T.C.
D A N I Ş T A Y
İDARİ DAVA DAİRELERİ KURULU
Esas No : 2024/1844
Karar No : 2025/421
TEMYİZ EDEN (DAVACI) : ...
VEKİLİ : Av. ...
KARŞI TARAF (DAVALI) : ... Belediye Başkanlığı
VEKİLİ : Av. ...
İSTEMİN KONUSU: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı ısrar kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: ... İli'nde servis taşımacılığı ile iştigal eden davacının, ... plakalı aracına yönelik güzergah (okul servis aracı özel izin) belgesinin iptaline ilişkin ... Belediye Encümeninin ... tarih ve ... karar sayılı işleminin iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesinin... tarih ve E:... K:... sayılı kararıyla;
5393 sayılı Belediye Kanunu'nun 15. maddesi ile 28/08/2007 tarih ve 26627 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Okul Servis Araçları Hizmet Yönetmeliği'nin 3., 5., ve 8. maddelerine atıfta bulunularak,
Belediyelerin, belediye sınırları dahilinde toplu taşıma yapma, imtiyaz ve yetkilerinin olduğu, güzergah belgesinin okul servis araçları için düzenleneceği, bu araçları kullanan şoförlerin ise sorumlu ve yetkili olduğu hizmetin niteliklerine uygun davranması gerektiği, aksi halde özel izin belgesinin iptal edileceği,
Davacının adına kayıtlı ... plakalı araç ile özel okul servis araç taşımacılığı yaptığı, öğrencilerini taşıdığı okullara ilişkin olarak... tarih ve ... sayılı Okul Servis Aracı Özel İzin Belgesi düzenlendiği, isminin saklı kalması kaydıyla bir öğrenci velisi tarafından ... Şoförler ve Otomobilciler Esnaf Odası Başkanlığı'na kızının servis şoförü tarafından şehir dışına götürülerek alkol aldırıldığı şikayetinin ... Belediye Başkanlığına bildirilmesi üzerine, anılan izin belgesinin ... Belediye Encümeninin ... tarih ve ... sayılı kararı ile iptal edilmesi üzerine işlemin iptali istemiyle bakılan davanın açıldığı,
Uyuşmazlıkta, ... plakalı araç ile okul servis taşımacılığı yapan davacının okul servisi yaptığı sırada, aracın trafikte seyretmesi gereken güzergahın belirlenmesi amacıyla verildiği, servis plakasından kaynaklı olarak düzenlenen güzergah belgesinin, plakadan bağımsız düzenlenmesinin mümkün olmadığı, davacı hakkında yapılan şikayet başvurusundan anlaşılacağı üzere, davacının okul servis taşımacılığının gerektirdiği sorumluluğu taşımaması nedeniyle servis güzergah belgesinin iptal edildiği, ayrıca davacının servis taşımacılığını yaptığı okullardan birinin belediye sınırı dışında olduğundan Bakanlıkça düzenlenecek B2, D2, veya D4 belgelerinden birine sahip olması gerektiğinden, öncesinde düzenlenen güzergah belgesinde usulsüzlük bulunduğu nazara alındığında, dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı, davacının ... sayılı plakanın kullanım hakkını başka bir şahsa devrettiği için servis plakasının devri ile güzergah belgesinin de hükümsüz kaldığının anlaşıldığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: ... Bölge İdare Mahkemesi .... İdari Dava Dairesinin... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla;
İptal davasına konu olan işlemin davacının menfaatini ihlal ettiğinden söz edilebilmesi için davacıyı etkilemesi, yani davacının kişisel menfaatini ihlal etmesi, işlem ile davacı arasında ciddi ve makul bir ilişkinin bulunması gerektiği, buna göre davacının ... sayılı plakasını devir talebinin uygun görüldüğü 20/07/2017 tarihinden itibaren bu plakaya bağlı olarak düzenlenen Okul Servis Aracı Özel İzin Belgesini de kullanamayacağı, zira söz konusu belgenin plakaya bağlı olarak verilen bir belge olduğu, bakılan davanın açıldığı 17/08/2017 tarihi itibariyla dava konusu edilen işlemle güncel bir menfaat ilişkisinin bulunmadığı anlaşılmakla davanın ehliyet yönünden reddine karar verilmesi gerekirken işin esasına girilerek davanın reddi yolunda Mahkeme kararının gerekçesinde hukuki isabet bulunmamakta ise de, karar sonucu itibariyla yerinde olduğu gerekçesiyle istinaf isteminin reddine karar verilmiştir.
Daire kararının özeti: Danıştay Sekizinci Dairesinin 15/12/2023 tarih ve E:2019/998, K:2023/7350 sayılı kararıyla;
Bölge İdare Mahkemesince, davacının ... sayılı plakasını devir talebinin uygun görüldüğü 20/07/2017 tarihinden itibaren bu plakaya bağlı olarak düzenlenen Okul Servis Aracı Özel İzin Belgesini de kullanamayacağının açık olduğu, zira söz konusu belgenin plakaya bağlı olarak verilen bir belge olduğu, bakılan davanın açıldığı 17/08/2017 tarihinde dava konusu edilen işlemle güncel bir menfaat ilişkisinin bulunmadığı gerekçesiyle davanın ehliyet yönünden reddine karar verilmesi gerektiği belirtilmiş ise de; 17/08/2017 tarihinin, dilekçe ret kararı üzerine davanın yenileme tarihi olduğu, davanın ilk açıldığı tarih olan 12/07/2017 tarihinde davacının davayı açmakta ehliyetli bulunduğu, bu nedenle temyize konu kararda hukuki isabet bulunmadığı gerekçesiyle, işin esasının incelenmesini teminen ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının bozulmasına karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi ısrar kararının özeti: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla;
Her olay ve davada, idari işlem ile dava açacak kişi arasında öngörülen subjektif ehliyet koşulu olarak menfaat ihlalinin kişisel, meşru ve güncel bir menfaat olması ölçütleri ekseninde yargı mercilerince değerlendirilerek takdir edileceği, menfaatin güncel olmasının, iptal davasına konu olan idari işlem nedeniyle davacının ihlal edilen menfaatinin, iptal davasının açıldığı anda var olmasını ve dava sonuna kadar devam etmesini ifade ettiği, buna göre menfaat ihlalinin, iptal davasının açıldığı zamanda bulunması ve dava sonuçlanıncaya kadar devam etmesi gerektiği,
Her ne kadar davanın açıldığı 12/07/2017 tarihinde davacının dava konusu işlem ile kişisel, meşru ve güncel bir menfaat ilişkisi bulunduğu açık ise de, dava tarihinden sonra, 20/07/2017 tarihinde plakanın üçüncü şahsa devredilmesi ve plakaya bağlı olarak üçüncü şahıs adına yeni bir güzergah belgesi düzenlenmesi ile davacı ile dava konusu işlem arasındaki güncel menfaat ilişkisinin, plaka devir tarihi olan 20/07/2017 tarihinde sona erdiği anlaşılmakla, davanın ehliyet yönünden reddine karar verilmesi gerekmekte ise de; davanın reddi yolunda verilen Mahkeme kararında sonucu itibariyla hukuka aykırılık bulunmadığı gerekçesi eklenmek suretiyle istinaf başvurusunun reddi yolundaki ilk kararda ısrar edilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davacı tarafından, iptal davasının açılabilmesi için gerekli olan menfaat koşulunun davanın açılması sırasında bulunmasının yeterli olduğu, bu ilişkinin davanın devamı boyunca sürmesine gerek olmadığı, dava konusu işlemin hukuka aykırı olduğu, uyuşmazlığın esasının incelenmesi için temyize konu kararın bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davalı idare tarafından, ısrar kararının hukuka ve usule uygun bulunduğu, davacı tarafından temyiz dilekçesinde ileri sürülen sebeplerin kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte olmadığı, istemin reddi gerektiği savunulmaktadır.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'NİN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile temyize konu ısrar kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunca, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
Davacı, adına kayıtlı ... plakalı araçla özel okul servis taşımacılığı yapmakta iken, bir öğrenci velisinin davacı hakkındaki şikayet başvurusu üzerine, davacıya ait ... tarih ve ... sayılı okul servis aracı özel izin belgesi (güzergah izin belgesi) ... Belediyesi Encümeninin ... tarih ve ... sayılı kararı ile iptal edilmiştir.
Davacı, 30/05/2017 tarihli başvuru ile, okul servis aracı özel izin belgesinin Ş.D. isimli kişiye devredilmesini talep etmiş, güzergah belgesi kullanım hakkının iptal edildiği gerekçesiyle ... Belediyesi Encümeninin ... tarih ve ... sayılı kararıyla talebi reddedilmiştir.
Bunun üzerine; davacı tarafından 22/06/2017 tarihinde ... ve tarihli işlemlere karşı itiraz edilir ve 12/07/2017 tarihli dilekçeyle de her iki işlem aleyhine iptal davası açılımış, davada ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla, her iki işleme karşı ayrı ayrı dava açılması gerektiğinden bahisle dava dilekçesinin reddine karar verilmiştir.
Bu arada, ... Belediyesi Encümeninin ...tarih ve ... sayılı kararıyla, davacıya ait ... plakalı aracın Ş.D. isimli kişiye noterlikçe satış işlemi yapılarak devredilmesi uygun görülmüş ve 28/07/2017 tarihinde plakayı devralan kişi tarafından araç devir ücreti adı geçen Belediyeye yatırılmıştır.
17/08/2017 tarihli dava dilekçesiyle, ... Belediyesi Encümeninin ... tarih ve ... sayılı kararının iptali istemiyle açılan dava yenilenmiş,
02/10/2017 tarihinde ise, ... sayılı aracın yeni sahibi olan Ş.D. isimli kişi adına, anılan plakaya bağlı olarak okul servis aracı özel izin belgesi düzenlenmiştir.
İLGİLİ MEVZUAT :
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2. maddesinde, iptal davalarının, idarî işlemler hakkında menfaatleri ihlâl edilenler tarafından, tam yargı davaları da idarî eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan davalar olarak tanımlanmış 14. maddesinin 3. fıkrasının (c) bendinde, dava dilekçelerinin, diğer ilk inceleme konuları yanında ehliyet yönünden de inceleneceği belirtilmiş 15. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendinde ise, 14. maddenin 3/c, 3/d ve 3/e bentlerinde yazılı hâllerde davanın reddine karar verileceği kurala bağlanmıştır.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
2577 sayılı Kanun'un 2. maddesinde yer alan ve iptal davasının subjektif ehliyet koşulu olan "menfaat ihlali" kavramı, doktrin ve içtihatlarda dava konusu işlemle davacı arasında kurulan kişisel, meşru, güncel bir menfaat ilişkisi olarak tanımlanmaktadır. Sözü edilen menfaat ilişkisinin varlığı ve sınırları her olayda yargı yerince uyuşmazlığın niteliğine göre belirlenmektedir.
Yargısal denetim amacıyla her idari işleme karşı herkes tarafından iptal davası açılmasının idari işlemlerde istikrarsızlığa neden olmaması ve idarenin işleyişinin bu yüzden olumsuz etkilenmemesi için, dava konusu edilecek işlem ile dava açacak kişi arasında belli ölçüler içinde menfaat ilişkisi bulunması koşuluna ihtiyaç vardır.
İptal davası açılabilmesi için gerekli olan menfaat ilişkisi kişisel, meşru, güncel bir menfaatin bulunması halinde gerçekleşecektir. Başka bir anlatımla, iptal davasına konu olan işlemin davacının menfaatini ihlal ettiğinden söz edilebilmesi için, davacıyı etkilemesi, yani davacının kişisel menfaatini ihlal etmesi, işlem ile davacı arasında ciddi ve makul bir ilişkinin bulunması, doğmuş menfaatlerin de dava sonuçlanana kadar devam etmesi gerekmektedir.
İptal davalarındaki subjektif ehliyet koşulu, doğrudan doğruya hukuk devletinin yapılandırılmasına ve sürdürülmesine ilişkin bir husus olup kişisel menfaat ihlali kavramının, idari işlemlerin hukuka uygunluğunun iptal davası yoluyla denetlenmesini engellemeyecek bir biçimde anlaşılması gerekmektedir.
Danıştayın istikrar bulan kararlarına göre, davacının subjektif dava açma ehliyetinin bulunduğunun kabulü için idari kararın davacının meşru, şahsi ve güncel bir menfaatini ihlal etmesi gerekmektedir. İptal davalarında, dava konusu işlemin davacının menfaatini ihlal ettiğinin saptanması davacının bu davada ehliyetinin (subjektif ehliyetinin) bulunduğu, dolayısıyla davanın esasının incelenmesine geçilebileceği sonucunu doğurmaktadır.
Dosyanın incelenmesinden; ... plakalı aracıyla okul servis taşımacılığı yapan davacı adına kayıtlı okul servis aracı özel izin belgesinin, ... Belediyesi Encümeninin ... tarih ve ... sayılı kararı ile iptal edildiği, anılan belgenin Ş.D. isimli şahsa devredilmesi yolundaki 30/05/2017 tarihli davacı başvurusunun, ... Belediyesi Encümeninin ... tarih ve ... sayılı kararıyla reddedildiği, bunun üzerine davacı tarafından öncelikle ... ve ... tarihli işlemlere karşı itiraz edildiği, devamında ise 12/07/2017 tarihinde her iki işlem aleyhine iptal davası açıldığı, ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla, her iki işleme karşı ayrı ayrı dava açılması gerektiğinden bahisle dava dilekçesinin reddine karar verildiği, bu arada ... Belediyesi Encümeninin ... tarih ve...sayılı kararı ile davacıya ait ... plakalı aracın Ş.D. isimli kişiye noterlikçe satış işlemi yapılarak devredilmesinin uygun görüldüğü, ... plakalı aracı devralan kişi tarafından 28/07/2017 tarihinde araç devir ücretinin ... Belediyesine yatırıldığı, 17/08/2017 tarihli dava dilekçesiyle ... Belediyesi Encümeninin ... tarih ve ... sayılı kararının iptali istemiyle açılan davanın yenilendiği ve son olarak 02/10/2017 tarihinde ... sayılı aracın yeni sahibi Ş.D. adına, anılan plakaya bağlı olarak okul servis aracı özel izin belgesi düzenlendiği anlaşılmaktadır.
Uyuşmazlık, yukarıda yer verilen açıklamalar çerçevesinde değerlendirildiğinde; dava açma tarihinde (12/07/2017) dava konusu işlemle kişisel, meşru ve güncel bir menfaat ilişkisinin bulunduğu açık olan davacı ile araç plakasına bağlı olarak kullanılabilen okul servis aracı özel izin belgesi arasındaki güncel menfaat ilişkisinin, aracın Ş.D. isimli kişiye noter aracılığıyla satışının uygun bulunduğu 20/07/2017 tarihinde sona erdiği, bu durumda, menfaat ihlali koşulunun yargılama boyunca sürmediğinden, davanın ehliyet yönünden reddine karar verilmesi gerektiği belirtilmekte ise de; davanın açıldığı 12/07/2017 tarihi ile ... plakalı aracın Ş.D. isimli kişiye devrinin uygun bulunduğu 20/07/2017 tarihi arasındaki dönemde davacı ile okul servis aracı özel izin belgesi arasındaki menfaat ilişkisinin devam ettiği, yargılama sonucunda dava konusu işlemin hukuka aykırı bulunarak iptaline karar verilmesi halinde ise, davalı idarenin anılan dönem için koşullarının oluşması halinde hukuki sorumluluğunun doğma ihtimalinin bulunabileceği dikkate alındığında, uyuşmazlığın esası incelenerek karar verilmesini teminen, temyize konu ısrar kararının bozulması gerektiği sonucuna ulaşılmaktadır.
Bu itibarla, temyize konu Bölge Mahkemesi ısrar kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. Davacının temyiz isteminin kabulüne;
2. Davanın yukarıda özetlenen gerekçeyle reddine ilişkin İdare Mahkemesi kararına yönelik yapılan istinaf başvurusunun, davanın ehliyet yönünden reddine karar verilmesi gerektiği gerekçesiyle reddi yolundaki ... Bölge İdare Mahkemesi ...İdari Dava Dairesinin... tarih ve E:... K... sayılı ısrar kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesine gönderilmesine,
4. 26/02/2025 tarihinde, kesin olarak, oyçokluğu ile karar verildi.
KARŞI OY
X- ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:...sayılı ısrar kararının usul ve hukuka uygun bulunduğu, dilekçede ileri sürülen temyiz nedenlerinin kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte olmadığı anlaşıldığından, temyiz isteminin reddi ile temyize konu ısrar kararının onanması gerektiği oyuyla, karara katılmıyoruz.