T.C.
D A N I Ş T A Y
İDARİ DAVA DAİRELERİ KURULU
Esas No : 2024/1762
Karar No : 2025/185
TEMYİZ EDEN (DAVALILAR) : 1- ... Bakanlığı
VEKİLİ : Huk. Müş. ...
2- ... AŞ
VEKİLİ : Av. ...
KARŞI TARAF (DAVACI) : ... Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi
VEKİLİ : Av. ...
İSTEMİN KONUSU : Danıştay Onüçüncü ve Onuncu Daireleri Müşterek Kurulunun 14/05/2024 tarih ve E:2021/3620, K:2024/2131 sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Makine ve Kimya Endüstrisi Kurumu (MKEK) Genel Müdürlüğü Hurda İşletmesi Müdürlüğü 2021 yılı l. Altı Aylık Dönem Hurda Malzeme ve Madeni Talaş Alım Fiyatları Listesi'nin ve MKEK Hurda İşletmesi Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı işleminin iptali istenilmiştir.
Daire kararının özeti: Danıştay Onüçüncü Dairesinin 14/05/2024 tarih ve E:2021/3620, K:2024/2131 sayılı kararıyla;
Davalı idarenin usule ilişkin itirazları geçerli görülmemiş,
MKEK tarafından, 25/09/2020 tarihinde davacı şirketin depo ve çalışma alanlarındaki toplam 336.000 kilogram muhtelif hurda malzemelerinin satışına ilişkin 02/10/2020 tarihinde gerçekleştirilecek olan ihalenin iptal edilerek söz konusu hurda malzemelerin satış suretiyle kendisine devredilmesinin istenildiği;
Söz konusu başvuruya cevap verilmemesi üzerine zımnen redde ilişkin işlem ile 02/10/2020 tarihli ihalenin iptali istemiyle açılan davada, 18/01/2021 tarihinde yürütmenin durdurulması kararı verildiği, anılan karara istinaden 17/02/2021 tarihinde hurda malzemelerin satış bedelinin yatırılmasının davacı şirketten talep edildiği, ancak bu talebin hukukî bir dayanağı olmadığından bahisle 08/03/2021 tarihinde reddedildiği;
... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla, 25/09/2020 tarihli başvurunun zımnen reddine ilişkin işlem ile 02/10/2020 tarihli ihalenin iptaline karar verilmesi üzerine, MKEK'in 03/06/2021 tarihli işlemiyle, 336.000 kilogram muhtelif hurda malzeme teslim edilmediyse kendisine satışının yapılması, eğer teslim edilmişse ihale satış bedeli, hurda cinsi ve miktarının (Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı 2021 yılı l. Altı Aylık Dönem Hurda Malzeme ve Madeni Talaş Alım Fiyatları Listesi'ndeki fiyatlar üzerinden hesaplanarak davacı şirket tarafından ödenmek üzere) kendisine bildirilmesi ve ihale satış bedelinin 30 gün içinde kendisine ait banka hesabına yatırılması gerektiğinin davacı şirkete bildirildği;
Bu çerçevede, MKEK Genel Müdürlüğü Hurda İşletmesi Müdürlüğü 2021 yılı l. Altı Aylık Dönem Hurda Malzeme ve Madeni Talaş Alım Fiyatları Listesi'nin ve MKEK Hurda İşletmesi Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı işleminin iptali istemiyle bakılan davanın açıldığı;
3284 sayılı Bazı Maden Hurdalarının Dışarı Çıkarılmasının Yasak Edilmesi ve Satın Alınması Hakkında Kanun'un 1., 2. ve 5. maddeleri, 03/07/2021 tarih ve 31530 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 7330 sayılı Makine ve Kimya Endüstrisi Anonim Şirketi Hakkında Kanun'un 4. maddesinin 4. fıkrası, 20/03/1971 tarih ve 7/2156 sayılı Bakanlar Kurulu Kararnamesi ile 19/03/2001 tarih ve 2001/15 sayılı Genelge'ye yer verilerek;
Aktarılan mevzuat hükümlerinin birlikte değerlendirilmesinden, demir, bakır, kurşun, kalay, tutya, alüminyum, antimuvan ve nikel hurdaları ile bunların hurda hâlindeki halitalarının ve kullanılamayacak bir hâle gelmiş muharrik veya müteharrik vasıtaların memleket dışına çıkarılmasının yasaklanabileceği, bu maddelerin memleket içinde satılmasının serbest olduğu, resmî daire ve müesseselerin bu madde ve malzemelerden kendi ihtiyaçlarından fazla olanları askerî fabrikalara devredeceği, askerî fabrikalar teşkilatına arz ve teklif olunan hurda malzemeyle ilgili olarak ihale kanunu uyarınca teşkil olunacak satın alma komisyonlarınca yabancı memleketler hurda piyasaları hakkında alınacak mâlûmat göz önünde bulundurularak dahilî piyasa fiyatları üzerinden tespit ve ilan olunacak fiyatlara göre işlem yapılacağı, bunların Kanun'da belirlenen fiyat ve şartlara göre Makine ve Kimya Endüstrisi Kurumunca satın alınmasının zorunlu olduğu;
16/06/2022 tarihli ara kararıyla, Makine ve Kimya Endüstrisi AŞ'den, 2021 yılı l. Altı Aylık Dönem Hurda Malzeme ve Madeni Talaş Alım Fiyatları Listesi'nde yer alan hurda malzeme fiyatlarının nasıl tespit edildiğinin, fiyat tespiti yapılırken piyasa fiyatlarının araştırılıp araştırılmadığının, piyasa fiyatları dışında başka fiyatlar esas alınmışsa bu fiyatların nasıl belirlendiği sorularak, fiyat tespiti ve hesaplamaya ilişkin tüm bilgi ve belgelerin gönderilmesinin istenildiği;
Ara kararına cevaben alınan bila tarihli yazıda, 2021 yılı I. Altı Aylık Dönem Hurda Malzeme ve Madeni Talaş Alım Fiyatlarının, 7 kalem hurda malzeme cinsi (demir çelik hurdası, pik hurdası, alüminyum hurdası, bakır hurdası, pirinç hurdası, çinko hurdası, kurşun (akü) hurdası) üzerinden; nakliye bedeli, yükleme-boşaltma bedeli, kesim-söküm bedeli, fire tutarı, işletme giderleri ve piyasa satış fiyatları dikkate alınarak belirlendiği ve Sanayi ve Teknoloji Bakanlığının onayına sunulduğunun belirtildiği;
Ara kararı cevabı ekinde sunulan fiyat tespitine ilişkin belgeler incelendiğinde, Şirket bünyesinde yer alan Mali İşler Müdürlüğünden, 2021 yılı işletme bütçesi satış planı verilerine göre hesaplanan işletme giderleri; Üretim ve Mühendislik Hizmetleri Müdürlüğünden, kesim-söküm ve yükleme-boşaltma hizmet alımı yaklaşık ortalama birim faaliyet bedelleri ile fire ortalama yüzde oranları; Pazarlama ve Satış Müdürlüğünden, hurda malzemelere ait ortalama satış fiyatları esas alınarak dava konusu tarifenin belirlendiğinin görüldüğü;
MKEK Hurda İşletmesi Müdürlüğünün dava konusu tarifeyi Sanayi ve Teknoloji Bakanlığının onayına sunduğu ... tarih ve ... sayılı yazıda, resmî daire ve kuruluşlardan, hurda malzemelerin kendilerince satın alınmasına esas fiyat değerlerini içeren 2020 yılı II. Altı Aylık Hurda Malzeme ve Madeni Talaş Alım Fiyatlarının; yurt içi ve yurt dışı piyasa kıymetleri, yurt içinde yayımlanmakta olan Ticaret Gazetesi'ndeki fiyatlar ve Kurum edinme maliyetleri de dikkate alınarak yapılan değerlendirmede 2021 yılı I. Altı Aylık Dönem için %10 oranında artırılmasının öngörüldüğünün ifade edildiği;
Ara kararı cevabı üzerine, 07/11/2022 tarihli ara kararıyla, davalı Sanayi ve Teknoloji Bakanlığından, 2021 yılı l. Altı Aylık Dönem Hurda Malzeme ve Madeni Talaş Alım Fiyatları Listesi'nde yer alan hurda malzeme fiyatları onaylanmadan önce herhangi bir piyasa fiyat araştırması yapılıp yapılmadığı, onay sürecinde piyasa fiyatları dışında başka fiyatlar esas alınmışsa bu fiyatların nasıl belirlendiği sorularak, fiyat tespitine ilişkin tüm bilgi ve belgelerin gönderilmesi istenildiği; ara kararına cevaben, ilgili mevzuat çerçevesinde dava konusu tarifenin MKEK tarafından belirlenerek onay için sunulduğu, sektördeki fiyat artışları ve hurda piyasası fiyatlarının incelenmesi sonucunda tarifenin onaylandığı, tarifenin onayı öncesinde ve sonrasında tesis edilen işlemlerin MKEK'in yetki ve sorumluluğunda olduğunun belirtildiği;
Dosyada bulunan belgelerin incelenmesinden, MKEK'in kendi birimlerinden aldığı çeşitli maliyet giderleri hesabı ile ortalama satış fiyatlarını göz önünde bulundurarak tarifeyi tespit etmek suretiyle Sanayi ve Teknoloji Bakanlığına onaylanmak üzere sunduğu, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığının da söz konusu tarifeyi herhangi bir değişiklik yapmadan aynen onayladığının anlaşıldığı;
Oysa, 3284 sayılı Kanun'un yurt içi ve yurt dışı piyasa fiyatlarının esas alınması suretiyle tarifenin belirlenmesini öngördüğü; nitekim, anılan Kanun'un gerekçesinde, iç pazarlarda toplanacak bu hurdaları beynelmilel (milletlerarası) piyasalara uygun bir fiyatla askerî fabrikalara satma imkânının temin edildiğinin belirtildiği; dolayısıyla hem 3284 sayılı Kanun'un hem de 7/2156 sayılı Bakanlar Kurulu Kararnamesi'nin hurda malzeme fiyat tarifesine ilişkin olarak iç ve dış piyasada oluşan fiyatları yansıtacak nitelikte tarife hazırlanmasını sağlamaya yönelik bir idarî usûlü benimsediğinin görüldüğü;
Buna göre, hurda malzeme fiyat tarifesinin öncelikle MKEK tarafından yurt içi ve yurt dışı piyasa fiyatları nazara alınarak tespit edilmesi, yapılan inceleme neticesinde tespit edilen fiyatların onaylanması için Sanayi ve Teknoloji Bakanlığına sunulması ve söz konusu Bakanlığın da gerekli kontrolü yaparak uygun bulunması hâlinde fiyat tarifesini onaylaması gerektiği;
Buna karşılık, dava konusu tarife hazırlanırken MKEK tarafından iç ve dış piyasa fiyatları araştırılmadığı gibi, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından da onay için sunulan tarifenin piyasa fiyatlarına uygunluğu açısından herhangi bir araştırma yapılmadığı, böylelikle fiyat tarifesi tespit edilirken ve onaylanırken mevzuatta öngörülen idarî usûlün uygulanmadığının anlaşıldığı;
Bu itibarla, davalı idareler tarafından, hurda malzeme fiyat tarifesinin 3284 sayılı Kanun'un 5. maddesi ve 7/2156 sayılı Bakanlar Kurulu Kararnamesi kapsamında yurt içi ve yurt dışı piyasa fiyat araştırması yapıldıktan sonra belirlenerek onaylanması gerekirken, mevzuatta öngörülen idarî usûle uyulmaksızın MKEK'in kendi alt birimlerinin bildirdiği fiyat tespitine ilişkin veriler dikkate alınarak tesis edilen 2021 yılı l. Altı Aylık Dönem Hurda Malzeme ve Madeni Talaş Alım Fiyatları Listesi'nde hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna varıldığı;
Öte yandan, hukuka aykırı bulunan dava konusu tarifeye dayanılarak tesis edilen MKEK Hurda İşletmesi Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı işleminde de hukuka uygunluk bulunmadığı gerekçesiyle dava konusu işlemlerin iptaline karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENLERİN İDDİALARI : Davalı idarelerden Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından, fiyat listesinin Bakanlıklarınca herhangi bir araştırma yapılmadan onaylandığı değerlendirmesinin gerçeği yansıtmadığı, geçmiş döneme ait satış raporları, yurt içi piyasa fiyatları, Londra Metal Borsasında oluşan metal ve hurda fiyatları ve döviz kurları gözetilerek, uhdelerinde oluşturulan komisyonun gerçekleştirdiği inceleme ve değerlendirmeler sonucunda hazırlandığı ve onaylandığı; davalı Makine ve Kimya Endüstrisi AŞ tarafından; piyasa etütlerine dayalı fiyat belirlemesi yapıldığı, Bakanlığın belirlediği hurda malzeme birim fiyatının MKEK'in satış fiyatından daha düşük olmasının nedeninin hurda malzemenin hizmet alımı yoluyla nakil, kesim-döküm, ayıklama işlemlerine tabi tutulması ve nakliye araçlarından boşaltılması ve satış sonrası yüklenmesi ile birlikte tüm bu faaliyetlerin icra edilebilmesi için yüklendikleri sabit giderlerin piyasa işleyişine uygun katma değerinin de gözetilerek belirlenmiş olmasından kaynaklandığı ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davacı tarafından, Danıştay Onüçüncü ve Onuncu Daireleri Müşterek Kurulunca verilen kararın usul ve hukuka uygun bulunduğu ve temyiz dilekçelerinde öne sürülen nedenlerin, kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte olmadığı belirtilerek temyiz istemlerinin reddi gerektiği savunulmaktadır.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz istemlerinin reddi ile Müşterek Kurul kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunca, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Danıştay dava dairelerinin nihai kararlarının temyizen incelenerek bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan;
"a) Görev ve yetki dışında bir işe bakılmış olması,
b) Hukuka aykırı karar verilmesi,
c)Usul hükümlerinin uygulanmasında kararı etkileyebilecek nitelikte hata veya eksikliklerin bulunması" sebeplerinden birinin varlığı hâlinde mümkündür.
Temyizen incelenen karar usul ve hukuka uygun olup, temyiz dilekçesinde ileri sürülen iddialar kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. Davalı idarelerin temyiz istemlerinin reddine,
2. Dava konusu işlemlerin yukarıda özetlenen gerekçeyle iptaline ilişkin Danıştay Onüçüncü ve Onuncu Daireleri Müşterek Kurulunun temyize konu 14/05/2024 tarih ve E:2021/3620, K:2024/2131 sayılı kararının ONANMASINA,
3. Kesin olarak, 03/02/2025 tarihinde oybirliği ile karar verildi.