T.C.
D A N I Ş T A Y
İDARİ DAVA DAİRELERİ KURULU
Esas No : 2023/3121
Karar No : 2025/782
TEMYİZ EDEN (DAVACI) : ... Sanayi ve Ticaret AŞ
VEKİLLERİ : Av. ..., Av. ...
KARŞI TARAF : 1- (DAVALI):... Bakanlığı
VEKİLİ : Hukuk Müşaviri ...
2-DAVALI YANINDA MÜDAHİL : ... Savunma Sanayi Ticaret Anonim Şirketi
VEKİLİ : Av. ...
İSTEMİN KONUSU : Danıştay Onuncu Dairesinin 30/05/2023 tarih ve E:2019/12001, K:2023/2891 sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: 06/04/2017 tarih ve 30030 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 2017/17 sayılı Piyasaya Arz Edilen Gübrelerin İzlenmesine Yönelik Tebliğ uyarınca usul ve esasları belirlenen Gübre Takip Sisteminin (GTS) uygulanmasında yüklenici firma konumundaki ... Sanayi Ticaret AŞ ile davalı idare arasında imzalanan 07/07/2017 tarihli DNA Barkod ile Gübre Takip Sistemi Kurulumu ve İşletilmesi Sözleşmesi'nin ve Tarım ve Orman Bakanlığı Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğünün 18/09/2019 tarih ve 2839895 sayılı yazısı ile bildirilen DNA barkod ve DNA bandrol fiyatlandırmalarına yönelik 27/06/2018 tarih ve 4 sayılı Komisyon kararının iptali istenilmiştir.
Daire kararının özeti: Danıştay Onuncu Dairesinin 30/05/2023 tarih ve E:2019/12001, K:2023/2891 sayılı kararıyla;
Usul yönünden:
Tarım ve Orman Bakanlığı Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğünün 18/09/2019 tarih ve 2839895 sayılı yazısı ile bildirilen DNA barkod ve DNA bandrol fiyatlandırmalarına yönelik 27/06/2018 tarih ve 4 sayılı Komisyon kararının, Bakanlıkça çıkarılan ve ülke çapında uygulanan bir düzenleyici işlem niteliğinde olduğu dikkate alındığında, davalı idarenin anılan işleme yönelik görev itirazının yerinde görülmediği,
Davacı tarafından, dava konusu Sözleşme ve fiyatlandırmaya ilişkin Komisyon kararı, Tarım ve Orman Bakanlığı Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğünün 18/09/2019 tarih ve 2839895 sayılı yazısı ile öğrenildiğinden ve bu tarihten itibaren 60 günlük dava açma süresinin son günü olan 17/11/2019 tarihi pazar gününe denk geldiğinden, bu tarihten sonraki ilk mesai gününde 18/11/2019 tarihinde açılan davanın süresinde olduğu sonucuna varılarak, davalı idarenin süre itirazının yerinde görülmediği,
Esas yönünden:
Dava konusu Sözleşme'nin incelenmesi:
Bitkisel üretimde girdi olarak kullanılan ve verimin artırılmasında önemli bir rolü bulunan, aynı zamanda içerikleri itibarıyla hayvan ve insan sağlığı ile doğrudan ilgili olan gübrenin uygunluğunu ve standartlarını belirleyip takip ve denetimini yapma, süreç ve girdiler dahil olmak üzere bir bütün olarak bitkisel üretim ile ilgili bilgi sistemleri kurma ve kullanılmasını sağlama ile görevli bulunan davalı Bakanlığın, anılan konularda görevinin gereklerini yerine getirebilmek için idari düzenlemeler ve sözleşmeler yapabileceğinde duraksama bulunmadığı,
Nitekim, dava konusu Sözleşme'nin dayanağı olan 2017/17 sayılı Piyasaya Arz Edilen Gübrelerin İzlenmesine Yönelik Tebliğ'in tamamının iptali istemini de içeren dava sonucunda; Danıştay Onuncu Dairesinin 08/10/2020 tarih ve E:2018/3874, K:2020/3574 sayılı kararı ile mülga 4703 sayılı Kanun ve 639 sayılı Kanun Hükmünde Kararname kapsamında, Bakanlık yetkisi dahilinde, gerek tarımsal üretimde verimin artırılmasına yönelik önemli bir girdi olması, gerekse el yapımı patlayıcı yapımında kullanılması nedeniyle piyasaya arz edilen gübrelerin paketleme aşamasından son kullanıcıya ulaşmasına kadar takibini öngören, dolayısıyla millî güvenlik, kamu sağlığı ve kamu yararı gözetilerek çıkarılan Tebliğ'de hukuka ve mevzuata aykırı bir yön bulunmadığı gerekçesiyle Tebliğ'in iptali istemi bakımından davanın reddine karar verildiği, bu kararın, Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun 31/01/2022 tarih ve E:2021/788, K:2022/229 sayılı kararı ile onanarak kesinleştiği,
Anılan Tebliğ'in 5. maddesinin 1. fıkrasında, Bakanlığın, teknik düzenleme çerçevesinde karekod ve DNA barkodlu takip sistemi ile kamera sisteminin kurulum ve işletilmesi ile ilgili faaliyetleri ayrı ayrı veya bir bütün olarak yapacağı veya yaptıracağı; 9. maddesinde, Bakanlığın bu Tebliğ'in uygulanması ile ilgili her türlü düzenlemeyi yapmaya yetkili olduğu; 12. maddesinde de, Tebliğ hükümlerini Bakanın yürüteceğinin kurala bağlandığı, Tebliğ'in anılan maddeleri uyarınca Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğü tarafından düzenlemeler yapılmasına yönelik Bakanlık makamının oluruna istinaden Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğünce oluşturulan Komisyonun 03/07/2017 tarih ve 1 sayılı kararı ile Gübre Takip Sistemi (GTS) kapsamında karekod ve DNA barkod teknolojisinin uygulanması noktasında Bakanlıkça hazırlanan idari ve teknik şartnameler çerçevesinde müdahil ... Sanayi Ticaret AŞ ile pazarlık yapılarak sözleşme imzalanmasına karar verildiği, ardından, müdahil şirket ile davalı idare arasında, 07/07/2017 tarihinde, DNA Barkod ile Gübre Takip Sistemi Kurulumu ve İşletilmesi Sözleşmesi'nin imzalandığı,
Öte yandan, bu davanın konusunu oluşturan Sözleşme'nin imzalanmasına ilişkin 03/07/2017 tarih ve 1 sayılı Komisyon kararının iptali istemiyle açılan dava sonucunda, Danıştay Onuncu Dairesinin 30/05/2023 tarih ve E:2020/3994, K:2023/2903 sayılı kararıyla, hukuka ve kamu yararına aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verildiği,
Bu durumda, hukuka uygunluğu yargı kararıyla tespit edilen Tebliğ'in verdiği yetki çerçevesinde Bakanlık makamının oluruna istinaden Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğünce oluşturulan Komisyon tarafından alınan ve yine yargı kararıyla hukuka uygun bulunan karar doğrultusunda müdahil şirket ile imzalanan, Gübre Takip Sistemi'nin ivedilikle uygulamaya konularak bahsedilen milli güvenlik ve kamu sağlığına yönelik kamu yararının gecikme olmaksızın sağlanması amacı taşıyan Sözleşme'de hukuka ve kamu yararı ile hizmet gereklerine aykırılık bulunmadığı,
Dava konusu Komisyon kararının incelenmesi:
DNA Barkod ile Gübre Takip Sistemi Kurulumu ve İşletilmesi Sözleşmesi'nin "DNA Barkod ve karekod birim fiyatları" başlıklı 5. maddesinde, kuru kimyasal ürünlere 50 kg torba DNA barkod ve karekod işlemi birim fiyatının 0.75 USD + KDV; kuru kimyasal ürünlere 25 kg torba DNA barkod ve karekod işlemi birim fiyatının 0.50 USD + KDV; 1 tonluk sıvı dökme olarak yapılan satışlarda DNA barkod ve karekod işlemi birim fiyatının 15 USD + KDV; 25 kg ve altındaki ambalaj büyüklükleri için beher kg/lt için DNA barkod ve karekod işlemi birim fiyatının 0.042 USD + KDV olarak belirlendiği; yüklenicinin bu Sözleşme altındaki yükümlülüklerinin yerine getirilmesinden doğacak tüm masrafların, birim fiyatları artırmaksızın yüklenici tarafından karşılanacağı; ancak Sözleşme'nin birim fiyatının, ABD Merkez Bankası tarafından açıklanan ABD doları enflasyon oranı dikkate alınarak; her yıl Ocak ayının ilk on beş günü içinde yeniden belirleneceği, yeniden belirlenen birim fiyatın Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğü tarafından kullanıcılara duyurulacağının kurala bağlandığı, Sözleşme'nin "Ödemeler" başlıklı 11. maddesi ile bu Sözleşme kapsamında yapılacak ödemelerin, ABD doları Merkez Bankası satış kuru karşılığı Türk lirası olarak kullanıcılar tarafından ödeneceği, ödemelerin yüklenici tarafından bildirilecek hesap numaralarına kullanıcılar tarafından gerçekleştirileceği, yüklenicinin ödemeye yapmayan kullanıcılara DNA barkod ve karekod sağlamayacağının kural altına alındığı,
Komisyonun 27/06/2018 tarih ve 4 sayılı kararı ile 01/07/2018 tarihinden itibaren nitratlı gübreler ile azotlu tekli gübrelere uygulanacak DNA barkod ve karekod birim fiyatının KDV hariç 2,50 TL, amonyum sülfat için ise KDV hariç 2,00 TL olarak belirlenmesine, katı / sıvı nitratlı ürünler ile gübre olarak tescil edilen nitrik asite de DNA barkod ve karekod uygulanacağından uygulama birim fiyatının 50 kg/lt ambalaj büyüklüğü için KDV hariç 2,50 TL, diğer ambalajlar için bu rakam baz alınarak fiyatlandırma yapılmasına, 2018 yılı için tavan fiyatın KDV dahil 75 kuruş olarak belirlenmesine, ürün çeşidi, ambalaj boyutuna göre fiyatlandırmanın bu fiyat baz alınarak yüklenici firma tarafından belirlenmesine, Komisyonun 27/06/2018 tarih ve 3 sayılı kararında 2018 yılı için belirlenen KDV dahil 75 kuruş DNA barkodlu karekod etiket birim fiyatının tavan fiyat olarak yüklenici firmaya bildirilmesine, ürün çeşidi, fiyatı, üretim miktarı, ambalaj boyutu, büyüklüğü ve diğer faktörler dikkate alınarak fiyatlandırmanın bu fiyat baz alınarak yüklenici firma tarafından belirlenmesine, Bakanlığın onayı alındıktan sonra uygulamaya konulmasına, belirlenen uygulama birim fiyatlarının 01/07/2018 - 31/12/2108 tarihleri arasında uygulanmasına, birim fiyatlara ilişkin bilgilerin GTS internet sayfasında her bir firmanın kendi kişisel ekranlarında 01/07/2018 - 31/12/2108 tarihleri arasını kapsayacak şekilde ilan edilmesine karar verildiği,
Sözleşme'nin 5. maddesi ile gübrelerin türüne ve ambalaj boyutuna göre temel bir fiyatlandırma yapıldığı, yine aynı maddede birim fiyatın ABD doları enflasyon oranı dikkate alınarak her yıl Ocak ayının ilk 15 günü içinde yeniden belirleneceğinin kural altına alındığı,
Anayasa'nın 73. maddesinin 3. fıkrasında; vergi, resim, harç ve benzeri mali yükümlülüklerin kanunla konulacağı, değiştirileceği veya kaldırılacağının hüküm altına alındığı,. Gübre Takip Sistemi çerçevesindeki DNA barkod ve karekod ücretlerinin ise idarenin kamu gücü kullanarak özel hukuk tüzel kişisi aracılığıyla sunulan hizmetin karşılığı olarak ödenen bir bedel olduğu; vergi resim, harç ve benzeri mali yükümlülük niteliğinde bulunmadığının anlaşıldığı,
Gübre Takip Sistemi uygulamasına tam olarak 01/07/2018 tarihinden itibaren başlanıldığı dikkate alındığında, dava konusu Komisyon kararı ile Sözleşme'nin verdiği yetkiye dayanılarak, DNA barkod ve karekod için Sözleşme'de belirlenen ABD doları cinsindeki birim fiyatların, herhangi bir zam ya da artış uygulanmaksızın o dönemki Türk lirası karşılığının belirlendiğinin anlaşıldığı,
Bu durumda, DNA barkod ve karekod fiyatlandırmasına ilişkin Komisyon kararında Sözleşme'ye ve hizmet gereklerine aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davacı tarafından, dava konusu işlemlerin kanunilik ilkesine, kolluk faaliyetinin tamamıyla özel teşebbüslere bırakılamayacağı ilkesine, hukuki belirlilik ilkesine aykırı olduğu, Tebliğ'e karşı açılmış olan davalarda verilen hükümlerin bu dava bakımından kıyas olarak kullanılmasının mümkün olmadığı, belirlenen birim fiyatların fahiş olduğu ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMALARI : Davalı idare tarafından, Danıştay Onuncu Dairesince verilen kararın usul ve hukuka uygun bulunduğu ve temyiz dilekçesinde öne sürülen nedenlerin, kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte olmadığı belirtilerek temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmuş, müdahil tarafından savunma verilmemiştir.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'ÜN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin reddi ile Daire kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunca, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 17. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca davacının duruşma istemi yerinde görülmeyerek ve dosya tekemmül ettiğinden yürütmenin durdurulması istemi hakkında ayrıca bir karar verilmeksizin gereği görüşüldü:
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Danıştay dava dairelerinin nihai kararlarının temyizen incelenerek bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan;
"a) Görev ve yetki dışında bir işe bakılmış olması,
b) Hukuka aykırı karar verilmesi,
c)Usul hükümlerinin uygulanmasında kararı etkileyebilecek nitelikte hata veya eksikliklerin bulunması" sebeplerinden birinin varlığı hâlinde mümkündür.
Temyizen incelenen karar usul ve hukuka uygun olup, temyiz dilekçesinde ileri sürülen iddialar kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.
Öte yandan, temyize konu Daire kararında atıf yapılan, Danıştay Onuncu Dairesinin 30/05/2023 tarih ve E:2020/3994, K:2023/2903 sayılı kararı, Kurulumuzun 09/04/2025 tarih ve E:2024/55, K:2025/781 sayılı kararıyla onanarak kesinleşmiştir.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. Davacının temyiz isteminin reddine,
2.Davanın yukarıda özetlenen gerekçeyle reddine ilişkin Danıştay Onuncu Dairesinin temyize konu 30/05/2023 tarih ve E:2019/12001, K:2023/2891 sayılı kararının ONANMASINA,
3. Kullanılmayan ... TL yürütmeyi durdurma harcının istemi hâlinde davacıya iadesine,
4. Kesin olarak, 09/04/2025 tarihinde oybirliği ile karar verildi.