T.C.
D A N I Ş T A Y
İDARİ DAVA DAİRELERİ KURULU
Esas No : 2024/1300
Karar No : 2024/3169
TEMYİZ EDEN (DAVACI) : ...
VEKİLİ : Av. ...
KARŞI TARAF (DAVALI) : ... Başkanlığı
VEKİLİ : Av. ...
İSTEMİN KONUSU : Danıştay Onuncu Dairesinin 20/02/2024 tarih ve E:2024/353, K:2024/263 sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Davacı tarafından, İçişleri Bakanlığı Göç İdaresi Başkanlığı'nın 06/06/2022 tarih ve 2022/1 sayılı "Uluslararası Koruma Genelgesi"nin iptali istenilmiştir.
Daire kararının özeti: Danıştay Onuncu Dairesinin 20/02/2024 tarih ve E:2024/353, K:2024/263 sayılı kararıyla;
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 7. maddesinin 1. ve 4. fıkrasında, 8. maddesinin 1. fıkrasında, 14. maddesinin 3. fıkrasının (e) bendinde, 15. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendinde yer alan konu ile ilgili kurallar aktarılarak,
Aktarılan hükümlerin incelenmesinden, bir düzenleyici işleme karşı ilan tarihinden itibaren altmış gün içinde dava açılabileceği gibi, söz konusu düzenleyici işleme dayanılarak tesis edilen bir uygulama işleminin varlığı hâlinde, işlemin tebliğinden itibaren altmış gün içinde birel veya düzenleyici işleme yahut her ikisine birden dava açılabileceğinin anlaşıldığı,
Dosyanın incelenmesinden, Afganistan vatandaşı olan davacının 05/06/2023 tarihli uluslararası koruma başvurusunun reddine ilişkin Denizli Valiliği'nin ... tarih ve ... sayılı işleminin iptali istemiyle ... tarihinde ... İdare Mahkemesinin E:... sayılı dosyasında açılan davada, birinci savunma dilekçesinin ekinde yer alan davacı adına düzenlenmiş "Uluslararası Koruma Statü Belirleme Karar Formu" içeriğinden, uluslararası koruma başvurusunun 2022/1 sayılı Uluslararası Koruma Genelgesi'nin "6. Başvurunun Hızlandırılmış Değerlendirmeye Alınması" başlıklı maddesine göre değerlendirilerek reddedildiği hususunun, savunma dilekçesinin tebliği ile ilk kez öğrenildiği iddiasıyla 19/01/2024 tarihinde 2022/1 sayılı Uluslararası Koruma Genelgesi'nin iptali istemiyle bakılan davanın açıldığı,
... İdare Mahkemesinin E:... sayılı dosyasının UYAP üzerinden incelenmesi neticesinde, davacı adına düzenlenen "Uluslararası Koruma Statü Belirleme Karar Formu"nun (mülakat raporunun) davalı idarenin ilk savunma dilekçesinin ekinde davacıya 18/10/2023 tarihinde tebliğ edildiği görüldüğünden, davacının uluslararası koruma başvurusunun 2022/1 sayılı Uluslararası Koruma Genelgesi uyarınca hızlandırılmış değerlendirme usulüne göre değerlendirilerek reddedildiğinin, en geç davalı idarenin savunma dilekçesinin davacıya tebliğ edildiği 18/10/2023 tarihinde öğrenildiği, bu tarih itibarıyla davacı vekilinin bilgisi dahilinde bulunan müvekkili hakkında düzenlenen mülakat raporunun verilmesi yolundaki 15/11/2023 tarihli başvurusunun da dava açma süresini ihya etmeyeceği sonucuna varıldığı,
Bu durumda, davacı hakkında tesis edilen uluslararası koruma başvurusunun reddi kararının 2022/1 sayılı Uluslararası Koruma Genelgesi'nin 6. maddesinde düzenlenen hızlandırılmış değerlendirme usulüne göre incelendiğinin 18/10/2023 tarihinde öğrenildiği varsayıldığında dahi, en geç 18/12/2023 tarihinde açılması gereken davanın, 19/01/2024 tarihinde açıldığı dikkate alındığında, davanın süresinde olmadığı gerekçesiyle davanın süre aşımı nedeniyle reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davacı tarafından, dava konusu Genelge'ye yönelik hukuka aykırılık iddialarının "hızlandırılmış değerlendirmeye ilişkin düzenlemenin icrai nitelikte olması ve kanuna aykırı olması, mülakat raporunun hizmete özel olduğunu düzenlemesi ve davacıyla paylaşılmaması, davacının hak ve menfaatlerini etkileyen Genelge'nin kendisinin hizmete özel olması"na ilişkin olduğu, her bir iptal sebebi bakımından dava açma süresinin ayrı ayrı değerlendirilmesi gerekirken Dairece iptal sebeplerinden biri yönünden değerlendirme yapılarak karar verildiği, Genelge'nin 6. maddesi yönünden kararda belirtilen öğrenme tarihi doğru olmakla birlikte idari gözetim altında tutulan davacıya sağlıklı bir bilgilendirme yapılmadığından bu süre içerisinde dava açılamadığı, statü belirleme mülakat raporu istemiyle 15/11/2023 tarihinde yapılan başvurunun Genelge'ye dayanılarak reddi üzerine diğer iptal sebepleri yönünden dava açma süresinin canlandırıldığı, kamu yararı ve hizmet gereği ölçütlerini taşımayan, ölçülülük ilkesine ve hukuka aykırı olan Genelge'nin iptali gerektiği ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davalı idare tarafından, Danıştay Onuncu Dairesince verilen kararın usul ve hukuka uygun bulunduğu ve temyiz dilekçesinde öne sürülen nedenlerin, kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte olmadığı belirtilerek temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmaktadır.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'NUN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile Daire kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunca, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 17. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca davacının duruşma istemi yerinde görülmeyerek ve dosya tekemmül ettiğinden yürütmenin durdurulması istemi hakkında ayrıca bir karar verilmeksizin gereği görüşüldü:
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Danıştay dava dairelerinin nihai kararlarının temyizen incelenerek bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan;
"a) Görev ve yetki dışında bir işe bakılmış olması,
b) Hukuka aykırı karar verilmesi,
c)Usul hükümlerinin uygulanmasında kararı etkileyebilecek nitelikte hata veya eksikliklerin bulunması" sebeplerinden birinin varlığı hâlinde mümkündür.
Temyizen incelenen karar usul ve hukuka uygun olup, temyiz dilekçesinde ileri sürülen iddialar kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.
Öte yandan; ... İdare Mahkemesinin E:... sayılı dosyasının Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) üzerinden incelenmesi neticesinde, Denizli Valiliğinin 11/10/2023 tarihli savunma dilekçesinde dava konusu Genelge'nin ilgili hükümlerine açıkça yer verildiği gibi davacı adına düzenlenen mülakat raporunun savunma dilekçesi ekinde davacıya 18/10/2023 tarihinde tebliğ edildiği görüldüğünden, davacının 18/10/2023 tarihinde eriştiği mülakat raporunun verilmesi istemini içeren 15/11/2023 tarihli başvurusunun dava açma süresini ihya etmeyeceği açıktır.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. Davacının temyiz isteminin reddine,
2.Davanın yukarıda özetlenen gerekçeyle süre aşımı nedeniyle reddine ilişkin Danıştay Onuncu Dairesinin temyize konu 20/02/2024 tarih ve E:2024/353, K:2024/263 sayılı kararının yukarıda belirtilen açıklama ile ONANMASINA,
3. Adli yardım kararından dolayı ertelenmiş olan temyiz aşamasına ilişkin yargılama giderlerinin, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 339. maddesinin 1. fıkrası uyarınca davacıdan tahsili için Dairesince müzekkere yazılmasına,
4. Kesin olarak, 05/12/2024 tarihinde oyçokluğu ile karar verildi.
KARŞI OY
X- Dava; Afganistan uyruklu davacı tarafından, İçişleri Bakanlığı Göç İdaresi Başkanlığı'nın 06/06/2022 tarih ve 2022/1 sayılı "Uluslararası Koruma Genelgesi"nin iptali istemiyle açılmıştır.
Anayasa'nın 11. maddesinde, "Anayasa hükümleri, yasama, yürütme ve yargı organlarını, idare makamlarını ve diğer kuruluş ve kişileri bağlayan temel hukuk kurallarıdır."; 36. maddesinde, "Herkes, meşru vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma ile adil yargılanma hakkına sahiptir."; 125. maddesinde, "İdarenin her türlü eylem ve işlemlerine karşı yargı yolu açıktır..." kurallarına yer verilmiştir.
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun "Dava açma süresi" başlıklı 7. maddesinde; "1. Dava açma süresi, özel kanunlarında ayrı süre gösterilmeyen hallerde Danıştayda ve idare mahkemelerinde altmış ve vergi mahkemelerinde otuz gündür. 2. Bu süreler; a) İdari uyuşmazlıklarda; yazılı bildirimin yapıldığı, ... Tarihi izleyen günden başlar. ...4. İlanı gereken düzenleyici işlemlerde dava süresi, ilan tarihini izleyen günden itibaren başlar. Ancak bu işlemlerin uygulanması üzerine ilgililer, düzenleyici işlem veya uygulanan işlem yahut her ikisi aleyhine birden dava açabilirler. Düzenleyici işlemin iptal edilmemiş olması bu düzenlemeye dayalı işlemin iptaline engel olmaz." hükümlerine yer verilmiştir.
Dava dosyası ile ... İdare Mahkemesinin E:... sayılı dosyasından Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) aracılığıyla erişilen belgelerin incelenmesinden, Afganistan uyruklu davacının uluslararası koruma talebinin "hızlandırılmış değerlendirmeye tabi tutularak" 04/08/2023 tarihli Denizli Valiliği işlemi ile reddedildiği, bu işlemin iptali istemiyle açılan dava dosyasına sunulan 11/10/2023 tarihli savunma dilekçesi ve eki belgelerden davacının uluslararası koruma başvurusunun hızlandırılmış değerlendirmeye tabi tutulmasının dayanağının Genelge'nin 6. maddesi olduğunu 18/10/2023 tarihinde öğrendiği; dava konusu Genelge'deki hızlandırılmış değerlendirmeye ilişkin düzenlemenin 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununa aykırı olduğu, Genelge'nin mülakat raporunu "hizmete özel" olarak düzenlemesinin ve rapora erişimi engellemesinin 6458 sayılı Kanun ile Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelikte öngörülmeyen bir kısıtlama olduğu, salt idarenin iç işleyişini düzenlemesi gerekirken davacının ve muhatabı olan diğer kişilerin hak ve menfaatlerini etkileyen Genelge'nin "hizmete özel" olarak nitelendirilmesinin ve erişilemez olmasının hukuka aykırı olduğu, idari süreçlerin açık, anlaşılır ve şeffaf olması gerektiği iddialarıyla bakılan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.
Öte yandan; dava dilekçesi ekinde yer alan belgelerden, davacıya ait statü belirleme mülakat raporunun istenilmesine yönelik 15/11/2023 tarihli başvurunun mülakat raporunun mevzuat gereği hizmete özel olduğu ve tarafına sunulamadığı belirtilerek Denizli Valiliği İl Göç İdaresi Müdürlüğünce 20/12/2023 tarihli işlemle reddedildiği; bu haliyle davacının olağan şartlarda mülakat raporuna erişemediği, bunun sebebinin ise dava konusu Genelge olduğu anlaşılmaktadır.
AİHM, süre koşulu gibi dava açmaya ilişkin usul koşulları birden fazla yoruma neden olabilecek nitelikte ise mahkemeye erişim hakkı kapsamında o yorumlardan birinin davayı açmak isteyen kişileri engelleyecek şekilde katı bir şekilde kullanılmaması veya söz konusu koşulların katı bir uygulamaya tabi olmaması gerektiğini ifade etmiştir (Beles/Çek Cumhuriyeti, B. No: 47273/99, 12/11/2002, § 51; Tricard/Fransa, B. No: 40472/98, 10/7/2001, § 33).
Öte yandan, Anayasa'nın 36. maddesinde güvence altına alınan hak arama özgürlüğü bir temel hak olmanın yanında diğer temel hak ve özgürlüklerden gereken şekilde yararlanılmayı ve bunların korunmasını sağlayan en etkili güvencelerden biridir. Bu bakımdan davanın bir mahkeme tarafından görülebilmesi ve kişinin adil yargılanma hakkı kapsamına giren güvencelerden faydalanabilmesi için ilk olarak kişiye iddialarını ortaya koyma imkânının tanınması gerekir. Diğer bir ifadeyle dava yoksa adil yargılanma hakkının sağladığı güvencelerden yararlanmak mümkün olmaz (AYM, Mohammed Aynosah, B. No: 2013/8896, 23/2/2016, § 33).
Mahkemeye erişim hakkı, bir uyuşmazlığı mahkeme önüne taşıyabilmek ve uyuşmazlığın etkili bir şekilde karara bağlanmasını isteyebilmek anlamına gelmektedir. Kişinin mahkemeye başvurmasını engelleyen veya mahkeme kararını anlamsız hâle getiren, bir başka ifadeyle mahkeme kararını önemli ölçüde etkisizleştiren sınırlamalar mahkemeye erişim hakkını ihlal edebilir (AYM, Özkan Şen, B. No: 2012/791, 7/11/2013, § 52).
Anılan hak, kural olarak mutlak bir hak olmayıp sınırlandırılabilen bir haktır. Bununla birlikte getirilecek sınırlamaların; hakkın özünü zedeleyecek şekilde hakkı kısıtlamaması, meşru bir amaç izlemesi, açık ve ölçülü olması ve başvurucu üzerinde ağır bir yük oluşturmaması gerekir (Serkan Acar, B. No: 2013/1613, 2/10/2013, § 38).
Yukarıda da değinildiği üzere, idari davalarda dava açma süresinin başlangıç tarihi; idari işlemin tebliğ, yayın veya ilân tarihidir. Ancak yasada öngörülen bu durumların söz konusu olmadığı hallerde, davacının dava konusu işlemi öğrenme tarihinin iyiniyet kuralları çerçevesinde, olayın özelliği ve niteliği göz önünde tutulmak suretiyle yargı organınca belirleneceği kuşkusuzdur. Bu istisnai durumun kabulü ile bilgi edinmenin dava açma süresine başlangıç alınması, idari işlemin niteliği ve doğurduğu hukuki sonuç itibarıyla davacılar tarafından öğrenildiğinin kanıtlanması koşuluna bağlı olup; bu koşulun gerçekleşip gerçekleşmediği açılan idari davada idari yargı merciince karara bağlanabilir. Bir başka deyişle her tür bilgi edinmenin (ıttılanın) idari dava açma süresine başlangıç alınacağı şeklindeki genel bir kabul, Anayasının 125. maddesi ve 2577 sayılı Kanun'la bağdaşmamaktadır.
Bu açıklamalar çerçevesinde uyuşmazlık değerlendirildiğinde, dosya kapsamında dava konusu "Hizmete Özel" Genelge'nin ilan, yayım veya menfaati etkilenen davacıya tebliğine ilişkin herhangi bir belge bulunmadığı; Dairece, dava açma süresinin belirlenmesinde davacının “Genelge”den haberdar olduğu tarihin esas alındığı, davacının ... İdare Mahkemesinde açılan dava sürecinde Genelge’nin “varlığından” haberdar olduğu ve Genelge’nin 6. maddesinde yer alan düzenlemeye vakıf olduğu anlaşılmakta ise de, bu hususun “Genelge’nin tamamı"nın iptalinin istenildiği işbu davada davacı tarafından dava konusu işlemin bütün unsurlarıyla hukuki yönden öğrenildiğinin kabulü anlamına gelmediği, aksi görüşün Mahkemeye erişim hakkının özünü ihlal edeceği sonucuna ulaşılmaktadır.
Bu durumda, somut olayın özel koşullarında, uluslararası koruma rejiminin teknik yapısı, davacının yabancı uyruklu oluşu ve iddialarının ancak yargılama sırasında yapılan araştırma ve değerlendirmeler ile ortaya konulacağı da dikkate alındığında; 15/11/2023 tarihli başvuru sonrası verilen 20/12/2023 tarihli cevap üzerine 19/01/2024 tarihinde açılan davanın süresinde olduğunun kabulü gerekmekte olup, davanın süre aşımı nedeniyle reddine ilişkin temyize konu kararda hukuki isabet bulunmamaktadır.
Açıklanan nedenlerle, davacının temyiz isteminin kabulü ile Daire kararının bozulması gerektiği oyuyla, karara katılmıyoruz.