T.C.
D A N I Ş T A Y
İDARİ DAVA DAİRELERİ KURULU
Esas No : 2024/1881
Karar No : 2025/460
TEMYİZ EDENLER: I-(DAVACILAR):... varisleri 1- ... 2-... 3-...
VEKİLİ: Av. ...
II-(DAVALILAR): 1-... Bakanlığı
VEKİLİ: Av. ...
2- ... Bakanlığı
VEKİLİ: Av. ...
3-... Valiliği
VEKİLİ: Av. ...
İSTEMLERİN KONUSU: Danıştay Altıncı Dairesinin 05/03/2024 tarih ve E:2021/10380, K:2024/1538 sayılı kararının aleyhlerine olan kısımlarının temyizen incelenerek bozulması taraflarca karşılıklı olarak istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: ... ili, ... ilçesi, ... Mahallesi, ... pafta, ... ada, ... parsel sayılı taşınmazlar üzerinde bulunan yapılar hakkında düzenlenen ...tarih ve ..., ..., ... ve ... belge numaralı yapı kayıt belgelerinin iptal edilmesine ilişkin ... Valiliği Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü işlemlerinin iptali istemiyle açılan davalarda, davanın reddine karar verildiğinden söz konusu taşınmazlara ilişkin 4 adet yapı kayıt belgesinin düzenlenmesi talebiyle yapılan başvuru sırasında ödenen toplam 421.646,99-TL yapı kayıt belgesi bedelinin, ödeme tarihi olan 17/09/2018 tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte iade edilmesi istemiyle yapılan 23/09/2021 tarihli başvurunun reddedilmesine ilişkin ... Valiliği Çevre ve Şehircilik Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı işleminin ve aynı doğrultuda Hazine ve Maliye Bakanlığına yapılan 23/09/2021 tarihli başvurunun zımnen reddedilmesine ilişkin işlemin, ... pafta, ... ada, ... parsel sayılı taşınmaz hakkında düzenlenen... tarih ve ... belge numaralı yapı kayıt belgesi bedeline (94.723,50-TL) ilişkin olarak iptali ile söz konusu işlemlerin dayanağı niteliğindeki 06/06/2018 tarih ve 30443 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan "Yapı Kayıt Belgesi Verilmesine İlişkin Usul ve Esaslar" başlıklı Tebliğ'in 8. maddesinin 2. fıkrasında yer alan "Yapı Kayıt Belgesi düzenlenemeyecek yapılar için bu belgenin düzenlendiğinin tespit edilmesi durumunda, Yapı Kayıt Belgesi iptal edilir, bu belgenin sağlamış olduğu haklar geri alınır, Yapı Kayıt Belgesi bedeli olarak yatırılmış olan bedel iade edilmez" ibaresinin iptali istenilmiştir.
Daire kararının özeti: Danıştay Altıncı Dairesinin 05/03/2024 tarih ve E:2021/10380, K:2024/1538 sayılı kararıyla;
Davalı idarelerin usule ilişkin itirazları yerinde görülmemiş,
Esas Yönünden:
1-Dava konusu 06/06/2018 tarih ve 30443 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan "Yapı Kayıt Belgesi Verilmesine İlişkin Usul ve Esaslar" başlıklı Tebliğ'in 8. maddesinin 2. fıkrasında yer alan "Yapı Kayıt Belgesi düzenlenemeyecek yapılar için bu belgenin düzenlendiğinin tespit edilmesi durumunda, Yapı Kayıt Belgesi iptal edilir, bu belgenin sağlamış olduğu haklar geri alınır, Yapı Kayıt Belgesi bedeli olarak yatırılmış olan bedel iade edilmez " ibaresinin iptali istemi yönünden;
Anayasa'nın 124. maddesinde, Cumhurbaşkanı, bakanlıklar ve kamu tüzelkişilerinin, kendi görev alanlarını ilgilendiren kanunların ve Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin uygulanmasını sağlamak üzere ve bunlara aykırı olmamak şartıyla, yönetmelikler çıkarabileceği hükmüne yer verildiği, Buna göre, idari teşkilat yapısı içinde yer alan Bakanlıklar ile diğer kamu kurum ve kuruluşlarının, görev alanlarına ilişkin olarak ve yönetmelik, yönerge, tebliğ, genelge ve talimat gibi çeşitli adlar altında düzenleme yapabildiği,
Bu düzenlemeler arasında uyulması gereken "normlar hiyerarşisi" kuramına göre, hukuk düzeninin, farklı kademede yer alan Anayasa, kanun, yönetmelik ve diğer düzenleyici işlemlerden oluşan birçok normu içerdiği ve her normun geçerliliğini bir üst basamakta yer alan normdan aldığı, normlar hiyerarşisine göre kanundan sonra gelen yönetmelik, genelge, tebliğ, talimat gibi düzenlemelerin ancak kanunda verilmiş olan hakkın kullanılmasının açıklanması ile ilgili olacağı, bu metinlerde kanun ile verilmiş olan hakkı genişletici veya daraltıcı mahiyette ve bu normları aşar nitelikte hükümlere yer verilemeyeceğinin hukukun genel ilkelerinden olduğu,
3194 sayılı İmar Kanunu'nun Geçici 16. maddesinin 1. fıkrasında; afet risklerine hazırlık kapsamında ruhsatsız veya ruhsat ve eklerine aykırı yapıların kayıt altına alınması ve imar barışının sağlanması amacıyla, 31/12/2017 tarihinden önce yapılmış yapılar için Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ve yetkilendireceği kurum ve kuruluşlara 31/10/2018 tarihine kadar başvurulması (31/12/2018 tarih ve 538 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile, başvuru süresi 15/6/2019 tarihine kadar uzatılmıştır.), bu maddedeki şartların yerine getirilmesi ve 31/12/2018 tarihine kadar, kayıt bedelinin ödenmesi halinde (31/12/2018 tarih ve 538 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile, yapı kayıt bedeli ödeme süresi 30/6/2019 tarihine kadar uzatılmıştır.) yapı kayıt belgesi verilebileceği, başvuruya konu yapının ve arsasının mülkiyet durumu, yapı sınıf ve grubu ve diğer hususların Bakanlık tarafından hazırlanan yapı kayıt sistemine yapı sahibinin beyanına göre kaydedileceği; 2. fıkrasında, yapının bulunduğu arsanın 29/7/1970 tarih ve 1319 sayılı Emlak Vergisi Kanunu'na göre belirlenen emlak vergi değeri ile yapının Çevre ve Şehircilik Bakanlığınca belirlenen yaklaşık maliyet bedelinin toplamı üzerinden konutlarda yüzde üç, ticari kullanımlarda yüzde beş oranında alınacak kayıt bedeli başvuru sahibi tarafından genel bütçenin (B) işaretli cetveline gelir kaydedilmek üzere merkez muhasebe birimi hesabına yatırılacağı kuralına yer verilmiştir. Anılan Kanun'un Geçici 16. maddesinin 9. fıkrasında, üçüncü kişilere ait özel mülkiyete konu taşınmazlarda bulunan yapılar ile Hazineye ait sosyal donatı için tahsisli araziler üzerinde bulunan yapıların, anılan Kanun (3194 sayılı Kanun'un Geçici 16. maddesi) hükümlerinden yararlandırılmayacağı; 11. fıkrasında ise, 18/11/1983 tarih ve 2960 sayılı Boğaziçi Kanunu'nda tanımlanan boğaziçi sahil şeridi ve öngörünüm bölgesi içinde ekli kroki ile listede sınır ve koordinatları gösterilen alan ile ... tarihi yarımada içinde ekli kroki ile listede sınır ve koordinatları gösterilen alanlar ve ayrıca 19/6/2014 tarih ve 6546 sayılı Çanakkale Savaşları Gelibolu Tarihi Alan Başkanlığı Kurulması Hakkında Kanun'un 2. maddesinin birinci fıkrasının (e) bendinde belirlenmiş tarihi alanda; anılan Kanun (3194 sayılı Kanun'un Geçici 16. maddesi), hükümlerinin uygulanmayacağının açıkça düzenlendiği,
3194 sayılı Kanun'un Geçici 16. maddesinin son fıkrasına dayanılarak hazırlanan ve 06/06/2018 tarih ve 30443 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan "Yapı Kayıt Belgesi Verilmesine İlişkin, Usul ve Esaslar" başlıklı Tebliğ'in 8. maddesinin 1. fıkrasında; 3194 sayılı Kanun'un Geçici 16/9. ve 16/11. maddelerinde belirlenen ve anılan Kanun hükmünden yararlanması açıkça yasaklanan yapı veya alanların, kanunda öngörülen düzenleme ile aynı doğrultuda sınırlandığı; anılan Tebliğ'in 8. maddesinin 2. fıkrasında ise, 3194 sayılı Kanun'un Geçici 16/1 maddesi uyarınca "yapı kayıt belgesi düzenlenemeyecek yapılar için bu belgenin düzenlendiğinin tespit edilmesi durumunda, yapı kayıt belgesinin iptal edileceği ve bu belgenin sağlamış olduğu hakların geri alınacağı" yolunda düzenleme yapıldığı; bu bağlamda, yapı kayıt belgesi düzenlenemeyecek yapıların kanunla belirlenmesi suretiyle bunun doğal sonucu olarak belge düzenlenmemesi gereken yapılar için düzenlendiğinin tespiti halinde iptali gerektiği, dolayısıyla bu hususun kanunda açıkça belirtilmiş olmasına gerek bulunmadığından, belgenin iptal edileceği ve sağlamış olduğu hakların geri alınacağına ilişkin Tebliğ kuralının dayanak Kanun maddesinde verilen yetkiye dayalı olarak hazırlanan ve bu kapsamda ilgili kanunda yapılan düzenlemenin ayrıntılandırılması niteliğinde olduğu, kanun koyucu tarafından idareye tanınan düzenleme yetkisine dayalı olarak hazırlandığı; söz konusu kural ile getirilen düzenlemenin, normlar hiyerarşisine ve dayanağı Kanun maddesine uygun olduğu,
Dava konusu 06/06/2018 tarih ve 30443 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Tebliğ'in 8. maddesinin 2. fıkrasında yer alan "Yapı Kayıt Belgesi bedeli olarak yatırılmış olan bedel iade edilmez" ibaresine gelince;
Dava konusu Tebliğ'in dayanağı olan 3194 sayılı Kanun'un Geçici 16. maddesinde yapı kayıt belgesi verilmesi koşulları ve hangi yapılara yapı kayıt belgesi verilemeyeceği düzenlenmiş olmakla birlikte, yapı kayıt belgesinin iptal edilmesi durumunda ödenmiş olan bedelin iade edilip edilmeyeceğine ilişkin bir hüküm bulunmadığı,
3194 sayılı Kanun'un Geçici 16. maddesinde yapı kayıt belgesinin iptali halinde bedelinin iade edilmeyeceğine ilişkin bir düzenleme yer almadığından, dava konusu Tebliğ'in bu hükmünde, dayanağı Kanun hükmüne dolayısıyla normlar hiyerarşisine uyarlık bulunmadığı sonucuna varıldığı,
2-... Valiliği Çevre ve Şehircilik Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı işleminin ve aynı doğrultuda Hazine ve Maliye Bakanlığına yapılan 23/09/2021 tarihli başvurunun zımnen reddine ilişkin işlemin incelenmesine gelince;
Dosyanın incelenmesinden, ... ili, ... ilçesi, ... Mahallesi, ... pafta, ... ada,... parsel sayılı mülkiyeti davacılara (yapı kayıt belgesi alındığı tarihte muris ...'e) ait ve imar planında "park" alanında kalan taşınmazın üzerindeki birbirine bitişik halde bulunan yapılar için her bir parselde kalan kısım için hepsi 18/09/2018 tarihli olmak üzere 4 ayrı yapı kayıt belgesi düzenlendiği, ancak Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü görevlilerince yapı yerinde 11/10/2018 tarihinde yapılan incelemede yapılan tamir ve tadilat ile yapının taşıyıcı kaidelerinin değiştirildiği ve bu inşai faaliyetin basit onarım olmadığı tespiti üzerine tesis edilen ... Valiliği Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı işlemiyle; ... ada, ... sayılı parseller için düzenlenen yapı kayıt belgelerinin iptal edildiği, yapı kayıt belgelerinin iptaline ilişkin işlemlerin iptali talebiyle açılan davalarda ... Bölge İdare Mahkemesi Beşinci Dava Dairesince "kesinleşmiş planlar neticesinde sosyal donatı alanı olarak belirlenmiş taşınmaz üzerinde bulunan yapılar hakkında Yapı Kayıt Belgesi düzenlenemeyeceğinden, dava konusu edilen Yapı Kayıt Belgelerinin iptaline ilişkin işlemlerde hukuka aykırılık bulunmadığı" gerekçesiyle davaların reddine karar verildiği ve bu kararların kesinleştiği, bunun üzerine davacı tarafından 23/09/2021 tarihli dilekçe ile, ödemiş olduğu yapı kayıt belgesi bedelinin ödeme gününden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte iadesi istemiyle başvuruda bulunulduğu, anılan başvuruya ... Valiliği Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı yazısıyla, Yapı Kayıt Belgesi Verilmesine İlişkin Usul ve Esaslar başlıklı Tebliğ'in 8. maddesinin 2. fıkrası gereğince yapı kayıt belgesi bedel iade işleminin yapılamayacağının belirtildiği, Hazine ve Maliye Bakanlığına yapılan başvurunun ise cevap verilmemek suretiyle zımnen reddedildiğinin görüldüğü,
Yapı Kayıt Belgesinin iptali halinde ödenmiş olan bedelin iade edilmeyeceğine ilişkin Tebliğ hükmünün hukuka aykırı olması nedeniyle ... Valiliği Çevre ve Şehircilik Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı işlemi ve aynı doğrultuda Hazine ve Maliye Bakanlığına yapılan ...1 tarihli başvurunun zımnen reddine ilişkin işlemin, ... pafta, ... ada, ... parsel sayılı taşınmaz hakkında düzenlenen ... tarih ve ... belge numaralı yapı kayıt belgesi bedeline (94.723,50-TL) ilişkin kısmında da hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle,
Dava konusu 06/06/2018 tarih ve 30443 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan "Yapı Kayıt Belgesi Verilmesine İlişkin Usul ve Esaslar" başlıklı Tebliğ'in 8. maddesinin 2. fıkrasında yer alan, "Yapı Kayıt Belgesi düzenlenemeyecek yapılar için bu belgenin düzenlendiğinin tespit edilmesi durumunda, Yapı Kayıt Belgesi iptal edilir, bu belgenin sağlamış olduğu haklar geri alınır" ibaresi yönünden davanın reddine; "Yapı Kayıt Belgesi bedeli olarak yatırılmış olan bedel iade edilmez" ibaresinin iptaline, ... Valiliği Çevre ve Şehircilik Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı işleminin ve aynı doğrultuda Hazine ve Maliye Bakanlığına yapılan ... tarihli başvurunun zımnen reddine ilişkin işlemin...... pafta, ... ada, ... parsel sayılı taşınmaz hakkında düzenlenen ... tarih ve ... belge numaralı yapı kayıt belgesi bedeline (94.723,50-TL) ilişkin kısmının iptaline karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENLERİN İDDİALARI:
Davacılar tarafından, uyuşmazlıkta, 3194 sayılı İmar Kanunu'nun Geçici 16. maddesinde; yapı kayıt belgelerinin hangi hallerde alınacağı, hangi taşınmazlar yönünden yapı kayıt belgesi talebinde bulunulamayacağı, yapı kayıt belgesi bedelinin nasıl hesaplanacağı, bu hak kapsamında işgalli Hazine ve Belediye arazilerinin satış rejimi, yapı kayıt belgesi düzenlemeye bağlı olarak ilgililerin hangi haklara sahip olacakları ( alt yapı hizmeti, cins değişikliği ve kat mülkiyeti talebi vs) ve bunların hukuki sonuçlarının düzenlendiği, bu düzenlemeler içinde yapı kayıt belgesinin hangi hallerde iptal edileceği ve iptal edilmesi durumunda ilgililerin ne tür idari ya da cezai bir müeyyide ile karşı karşıya kalacaklarının düzenlenmediği, hukuki çerçeve dışında kalan bu alanın; normlar hiyerarşisinde en alt kademede yer alan "usul ve esaslar" ile düzenlenmesinin; idare hukuku ilke ve esaslarına aykırılığı yanında, hukuki güvenlik ve belirlilik ilkesine de aykırı olduğu belirtilerek temyize konu Daire kararının redde ilişkin kısmının bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.
Davalı Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından, bu davanın Bakanlıkları husumetiyle görülemeyeceği, başvurucunun kendi kusuru ile yarattığı durumun hukuk düzeni tarafından korunamayacağı, iptal tarihine kadar yapı kayıt belgesinin sağladığı korumadan faydalandığı, yapı kayıt belgesinin iptalinin hukuka uygun olarak tahsil edilen kayıt bedelinin iadesini gerektirmediği, idarenin yanıltılmasına bağlı olarak yapı kayıt belgesinin iptali durumunda bedelin iade edilmeyeceğine ilişkin düzenlemenin idari yaptırım olarak nitelendirilemeyeceği, normlar hiyerarşisine aykırı bir durumun söz konusu olmadığı belirtilerek temyize konu kararın iptale ilişkin kısmının bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.
Davalı Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı ve ... Valiliği tarafından, dava konusu düzenlemenin, dayanağı, Geçici 16. maddeye aykırılık içermediği, zira Geçici 16. maddede, 31/12/2017 tarihinden önce ruhsatsız veya ruhsat ve eklerine aykırı olarak yapılmış yapılar/aykırılıklar için yapı sahiplerince yapıya ilişkin bilgilerin beyan edilmesi ve yapı kayıt bedelinin ödenmesi suretiyle e-Devlet sistemi üzerinden Yapı Kayıt Belgesi alınması imkanı getirilirken yapı sahibinin beyanından sorumlu olmayacağı yönünde bir kasıtla hareket edilmediği, tam tersine, yapı sahibine Geçici 16. maddede belirtilen şartları sağlayan yapılarla ilgili doğru bilgileri verme yükümlülüğü getirildiği, dolayısıyla bu yükümlülüğün yerine getirilmemesi ve Yapı Kayıt Belgesi düzenlenemeyecek yapılar için bu belgenin düzenlendiğinin tespit edilmesi durumunda ne yönde işlem yapılacağının Yapı Kayıt Belgesi Verilmesine İlişkin Usul ve Esaslar'da düzenlenmesinin Kanun'un verdiği yetki çerçevesinde gerçekleştirildiği ve Geçici 16. maddenin düzenlenme amacına da uygun olduğu, bahse konu düzenlemenin idari ceza, idari tedbir olarak nitelendirilemeyeceği belirtilerek temyize konu Daire kararının iptale ilişkin kısımlarının bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMALARI : Davacılar tarafından, temyize konu Daire kararının iptale ilişkin kısmının onanması gerektiği belirtilerek istemlerin reddi gerektiği savunulmaktadır.
Davalı idareler tarafından, temyize konu Daire kararının redde ilişkin kısmının onanması gerektiği belirtilerek istemlerin reddi gerektiği savunulmaktadır.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz istemlerinin reddi ile Daire kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunca, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra dosya tekemmül ettiğinden davalı idarelerin yürütmenin durdurulması istemleri hakkında ayrıca bir karar verilmeksizin gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY:
... ili, ... ilçesi, ... Mahallesi, ... pafta, ... ada, ... parsel sayılı taşınmazlar üzerinde birbirine bitişik halde bulunan ve 25/03/1994 tarihli geçici yapı ruhsatına sahip 360 m2'lik tek katlı ana yapıya ilaveler halinde yapılan yapılar hakkında 3194 sayılı İmar Kanunu'nun Geçici 16. maddesi uyarınca, hepsi ... tarihli olmak üzere, ... sayılı parsel için ... numaralı, ... sayılı parsel için ... numaralı, ... sayılı parsel için ... numaralı, ... sayılı parsel için ... numaralı yapı kayıt belgeleri düzenlenmiştir
Söz konusu yapılar için ... Belediye Başkanlığından basit tamir ve tadilat yapılması için izin talep edilmesi üzerine ilgili Belediyece... tarih ve ... sayılı yazıyla Yapı Kayıt Belgesi Verilmesine İlişkin Usul ve Esaslar başlıklı Tebliğ'in 6. maddesinin 7. fıkrası uyarınca basit tamir ve tadilat izni verilmiş, devamında Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü görevlilerince yapı yerinde 11/10/2018 tarihinde yapılan incelemede yapının taşıyıcı kaidelerinin değiştirilerek basit onarımdan çıkarıldığının tespiti üzerine tesis edilen ... Valiliği Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı işlemiyle; ... ada,... sayılı parseller için düzenlenen yapı kayıt belgeleri iptal edilmiştir.
Yapının ... ada, ...sayılı parsel üzerine isabet eden kısmı için düzenlenen ... tarih ve ... sayılı yapı kayıt belgesinin iptaline ilişkin ... Valiliği Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı işleminin iptali talebiyle açılan davada; ... ... İdare Mahkemesinin ...tarih ve E:... K:... sayılı kararı ile iptal kararı verilmiş, ancak ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesince verilen... tarih ve E:..., K:... sayılı kararı ile istinaf başvurusu kabul edilmiş, iptal kararı kaldırılarak davanın reddine karar verilmiş ve karar kesinleşmiştir.
Davacıların murisi ... tarafından 23/09/2021 tarihli dilekçe ile, ödemiş olduğu yapı kayıt belgesi bedelinin ödeme gününden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte iadesi istemiyle yapılan başvuru, ... Valiliği Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğünün... tarih ve ... sayılı yazısıyla, Yapı Kayıt Belgesi Verilmesine İlişkin Usul ve Esaslar başlıklı Tebliğ'in 8. maddesinin 2. fıkrasında yer alan "Yapı Kayıt Belgesi düzenlenemeyecek yapılar için bu belgenin düzenlendiğinin tespit edilmesi durumunda, Yapı Kayıt Belgesi iptal edilir, bu belgenin sağlamış olduğu haklar geri alınır, Yapı Kayıt Belgesi bedeli olarak yatırılmış olan bedel iade edilmez ve belge düzenlenmesi safhasında yalan beyanda bulunan müracaat sahibi hakkında 26/9/2004 tarih ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanununun 206 ncı maddesi uyarınca suç duyurusunda bulunulur." hükmü gereğince yapı kayıt belgesi bedelinin iade işleminin yapılamayacağı belirtilmiş, Hazine ve Maliye Bakanlığına yapılan başvuru ise cevap verilmemek suretiyle zımnen reddedilmiştir.
... Valiliği Çevre ve Şehircilik Müdürlüğünün... tarih ve ... sayılı işleminin ve aynı doğrultuda Hazine ve Maliye Bakanlığına yapılan 23/09/2021 tarihli başvurunun zımnen reddedilmesine ilişkin işlemin, ... pafta, ... ada, ...parsel sayılı taşınmaz hakkında düzenlenen ... tarih ve ... belge numaralı yapı kayıt belgesi bedeline (94.723,50-TL) ilişkin olarak iptali ile söz konusu işleme dayanak gösterilen ... tarih ve ... sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Yapı Kayıt Belgesi Verilmesine İlişkin Usul ve Esaslar başlıklı Tebliğ'in 8. maddesinin 2. fıkrasında yer alan "Yapı Kayıt Belgesi düzenlenemeyecek yapılar için bu belgenin düzenlendiğinin tespit edilmesi durumunda, Yapı Kayıt Belgesi iptal edilir, bu belgenin sağlamış olduğu haklar geri alınır, Yapı Kayıt Belgesi bedeli olarak yatırılmış olan bedel iade edilmez" ibaresinin iptali istemiyle temyizen incelenen dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
18/05/2018 tarih ve 30425 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 7143 sayılı "Vergi ve Bazı Alacakların Yeniden Yapılandırılması İle Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına İlişkin Kanun"un 16. maddesi ile 3194 sayılı İmar Kanunu'na eklenen Geçici 16. maddesinin, dava konusu Tebliğ'in yayımlandığı tarihte yürürlükte bulunan halinde;
"Afet risklerine hazırlık kapsamında ruhsatsız veya ruhsat ve eklerine aykırı yapıların kayıt altına alınması ve imar barışının sağlanması amacıyla, 31/12/2017 tarihinden önce yapılmış yapılar için Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ve yetkilendireceği kurum ve kuruluşlara 31/10/2018 tarihine kadar başvurulması, bu maddedeki şartların yerine getirilmesi ve 31/12/2018 tarihine kadar kayıt bedelinin ödenmesi halinde Yapı Kayıt Belgesi verilebilir. Başvuruya konu yapının ve arsasının mülkiyet durumu, yapı sınıf ve grubu ve diğer hususlar Bakanlık tarafından hazırlanan Yapı Kayıt Sistemine yapı sahibinin beyanına göre kaydedilir.
Yapının bulunduğu arsanın 29/7/1970 tarih ve 1319 sayılı Emlak Vergisi Kanununa göre belirlenen emlak vergi değeri ile yapının Çevre ve Şehircilik Bakanlığınca belirlenen yaklaşık maliyet bedelinin toplamı üzerinden konutlarda yüzde üç, ticari kullanımlarda yüzde beş oranında alınacak kayıt bedeli başvuru sahibi tarafından genel bütçenin (B) işaretli cetveline gelir kaydedilmek üzere merkez muhasebe birimi hesabına yatırılır. 6306 sayılı Kanun kapsamında kullanılmak üzere kaydedilen gelirler karşılığı Bakanlık bütçesine ödenek eklemeye Maliye Bakanı yetkilidir. Bu ödenek, dönüşüm projeleri özel hesabına aktarılarak kullanılır. Kayıt bedeline ilişkin oranı iki katına kadar artırmaya, yarısına kadar azaltmaya, yapının niteliğine ve bölgelere göre kademelendirmeye, ayrıca başvuru ve ödeme süresini bir yıla kadar uzatmaya Bakanlar Kurulu yetkilidir.
Yapı Kayıt Belgesi yapının kullanım amacına yöneliktir. Yapı Kayıt Belgesi alan yapılara, talep halinde ilgili mevzuatta tanımlanan ait olduğu abone grubu dikkate alınarak geçici olarak su, elektrik ve doğalgaz bağlanabilir.
Yapı Kayıt Belgesi verilen yapılarla ilgili bu Kanun uyarınca alınmış yıkım kararları ile tahsil edilemeyen idari para cezaları iptal edilir.
Yapı ruhsatı alıp da yapı kullanma izin belgesi almamış veya yapı ruhsatı bulunmayan yapılarda, Yapı Kayıt Belgesi ile maliklerin tamamının muvafakatinin bulunması ve imar planlarında umumi hizmet alanlarına denk gelen alanların terk edilmesi halinde yapı kullanma izin belgesi aranmaksızın cins değişikliği ve kat mülkiyeti tesis edilebilir. Bu durumda, ikinci fıkrada belirtilen bedelin iki katı ödenir.
Beşinci fıkra uyarınca kat mülkiyetine geçilmiş olması 6306 sayılı Kanun'un Ek-1. maddesinin uygulanmasına engel teşkil etmez.
Yapı Kayıt Belgesi alınan yapıların, Hazineye ait taşınmazlar üzerine inşa edilmiş olması halinde, bu taşınmazlar Bakanlığa tahsis edilir. Yapı Kayıt Belgesi sahipleri ile bunların kanuni veya akdi haleflerinin talepleri üzerine taşınmazlar Bakanlıkça rayiç bedel üzerinden doğrudan satılır. Bu durumda elde edilen gelirler bu maddenin ikinci fıkrasına göre genel bütçeye gelir kaydedilir. Ayrıca bu gelirler hakkında 29/6/2001 tarih ve 4706 sayılı Hazineye Ait Taşınmaz Malların Değerlendirilmesi ve Katma Değer Vergisi Kanununda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanunun 5 inci maddesinin beşinci fıkrası hükmü uygulanmaz.
Yapı Kayıt Belgesi alınan yapıların belediyelere ait taşınmazlar üzerine inşa edilmiş olması halinde, Yapı Kayıt Belgesi sahipleri ile bunların kanuni veya akdi haleflerinin talepleri üzerine bedeli ilgili belediyesine ödenmek kaydıyla taşınmazlar rayiç bedel üzerinden belediyelerce doğrudan satılır.
Üçüncü kişilere ait özel mülkiyete konu taşınmazlarda bulunan yapılar ile Hazineye ait sosyal donatı için tahsisli araziler üzerinde bulunan yapılar bu madde hükümlerinden yararlandırılmaz.
Yapı Kayıt Belgesi, yapının yeniden yapılmasına veya kentsel dönüşüm uygulamasına kadar geçerlidir. Yapı Kayıt Belgesi düzenlenen yapıların yenilenmesi durumunda yürürlükte olan imar mevzuatı hükümleri uygulanır. Yapının depreme dayanıklılığı hususu malikin sorumluluğundadır.
Bu madde hükümleri, 18/11/1983 tarih ve 2960 sayılı Boğaziçi Kanununda tanımlanan Boğaziçi sahil şeridi ve öngörünüm bölgesi içinde ekli kroki ile listede sınır ve koordinatları gösterilen alan ile ... tarihi yarımada içinde ekli kroki ile listede sınır ve koordinatları gösterilen alanlarda ve ayrıca 19/6/2014 tarih ve 6546 sayılı Çanakkale Savaşları Gelibolu Tarihi Alan Başkanlığı Kurulması Hakkında Kanunun 2 nci maddesinin birinci fıkrasının (e) bendinde belirlenmiş Tarihi Alanda uygulanmaz.
Bu maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar Bakanlık ve Maliye Bakanlığı tarafından müştereken belirlenir." hükmüne yer verilmiştir.
06/06/2018 tarih ve 30443 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan "Yapı Kayıt Belgesi Verilmesine İlişkin Usul ve Esaslar" başlıklı Tebliğ'in "Yapı kayıt belgesi düzenlenemeyecek yapılar" başlıklı 8. maddesinde "(1) Yapı Kayıt Belgesi;
a) 18/11/1983 tarih ve 2960 sayılı Boğaziçi Kanunu'nda tanımlanan Boğaziçi sahil şeridi ve öngörünüm bölgesi içinde, 3194 sayılı Kanunun geçici 16 ncı maddesi uyarınca adı geçen Kanuna eklenmiş olan kroki ile listede sınır ve koordinatları gösterilen alanda,
b) ... tarihi yarımada içinde 3194 sayılı Kanunun geçici 16 ncı maddesi uyarınca adı geçen Kanuna eklenmiş olan kroki ile listede sınır ve koordinatları gösterilen alanlarda,
c) 19/5/2014 tarih ve 6546 sayılı Çanakkale Savaşları Gelibolu Tarihi Alan Başkanlığı Kurulması Hakkında Kanunun 2 nci maddesinin birinci fıkrasının (e) bendinde belirlenmiş Tarihi Alanda,
ç) Üçüncü kişilere ait özel mülkiyete konu taşınmazlar üzerinde,
d) Kesinleşmiş planlar neticesinde sosyal donatı alanı olarak belirlenmiş ve Maliye Bakanlığınca aynı amaçla değerlendirilmek üzere ilgili kurumlara tahsis edilmiş Hazineye ait taşınmazlar üzerinde, bulunan yapılar hakkında Yapı Kayıt Belgesi düzenlenemez.
(2) (Değişik:RG-20/9/2018-30541) Yapı Kayıt Belgesi düzenlenemeyecek yapılar için bu belgenin düzenlendiğinin tespit edilmesi durumunda, Yapı Kayıt Belgesi iptal edilir, bu belgenin sağlamış olduğu haklar geri alınır, Yapı Kayıt Belgesi bedeli olarak yatırılmış olan bedel iade edilmez ve belge düzenlenmesi safhasında yalan beyanda bulunan müracaat sahibi hakkında 26/9/2004 tarih ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 206 ncı maddesi uyarınca suç duyurusunda bulunulur." hükmü düzenlenmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Dava konusu 06/06/2018 tarih ve 30443 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan "Yapı Kayıt Belgesi Verilmesine İlişkin Usul ve Esaslar" başlıklı Tebliğ'in 8. maddesinin ikinci fıkrasında yer alan "Yapı Kayıt Belgesi düzenlenemeyecek yapılar için bu belgenin düzenlendiğinin tespit edilmesi durumunda, Yapı Kayıt Belgesi iptal edilir, bu belgenin sağlamış olduğu haklar geri alınır" ibaresi yönünden;;
Danıştay dava dairelerinin nihai kararlarının temyizen incelenerek bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan;
"a) Görev ve yetki dışında bir işe bakılmış olması,
b) Hukuka aykırı karar verilmesi,
c)Usul hükümlerinin uygulanmasında kararı etkileyebilecek nitelikte hata veya eksikliklerin bulunması" sebeplerinden birinin varlığı hâlinde mümkündür.
Dayandığı hukuksal nedenler ve gerekçesi yukarıda açıklanan Danıştay Altıncı Dairesince, dava konusu Tebliğ'in 8. maddesinin ikinci fıkrasında yer alan "Yapı Kayıt Belgesi düzenlenemeyecek yapılar için bu belgenin düzenlendiğinin tespit edilmesi durumunda, Yapı Kayıt Belgesi iptal edilir, bu belgenin sağlamış olduğu haklar geri alınır" ibarelerinin iptali istemi yönünden verilen davanın reddine ilişkin kısmı, aynı gerekçe ile Kurulumuzca da uygun bulunmuş olup davacıların temyiz dilekçesinde ileri sürülen iddialar, kararın anılan kısmının bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.
Dava konusu Tebliğ'in 8. maddesinin 2. fıkrasında yer alan "Yapı Kayıt Belgesi bedeli olarak yatırılmış olan bedel iade edilmez" ibaresine ilişkin kısım ile bu düzenlemeye dayalı olarak tesis edilen ... Valiliği Çevre ve Şehircilik Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı işlemi ile Hazine ve Maliye Bakanlığına yapılan 23/09/2021 tarihli başvurunun zımnen reddine ilişkin işlem yönünden;
Anayasa'nın 124. maddesinde, "Cumhurbaşkanı, bakanlıklar ve kamu tüzelkişileri, kendi görev alanlarını ilgilendiren kanunların ve Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin uygulanmasını sağlamak üzere ve bunlara aykırı olmamak şartıyla, yönetmelikler çıkarabilirler." hükmü yer almaktadır. Kanunlar ile ana hatlarıyla getirilen düzenlemenin uygulanabilmesi için gerekli olan usul ve esaslar, ilgili kanun hükmüne aykırı olmamak kaydıyla yönetmelik, tebliğ, usul ve esas, genelge vb. alt düzenlemeler ile belirlenebilmektedir.
3194 sayılı İmar Kanunu'nun Geçici 16. maddesinin son fıkrasında, "Bu maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar Bakanlık ve Maliye Bakanlığı tarafından müştereken belirlenir." hükmüne yer verilmek suretiyle söz konusu düzenlemeye ilişkin usul ve esasların Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı ve Maliye Bakanlığınca belirleneceği hükme bağlanmıştır. Bu kapsamda, Geçici 16. maddenin verdiği yetki çerçevesinde hazırlanan 06/06/2018 tarih ve 30443 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren dava konusu Yapı Kayıt Belgesi Verilmesine İlişkin Usul ve Esaslar başlıklı Tebliğ'in iptali istemiyle TMMOB Şehir Plancıları Odası tarafından açılan bir başka davada, Danıştay Altıncı Dairesinin 12/02/2020 tarih ve E:2018/4896, K:2020/1453 sayılı kararıyla,
"Tebliğ'in tümüne etkili olacak değerlendirmeler yapıldığında:
Dayanak maddenin taslak gerekçesinin ve metninin birlikte değerlendirilmesinden, aktif deprem kuşağında yer alan Ülkemizde mevzuata aykırı şekilde inşa edilen yapıların tespit edilmesinin afet risklerine hazırlık kapsamında en etkili ve ilk atılması gereken adem olduğunda kuşku bulunmamaktadır.
Bu yapıların tespitinin hızlı şekilde yapılabilmesini teminen, ilgili kişilerin idarelere başvuruda bulunması yöntemi kabul edilmiş ve başvuru esnasında tahsil edilecek bedellerin şehirlerin dönüşümünde ve inşasında kullanılacağı hükme bağlandığından, düzenlemelerde kamu yararı bulunduğu değerlendirilmiştir.
Öte yandan, yapı kayıt belgesi ilgililere geçici süreliğine bazı haklar tanımakta olup, yapının yeniden yapılması veya kentsel dönüşüm uygulamasına karar verilmesi halinde, yapı kayıt belgesinin hükmü kalmayacağından, uyuşmazlığa konu düzenlemenin bir imar affı niteliğinde olmadığı ortadadır.
Diğer yandan, doğal, tarihi ve arkeolojik sit alanları, kültür varlıkları, ormanlar, meralar ve kıyılar gibi korunması gereken alanlar, ilgili özel kanunlar ve düzenlemeler ile korunduklarından, bu alanlarda yapı kayıt belgesi düzenlenmiş olması, özel hükümlerin uygulanmasına engel teşkil etmemektedir.
Kaldı ki, sadece 31.12.2017 tarihinden önceki yapılar açısından geçerli olan düzenlemelerin, anılan tarihten sonra tespit edilen mevzuata aykırı yapılar açısından uygulanması da mümkün değildir.
Bu itibarla, dayanak Kanun maddesine uygun olduğu görülen Tebliğ'de mevzuata ve kamu yararına aykırılık bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır." gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiş, söz konusu karar Kurulumuzun 02/06/2021 tarih ve E:2020/3016, K:2021/1139 sayılı kararıyla onanmıştır.
Uyuşmazlıkta, davacılar tarafından, 06/06/2018 tarih ve 30443 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan "Yapı Kayıt Belgesi Verilmesine İlişkin Usul ve Esaslar" başlıklı Tebliğ'in 8. maddesinin 2. fıkrasında yer alan "Yapı Kayıt Belgesi bedeli olarak yatırılmış olan bedel iade edilmez" ibaresinde hukuka uyarlık bulunmadığı; zira, yapı kayıt belgesinin iptal edilmesi durumunda bedelin iade edilmeyeceğine yönelik 3194 sayılı İmar Kanunu'nun Geçici 16. maddesinde herhangi bir kurala yer verilmeksizin, doğrudan düzenleyici işlem ile bu yönde bir kural getirilmek suretiyle, kişilerin cezalandırılabilmesinin hukuka aykırılık teşkil ettiği iddia edilmekte ise de, yukarıda yer alan mevzuat hükümleri ile dosyada yer alan bilgi ve belgelerin birlikte değerlendirilmesinden, bahse konu düzenlemenin, Geçici 16. maddeye aykırılık içermediği, zira Geçici 16. maddede, 31/12/2017 tarihinden önce ruhsatsız veya ruhsat ve eklerine aykırı olarak yapılmış yapılar/aykırılıklar için yapı sahiplerince yapıya ilişkin bilgilerin beyan edilmesi ve yapı kayıt bedelinin ödenmesi suretiyle e-devlet sistemi üzerinden yapı kayıt belgesi alınması imkanı getirilirken yapı sahibinin beyanının esas alındığı, dolayısıyla yapı sahibine Geçici 16. maddede belirtilen şartları sağlayan yapılarla ilgili doğru bilgileri verme yükümlülüğünün getirildiği, bu yükümlülüğün yerine getirilmemesi ve yapı kayıt belgesi düzenlenemeyecek yapılar için bu belgenin düzenlendiğinin tespit edilmesi durumunda ne yönde işlem yapılacağının Yapı Kayıt Belgesi Verilmesine İlişkin Usul ve Esaslar'da düzenlenmesinin Kanun'un verdiği yetki çerçevesinde ve Geçici 16. maddenin düzenlenme amacına uygun olduğu, diğer yandan, yapı kayıt belgesi için ödenen ücretin, idarenin bir hizmeti karşılığında alınan bedel niteliğinde olduğu, yapı kayıt belgesi düzenlenerek bu hizmetin sunulduğu ve davacının bu hizmetten yararlandığı, davacının mevzuata aykırı beyanının sonucu olarak tesis edilen işlemin hizmetten yararlandığı gerçeğini değiştirmediği sonucuna ulaşılmıştır.
Bu durumda, yapı kayıt belgesi düzenlenemeyecek yapılar hakkında verilen yapı kayıt belgesinin iptal edilmesi durumunda, 3194 sayılı Kanun'un Geçici 16/2. maddesi uyarınca ödenen yapı kayıt belgesi bedelinin iade edilmemesine yönelik olan ve bu kapsamda Kanun hükmünün koşul ve sonuçlarını açıklayan dava konusu Tebliğ hükmünün; kanun koyucu tarafından idareye tanınan düzenleme yetkisine dayalı olarak getirildiği ve normlar hiyerarşisine ve dayanağı Kanun maddesine uygun olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Öte yandan, anılan Tebliğ hükmüne dayalı olarak tesis edilen uygulama işlemlerinde de hukuka aykırılık görülmemiştir.
Bu itibarla, temyize konu Daire kararının iptale yönelik kısmında hukuki isabet bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. Davacıların temyiz isteminin reddine, davalı idarelerin temyiz istemlerinin kabulüne,
2.Davanın kısmen reddi, kısmen iptal yolundaki Danıştay Altıncı Dairesinin temyize konu 05/03/2024 tarih ve E:2021/10380, K:2024/1538 sayılı kararının iptale ilişkin kısmının BOZULMASINA oyçokuğuyla,
3. Anılan kararın davanın reddine ilişkin kısmının ONANMASINA oybirliğiyle,
4. Bozulan kısım yönünden yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın Danıştay Altıncı Dairesine gönderilmesine,
5. Kesin olarak, 27/02/2025 tarihinde karar verildi.
KARŞI OY
X-Temyiz edilen kararla ilgili dosyanın incelenmesinden; Danıştay Altıncı Dairesince verilen kararın iptale ilişkin kısmının usul ve hukuka uygun bulunduğu, dilekçelerde ileri sürülen temyiz nedenlerinin kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte olmadığı anlaşıldığından, davalı idarelerin temyiz istemlerinin reddi ile temyize konu kararın iptale ilişkin kısmının onanması gerektiği oyuyla, karara bu kısım yönünden katılmıyorum.