T.C.
D A N I Ş T A Y
İDARİ DAVA DAİRELERİ KURULU
Esas No : 2024/2004
Karar No : 2025/477
TEMYİZ EDEN (DAVACI) : ...
VEKİLİ : Av. ...
KARŞI TARAF (DAVALI) : ... Bakanlığı
VEKİLİ : Av. ...
İSTEMİN KONUSU: Danıştay Onuncu Dairesinin 18/10/2023 tarih ve E:2019/12131, K:2023/5728 sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Türkiye Masa Tenisi Federasyonu Başkanı olarak görev yapmakta iken yerel seçimlerde belediye başkanlığına aday adayı olmak için istifa eden davacı tarafından, 19/07/2012 tarih ve 28358 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Bağımsız Spor Federasyonlarının Çalışma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik'in 11. maddesinin 7. fıkrasının "Her ne şekilde olursa olsun istifa eden başkan, yönetim, denetim ve disiplin kurulu üyeleri istifalarını geri alarak görevlerine dönemezler." şeklindeki son cümlesinin iptali istenilmiştir.
Daire kararının özeti: Danıştay Onuncu Dairesinin 18/10/2023 tarih ve E:2019/12131, K:2023/5728 sayılı kararıyla;
Her ne kadar davacı tarafından, Spor Federasyonlarının Çalışma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik'in 11. maddesinin 7. fıkrasının son cümlesinin tümüyle iptali istenilmiş ise de; dava konusu cümlenin, davacının iddiaları ile uygulama işlemi dikkate alınarak yalnızca federasyon başkanı yönünden incelendiği,
Anayasa'nın, dava konusu düzenlemenin yürürlük tarihi itibarıyla 124. maddesinde, Başbakanlık, bakanlıklar ve kamu tüzelkişilerinin, kendi görev alanlarını ilgilendiren kanunların ve tüzüklerin uygulanmasını sağlamak üzere ve bunlara aykırı olmamak şartıyla, yönetmelikler çıkarabileceği hükmüne yer verildiği,
Buna göre, idari teşkilat yapısı içinde yer alan Bakanlıklar ile diğer kamu kurum ve kuruluşlarının, görev alanlarına ilişkin olarak yönetmelik, yönerge, tebliğ, genelge ve talimat gibi çeşitli adlar altında düzenleme yapabildikleri,
Bu düzenlemeler arasında uyulması gereken "normlar hiyerarşisi" kuramına göre, hukuk düzeninin, farklı kademede yer alan Anayasa, kanun, yönetmelik ve diğer düzenleyici işlemlerden oluşan birçok normu içerdiği ve her normun geçerliliğini bir üst basamakta yer alan normdan aldığı, normlar hiyerarşisine göre kanundan sonra gelen yönetmelik, genelge, tebliğ, talimat gibi düzenlemelerin ancak kanunda verilmiş olan hakkın kullanılmasının açıklanması ile ilgili olacağı, bu metinlerde kanun ile verilmiş olan hakkı genişletici veya daraltıcı mahiyette hükümlere yer verilemeyeceğinin hukukun genel ilkelerinden olduğu,
Uyuşmazlıkta, 19/07/2012 tarih ve 28358 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Bağımsız Spor Federasyonlarının Çalışma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik'in 11. maddesinin 7. fıkrasında, federasyon başkanının milletvekilliği ve yerel yönetimlerin genel ve ara seçimlerinin başlangıcından bir ay önce, seçimin yenilenmesine karar verilmesi halinde yenileme kararının ilanından başlayarak yedi gün içinde, başka bir federasyon başkanlığına aday olmaları halinde, federasyonun genel kurul tarihinden bir ay önce görevlerinden ayrılma isteğinde bulunmadıkça adaylıklarını koyamayacakları ve aday gösterilemeyecekleri kuralına yer verildiği ve dava konusu son cümlesinde ise her ne şekilde olursa olsun istifa eden başkanın, istifasını geri alarak görevine dönmesinin mümkün olmadığının belirtildiği, Türkiye Masa Tenisi Federasyonu Ana Statüsü'nün kararda yer verilen hükümleri ile de bu Yönetmelik hükümleri doğrultusunda düzenleme yapıldığı,
Mevzuat hükümlerinin birilikte incelenmesinden, yüksek mahkeme üyeleri, hâkimler, savcılar ve bu meslekten sayılanlar ile subay ve astsubaylar hariç olmak üzere; milletvekili ve mahalli idareler genel ve ara seçimlerinde aday ve aday adayı olan Devlet memurları ve diğer kamu görevlilerinin, adaylığı veya seçimi kaybetmeleri halinde, Yüksek Seçim Kurulunca seçim sonuçlarının ilanını takip eden bir ay içinde müracaat etmeleri kaydıyla eski görevlerine veya kazanılmış hak aylık derecelerindeki başka bir göreve dönebilmelerine olanak tanındığı; bağımsız spor federasyonlarının ise, 3289 sayılı Kanun'un Ek 9. maddesi hükümlerine (bilahare 7405 sayılı Spor Kulüpleri ve Spor Federasyonları Kanunu'na) göre kurulan, organları genel kurul tarafından seçimle göreve gelen, her türlü kararını kendi organları aracılığıyla alan, bütçesi genel kurul tarafından onaylanan ve ibra edilen, özel hukuk hükümlerine tabi olarak teşkilatlanmış özel hukuk tüzel kişileri oldukları, bu nedenle federasyon başkanlarının da kamu görevlisi sıfatını haiz olmadığının anlaşıldığı,
Görüldüğü üzere anılan yasal düzenlemeler ile milletvekili ve mahalli idareler genel ve ara seçimlerinde aday ve aday adayı olan Devlet memurları ve diğer kamu görevlilerine seçim ya da adaylık sürecinin sonucunun Yüksek Seçim Kurulunca ilanını takip eden bir ay içinde müracaat etmeleri kaydıyla eski görevlerine veya kazanılmış hak aylık derecelerindeki başka bir göreve dönebilmelerine olanak sağlanmış olmakla birlikte, özel hukuk tüzel kişisi olarak teşkilatlanan bağımsız spor federasyonlarının başkanlarının, milletvekili ve mahalli idareler seçimlerinde adaylık süreci sonunda adaylığı ya da seçimi kaybetmeleri halinde kamu görevlisi sıfatı taşımadıkları, federasyon başkanlığına seçimle işbaşına geldikleri ve yürüttükleri görev itibarıyla tarafsız, bağımsız olmaları gerektiği de gözetilerek ayrıldığı federasyon başkanlığı görevine geri dönebileceği yolunda bir istinaya yer verilmediği,
Her ne kadar davacı tarafından, 3289 sayılı Kanun'un Ek. 9. maddesinde spor federasyonları başkanlarının işledikleri suçlar bakımından kamu görevlisi sayıldıklarından kendilerinin de seçilemedikleri takdirde göreve dönebilmeleri gerektiği ileri sürülmüş ise de, anılan kanuni düzenleme ile federasyon faaliyetlerinde görevli bulunanların, görevleriyle ilgili olarak işlemiş oldukları suçlar bakımından kamu görevlisi sayılmalarının ceza hukuku bakımından önem arz ettiğinin açık olduğu,
Esasen, Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın "IV. İdare" bölümünün "D. Kamu hizmeti görevlileriyle ilgili hükümler" başlıklı kısmında yer alan "1. Genel ilkeler" başlıklı 128. maddesinin 1. fıkrasında, Devletin, kamu iktisadi teşebbüsleri ve diğer kamu tüzelkişilerinin genel idare esaslarına göre yürütmekle yükümlü oldukları kamu hizmetlerinin gerektirdiği asli ve sürekli görevleri, memurlar ve diğer kamu görevlileri eliyle göreceğinin hüküm altına alındığı,
Dolayısıyla, idare hukuku anlamında, özel hukuk tüzel kişisi olan bağımsız spor federasyonlarının 2972 sayılı Mahalli İdareler ile Mahalle Muhtarlıkları ve İhtiyar Heyetleri Seçimi Hakkında Kanun'un Ek 3. maddesinde yer alan "kamu kurumu veya kamu kurumu niteliğinde bir kuruluş" olarak; federasyon başkanlarının da, 298 sayılı Seçimlerin Temel Hükümleri ve Seçmen Kütükleri Hakkında Kanun'un Ek. 7. maddesinde yer alan "Devlet memurları ve diğer kamu görevlileri" olarak kabul edilmesine hukuki olanak bulunmadığı,
Bu durumda, istifa ederek adaylık ya da aday adaylığı sürecini başlatan bağımsız spor federasyonu başkanlarının Devlet memuru ya da diğer kamu görevlisi statüsünde değerlendirilmesi mümkün olmadığından, dava konusu Yönetmelik'in 11. maddesinin 7. fıkrasında yer alan "Her ne şekilde olursa olsun istifa eden başkan, yönetim, denetim ve disiplin kurulu üyeleri istifalarını geri alarak görevlerine dönemezler." ibaresinde, federasyon başkanları yönünden, üst normlara, kamu yararına ve hukuka aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davacı tarafından, federasyonların, özünde halan devletin yürütmekle yükümlü olduğu kamu hizmetini, uzmanlık bilgisine sahip olması sebebiyle, devlet tüzel kişiliğinden ayrı bir kamu tüzel kişisi olarak idari işlemle teşekkül ettirilmek ve vesayet denetimine tabi tutulmak suretiyle görevini ifa eden birer kamu kurumu olma niteliklerini koruduğu, dolayısıyla federasyon başkanlarının da 2839 sayılı Kanun'un 18. maddesinde belirtilen "yaptıkları hizmet bakımından işçi niteliği taşımayan diğer kamu görevlileri" kapsamında yer almaları gerektiği, 3289 sayılı Spor Genel Müdürlüğünün Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun'un Ek 9. maddesinde, bağımsız federasyonların bütçesine Spor Genel Müdürlüğünce yardım yapılacağı, tüm gelirlerinin her türlü vergi, resim ve harçtan muaf olduğu, federasyon mallarının Devlet malı hükmünde olduğu ve haczedilemeyeceği, federasyon faaliyetlerinde görevli bulunanların, görevleriyle ilgili olarak işlemiş oldukları suçlar bakımından kamu görevlisi sayılacağının kurala bağlandığı, federasyonların işlemlerinde tek yanlı iradeyle kişiler üzerinde hukuki sonuçlar doğurmaya yönelik kamu gücü yetkisinin olduğu, tek yanlı işlemler yapabilme, alınan kararların resen ve cebren icra edilebilmesi gibi özel hukukta bulunmayan yetkilere sahip olmasının, kamu tüzel kişilikleri olduğunu tespit edebileceği ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI: Davalı idare tarafından, davacının yasal süresi içerisinde temyiz yoluna başvurmadığı, 25/07/2024 tarih ve 32612 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Spor Federasyonları Yönetmeliği'nin 39. maddesi ile dava konusu Yönetmelik'in yürürlükten kaldırıldığı ve böylelikle davanın konusuz kaldığı, temyiz dilekçesinde öne sürülen nedenlerin, kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte olmadığı belirtilerek temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmaktadır.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'ÜN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile Daire kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunca, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
Türkiye Masa Tenisi Federasyonu Başkanı olarak görev yapan davacı, 31/03/2019 tarihinde yapılacak yerel seçimlerde ... ili, ... ilçesi belediye başkan aday adayı olmak amacıyla federasyon başkanlığı görevinden 12/11/2018 tarihli dilekçe ile istifa etmiştir.
Bu istifa nedeniyle Türkiye Masa Tenisi Federasyonu olağanüstü genel kurulunun ... tarihinde yapılmasına karar verilmiş, davacı, genel kurulun ... tarihine ertelenmesi istemiyle ... tarihinde Türkiye Masa Tenisi Federasyonuna başvurmuş, Federasyon tarafından... tarih ve ... sayılı yazı ile Spor Genel Müdürlüğünün görüşü sorulmuş, Spor Genel Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı yazısı ile, ... tarih ve ... sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Bağımsız Spor Federasyonlarının Çalışma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik'in 11. maddesinin 7. fıkrasında yer alan, "Her ne şekilde olursa olsun istifa eden başkan, yönetim, denetim ve disiplin kurulu üyeleri istifalarını geri alarak görevlerine dönemezler." düzenlemesi gerekçe gösterilerek davacının talebinin hukuki dayanağının bulunmadığı Türkiye Masa Tenisi Federasyonuna bildirilmiştir.
Bunun üzerine temyizen incelenen dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT :
Dava konusu Yönetmelik'in yayım tarihinde yürürlükte bulunan haliyle 3289 sayılı Spor Genel Müdürlüğünün Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun'un "Görev" başlıklı 2. maddesinde, "Spor Genel Müdürlüğünün görevleri şunlardır: ... e) Spor federasyonlarının kurulması ve spor dallarını belirlemek için gerekli usul ve esasları tayin ve tespit etmek,"; "Bağımsız spor federasyonları" başlıklı Ek 9. maddesinin 1. fıkrasında, "Spor dalı ile ilgili faaliyetleri ulusal ve uluslararası kurallara göre yürütmek, gelişmesini sağlamak, sporcu sağlığı ile ilgili konularda gerekli önlemleri almak, teşkilatlandırmak, federasyonu uluslararası faaliyetlerde temsil etmek ve Tahkim Kurulu kararlarını uygulamakla görevli ve yetkili, özel hukuk hükümlerine tabi bağımsız spor federasyonları kurulur. Federasyonlar, Merkez Danışma Kurulunun uygun görüşü, Bakanın teklifi ve Başbakanın kararı ile kurulur ve kararın Resmi Gazetede yayımlanması ile tüzel kişilik kazanır. Bu Kanunda belirtilen yükümlülüklerini yerine getirmeyen federasyonların tüzel kişilikleri bu maddede belirtilen usulle iptal edilir ve mal varlıkları Genel Müdürlüğe devredilir. Genel Müdürlük tarafından bağımsız spor federasyonlarına yapılan yardımlar ile Genel Müdürlük bütçesinden bu federasyonlara tahsis edilen kaynaklar kullanılarak edinilen her türlü taşınır ve taşınmazlar edinim amacı dışında kullanılamaz ve Genel Müdürün izni alınmadan üçüncü kişilere satılamaz ve devredilemez. Genel Müdürlük tarafından yapılan yardımlar ve tahsis edilen kaynaklar kullanılarak alınan taşınmazların mülkiyeti Genel Müdürlüğe ait olur. Bu taşınmazlar Genel Müdürlüğün mevzuatı çerçevesinde kullanılır. Federasyon malları Devlet malı hükmündedir, haczedilemez. Federasyon faaliyetlerinde görevli bulunanlar, görevleriyle ilgili olarak işlemiş oldukları suçlar bakımından kamu görevlisi sayılır."; aynı maddenin 3. fıkrasında, "Genel kurul federasyonun en üst organıdır. Genel kurulun toplanması ile ilgili her türlü işlemler yönetim kurulunca yürütülür. Genel Müdürlük, genel kurul toplantılarında gözlemci bulundurur. Gözlemci, genel kurul çalışmalarının bu Kanun ile ana statüye uygun olarak yapılıp yapılmadığını denetleyerek, raporunu Bakana sunulmak üzere onbeş gün içerisinde Genel Müdürlüğe verir. Genel Müdürlük, raporun verildiği, ilgililer ise genel kurulun yapıldığı tarihten itibaren otuz gün içerisinde asliye hukuk mahkemesinde genel kurulun iptalini isteyebilir. Genel kurulun toplanması, üyelerin belirlenmesi, divanın oluşturulması, delege listesine yapılacak itirazlar ve oyların sayımı ile ilgili diğer esas ve usuller ana statüde belirlenir. Genel kurul üye sayısı olimpik ve paralimpik spor dallarında 150’den az 300 üyeden fazla, diğer branşlarda ise 100’den az 200 üyeden fazla olamaz. Genel kurul;
a) Olağan genel kurul; olimpik ve paralimpik spor dallarında ilgili olimpiyat oyunlarının, diğer spor dallarında yaz olimpiyat oyunlarının bitiminden, bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten sonra kurulacak federasyonlarda ise; kararın Resmi Gazetede yayımlandığı tarihten itibaren üç ay içerisinde yapılır.
b) Olağanüstü genel kurul;
1) Sportif Değerlendirme ve Geliştirme Kurulu raporlarında yeterli düzeyde görülmeyen veya yapılan denetim sonucu görev başında kalmasında sakınca görülen federasyon başkanı ve yönetim kurulu üyeleri hakkında karar almak üzere Bakanın istemi üzerine,
2) Federasyon yönetim kurulunun kararıyla,
3) Son yapılan genel kurul toplantısında delege olanların en az yüzde 40’ının noter kanalı ile yazılı müracaatıyla,
4) Federasyon başkanının istifası, başkan olma şartlarından herhangi birisini kaybetmesi veya ölümü halinde, olağanüstü toplanır."; 4. fıkrasında, "Genel kurul; üye tam sayısının salt çoğunluğu ile toplanır ve katılanların salt çoğunluğu ile karar alınır. Seçimde en fazla oyu alan aday ve listesi seçilmiş sayılır. İlk toplantıda çoğunluk sağlanamaması halinde, takip eden günde çoğunluk aranmaksızın toplanır. Ancak, toplantıya katılanların sayısı seçimle belirlenen kurulların asıl üye sayısının iki katından aşağı olamaz. Olağan ve olağanüstü genel kurullarını bu maddede öngörülen süre ve esaslar dahilinde yapmayan federasyonların genel kurulları Tahkim Kurulunca oluşturulacak üç kişilik komisyon marifetiyle altmış gün içerisinde yapılır ve federasyon başkanı ve yönetim kurulu üyeleri hakkında mevzuata uymamaktan dolayı idari ve adli işlem başlatılır. Genel kurul çağrısı ve gündemi, toplantı tarihinden en az otuz gün önce; faaliyet raporu, denetleme raporu ile bütçe tasarısı ise en az onbeş gün önce federasyonun ve Genel Müdürlüğün resmi internet sitesinde üyelere duyurulur. Seçimler tek liste halinde gizli oy, açık tasnif şeklinde yapılır. Genel kurulun yapılacağı tarihten geriye doğru en az bir yıl önce faal sporculuğu, hakemliği, antrenörlüğü bırakmamış kişiler ile federasyonda maaşlı veya ücretli çalışanlar genel kurul üyesi olamazlar. Genel kurulda kulüplerin delege sayısı, toplam delege sayısının yüzde 60'ından az olamaz. Genel kurulun delege sayısının yüzde 10'u Genel Müdürlük temsilcilerinden oluşur. Genel kurulun görevleri şunlardır:
a) Ana statüyü yapmak, değiştirmek.
b) Başkan, yönetim, denetim ve disiplin kurulu üyelerini seçmek... "; son fıkrasında ise, "Spor federasyonları ile ilgili olarak bu Kanunda hüküm bulunmayan konularda 4/11/2004 tarihli ve 5253 sayılı Dernekler Kanunu ile 22/11/2001 tarihli ve 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu hükümleri uygulanır." hükümleri yer almıştır.
2972 sayılı Mahalli İdareler ile Mahalle Muhtarlıkları ve İhtiyar Heyetleri Seçimi Hakkında Kanun'un "Amaç ve kapsam:" başlıklı 1. maddesinde, "Bu Kanun mahalli idareler organlarının seçimlerine ilişkin esas ve usulleri düzenler. Bu amaçla:
a) İl genel meclisi üyelerinin,
b) Belediye başkanı ve belediye meclisi üyelerinin,
c) Köy ve mahalle muhtarları ile ihtiyar meclisi ve heyeti üyelerinin,
Seçim sistemi, usul, dönem ve zamanlarına ait esaslarla seçim çevrelerine, aday olabilme ve seçilme ilkelerine ait hükümleri kapsar."; Ek 3. maddesinde; "Subaylar, astsubaylar, hakimler ve savcılar ile yüksek yargı organları mensupları hariç olmak üzere, kamu kurumları ile kamu kurumu niteliğinde bir kuruluşta memur veya kadrolu işçi olarak çalışmakta iken bu görevinden ayrılarak Belediye Başkanı seçilmiş olup da yeniden aday olamayan veya seçilemeyenler, hizmet süreleri itibariyle veya yaş haddi nedeniyle emekliliğe hak kazanamamış olmaları kaydıyla, seçimlerin kesin sonuçlarının Yüksek Seçim Kurulunca ilanını takip eden iki ay içinde daha önceki kurumlarının bağlı bulunduğu bakanlığa başvurmaları halinde eski görevlerine veya istifa ettikleri tarihteki kurumun özelliği ve niteliğine uygun eşdeğer bir göreve atanabilirler. Ancak yargı kararı ile belediye başkanlığı görevi sona erenler ve istifa edenler hakkında bu hüküm uygulanmaz.";
Geçici 10. maddesinde, "Subaylar, astsubaylar, hakimler ve savcılar ile yüksek yargı organları mensupları hariç olmak üzere; mahalli idareler seçimlerinde aday olan memurlar seçimi kaybetmeleri halinde, Yüksek Seçim Kurulunca seçim sonuçlarının ilanını takip eden bir ay içinde müracaat etmeleri kaydıyla ve bu seçime mahsus olarak müktesep hakları ile eski veya eşdeğer bir göreve dönebilirler.";
"Özel hüküm bulunmayan hallerde uygulama:" başlıklı 36. maddesinde, "Bu Kanunda özel hüküm bulunmayan hallerde 26/4/1961 gün ve 298 sayılı Seçimlerin Temel Hükümleri ve Seçmen Kütükleri Hakkında Kanun ile 22/4/1983 tarih 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu, 10/6/1983 gün ve 2839 sayılı Milletvekili Seçimi Kanununun ve bunların ek ve değişikliklerinin bu Kanuna aykırı olmayan hükümleri uygulanır." hükümleri yer almaktadır.
298 sayılı Seçimlerin Temel Hükümleri ve Seçmen Kütükleri Hakkında Kanun'un "Kanunun kapsamı" başlıklı 1. maddesinde, "Özel kanunlarına göre yapılacak Cumhurbaşkanı, milletvekili, il genel meclisi üyeliği, belediye başkanlığı, belediye meclisi üyeliği, muhtarlık, ihtiyar meclisi üyeliği, ihtiyar heyeti üyeliği seçimlerinde ve Anayasa değişikliklerine ilişkin kanunların halk oyuna sunulmasında bu Kanun hükümleri uygulanır.";
Ek 7. maddesinde ise, "Yüksek mahkeme üyeleri, hâkimler, savcılar ve bu meslekten sayılanlar ile Subay ve Astsubaylar hariç olmak üzere; milletvekili ve mahalli idareler genel ve ara seçimlerinde aday ve aday adayı olan Devlet memurları ve diğer kamu görevlileri, adaylığı veya seçimi kaybetmeleri halinde, Yüksek Seçim Kurulunca seçim sonuçlarının ilanını takip eden bir ay içinde müracaat etmeleri kaydıyla eski görevlerine veya kazanılmış hak aylık derecelerindeki başka bir göreve dönebilirler." hükümleri yer almaktadır.
2839 sayılı Milletvekili Seçimi Kanunu'nun "Adaylık için görevden çekilmesi gerekenler:" başlıklı 18. maddesinde, "Hakimler ve savcılar, yüksek yargı organları mensupları, yüksek öğretim kurumlarındaki öğretim elemanları, Yükseköğretim Kurulu, Radyo ve Televizyon Üst Kurulu üyeleri, kamu kurumu ve kuruluşlarının memur statüsündeki görevlileri ile yaptıkları hizmet bakımından işçi niteliği taşımayan diğer kamu görevlileri, aday olmak isteyen belediye başkanları ve subaylar ile astsubaylar, aday olmak isteyen siyasi partilerin il ve ilçe yönetim kurulu başkan ve üyeleri ile belediye meclisi üyeleri, il genel meclisi üyeleri, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları ile sendikalar, kamu bankaları ile üst birliklerin ve bunların üst kuruluşlarının ve katıldıkları teşebbüs veya ortaklıkların yönetim ve denetim kurullarında görev alanlar genel ve ara seçimlerin başlangıcından bir ay önce seçimin yenilenmesine karar verilmesi halinde yenileme kararının ilanından başlayarak yedi gün içinde görevlerinden ayrılma isteğinde bulunmadıkça adaylıklarını koyamazlar ve aday gösterilemezler." kuralı bulunmaktadır.
3289 sayılı Kanun'un yukarıda aktarılan hükümlerine dayanılarak çıkarılan ve 19/07/2012 tarih ve 28358 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Bağımsız Spor Federasyonlarının Çalışma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik'in,
"Amaç" başlıklı 1. maddesinde, "Bu Yönetmeliğin amacı, bağımsız spor federasyonlarının teşkilatı, görev ve yetkileri, genel kurullarının toplanmasına ilişkin usul ve esaslarla, Gençlik ve Spor Bakanlığı, Spor Genel Müdürlüğü ve Tahkim Kuruluyla olan ilişkilerini düzenlemektir.",
"Kapsam" başlıklı 2. maddesinde, "Bu Yönetmelik; bağımsız spor federasyonlarının görev ve yetkilerini, kurullarını, başkan adaylarında aranacak şartları, Gençlik ve Spor Bakanlığı, Spor Genel Müdürlüğü ve Tahkim Kuruluyla olan ilişkilerini kapsar.",
"Tanımlar" başlıklı 4. maddesinde; "Bu Yönetmelikte yer alan;
a) Ana Statü: Bu Yönetmelikte belirtilen usul ve esaslar ile Kanunun uygulanmasına yönelik diğer hususlara dair federasyonların genel kurulları tarafından onaylanan ve Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren düzenlemeleri,
ç) Federasyon: 3289 sayılı Kanunun Ek 9 uncu maddesi hükümlerine göre kurularak tüzel kişilik kazanan, organları genel kurul tarafından seçimle göreve gelen, her türlü kararlarını kendi organları içerisinde alan, bütçesi genel kurul tarafından onaylanan ve ibra edilen, özel hukuk hükümlerine tabi bağımsız spor federasyonunu, ... ifade eder.",
"Genel kurul toplantıları" başlıklı 10. maddesinin 1. fıkrasında, "Genel kurul;
a) ...
b) Olağanüstü genel kurul;
1) Kurul raporlarında yeterli düzeyde görülmeyen veya yapılan denetim sonucu görev başında kalmasında sakınca görülen federasyon başkanı ve yönetim kurulu üyeleri hakkında karar almak üzere Bakanın istemi üzerine,
2) Federasyon yönetim kurulunun kararıyla,
3) Son yapılan genel kurul toplantısında üye olanların en az yüzde 40’ının noter kanalıyla yazılı müracaatıyla,
4) Federasyon başkanının istifası, başkan olma şartlarından herhangi birisini kaybetmesi, ölümü veya yönetim kurulu asıl ve yedek toplam üye sayısının yedi üyenin altına düşmesi halinde, olağanüstü toplanır.";
"Federasyon başkanı" başlıklı 11. maddesinin 7. fıkrasında, "Federasyon başkanı, yönetim, disiplin ve denetim kurulları üyeleri milletvekilliği ve yerel yönetimlerin genel ve ara seçimlerinin başlangıcından bir ay önce, seçimin yenilenmesine karar verilmesi halinde yenileme kararının ilanından başlayarak yedi gün içinde, başka bir federasyon başkanlığına aday olmaları halinde, federasyonun genel kurul tarihinden bir ay önce görevlerinden ayrılma isteğinde bulunmadıkça adaylıklarını koyamazlar ve aday gösterilemezler. Her ne şekilde olursa olsun istifa eden başkan, yönetim, denetim ve disiplin kurulu üyeleri istifalarını geri alarak görevlerine dönemezler." düzenlemeleri yer almaktadır.
Türkiye Masa Tenisi Federasyonu Ana Statüsü'nün 5. maddesinde, "Federasyon, özel hukuk hükümlerine tabi, bağımsız statüye ve tüzel kişiliği sahiptir. Federasyonun merkezi Ankara’dadır. Federasyon merkez teşkilatı ve il temsilciliklerinden oluşur."; 9. maddesinin 7. fıkrasında, "Federasyon başkanı, yönetim, disiplin ve denetim kurulu üyeleri; milletvekilliği ve yerel yönetimlerin genel ve ara seçimlerinin başlangıcından bir ay önce, seçimin yenilenmesine karar verilmesi halinde yenileme kararının ilanından başlayarak yedi gün içinde, başka bir federasyon başkanlığına aday olmaları halinde, federasyonun genel kurul tarihinden bir ay önce görevlerinden ayrılma isteğinde bulunmadıkça adaylıklarını koyamazlar ve aday gösterilemezler. Her ne şekilde olursa olsun istifa eden başkan, yönetim, denetim ve disiplin kurulu üyeleri istifalarını geri alarak görevlerine dönemezler." hükümleri yer almaktadır.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Dava konusu Yönetmelik'in yürürlüğe girdiği tarihteki haliyle Anayasa'nın 123. maddesinde, idarenin kuruluş ve görevleriyle bir bütün olduğu ve kanunla düzenleneceği, idarenin kuruluş ve görevlerinin, merkezden yönetim ve yerinden yönetim esaslarına dayandığı, kamu tüzel kişiliğinin ancak kanunla veya kanunun açıkça izin verdiği yetkiye dayanılarak kurulabileceği; 124. maddesinde ise, Başbakanlık, bakanlıklar ve kamu tüzel kişilerinin, kendi görev alanlarını ilgilendiren kanunların ve tüzüklerin uygulanmasını sağlamak üzere ve bunlara aykırı olmamak şartıyla, yönetmelikler çıkarabileceği kuralına yer verilmiştir.
Buna göre, idari teşkilat yapısı içinde yer alan Bakanlıklar ile diğer kamu kurum ve kuruluşları, görev alanlarına ilişkin olarak yönetmelik, yönerge, tebliğ, genelge ve talimat gibi çeşitli adlar altında düzenleme yapabilmektedirler.
Bu düzenlemeler arasında uyulması gereken "normlar hiyerarşisi" kuramına göre, hukuk düzeni, farklı kademede yer alan Anayasa, kanun, yönetmelik ve diğer düzenleyici işlemlerden oluşan birçok normu içermekte ve her norm geçerliliğini bir üst basamakta yer alan normdan almaktadır. Normlar hiyerarşisine göre kanundan sonra gelen yönetmelik, genelge, tebliğ, talimat gibi düzenlemelerin ancak kanunda verilmiş olan hakkın kullanılmasının açıklanması ile ilgili olacağı, bu metinlerde kanun ile verilmiş olan hakkı genişletici veya daraltıcı mahiyette hükümlere yer verilemeyeceği hukukun genel ilkelerindendir.
Uyuşmazlıkta, 19/07/2012 tarih ve 28358 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Bağımsız Spor Federasyonlarının Çalışma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik'in 11. maddesinin 7. fıkrasında, federasyon başkanının milletvekilliği ve yerel yönetimlerin genel ve ara seçimlerinin başlangıcından bir ay önce, seçimin yenilenmesine karar verilmesi halinde yenileme kararının ilanından başlayarak yedi gün içinde, başka bir federasyon başkanlığına aday olmaları halinde, federasyonun genel kurul tarihinden bir ay önce görevlerinden ayrılma isteğinde bulunmadıkça adaylıklarını koyamayacakları ve aday gösterilemeyecekleri kuralına yer verilmiş ve dava konusu son cümlesinde ise, her ne şekilde olursa olsun istifa eden başkanın, istifasını geri alarak görevine dönmesinin mümkün olmadığı belirtilmiştir. Türkiye Masa Tenisi Federasyonu Ana Statüsü'nün yukarıda yer verilen hükümleri ile de bu Yönetmelik hükümleri doğrultusunda düzenleme yapılmıştır.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerinden, yüksek mahkeme üyeleri, hâkimler, savcılar ve bu meslekten sayılanlar ile subay ve astsubaylar hariç olmak üzere; milletvekili ve mahalli idareler genel ve ara seçimlerinde aday ve aday adayı olan Devlet memurları ve diğer kamu görevlilerinin, adaylığı veya seçimi kaybetmeleri halinde, Yüksek Seçim Kurulunca seçim sonuçlarının ilanını takip eden bir ay içinde müracaat etmeleri kaydıyla eski görevlerine veya kazanılmış hak aylık derecelerindeki başka bir göreve dönebilmelerine olanak tanındığı anlaşılmaktadır.
Buna göre, bağımsız spor federasyonu olan Türkiye Masa Tenisi Federasyonu başkanı olan, yerel yönetim seçimlerinde aday adayı olabilmek için istifa eden ve seçilmemesi halinde istifasını geri alarak görevine dönmek isteyen davacı tarafından, her ne şekilde olursa olsun istifa eden başkanın, istifasını geri alarak görevine dönmesinin mümkün olmadığına yönelik kural getiren düzenlemenin iptali istemiyle açılan davada, uyuşmazlığın çözümü için, bağımsız spor federasyonlarının hukuki statüsü irdelenerek kamu kurumu olup olmadıkları ve federasyon başkanlarının niteliğinin ortaya konulması gerekmektedir.
3289 sayılı Spor Genel Müdürlüğünün Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun'un dava konusu Yönetmelik tarihinde yürürlükte bulunan haliyle "Bağımsız spor federasyonları" başlıklı Ek 9. maddesinde yer alan, bağımsız spor federasyonlarının, Spor Genel Müdürlüğünün bağlı olduğu Bakanın teklifi ve Başbakanın kararı ile kurulup bu kararın Resmi Gazete'de yayımlanması ile tüzel kişilik kazanacağı, bu Kanun'da belirtilen yükümlülüklerini yerine getirmeyen federasyonların tüzel kişiliklerinin aynı usulle iptal edileceği ve mal varlıklarının Genel Müdürlüğe devredileceği, ayrıca bağımsız federasyonların bütçesine Spor Genel Müdürlüğünce yardım yapılacağı, kaynak tahsis edileceği, Bakanlıkça yapılan yardımların amaca uygunluğu ve denetiminin Bakanlıkça yapılacağı, bağımsız federasyonların tüm gelirlerinin her türlü vergi, resim ve harçtan muaf olduğu, federasyon mallarının Devlet malı hükmünde olup haczedilemeyeceği, federasyon faaliyetlerinde görevli bulunanların, görevleriyle ilgili olarak işlemiş oldukları suçlar bakımından kamu görevlisi sayılacağı, Genel Müdürlüğün, genel kurul toplantılarında gözlemci bulunduracağı, gözlemcinin, genel kurul çalışmalarının bu Kanun ile ana statüye uygun olarak yapılıp yapılmadığını denetleyeceğine ilişkin kuralların birlikte değerlendirilmesinden; bağımsız spor federasyonlarının, genel idare içinde yer alan Spor Genel Müdürlüğüne verilen bazı görevlerin daha verimli şekilde yürütülmesi amacıyla, özel hukuk hükümlerine tabi olmak ve fakat kamu hukuku alanında faaliyet göstermek üzere, hizmet yönünden yerinden yönetim ilkesine göre kurulan, hizmetle sınırlı olmak üzere kamusal yetki kullanan ve idarenin bütünlüğü ilkesi uyarınca merkezi idarenin vesayet denetimine tabi birer kamu kurumu (hizmet yönünden yerinden yönetim kuruluşu) oldukları sonucuna ulaşılmaktadır.
Nitekim, Ek 9. maddenin ilk halinin birinci, beşinci, altıncı, yedinci ve sekizinci fıkralarının iptali istemiyle yapılan başvuru sonucu Anayasa Mahkemesinin 02/07/2009 tarih ve E:2006/118, K:2009/107 sayılı kararıyla da, maddede özerk federasyonlar diye anılan spor federasyonlarının hizmet yerinden yönetim ilkesine göre kuruldukları belirtilmiştir.
Ancak, hizmetle sınırlı olmak üzere kamusal yetki kullanan federasyon başkanlarının, federasyonların genel kurullarınca seçilerek göreve geldikleri de dikkate alındığında, milletvekili ve mahalli idareler genel ve ara seçimlerinde aday ve aday adayı olan Devlet memurları ve diğer kamu görevlilerinin, adaylığı veya seçimi kaybetmeleri halinde, Yüksek Seçim Kurulunca seçim sonuçlarının ilanını takip eden bir ay içinde müracaat etmeleri kaydıyla eski görevlerine veya kazanılmış hak aylık derecelerindeki başka bir göreve dönebileceklerini düzenleyen 298 sayılı Kanun'un Ek 7. maddesi kapsamında "Devlet memurları ve diğer kamu görevlileri" olarak kabul edilemeyeceği sonucuna varılmaktadır.
Bu durumda, istifa ederek adaylık ya da aday adaylığı sürecini başlatan bağımsız spor federasyonu başkanlarının Devlet memuru ya da diğer kamu görevlisi statüsünde değerlendirilmesi mümkün olmadığından, dava konusu Yönetmelik'in 11. maddesinin 7. fıkrasında yer alan "Her ne şekilde olursa olsun istifa eden başkan, yönetim, denetim ve disiplin kurulu üyeleri istifalarını geri alarak görevlerine dönemezler." ibaresinde, federasyon başkanları yönünden, üst normlara, kamu yararına ve hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna ulaşılmaktadır.
Bu itibarla, davanın reddine ilişkin Daire kararında sonucu itibarıyla hukuka aykırılık görülmemiştir.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. Davacının temyiz isteminin reddine,
2.Davanın reddine ilişkin Danıştay Onuncu Dairesinin temyize konu 18/10/2023 tarih ve E:2019/12131, K:2023/5728 sayılı kararının yukarıda belirtilen gerekçeyle ONANMASINA,
3. Kesin olarak, 03/03/2025 tarihinde oyçokluğu ile karar verildi.
KARŞI OY
X-Dava, Türkiye Masa Tenisi Federasyonu Başkanı olarak görev yapmakta iken yerel seçimlerde belediye başkanlığına aday adayı olmak için istifa eden davacı tarafından, 19/07/2012 tarih ve 28358 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Bağımsız Spor Federasyonlarının Çalışma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik'in 11. maddesinin 7. fıkrasının "Her ne şekilde olursa olsun istifa eden başkan, yönetim, denetim ve disiplin kurulu üyeleri istifalarını geri alarak görevlerine dönemezler." şeklindeki son cümlesinin iptali istemiyle açılmıştır.
2972 sayılı Mahalli İdareler ile Mahalle Muhtarlıkları ve İhtiyar Heyetleri Seçimi Hakkında Kanun'un "Özel hüküm bulunmayan hallerde uygulama:" başlıklı 36. maddesinde, "Bu Kanunda özel hüküm bulunmayan hallerde 26/4/1961 gün ve 298 sayılı Seçimlerin Temel Hükümleri ve Seçmen Kütükleri Hakkında Kanun ile 22/4/1983 tarih 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu, 10/6/1983 gün ve 2839 sayılı Milletvekili Seçimi Kanununun ve bunların ek ve değişikliklerinin bu Kanuna aykırı olmayan hükümleri uygulanır." hükmü yer almıştır.
2839 sayılı Milletvekili Seçimi Kanunu'nun "Adaylık için görevden çekilmesi gerekenler:" başlıklı 18. maddesinde, "Hakimler ve savcılar, yüksek yargı organları mensupları, yüksek öğretim kurumlarındaki öğretim elemanları, Yükseköğretim Kurulu, Radyo ve Televizyon Üst Kurulu üyeleri, kamu kurumu ve kuruluşlarının memur statüsündeki görevlileri ile yaptıkları hizmet bakımından işçi niteliği taşımayan diğer kamu görevlileri, aday olmak isteyen belediye başkanları ve subaylar ile astsubaylar, aday olmak isteyen siyasi partilerin il ve ilçe yönetim kurulu başkan ve üyeleri ile belediye meclisi üyeleri, il genel meclisi üyeleri, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları ile sendikalar, kamu bankaları ile üst birliklerin ve bunların üst kuruluşlarının ve katıldıkları teşebbüs veya ortaklıkların yönetim ve denetim kurullarında görev alanlar genel ve ara seçimlerin başlangıcından bir ay önce seçimin yenilenmesine karar verilmesi halinde yenileme kararının ilanından başlayarak yedi gün içinde görevlerinden ayrılma isteğinde bulunmadıkça adaylıklarını koyamazlar ve aday gösterilemezler." hükmüne yer verilmiştir.
298 sayılı Seçimlerin Temel Hükümleri ve Seçmen Kütükleri Hakkında Kanun'un ek 7. maddesinde, "Yüksek mahkeme üyeleri, hâkimler, savcılar ve bu meslekten sayılanlar ile Subay ve Astsubaylar hariç olmak üzere; milletvekili ve mahalli idareler genel ve ara seçimlerinde aday ve aday adayı olan Devlet memurları ve diğer kamu görevlileri, adaylığı veya seçimi kaybetmeleri halinde, Yüksek Seçim Kurulunca seçim sonuçlarının ilanını takip eden bir ay içinde müracaat etmeleri kaydıyla eski görevlerine veya kazanılmış hak aylık derecelerindeki başka bir göreve dönebilirler." düzenlemesi yer almıştır.
Uyuşmazlıkta, dava konusu düzenleme ile her ne şekilde olursa olsun istifa eden bağımsız spor federasyonu başkanının, istifasını geri alarak görevine dönmesinin mümkün olmadığı belirtilmiş, ancak 298 sayılı Kanun'un yukarıda metnine yer verilen ek 7. maddesinde, milletvekili ve mahalli idareler genel ve ara seçimlerinde aday ve aday adayı olan Devlet memurları ve diğer kamu görevlilerinin, adaylığı veya seçimi kaybetmeleri halinde, Yüksek Seçim Kurulunca seçim sonuçlarının ilanını takip eden bir ay içinde müracaat etmeleri kaydıyla eski görevlerine veya kazanılmış hak aylık derecelerindeki başka bir göreve dönebilmelerine imkan tanınmıştır.
Buna göre, uyuşmazlığın çözümü için, bağımsız spor federasyonlarının hukuki statüsü irdelenerek kamu kurumu olup olmadıkları ve federasyon başkanlarının niteliğinin ortaya konulması gerekmektedir.
3289 sayılı Spor Genel Müdürlüğünün Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun'un dava konusu Yönetmelik tarihinde yürürlükte bulunan haliyle "Bağımsız spor federasyonları" başlıklı ek 9. maddesinde yer alan, bağımsız spor federasyonlarının, Spor Genel Müdürlüğünün bağlı olduğu Bakanın teklifi ve Başbakanın kararı ile kurulup bu kararın Resmi Gazete'de yayımlanması ile tüzel kişilik kazanacağı, bu Kanun'da belirtilen yükümlülüklerini yerine getirmeyen federasyonların tüzel kişiliklerinin aynı usulle iptal edileceği ve mal varlıklarının Genel Müdürlüğe devredileceği, ayrıca bağımsız federasyonların bütçesine Spor Genel Müdürlüğünce yardım yapılacağı, kaynak tahsis edileceği, Bakanlıkça yapılan yardımların amaca uygunluğu ve denetiminin Bakanlıkça yapılacağı, bağımsız federasyonların tüm gelirlerinin her türlü vergi, resim ve harçtan muaf olduğu, federasyon mallarının Devlet malı hükmünde olup haczedilemeyeceği, federasyon faaliyetlerinde görevli bulunanların, görevleriyle ilgili olarak işlemiş oldukları suçlar bakımından kamu görevlisi sayılacağı, Genel Müdürlüğün, genel kurul toplantılarında gözlemci bulunduracağı, gözlemcinin, genel kurul çalışmalarının bu Kanun ile ana statüye uygun olarak yapılıp yapılmadığını denetleyeceğine ilişkin kuralların birlikte değerlendirilmesinden; bağımsız spor federasyonlarının, genel idare içinde yer alan Spor Genel Müdürlüğüne verilen bazı görevlerin daha verimli şekilde yürütülmesi amacıyla, özel hukuk hükümlerine tabi olmak ve fakat kamu hukuku alanında faaliyet göstermek üzere, hizmet yönünden yerinden yönetim ilkesine göre kurulan, hizmetle sınırlı olmak üzere kamusal yetki kullanan ve idarenin bütünlüğü ilkesi uyarınca merkezi idarenin vesayet denetimine tabi birer kamu kurumu (hizmet yönünden yerinden yönetim kuruluşu) oldukları sonucuna ulaşılmaktadır.
Nitekim, ek 9. maddenin ilk halinin birinci, beşinci, altıncı, yedinci ve sekizinci fıkralarının iptali istemiyle yapılan başvuru sonucu Anayasa Mahkemesinin 02/07/2009 tarih ve E:2006/118, K:2009/107 sayılı kararıyla da, maddede özerk federasyonlar diye anılan spor federasyonlarının hizmet yerinden yönetim ilkesine göre kuruldukları belirtilmiştir.
Dolayısıyla, "kamu kurumu" niteliğinde olan bağımsız spor federasyonlarının başkanlarının da, 2839 sayılı Kanun'un 18. maddesinde belirtilen "yaptıkları hizmet bakımından işçi niteliği taşımayan diğer kamu görevlileri" kapsamında yer almaları gerektiği sonucuna varılmaktadır.
Nitekim, Yüksek Seçim Kurulunun ... tarih ve ... sayılı Kararında, federasyon başkanları ile yönetim ve denetim kurullarında görevli olanların, 2839 sayılı Kanun'un 18. maddesinde belirtilen "yaptıkları hizmet bakımından işçi niteliği taşımayan diğer kamu görevlileri" arasında sayılmalarının gerekmesi nedeniyle, milletvekili adayı olabilmek için görevden çekilmeleri gerektiğine karar verilmiştir.
Bu durumda, seçimlerde aday olmak amacıyla istifa eden federasyon başkanlarının, adaylığı veya seçimi kaybetmeleri halinde, Yüksek Seçim Kurulunca seçim sonuçlarının ilanını takip eden bir ay içinde müracaat etmeleri kaydıyla eski görevlerine dönebilmeleri gerekmekte olup, aksi yöndeki dava konusu düzenlemenin hukuka aykırı olduğu sonucuna varıldığından, davacının temyiz isteminin kabulü ile temyize konu kararın bozulması gerektiği oyuyla, karara katılmıyoruz.