T.C.
D A N I Ş T A Y
İDARİ DAVA DAİRELERİ KURULU
Esas No : 2024/2686
Karar No : 2025/117
TEMYİZ EDEN (DAVACI) : ... Petrolcülük Sanayi ve Ticaret AŞ
VEKİLİ : Av. ...
KARŞI TARAF (DAVALI) :... Kurumu
VEKİLİ : Av. ...
İSTEMİN KONUSU : Danıştay Onüçüncü Dairesinin 24/04/2024 tarih ve E:2019/4022, K:2024/1770 sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Davacı şirkete ihtarda bulunulmasına ilişkin Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu Denetim Dairesi Başkanlığının ... tarih ve ...sayılı işleminin ve bu işlemin dayanağı olarak gösterilen "Petrol Piyasasında Faaliyet Gösteren İlgili Lisans Sahiplerine Ait Tesislerde Numune Kabı Bulundurma Yükümlülüğü Getirilmesine İlişkin" 20/07/2006 tarih ve 836 sayılı Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu (Kurul) kararının 1. maddesinin (b) bendinin iptali istenilmiştir.
Daire kararının özeti: Danıştay Onüçüncü Dairesinin 24/04/2024 tarih ve E:2019/4022, K:2024/1770 sayılı kararıyla;
5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu'nun 1. maddesi, "Lisansların tâbi olacağı usul ve esaslar" başlıklı 3. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi, "İdarî yaptırımlar" başlıklı 20. maddesi, 4628 sayılı Enerji Piyasası Düzenleme Kurumunun Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun'un 5/B maddesinin birinci fıkrasının (a) bendine ve 30/07/2006 tarih ve 26244 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan "Petrol Piyasasında Faaliyet Gösteren İlgili Lisans Sahiplerine Ait Tesislerde Numune Kabı Bulundurma Yükümlülüğü Getirilmesine İlişkin" 20/07/2006 tarih ve 836 sayılı Kurul kararının 1. maddesine yer verilerek,
Sözlük anlamı ile "düzenli hâle koymak, düzen vermek, tanzim ve tertip etmek" olarak tanımlanan "düzenleme"nin, kamu hukukunda kural koyma ile eş anlamlı olduğu, "Kural"ın ise; sürekli, soyut, nesnel, genel (kişilik dışı) durumları belirleyen ve gösteren bir içeriğe sahip olduğu,
İdarenin, Anayasa ve kanunlardan aldığı yetki ile kural koyma (düzenleme yapma) yetkisine sahip olduğu, "Kural işlemler"in üst hukuk kurallarına uygun olarak hukuk düzenine yeni kural getiren ya da mevcut bir kuralı değiştiren veya kaldıran tek yanlı idarî işlemler olduğu, düzenleme yetkisini kullanarak tesis edilen işlemlerin düzenleyici nitelik taşıdığının kabul edilebilmesi için, söz konusu işlemin sürekli, soyut, nesnel, genel durumları belirleyen ve gösteren hükümler içermesi, başka bir anlatımla, belirtilen nitelikte kurallar getirmiş olması gerekmekte olduğu, bu genel düzenlemelerin kanunda gösterilen usûle uygun olarak yürürlüğe konulması ve üst hukuk kurallarına aykırı hükümler içermemesi gerektiği,
Dava konusu 20/07/2006 tarih ve 836 sayılı Kurul kararının 1. maddesinin (b) bendinin iptali talebinin incelenmesi:
İlgili mevzuat kurallarının değerlendirilmesinden, 5015 sayılı Kanun uyarınca petrol piyasası ile ilgili faaliyetlerin yönlendirilmesi, gözetimi, denetimi ve benzeri konulara ilişkin usul ve esasların davalı idarece çıkarılacak yönetmeliklerle düzenleneceği, idarenin kanunla verilen yetkiler dahilinde petrol piyasasında lisans kapsamında yürütülen faaliyetlere ilişkin özel şartlar belirleyebileceği, piyasa faaliyetlerinin davalı idare veya diğer kurum ve kuruluşların yetkili birimlerince denetleneceğinin anlaşıldığı,
Dosyanın incelenmesinden, davalı idarece denetim programları veya ihbar ve şikayetler üzerine yurt içinde pazarlanan petrol ve madeni yağın denetimi için numuneler alınıp akredite laboratuvarlarda analiz ettirildiği, bu kapsamda petrol piyasasında faaliyet gösteren tesislerden alınan numunelerin analizlerinin yapılması için 01/11/2005 tarihinde TÜBİTAK Marmara Araştırma Merkezi ile hizmet alım sözleşmesi imzalandığı ve numune analizlerine başlandığı, denetimler kapsamında numune alımında kullanılmak üzere 29.300 adet numune alma kabı (cam şişe) ile cam şişe kapağı, cam şişe mührü ve cam şişe muhafaza kutuları alınarak illere dağıtımının yapıldığı, numune alma aparatlarının temin edildiği, ancak, ihbar ve şikayetler üzerine yapılacak denetimlerin niteliği gereği zaman kaybetmeksizin yapılması ve şikayet veya ihbar konusu akaryakıttan derhal numune alınması gerektiğinden, kimi zaman numune kabı temininin mümkün olmaması, numune kabı alımlarının kamu ihale mevzuatına göre yapılması gerektiği için kapların temininin zaman alması gibi nedenlerle, ihtiyaçların zamanında karşılanmasında sorun oluştuğu ve denetimlerin etkinliğinin azalması ihtimalinin doğduğu, diğer yandan, numunelerin ilgili teknik standartlara uygun olmayan kaplarla alındığına dair bazı şikayetlerin geldiği, bunun üzerine yapılan denetimler sırasında numune alınması gereken hallerde numune kabı sıkıntısı yaşanmaması için ilgili lisans sahiplerine tesislerinde yeterli sayıda ve standartlara uygun numune kabı bulundurma yükümlülüğü getirilmesinin uygun olacağının değerlendirildiği, konuya ilişkin taslak bir metin hazırlanarak kamuoyu görüşüne sunulduğu, ilgili kamu kurum ve kuruluşları ile sektör temsilcilerinin görüşlerinin alınması sonucu dava konusu Kurul kararının 1. maddesinin (b) bendiyle, dağıtıcı lisansı sahiplerinin, herhangi bir bedel almaksızın bayilik teşkilatını oluşturan bayilerine ait tesislerdeki her bir tank, depo, pompa v.b. için en az 4 adet numune kabını bayilerin tesislerinde bulundurması zorunluluğunun getirildiğinin görüldüğü,
Bu itibarla, 5015 sayılı Kanun'un 1. maddesi uyarınca petrolün güvenli ve ekonomik olarak rekabet ortamı içerisinde kullanıcılara sunumu noktasında gözetim ve denetim yetkisi bulunan davalı idarenin, denetim faaliyetlerinin etkin bir şekilde yürütülmesi, uygulamada yeknesaklığın sağlanması ve karşılaşılan sorunların çözümü hususlarında gerekli tedbirleri alabileceği, bu çerçevede, petrol ve madeni yağlara yönelik yapılan denetimlerde niteliği gereği zaman kaybetmeksizin akaryakıttan numune alınması gerekirken, numune kabı temininde yaşanılan sorunlar ve teknik standartlara uygun olmayan kaplarla numune alındığına dair şikayetler üzerine denetimlerde numune kabı temini bakımından yeknesaklığı sağlamak, özellikle numune alınan kapların farklı standartlarda olması nedeniyle oluşacak itirazları önlemek amacıyla dağıtım lisansı sahiplerinin ve bayilerin üye oldukları derneklerin de görüşü alınmak suretiyle, dava konusu Kurul kararıyla dağıtıcı lisansı sahiplerinin bayilerinin tesislerinde numune kabı bulundurmasına yönelik düzenleme yapıldığı, dolayısıyla idareye tanınan düzenleme ve denetleme yetkisi kapsamında piyasada etkin ve sağlıklı bir denetimin yapılmasına yönelik tesis edilen bu kuralın dayanağı kanuna aykırılık taşımadığı ve hukuka aykırı olmadığı,
Davacının ihtar edilmesine ilişkin Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu Denetim Dairesi Başkanlığının ... tarih ve ...sayılı işleminin incelenmesi:
5015 sayılı Kanun'un 20. maddesinin ikinci fıkrasının (a) bendinde, Kurul tarafından belirlenen niteliği itibarıyla düzeltme imkânı olan fiiller için ilgilinin otuz gün içerisinde aykırılığı gidermesi, aksi hâlde hakkında geçici durdurma yapılabileceği konusunda ihtar edileceği, aynı fıkranın (b) bendinde, niteliği itibarıyla düzeltme imkânı olmayan fiiller için ilgililer hakkında idari soruşturma başlatılıp yaptırım uygulanacağının kurala bağlandığı,
Anılan Kanun'un 20. maddesi uyarınca 14/03/2019 tarih ve 8487-3 sayılı Kurul kararı ile niteliği itibarıyla düzeltme imkanı bulunan fiillerin belirlendiği ve tesiste numune kabı bulundurulmaması fiilinin de bu kapsamda sayıldığı,
Dosyanın incelenmesinden, davacının bayisine ait akaryakıt istasyonunda 05/09/2019 tarihinde yapılan denetimde, numune kabı bulundurmadığı tespiti üzerine ihtar edilmesine yönelik işlemin tesis edildiği, davacının fiilinin niteliği itibarıyla düzeltme imkanı olan fiiller kapsamında olduğunun anlaşıldığı,
Bu durumda, niteliği itibarıyla düzeltme imkanı olan fiiller için soruşturma yapılmasını zorunlu kılan bir düzenleme olmadığından, davacının bu kapsamdaki fiili nedeniyle ihtar işlemi öncesinde soruşturma yapılmasına ve savunma alınmasına gerek bulunmadığı dikkate alındığında, davacının sübut bulan bu fiili nedeniyle tesis edilen işlemde hukuka aykırılık görülmediği,
Bu itibarla, davacının bayisine ait tesiste numune kabı bulundurmadığından bahisle ihtar edilmesine yönelik işlem ile dayanağı Kurul kararında hukuka aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davacı tarafından, dağıtıcı lisansı sahibi şirkete bayisinde numune şişesi bulundurma yükümlülüğü getiren düzenlemenin hukuki dayanağının bulunmadığı, getirilen düzenleme ile dağıtıcı lisansı sahiplerine diğer lisans sahiplerinden farklı olarak kendi işlettikleri tesislerin yanı sıra bayilerince işletilen tesislerde de numune kabı bulundurma ve masraflarına bizzat katlanma yükümlülüğü yükletildiği, somut olayda olduğu gibi bir çok vakada dağıtım şirketinin numune kaplarının kullanıldığı/eksildiği konusunda bilgi sahibi olmasının mümkün olamadığı, bayinin veya Kurumun bilgi vermediği durumlarda söz konusu eksikliğin tespitinin ancak dağıtım şirketinin en az iki haftada bir yapacağı bir iç denetimle mümkün olabileceği, ancak, ülkemizin dört bir yanında yüzlerce bayisi bulunan bir dağıtım şirketinin sırf numune kabı kontrolü için en az iki haftada bir bayilerinin tamamında denetim yapmasının hem ekonomik hem de fili olarak imkansız olduğu, bu durumun ise yapılan düzenleme ile amaçlanan kamu yarıyla dağıtım şirketlerine yüklenen külfet arasındaki dengeyi bozduğu, ayrıca, kamu hizmeti olarak icra edilmesi gereken denetim faaliyetlerinin maliyetlerinin de Kanun'a ve genel idare ilkelerine aykırı bir şekilde lisans sahiplerine yüklendiği ve ihtar uygulamasında herhangi bir soruşturma prosedürü uygulanmayarak lisans sahiplerinden savunma alınmamasının adil yargılanma hakkını ihlal ettiği ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davalı idare tarafından, savunma verilmemiştir.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin reddi ile Daire kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunca, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Danıştay dava dairelerinin nihai kararlarının temyizen incelenerek bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan;
"a) Görev ve yetki dışında bir işe bakılmış olması,
b) Hukuka aykırı karar verilmesi,
c)Usul hükümlerinin uygulanmasında kararı etkileyebilecek nitelikte hata veya eksikliklerin bulunması" sebeplerinden birinin varlığı hâlinde mümkündür.
Temyizen incelenen karar usul ve hukuka uygun olup, temyiz dilekçesinde ileri sürülen iddialar kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1.Davacının temyiz isteminin reddine,
2.Davanın yukarıda özetlenen gerekçeyle reddine ilişkin Danıştay Onüçüncü Dairesinin temyize konu 24/04/2024 tarih ve E:2019/4022, K:2024/1770 sayılı kararının ONANMASINA,
3.Kesin olarak, 27/01/2025 tarihinde oybirliği ile karar verildi.