ve kuruluş kanunlarına dayanılarak çıkarılacak yönetmelikler ile işin gereğine göre daha yüksek öğrenim dereceleri veya muayyen fakülte, okul veya öğrenim dallarını veya meslek içi veya meslekle ilgili eğitim programlarını bitirmiş olmak veya yabancı dil bilmek gibi şartlar konulabilir." hükmü öngörülmüştür.
(Mülga) Bakanlar Kurulunun 15/03/1999 tarih ve 99/12647 sayılı kararıyla kabul edilen, Kamu Kurum ve Kuruluşlarında Görevde Yükselme ve Unvan Değişikliği Esaslarına Dair Genel Yönetmelik (Genel Yönetmelik) 18/04/1999 tarih ve 23670 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiş, -dava konusu işlem tarihindeki hâlleriyle- Yönetmeliğin amacı, liyakat ve kariyer ilkeleri çerçevesinde, hizmet gerekleri ve personel planlaması esas alınarak, Devlet memurları ile 08/06/1984 günlü, 233 sayılı Kanun Hükmünde Kararname kapsamındaki kamu iktisadi teşebbüslerinde görev yapan sözleşmeli personelin görevde yükselme ve unvan değişikliklerine ilişkin usul ve esaslarının belirlenmesi olarak tespit edilmiş, Yönetmeliğin "Öğrenim düzeyi" başlıklı 5. maddesinde; "Devlet memurlarının bu Yönetmelik kapsamındaki görevlere atanabilmeleri için gerekli olan öğrenim düzeyleri kurumları tarafından çıkarılacak yönetmeliklerinde unvanlar itibariyle gösterilir.
Devlet memurlarının;
a) Müdür, Şube Müdürü, Başmühendis, Araştırmacı, Eğitim Uzmanı, Uzman, Müdür Yardımcısı, Çözümleyici ve bu düzeyde bulunan görevler ile daha üstü görevlere atanabilmeleri için en az dört yıllık yüksek öğrenim,
b) Programcı, Şef, Amir ve bu düzeyde görevlere atanabilmeleri için en az iki yıllık yüksek öğrenim,
c) Memur, Muhasebeci, Bilgisayar İşletmeni, Veri Hazırlama ve Kontrol İşletmeni, Şoför ve bu düzeydeki görevlere atanabilmeleri için en az orta öğrenim,
görmüş olmaları şarttır.
Ancak, kurumların kendi yönetmeliklerinde düzenlemeleri kaydıyla, sadece hizmet alanına ilişkin olarak iki yıllık yüksek öğrenim görenlerin müdür ve daha alt görevlere, orta öğrenim üzerine kurumlarınca açılan en az iki yıl süreli mesleki kursları bitirenlerin ise müdür yardımcısı ve daha alt görevlere atanabilmeleri için bu maddede öngörülen öğrenim şartı aranmaz." hükmü,
"Duyuru ve başvuru" başlıklı 9. maddesinde; "Görevde yükselme suretiyle atama yapılacak kadro veya pozisyonlar yazılı sınavlardan önce duyurulur. İlan edilen kadro veya pozisyonlar için belirlenen başvuru tarihinin son günü itibarıyla aranan nitelikleri taşıyan personel, başvuru şartlarını taşıdığı farklı unvanlı kadro veya pozisyonlardan sadece biri için duyuruda belirtilen şekilde başvuruda bulunabilir. Aylıksız izinde bulunanlar dâhil olmak üzere, ilgili mevzuatı uyarınca verilen izinleri kullanmakta olanların da sınava katılmaları mümkündür.
Kurumların personel işlerinden sorumlu birimlerine yapılan başvurular incelenerek, aranan şartları taşıyanlar kurumlarca Resmî internet sitelerinde ilan edilir." hükmü,
"Sözlü sınav" başlıklı 12/A maddesinde; "Yazılı sınavda en yüksek puan alan adaydan başlamak üzere ilan edilen kadro veya pozisyon sayısının beş katına kadar aday sözlü sınava alınır. Son adayla aynı puana sahip olan personelin tamamı sözlü sınava alınır.
İlgili personel, sınav kurulunun her bir üyesi tarafından;
a) Sınav konularına ilişkin bilgi düzeyi,
b) Bir konuyu kavrayıp özetleme, ifade yeteneği ve muhakeme gücü,
c) Liyakati, temsil kabiliyeti, tutum ve davranışlarının göreve uygunluğu,
d) Özgüveni, ikna kabiliyeti ve inandırıcılığı,
e) Genel kültürü ve genel yeteneği,
f) Bilimsel ve teknolojik gelişmelere açıklığı,
esas alınarak yüz tam puan üzerinden değerlendirilir. Her üyenin vermiş olduğu puanların aritmetik ortalaması alınarak personelin sözlü sınav puanı tespit edilir. Sözlü sınavda yüz üzerinden en az yetmiş puan alanlar başarılı sayılır." hükmü,
"Sınav kurulu ve görevleri" başlıklı 13. maddesinde; "Kurumlarca yaptırılacak sınavlara ilişkin görevde yükselme işlemlerini yürütmek üzere beş kişiden oluşan sınav kurulu veya kurulları teşkil edilir. Sınav kurulu veya kurulları, atamaya yetkili amir veya görevlendireceği kişinin başkanlığında, atamaya yetkili amirce belirlenecek personel birimi temsilcisi veya temsilcileri ile diğer üyelerden teşekkül eder. İhtiyaç duyulması halinde kurum dışından kamu görevlileri arasından kurullara üye veya üyeler görevlendirilebilir. Sınav kurulunu teşkil eden üyeler görevde yükselme sınavına alınacak personelden, öğrenim ve ihraz ettikleri unvanlar itibarıyla daha düşük seviyede olamazlar.
Sınav kurulunun başkan ve üyelerinin görevde yükselme sınavına eşlerinin, ikinci dereceye kadar (bu derece dahil) kan ve sıhri hısımlarının katıldığının tespit edilmesi halinde, bu üye veya üyeler sınav kurulu üyeliğinden çıkartılır ve bunların yerine yeni üye veya üyeler görevlendirilir.
Sınav kurulu; sınavların yapılması, sınav sonuçlarının ilanı, itirazların sonuçlandırılması ve sınavlara ilişkin diğer işleri yürütür.
Sınav kurulu, üye tamsayısı ile toplanır. Kararlar oy çokluğuyla alınır.
Kurumlar, gerekli görmeleri halinde taşra teşkilatında beş kişiden müteşekkil sınav kurulu veya kurulları oluşturabilir." hükmü,
"Görevde yükselme yönetmelikleri" başlıklı 15. maddesinde de; "... kurumlar, bu Yönetmeliğin kapsamına giren görevlere atanacaklarda aranacak şartları ve yapılacak sınavlara ilişkin usul ve esaslar ile diğer hususları Devlet Personel Başkanlığının uygun görüşünü alarak bu Yönetmeliğe aykırı olmamak üzere çıkaracakları yönetmelikle düzenler.
Bu Yönetmeliğin uygulanması sırasında doğacak tereddütleri gidermeye Devlet Personel Başkanlığı yetkilidir." hükmü yer almıştır.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Danıştay dava dairelerinin nihai kararlarının temyizen incelenerek bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan;
"a) Görev ve yetki dışında bir işe bakılmış olması,
b) Hukuka aykırı karar verilmesi,
c) Usul hükümlerinin uygulanmasında kararı etkileyebilecek nitelikte hata veya eksikliklerin bulunması" sebeplerinden birinin varlığı hâlinde mümkündür.
Dayandığı hukuksal nedenler ve gerekçesi yukarıda açıklanan Danıştay İkinci Dairesi kararının, "Görev grupları" başlıklı 5. maddesinin 1. fıkrasının (ç) bendinde "başrepartitör" unvanına yer verilmemesi nedeniyle eksik düzenlemenin, "Görevde yükselme sınavı sonucunda atanacaklarda aranacak özel şartlar" başlıklı 8. maddesinin 1. fıkrasının (c), (e), (f), (ı), (i), (j), (n), (ö), (u), (ü), (y), (vvv), (yyy), (aaaa), (bbbb) bentlerinin ve aynı maddede "programcı" unvanına yer verilmemesi nedeniyle eksik düzenlemenin, "Sözlü sınav" başlıklı 13. maddesinin 2. fıkrasının, "Başarı sıralaması" başlıklı 14. maddesinin 1. fıkrasının, "Öğrenim şartı" başlıklı Geçici 1. maddesinin iptali istemi yönünden davanın reddine ilişkin kısımları, aynı gerekçe ile Kurulumuzca da uygun bulunmuş olup davacı tarafından temyiz dilekçesinde ileri sürülen iddialar, kararın bu kısımlarının bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.
Daire kararının, Yönetmeliğin "Sınav kurulu ve görevleri" başlıklı 17. maddesinde yer alan "lisansüstü öğrenim hariç" ibaresinin iptaline ilişkin kısmına gelince;
Genel Yönetmeliğin 5. maddesinde, Devlet memurlarının bu Yönetmelik kapsamındaki görevlere atanabilmeleri için gerekli olan öğrenim düzeylerinin kurumları tarafından çıkarılacak yönetmeliklerinde unvanlar itibarıyla gösterileceği belirtilmiş ve maddede belirtilen görevler için asgari öğrenim düzeyleri; dört yıllık yüksek öğrenim, iki yıllık yüksek öğrenim ve orta öğrenim olarak kategorize edilmiştir.
Genel Yönetmeliğin 13. maddesinde, sınav kurulu veya kurullarının kurumlarca yaptırılacak sınavlara ilişkin görevde yükselme işlemlerini yürütmek üzere teşkil edileceği belirtilmiş, 12/A maddesinde ise sözlü sınavda, sınav kurulunun her bir üyesi tarafından, adayın, sınav konularına ilişkin bilgi düzeyi, bir konuyu kavrayıp özetleme, ifade yeteneği ve muhakeme gücü, liyakati, temsil kabiliyeti, tutum ve davranışlarının göreve uygunluğu, özgüveni, ikna kabiliyeti ve inandırıcılığı, genel kültürü ve genel yeteneği, bilimsel ve teknolojik gelişmelere açıklığı esas alınarak değerlendirme yapılacağı kuralı yer almıştır. Şu hâlde, görevde yükselme işlemlerini yürütecek olan sınav kurulunun görevinin, atama yapılacak kadro veya pozisyonun gerektirdiği düzeydeki bilgi ve liyakati ölçmek olduğu anlaşılmaktadır.
Genel Yönetmeliğin 13. maddesinde, sınav kurulu üyelerinin “öğrenim ve ihraz ettikleri unvanlar itibarıyla” sınava alınacak personelden daha düşük seviyede olamayacağı öngörülmüştür. 657 sayılı Kanun'un liyakat ilkesi, kamu hizmetlerine giriş ve yükselmeyi adil ve eşit imkânlarla sağlamayı amaçlamakta olup, sınav kurulu üyeliği için belirlenen şartların da bu bağlamda, kurul üyelerinin adayları “atanılacak görevin gerektirdiği bilgi ve yetenekler” açısından adil ve doğru bir şekilde değerlendirebilmesine yöneliktir.
Bu durumda, Genel Yönetmeliğin 13. maddesinde belirtilen “öğrenim seviyesi”nden personelin atanacağı unvan için kurumlarca aranan öğrenim düzeyinin anlaşılması gerektiği sonucuna varılmaktadır. Örneğin, atama yapılacak kadro için gerekli olan öğrenim düzeyi lisans ise, sınav kurulu üyelerinin de asgari lisans düzeyinde öğrenimlerinin olması yeterli olacaktır. Bu çerçevede, bir adayın lisansüstü öğrenim diplomasına sahip olması, sınav kurulundaki üyelerin de en az lisansüstü öğrenim düzeyinde olmaları gerektiği şeklinde yorumlanamaz, çünkü sınav kurulunun görevi, atanacağı kadro veya pozisyonun gerektirdiği düzeydeki bilgi ve liyakati ölçmektir. Dolayısıyla, Genel Yönetmeliğin "öğrenim seviyesi" düzenlemesi, atanılacak görevin gerektirdiği düzeyle sınırlı bir kıstastır; adayın sahip olduğu ek akademik unvanları (örneğin yüksek lisans veya doktora) sınav kurulu üyeleri için zorunlu kılmamaktadır. Aksine yorum, sınav kurulu üyelerinin, adayların sahip olabileceği her türlü akademik dereceye göre belirlenmesini gerektireceğinden, pratikte uygulanabilirlikten uzak, sınav süreçlerini gereksiz şekilde karmaşıklaştırıcı sonuçlar doğuracaktır.
Yönetmeliğin "Sınav kurulu ve görevleri" başlıklı dava konusu 17. maddesinde ise "... Sınav kurulunu teşkil eden üyeler görevde yükselme sınavına alınacak personelden lisansüstü öğrenim hariç öğrenim ve bulundukları unvanlar itibariyle daha düşük seviyede olamazlar." hükmü yer almaktadır.
Yönetmeliğin 8. ve 9. maddelerinin incelenmesinden, görevde yükselme ve unvan değişikliği suretiyle atanacaklarda, unvanlar bazında gerekli öğrenim düzeylerinin açıkça belirlenmiş olduğu ve hiçbir unvan için “lisansüstü öğrenim” zorunluluğunun öngörülmediği anlaşılmaktadır. Bu durum, Yönetmelik kapsamındaki görevde yükselme ve unvan değişikliği sınavlarının, adayların lisansüstü düzeyde bilgi ve becerilerini ölçmek amacıyla tasarlanmadığını göstermektedir. Dolayısıyla, Yönetmeliğin dava konusu 17. maddesinde sınav kurulu üyelerinin lisansüstü öğrenim düzeyine sahip olma şartı aranmamasına ilişkin düzenleme, yapılacak sınavların amacına ve kapsamına uygun düşmektedir. Bu husus, Genel Yönetmelik’in öngördüğü öğrenim düzeyiyle de çelişmemektedir; aksine, dava konusu Yönetmeliğin öngördüğü en yüksek öğrenim düzeyi esas alınarak düzenleme yapılmıştır.
Bu durumda, Yönetmeliğin 17. maddesinde yer alan ve dava konusu edilen “lisansüstü öğrenim hariç” ibaresinin, Yönetmelik kapsamında atanılacak unvanlar için lisansüstü öğrenim şartı aranmadığından ve dolayısıyla bu unvanlar için yapılacak sınavlarda bu düzeyde bilgi ölçme hedeflenmediğinden, yapılacak sınavların amacına ve kapsamına uygun olduğu sonucuna varılmıştır.
Bu itibarla, Yönetmeliğin 17. maddesinde yer alan ve dava konusu edilen “lisansüstü öğrenim hariç” ibaresi, hem 657 sayılı Kanun'un liyakat ilkesine hem de Genel Yönetmelik hükümlerine uygun olup; sınav kurulu üyelerinin atama yapılacak görev için aranan öğrenim düzeyini taşıması esasına dayanan, makul, ölçülü ve amaca uygun bir düzenleme niteliğindedir. Dolayısıyla, Daire kararının söz konusu ibarenin iptaline ilişkin kısmında hukuki isabet bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. Davacının temyiz isteminin reddine,
2. Danıştay İkinci Dairesinin 24/05/2023 tarih ve E:2018/1595, K:2023/2922 sayılı temyize konu kararının davanın reddine ilişkin kısmının ONANMASINA,
3. Davalı idarenin temyiz isteminin kabulüne,
4. Daire kararının iptale ilişkin kısmının BOZULMASINA,
5. Bozulan kısım yönünden yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın anılan Daireye gönderilmesine,
6. Kesin olarak, 28/04/2025 tarihinde, Yönetmeliğin dava konusu 13. maddesinin 2. fıkrası ile 17. maddesinde yer alan "lisansüstü öğrenim hariç" ibaresi yönlerinden oyçokluğu ile, Yönetmeliğin diğer dava konusu düzenlemeleri yönünden oybirliği ile karar verildi.
KARŞI OY
X- Dava; 25/12/2017 tarih ve 30281 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları İşletmesi Genel Müdürlüğü Personeli Görevde Yükselme ve Unvan Değişikliği Yönetmeliği'nin (Yönetmelik); "Görev grupları" başlıklı 5. maddesinin 1. fıkrasının (ç) bendinde "başrepartitör" unvanına yer verilmemesi nedeniyle eksik düzenlemenin, "Görevde yükselme sınavı sonucunda atanacaklarda aranacak özel şartlar" başlıklı 8. maddesinin 1. fıkrasının (c), (e), (f), (ı), (i), (j), (n), (ö), (u), (ü), (y), (vvv), (yyy), (aaaa), (bbbb) bentlerinin ve aynı maddede "programcı" unvanına yer verilmemesi nedeniyle eksik düzenlemenin, "Sözlü sınav" başlıklı 13. maddesinin 2. fıkrasının, "Başarı sıralaması" başlıklı 14. maddesinin 1. fıkrasının, "Sınav kurulu ve görevleri" başlıklı 17. maddesinde yer alan "lisansüstü öğrenim hariç" ibaresinin, "Öğrenim şartı" başlıklı Geçici 1. maddesinin iptali istemiyle açılmıştır.
Dava konusu Yönetmelik'in "Sözlü sınav" başlıklı 13. maddesinin 2. fıkrasının iptali istemi yönünden yapılan incelemede;
Dava konusu Yönetmelik'in "Sözlü sınav" başlıklı 13. maddesinde;
"(1) Yazılı sınavda başarılı sayılanlar en yüksek puan alan adaydan başlamak üzere ilan edilen kadro veya pozisyon sayısının beş katına kadar aday sözlü sınava alınır. Sözlü sınava alınacaklar listesinde son adayla aynı puana sahip olan personelin tamamı sözlü sınava alınır.
(2) İlgili personel, sınav kurulunun her bir üyesi tarafından;
a) Sınav konularına ilişkin bilgi düzeyi,
b) Bir konuyu kavrayıp özetleme, ifade yeteneği ve muhakeme gücü,
c) Liyakati, temsil kabiliyeti, tutum ve davranışlarının göreve uygunluğu,
ç) Özgüveni, ikna kabiliyeti ve inandırıcılığı,
d) Genel kültürü ve genel yeteneği,
e) Bilimsel ve teknolojik gelişmelere açıklığı,
esas alınarak yüz tam puan üzerinden değerlendirilir. Her üyenin vermiş olduğu puanların aritmetik ortalaması alınarak personelin sözlü sınav puanı tespit edilir. Sözlü sınavda yüz üzerinden en az yetmiş puan alanlar başarılı sayılır." düzenlemesine yer verilmiştir.
Davacı tarafından, dava konusu düzenleme ile getirilen sözlü sınav şartının, yapılacak atamalarda, objektiflikten uzak değerlendirmeler yapılmasına ve kariyer ile liyakat ilkelerinden sapılmasına sebebiyet vereceği ileri sürülmüştür.
Kamu Kurum ve Kuruluşlarında Görevde Yükselme ve Unvan Değişikliği Esaslarına Dair Genel Yönetmelik'in "Sınav şartı" başlıklı 8. maddesinde; "Görevde yükselme veya unvan değişikliği suretiyle atanacakların yazılı ve sözlü sınavda başarılı olmaları gerekir." düzenlemesine, "Sözlü sınav" başlıklı 12/A maddesinde de; "Yazılı sınavda en yüksek puan alan adaydan başlamak üzere ilan edilen kadro veya pozisyon sayısının beş katına kadar aday sözlü sınava alınır. Son adayla aynı puana sahip olan personelin tamamı sözlü sınava alınır.
İlgili personel, sınav kurulunun her bir üyesi tarafından;
a) Sınav konularına ilişkin bilgi düzeyi,
b) Bir konuyu kavrayıp özetleme, ifade yeteneği ve muhakeme gücü,
c) Liyakati, temsil kabiliyeti, tutum ve davranışlarının göreve uygunluğu,
d) Özgüveni, ikna kabiliyeti ve inandırıcılığı,
e) Genel kültürü ve genel yeteneği,
f) Bilimsel ve teknolojik gelişmelere açıklığı,
esas alınarak yüz tam puan üzerinden değerlendirilir. Her üyenin vermiş olduğu puanların aritmetik ortalaması alınarak personelin sözlü sınav puanı tespit edilir. Sözlü sınavda yüz üzerinden en az yetmiş puan alanlar başarılı sayılır." düzenlemesine yer verilmiştir.
657 sayılı Yasa, Devlet memurluğunu bir meslek olarak kabul etmekte ve bunlara, sınıfları içinde en yüksek derecelere kadar ilerleme imkanı sağlanmasını, sınıflar içinde ilerleme ve yükselme işlemlerinin yeterlik sistemine dayandırılmasını öngörmektedir. Genel Yönetmelik'in 1. maddesinde, bu Yönetmelik'in amacının, liyakat ve kariyer ilkeleri çerçevesinde, hizmet gerekleri ve personel planlaması esas alınarak, personelin görevde yükselme ve unvan değişikliklerine ilişkin usul ve esasları belirlemek olduğu belirtilmiştir. Bu iki ilkenin temelinde, objektif kurallar çerçevesinde işin ehline verilmesi ve hak etme düşüncesi yatmakta olup, kamu hizmetlerinin etkin ve verimli bir şekilde görülmesinin gereklerinden biri de hizmetin yetişmiş, ehil kamu görevlilerince yerine getirilmesidir.
Dava konusu Yönetmelik ile sayılan kadrolara, görevde yükselme suretiyle atanacaklar için yazılı sınav yanında sözlü sınavda da başarılı olma koşulunun getirildiği anlaşılmaktadır. Yönetmelik'in genel sistematik yapısına bakıldığında, yazılı ve sözlü sınavların ikisinin birlikte başarılması, belirlenen görevlere atanabilmenin temel koşulu olarak belirlenmiştir.
Bir mesleğe ilk defa ya da görevde yükselme veya unvan değişikliği suretiyle atanacak olanların niteliklerinin saptanmasına yönelik olarak yazılı olarak yapılacak sınavdan sonra, sırf yazılı sınav ile ölçülmesi mümkün olmayan, mesleki ehliyete yönelik diğer özel niteliklere de sahip olunup olunmadığının ortaya konulabilmesi açısından sözlü sınav yapılması mümkündür.
Sözlü sınav, yazılı sınavı tamamlayıcı nitelikte, bilgi ve liyakatı ölçmek, adayın mesleğe uygun yeteneğe ve kültürel birikime sahip olup olmadığını belirlemek amacıyla yapılmaktadır. Bu çerçevede, sözlü sınavın temel amacı, yazılı sınav yapılmak suretiyle nesnel bir biçimde tespit edilenler arasından, en başarılı adaydan başlayarak en uygun olanların seçilmesidir.
Bunun için de mesleğin ve görevin özelliği dikkate alınarak, bütün kriterlerin ne şekilde uygulanacağına ilişkin ölçütleri, kriterlerin ağırlığını ve buna göre değerlendirme esaslarını içeren bir düzenlenme yapılması gerektiği açıktır.
Dava konusu düzenleme incelendiğinde, sözlü sınav kriterlerinin konu başlığı olarak altı kriter halinde belirlendiği, ancak her bir kriterin not ağırlığının gösterilmediği, oysa genel, objektif ve somut kriterler çerçevesinde belirlenmesi gereken bu hususun hukuki güvenlik ve idari istikrar ilkeleri çerçevesinde önceden öngörülebilir şekilde genel düzenleyici işlem olan Yönetmelikte düzenlenmesi gerektiği, mevcut haliyle idarece yapılacak görevde yükselme sınavlarında, söz konusu her bir kriter bakımından sınav duyurularında farklı not ağırlığı belirlenmesinin olası hale geldiği, bunun yanında sınav duyurularında not ağırlığına ilişkin hiçbir belirleme yapılmadan sınav komisyon üyelerinin yüz puan üzerinden değerlendirme yapmak zorunda kalmasının ihtimal dahilinde bulunduğu, böyle bir durumun ise, sözlü sınavın nesnelliği sağlamak için yeterli olmayacağı ve yargısal denetimin gerçekleştirilmesini engelleyeceği değerlendirilmektedir.
Bu itibarla, sözlü sınav kriterlerinin ağırlık oranlarına ilişkin notların belirtilmemiş olması nedeniyle düzenlemenin eksik kapsamlı olduğu, düzenlemenin bu nedenle hukuka aykırı olduğu sonucuna ulaşılmıştır.
Açıklanan nedenlerle, davacının temyiz isteminin kısmen kabulü ile temyize konu Daire kararının, dava konusu Yönetmelik'in "Sözlü sınav" başlıklı 13. maddesinin 2. fıkrasının iptali istemi yönünden davanın reddine ilişkin kısmının bozulması gerektiği oyuyla, karara katılmıyorum.
KARŞI OY
XX- Temyiz edilen kararla ilgili dosyanın incelenmesinden; Danıştay İkinci Dairesince verilen kararın, 25/12/2017 tarih ve 30281 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları İşletmesi Genel Müdürlüğü Personeli Görevde Yükselme ve Unvan Değişikliği Yönetmeliği'nin "Sınav kurulu ve görevleri" başlıklı 17. maddesinde yer alan "lisansüstü öğrenim hariç" ibaresinin iptaline ilişkin kısmının usul ve hukuka uygun olduğu, dilekçede ileri sürülen temyiz nedenlerinin kararın bu kısmının bozulmasını gerektirecek nitelikte olmadığı anlaşıldığından, davalı idarenin temyiz isteminin reddi ile temyize konu kararın anılan kısımının da onanması gerektiği oyuyla, karara belirtilen kısım açısından katılmıyoruz.