T.C.
D A N I Ş T A Y
İDARİ DAVA DAİRELERİ KURULU
Esas No : 2024/1679
Karar No : 2025/4
TEMYİZ EDEN (DAVACILAR) : 1- ... Derneği
2- ... Derneği
3- ... Derneği
4- ... Derneği
VEKİLİ : Av. ...
KARŞI TARAF (DAVALILAR) : 1- ...
2- ... İdaresi Başkanlığı
VEKİLİ: Av. ...
İSTEMİN KONUSU : Danıştay Onüçüncü Dairesinin 28/02/2024 tarih ve E:2022/3685, K:2024/990 sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: 03/06/2022 tarih ve 31855 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Maliye Hazinesi adına kayıtlı Adana ili, Yumurtalık ilçesi, Akyuva, Demirtaş ve Hunutlu Mahallelerinde yer alan 116 adet parselin/hissenin toplamı 4.058.685,13 m2 (bir bütün hâlinde) yüzölçümlü taşınmazların ve bu taşınmazlar üzerinde bulunan yapıların 2.139.000.000,00-TL bedelle en yüksek teklifi veren ... Sanayi AŞ'ye (...) İhale Şartnamesi çerçevesinde satılmasına ilişkin ... tarih ve ... sayılı Özelleştirme İdaresi Başkanlığı İhale Komisyonu kararının onaylanmasına ve bu karar çerçevesinde taşınmaz satış sözleşmesinin imzalanması ile karar gereklerinin yerine getirilmesi hususlarında Özelleştirme İdaresi Başkanlığının yetkili kılınmasına yönelik 02/06/2022 tarih ve 5647 sayılı Cumhurbaşkanı kararının iptali istenilmiştir.
Daire kararının özeti: Danıştay Onüçüncü Dairesinin 28/02/2024 tarih ve E:2022/3685, K:2024/990 sayılı kararıyla;
Davalı idarenin usule ilişkin itirazları geçerli bulunmamış;
11/12/2019 tarih ve 1817 sayılı Cumhurbaşkanı kararıyla, Adana ili, Yumurtalık ilçesi, Akyuva, Demirtaş ve Hunutlu Mahallelerinde bulunan mülkiyeti Maliye Hazinesi adına kayıtlı taşınmazlar ile hissedar olduğu taşınmazlardaki Maliye Hazinesi adına kayıtlı hisselerin ve Devletin hüküm ve tasarrufu altında bulunan alanların özelleştirme kapsam ve programına alınmasına, bu alanlarda varsa kamu kurum ve kuruluşları adına olan tahsislerin kaldırılmasına, taşınmazların satış, kiralama, gelir ortaklığı modeli ve işin gereğine uygun sair hukukî tasarruflar, mülkiyetin gayri ayni hakların tesisi veya işletme hakkının verilmesi yöntemlerinden biri ya da birkaçının birlikte uygulanarak özelleştirilmesine, özelleştirme işlemlerinin 29/10/2023 tarihine kadar tamamlanmasına karar verildiği;
Özelleştirme İdaresi Başkanlığınca Adana ili, Yumurtalık ilçesi, Akyuva, Demirtaş ve Hunutlu Mahallelerinde yer alan 116 adet parselin/hissenin toplamı 4.058.685,13 m2 (bir bütün hâlinde) yüzölçümlü taşınmaz 4046 sayılı Özelleştirme Uygulamaları Hakkında Kanun uyarınca "satış" yöntemiyle özelleştirilmesi amacıyla 03/03/2022 tarih ve 31767 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan, son teklif verme tarihi 30/03/2022 olarak belirtilen ihale ilanı ile ihaleye çıkarıldığı;
5 istekli tarafından teklif verilen ihalede, 11/04/2022 tarihinde teklif sahiplerinin müştereken katılımı ile yapılan nihai pazarlık görüşmeleri sonucunda alınan nihai tekliflerin değerlendirilmesi sonucunda 5 yatırımcının katılımıyla gerçekleştirilen nihai pazarlık görüşmesi sonucunda alınan ... tarih ve ... sayılı İhale Komisyonu kararı ile, taşınmazın 2.139.000.000.-TL bedelle en yüksek teklifi veren ...'ya İhale Şartnamesi çerçevesinde satılmasına, ...'nın sözleşmeyi imzalamaktan imtina etmesi veya diğer yükümlülükleri yerine getirmemesi hâlinde teminatının idare lehine irat kaydedilmesine ve ihalenin iptaline, bu hususların Cumhurbaşkanının onayına sunulmasına karar verildiği;
03/06/2022 tarih ve 31855 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 02/06/2022 tarih ve 5647 sayılı Cumhurbaşkanı kararı ile, Maliye Hazinesi adına kayıtlı Adana ili, Yumurtalık ilçesi, Akyuva, Demirtaş ve Hunutlu Mahallelerinde yer alan 116 adet parselin/hissenin toplamı 4.058.685,13 m2 (bir bütün hâlinde) yüzölçümlü taşınmazların ve bu taşınmazlar üzerinde bulunan yapıların 2.139.000.000,00-TL bedelle en yüksek teklifi veren ...'ya İhale Şartnamesi çerçevesinde satılmasına ilişkin ... tarih ve ... sayılı İhale Komisyonu kararının onaylanmasına ve bu karar çerçevesinde taşınmaz satış sözleşmesinin imzalanması ile karar gereklerinin yerine getirilmesi hususlarında Özelleştirme İdaresi Başkanlığının yetkili kılınmasına karar verildiği;
Bunun üzerine davacılar tarafından, 02/06/2022 tarih ve 5647 sayılı Cumhurbaşkanı kararının iptali istemiyle bakılan davanın açıldığı;
4046 sayılı Özelleştirme Uygulamaları Hakkında Kanun'un "Amaç ve Kapsam" başlıklı 1. maddesinin birinci fıkrasının (A) bendi, 2. maddesi, 3. maddesinin ikinci fıkrası, 37. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi, "Özelleştirme Yöntemleri, Değer Tespiti, İhale Yöntemleri" başlıklı 18. maddesinin 1. fıkrasının (A), (B) ve (C) bentleri ile 09/07/2018 tarih ve 30473 (3. Mükerrer) sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 703 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin 85. maddesine yer verilerek;
Aktarılan kurallara göre, 4046 sayılı Kanun'un 1. maddesinde sayılan "kuruluşlar"ın ekonomide verimlilik artışı, kamu giderlerinde azalma sağlamak, Hazineye ait taşınmazları değerlendirmek suretiyle kamuya gelir elde etmek gerekçelerinden birisi ile özelleştirilebileceği; kuruluşların, satış, kiralama, işletme hakkı devri, mülkiyetin gayri ayni hakların tesisi ve işin gereğine uygun sair hukuki tasarruflar ile devredilmelerine ilişkin özelleştirme yöntemlerinden hangisi ile özelleştirileceğini belirlemenin ve özelleştirme programına alınan kuruluşların "satış, kiralama, işletme hakkı devri, mülkiyetin gayri ayni hakların tesisi ve işin gereğine uygun sair hukuki tasarruflarla gerçek ve/veya özel hukuk tüzel kişilerine devredilmesi" yöntemleriyle yapılan ihaleler sonucunda ihale komisyonlarınca verilen nihaî kararları onaylamanın Özelleştirme Yüksek Kurulunun (Cumhurbaşkanı) görevleri arasında olduğu;
Bu itibarla, 11/12/2019 tarih ve 1817 sayılı Cumhurbaşkanı kararıyla, Adana ili, Yumurtalık ilçesi, Akyuva, Demirtaş ve Hunutlu Mahallelerinde bulunan mülkiyeti Maliye Hazinesi adına kayıtlı taşınmazlar ile hissedar olduğu taşınmazlardaki Maliye Hazinesi adına kayıtlı hisselerin ve Devletin hüküm ve tasarrufu altında bulunan alanların, özelleştirme kapsam ve programına alınmasına, bu alanlarda varsa kamu kurum ve kuruluşları adına olan tahsislerin kaldırılmasına, taşınmazların satış, kiralama, gelir ortaklığı modeli ve işin gereğine uygun sair hukukî tasarruflar, mülkiyetin gayri ayni hakların tesisi veya işletme hakkının verilmesi yöntemlerinden biri ya da birkaçının birlikte uygulanarak özelleştirilmesine, özelleştirme işlemlerinin 29/10/2023 tarihine kadar tamamlanmasına karar verildiği, söz konusu taşınmazlara ilişkin olarak ilgili kurum ve kuruluşlardan alınan gerekli izin ve görüşler ile yapılan kapsamlı çalışma sonucunda taşınmazların satışına ilişkin olarak davalı idarece pazarlık usulüyle ihaleye çıkıldığı, 5 teklif verilen ihalenin en yüksek teklifi veren istekli üzerinde bırakıldığı ve ihalenin Cumhurbaşkanınca onaylandığı, davacılar tarafından ileri sürülen hususların dava konusu işlemi kusurlandırmayacağı hususları birlikte değerlendirildiğinde, 4046 sayılı Kanun'da yer alan usul ile ekonomide verimlilik artışı, kamu giderlerinde azalma sağlama ve Hazine'ye ait taşınmazları değerlendirmek suretiyle kamuya gelir elde etme amacına uygun olarak gerçekleştirilen ihalenin onaylanmasına ilişkin dava konusu Cumhurbaşkanı kararında hukuka aykırılık bulunmadığı;
Öte yandan, Dairelerinin 12/10/2023 tarih ve E:2022/2249, K:2023/4044 sayılı kararıyla dava dışı şahıslar tarafından Özelleştirme İdaresi Başkanlığınca Adana ili, Yumurtalık ilçesi, Akyuva, Demirtaş ve Hunutlu Mahallelerinde bulunan toplam 116 taşınmazın 4046 sayılı Kanun kapsamında satış yöntemiyle özelleştirilmesini teminen gerçekleştirilecek olan ihalenin iptali istemiyle açılan davanın reddine karar verildiği gerekçesiyle, davanın reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENLERİN İDDİALARI : Davacılar tarafından, kamu varlıklarının özelleştirilmesi ve bu varlıkların ekonomik değerinin günlük veya kısa vadeli ekonomik çıkarlar için tüketilmesinin kamu yararına olmadığı, dava konusu kararın başta mülkiyet hakkı olmak üzere temel hak ve özgürlüklerin ihlâl edilmesine yol açacağı, petrokimyasal ürün işleme ve üretim tesislerinin, toprağı, suyu ve havayı kirleten ve deniz ekosistemine ciddi zarar veren işletmeler olduğu, deniz içinde geniş alanda dolgu yapılması, liman inşaatı, deniz tabanı taraması ve derin deniz deşarjı ile deniz ekosistemine ağır zararlar verileceği, söz konusu tesislerin kurulması için ticari bir konteyner limanı inşa edileceği, körfezde var olan gemi trafiğinin daha da artacak olup bunun da deniz canlıları ve gemi baca emisyonları ile körfezdeki hava kirliliğini artıracak olduğu, büyük ova koruma statüsünde olan Çukurova'ya böyle kirletici bir tesis inşaatı yapılmasının ülkemizin önemli gıda kaynağı olan tarım topraklarına zarar verecek ve ülkemizin gıda güvenliğini tehlikeye sokacak nitelikte olduğu, dünyada en kirletici sektör olan iki adet kömürlü termik santral ile bitişik planlanan tesisin kimyasal ve toksik gazlar ile plastik kirliliğine sebep olacağı, yatırım yapılacak alanın koruma statüsüne sahip olmadığı, ancak alana en yakın koruma alanının deniz kaplumbağalarının yuvalama alanı olarak tanımlandığı, dış ortam partiküler kirliliğin akciğer kanseri yaptığı, kanın akışkanlığını azaltarak kalp krizi riskini artırdığı ve beyin dolaşım bozukluğuna neden olduğu, açık bilimsel verilere rağmen Adana İl Sağlık Müdürlüğünden alınan görüş yazısında bahsedilen sağlık etkileri üzerine hiçbir değerlendirme yapılmadığı, kirleticilerin rüzgarın etkisi ile 55 metrelik koruma bandının çok uzaklarına taşınarak olumsuz etki oluşturacağının açık olduğu, proje sahasının Yumurtalık fayı üzerinde olduğu, olası deprem durumunda toksik kimyasal ve plastiklerin etrafa yayılacağı, küresel ısınmaya karşı en hassas ve savunmasız olan Akdeniz bölgesindeki su kaynaklarının dikkatli kullanılması gerektiği, önümüzdeki yıllarda yoğun kuraklık yaşanacağı bilinen Çukurova'da bu tesisin kurulmaması gerektiği ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davalı idareler tarafından, Danıştay Onüçüncü Dairesince verilen kararın usul ve hukuka uygun bulunduğu ve temyiz dilekçesinde öne sürülen nedenlerin, kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte olmadığı belirtilerek temyiz istemlerinin reddi gerektiği savunulmaktadır.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ :Temyiz istemlerinin esasının incelenmesi gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunca, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 20/A maddesi uyarınca gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
11/12/2019 tarih ve 1817 sayılı Cumhurbaşkanı kararıyla, Adana ili, Yumurtalık ilçesi, Akyuva, Demirtaş ve Hunutlu Mahallelerinde bulunan mülkiyeti Maliye Hazinesi adına kayıtlı taşınmazlar ile hissedar olduğu taşınmazlardaki Maliye Hazinesi adına kayıtlı hisselerin ve Devletin hüküm ve tasarrufu altında bulunan alanların özelleştirme kapsam ve programına alınmasına, bu alanlarda varsa kamu kurum ve kuruluşları adına olan tahsislerin kaldırılmasına, taşınmazların satış, kiralama, gelir ortaklığı modeli ve işin gereğine uygun sair hukukî tasarruflar, mülkiyetin gayri ayni hakların tesisi veya işletme hakkının verilmesi yöntemlerinden biri ya da birkaçının birlikte uygulanarak özelleştirilmesine, özelleştirme işlemlerinin 29/10/2023 tarihine kadar tamamlanmasına karar verilmiştir.
Ardından, Özelleştirme İdaresi Başkanlığınca Adana ili, Yumurtalık ilçesi, Akyuva, Demirtaş ve Hunutlu Mahallelerinde yer alan 116 adet parselin/hissenin toplamı 4.058.685,13 m2 (bir bütün hâlinde) yüzölçümlü taşınmaz 4046 sayılı Özelleştirme Uygulamaları Hakkında Kanun uyarınca "satış" yöntemiyle özelleştirilmesi amacıyla 03/03/2022 tarih ve 31767 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan, son teklif verme tarihi 30/03/2022 olarak belirtilen ihale ilanı ile ihaleye çıkarılmıştır.
Beş istekli tarafından teklif verilen ihalede, 11/04/2022 tarihinde teklif sahiplerinin müştereken katılımı ile yapılan nihai pazarlık görüşmeleri sonucunda alınan nihai tekliflerin değerlendirilmesi sonucunda beş yatırımcının katılımıyla gerçekleştirilen nihai pazarlık görüşmesi sonucunda alınan 11/04/2022 tarih ve 03 sayılı İhale Komisyonu kararı ile, taşınmazın 2.139.000.000.-TL bedelle en yüksek teklifi veren ...'ya İhale Şartnamesi çerçevesinde satılmasına, ...'nın sözleşmeyi imzalamaktan imtina etmesi veya diğer yükümlülükleri yerine getirmemesi hâlinde teminatının İdare lehine irat kaydedilmesine ve ihalenin iptaline, bu hususların Cumhurbaşkanının onayına sunulmasına karar verilmiştir.
03/06/2022 tarih ve 31855 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 02/06/2022 tarih ve 5647 sayılı Cumhurbaşkanı kararı ile, Maliye Hazinesi adına kayıtlı Adana ili, Yumurtalık ilçesi, Akyuva, Demirtaş ve Hunutlu Mahallelerinde yer alan 116 adet parselin/hissenin toplamı 4.058.685,13 m2 (bir bütün hâlinde) yüzölçümlü taşınmazların ve bu taşınmazlar üzerinde bulunan yapıların 2.139.000.000,00-TL bedelle en yüksek teklifi veren ...'ya İhale Şartnamesi çerçevesinde satılmasına ilişkin ... tarih ve ... sayılı İhale Komisyonu kararının onaylanmasına ve bu karar çerçevesinde taşınmaz satış sözleşmesinin imzalanması ile karar gereklerinin yerine getirilmesi hususlarında Özelleştirme İdaresi Başkanlığının yetkili kılınmasına karar verilmiştir.
Bunun üzerine davacılar tarafından, 02/06/2022 tarih ve 5647 sayılı Cumhurbaşkanı kararının iptali istemiyle temyizen incelenen dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT :
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun "İdari dava türleri ve idari yargı yetkisinin sınırı" başlıklı 2. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendinde, iptal davalarının idari işlemler hakkında yetki, sebep, şekil, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı menfaatleri ihlal edilenler tarafından açılacağı; "Dilekçeler üzerine ilk inceleme" başlıklı 14. maddesinin 3. fıkrasında, dilekçelerin, görev ve yetki, idari merci tecavüzü, ehliyet, idari davaya konu olabilecek kesin ve yürütülmesi gereken bir işlem olup olmadığı, süre aşımı, husumet ve aynı Kanun'un 3. ve 5. maddelerine uygun olup olmadıkları yönlerinden sırasıyla inceleneceği; "İlk inceleme üzerine verilecek karar" başlıklı 15. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendinde ise, ehliyet konusunda Kanun'a aykırılık görülmesi halinde davanın reddedileceği hükümlerine yer verilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
İptal davasının subjektif ehliyet koşulu olan "menfaat ihlali", doktrin ve içtihatlarda dava konusu işlemle davacı arasında kurulan kişisel, meşru, güncel bir menfaat ilişkisi olarak tanımlanmaktadır. Sözü edilen menfaat ilişkisinin varlığı ve sınırları her olayda yargı yerince uyuşmazlığın niteliğine göre belirlenmektedir.
İptal davaları, idarenin hukuka uygun davranmasını sağlayan en önemli denetim araçlarından olmakla birlikte, her idari işleme karşı herkes tarafından iptal davası açılmasının idari işlemlerde istikrarsızlığa neden olmaması ve idarenin işleyişinin bu yüzden olumsuz etkilenmemesi için, dava konusu edilecek işlem ile dava açacak kişi arasında belli ölçüler içinde menfaat ilişkisi bulunmasını öngören yasakoyucu, iptal davaları için "menfaat ihlali"ni, subjektif ehliyet koşulu olarak getirmiştir.
İptal davasının içtihat ve doktrinde belirlenen hukuki nitelikleri göz önüne alındığında, idare hukuku alanında tek yanlı irade açıklamasıyla kesin ve yürütülmesi zorunlu nitelikte tesis edilen işlemlerin; ancak bu idari işlemle doğrudan meşru, kişisel ve güncel bir menfaat ilgisi kurulabilenler tarafından iptal davasına konu edilebileceğinin kabulü zorunludur. Aksi hâlde, her idari işlemle dolaylı da olsa bir menfaat ilgisi kurulmak suretiyle dava açılmasını kabul etmek, dava konusu edilecek işlem ile dava açacak kişi arasında belli ölçüler içinde menfaat ilişkisi bulunması şartının ihlali sonucunu doğuracaktır.
Dava konusu uyuşmazlıkta davacılar muhtelif çevre koruma dernekleri olup, Maliye Hazinesi adına kayıtlı Adana ili, Yumurtalık ilçesi, Akyuva, Demirtaş ve Hunutlu Mahallelerinde yer alan 116 adet parselin/hissenin toplamı 4.058.685,13 m2 (bir bütün hâlinde) yüzölçümlü taşınmazların ve bu taşınmazlar üzerinde bulunan yapıların 2.139.000.000,00-TL bedelle en yüksek teklifi veren ... Sanayi AŞ.ye İhale Şartnamesi çerçevesinde satılmasına ilişkin ... tarih ve ... sayılı Özelleştirme İdaresi Başkanlığı İhale Komisyonu kararının onaylanmasına ve bu karar çerçevesinde taşınmaz satış sözleşmesinin imzalanması ile karar gereklerinin yerine getirilmesi hususlarında Özelleştirme İdaresi Başkanlığının yetkili kılınmasına yönelik 02/06/2022 tarih ve 5647 sayılı Cumhurbaşkanı kararının, çevreye vereceği zararlar nedeniyle iptaline karar verilmesini talep etmektedirler.
Diğer yandan; kaynağını Anayasa'dan alan mülkiyet hakkının doğal ve doğrudan sonucu olarak, malikin taşınmazı üzerinde geniş bir hak ve tasarruf yetkisine sahip olduğu, kamu hizmeti yürüten idarelerin de bu hizmetin yürütümü kapsamında mülkiyetlerinde bulunan taşınmazları kanunda öngörülen usul ve şartlara uygun olarak satma haklarının bulunduğu konusunda tereddüt bulunmaktadır.
Bu bağlamda, malikine geniş bir tasarruf yetkisi veren mülkiyet hakkının kullanımı kapsamında, taşınmazın satışının üçüncü kişilere dava hakkı verebilmesi için, bu kişilerin güncel ve meşru bir menfaatini etkilemesi gerekmektedir. Dolayısıyla, mülkiyeti idareye ait taşınmazların satışının o bölgede yaşayan insanların hak ve menfaatini etkileyebileceği açık olmakla birlikte ilgililerin bu nitelikteki taşınmazların satışına karşı dava açabilmeleri için satışına karar verilen taşınmazda hukuken korunmayı gerektiren kanuni bir hakkının bulunması gerekmektedir.
Uyuşmazlık konusu olayda; davacı derneklerin, mülkiyeti idareye ait olup satışına karar verilen taşınmazlar hakkında, söz konusu bölgenin çevresel yapısını korumak amacıyla kurulmuş dernek olduklarından bahisle dava açtıkları, dolayısıyla, mülkiyet hakkının doğal sonucu olan satış işleminin, davacıların güncel, meşru ve hukuken korunmaya değer menfaatini etkilemediği anlaşıldığından, 2577 sayılı Kanun'un 15. maddesinin 1/b bendi gereğince davanın ehliyet yönünden reddi gerekmektedir.
Bu durumda, davanın reddi yolundaki Daire kararında sonucu itibarıyla hukuka aykırılık bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. Davacının temyiz isteminin reddine,
2. Davanın reddine ilişkin Danıştay Onüçüncü Dairesinin temyize konu 28/02/2024 tarih ve E:2022/3685, K:2024/990 sayılı kararının yukarıda belirtilen gerekçe ile ONANMASINA,
3. Kesin olarak, 13/01/2025 tarihinde oyçokluğu ile karar verildi.
KARŞI OY
X- 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2. maddesinin 1/a bendinde, idari işlemler hakkında; yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlal edilenler tarafından açılan davalar iptal davaları olarak tanımlanmış; idarenin hukuka uygun davranmasını sağlayan en önemli denetim araçlarından olmakla birlikte her idari işleme karşı herkes tarafından iptal davası açılmasının idari işlemlerde istikrarsızlığa neden olmaması ve idarenin işleyişinin bu yüzden olumsuz etkilenmemesi için, dava konusu edilecek işlem ile dava açacak kişi arasında belli ölçüler içinde menfaat ilişkisi bulunmasını öngören yasakoyucu, iptal davaları için "menfaat ihlali" ni, subjektif ehliyet koşulu olarak getirmiştir.
İptal davalarındaki subjektif ehliyet koşulunun, doğrudan doğruya hukuk devletinin yapılandırılması ve sürdürülmesine ilişkin bir sorun olması dolayısıyla, idari işlemlerin hukuka uygunluğunun iptal davası yoluyla denetlenmesini engellemeyecek bir biçimde anlaşılması gerekmektedir. Nitekim; çevre, tarihi ve kültürel değerlerin korunması, imar uygulamaları gibi kamu yararını yakından ilgilendiren konularda subjektif ehliyet koşulunun, bu durum dikkate alınarak yorumlanması gerektiğine ilişkin Danıştay kararları yerleşik içtihat niteliği kazanmıştır.
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 56. maddesinde; derneklerin, gerçek veya tüzel en az yedi kişinin kazanç paylaşma dışında belirli ve ortak bir amacı gerçekleştirmek üzere, bilgi ve çalışmalarını sürekli olarak birleştirmek suretiyle oluşturdukları, tüzel kişiliğe sahip kişi toplulukları olduğu; 90. maddesinde ise, derneklerin, amaçlarını gerçekleştirmek üzere, tüzüklerinde belirtilen çalışma konuları ve biçimleri doğrultusunda faaliyette bulunacakları hükmüne yer verilmiştir.
Öte yandan, 5253 sayılı Dernekler Kanunu'nun "Dernek Tüzüğü" başlıklı 4. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde, "derneğin amacı ve bu amacı gerçekleştirmek için dernekçe sürdürülecek çalışma konuları ve çalışma biçimleri ile faaliyet alanı" nın dernek tüzüğünde yer alacağı belirtildikten sonra, 30. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde "Tüzüklerinde gösterilen amaç ve bu amacı gerçekleştirmek üzere sürdürüleceği belirtilen çalışma konuları dışında faaliyette bulunamayacakları" hüküm altına alınmıştır.
Bu çerçevede, Anayasa'nın "hak arama özgürlüğü"nü düzenleyen 36. maddesi uyarınca dernekler, sendikalar ve meslek kuruluşları gibi sivil toplum örgütlerinin, kuruluş amaçları doğrultusunda, çevre, tarihi ve kültürel değerlerin korunması, imar uygulamaları gibi kamu yararını yakından ilgilendiren konularda, idari yargı mercileri önünde iptal davası açabilecekleri ve hukuki menfaatleri somut, güncel ve meşru olmak kaydıyla bu tür sivil toplum kuruluşlarının kendi kuruluş amaçları çerçevesinde iptal davası açmada 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu uyarınca özel (subjektif) ehliyet sahibi oldukları anlaşılmaktadır.
Temyize konu edilen kararla ilgili dosyanın incelenmesinden; Maliye Hazinesi adına kayıtlı Adana ili, Yumurtalık ilçesi, Akyuva, Demirtaş ve Hunutlu Mahallelerinde yer alan 116 adet parselin/hissenin toplamı 4.058.685,13 m2 (bir bütün hâlinde) yüzölçümlü taşınmazların ve bu taşınmazlar üzerinde bulunan yapıların 2.139.000.000,00-TL bedelle en yüksek teklifi veren ... Polyester Sanayi AŞ.ye İhale Şartnamesi çerçevesinde satılmasına ilişkin ... tarih ve ... sayılı Özelleştirme İdaresi Başkanlığı İhale Komisyonu kararının onaylanmasına ve bu karar çerçevesinde taşınmaz satış sözleşmesinin imzalanması ile karar gereklerinin yerine getirilmesi hususlarında Özelleştirme İdaresi Başkanlığının yetkili kılınmasına yönelik 02/06/2022 tarih ve 5647 sayılı Cumhurbaşkanı kararının iptali istemiyle bakılan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.
Davacılar tarafından, dava konusu Cumhurbaşkanı kararının olumsuz çevresel etkilerine ilişkin iddialarla anılan kararın iptalini istedikleri görülmekte olup, davalı idareye ait taşınmazların bulunduğu bölgeye yönelik söz konusu çevresel iddiaların kamu yararını yakından ilgilendirdiği; bu itibarla, dava konusu işlem ile davacıların menfaat ilgisinin bulunduğu sonucuna varılmaktadır.
Bu durumda, davacı derneklerin çevrenin korunması amacıyla dava konusu işleme karşı açtıkları davada dava açma ehliyetleri bulunduğundan, temyiz istemlerinin esasının incelenmesi gerektiği oyuyla, karara katılmıyoruz.