T.C.
D A N I Ş T A Y
İDARİ DAVA DAİRELERİ KURULU
Esas No : 2024/2887
Karar No : 2025/2271
TEMYİZ EDEN (DAVALI) : ... Valiliği
VEKİLİ : Av. ...
KARŞI TARAF (DAVACI) : ... Öğrenci Yurdu İşletmeciliği Eğitim Gıda İnşaat Taşımacılık İthalat İhracat Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi
VEKİLİ : Av. ...
İSTEMİN KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı ısrar kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Sakarya ili, Hendek ilçesi, ... Mahallesi, ...Caddesi, No:... adresinde faaliyet gösteren davacının kurucusu olduğu ...Özel Öğretim Kursunun 5580 sayılı Özel Öğretim Kurumları Kanunu'nun 7. maddesi uyarınca kapatılmasına ilişkin Sakarya Valiliğinin... tarih ve ... sayılı işlemi ile işyeri açma ve çalışma ruhsatının iptaline ilişkin ... tarih ve ... sayılı işlemin iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesinin ...tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla;
CİMER kanalıyla yapılan bir şikayet üzerine davacı şirketin kurucusu olduğu ve Sakarya ili, Hendek ilçesinde faaliyette bulunan... Özel Öğretim Kursu hakkında davalı idarece inceleme ve soruşturma başlatıldığı, soruşturma kapsamında toplanan bilgi ve belgelerden; kurumun açılış izninde olmayan programların uygulandığının, ortaokul öğrencilerine yönelik merkezi sınavlara hazırlık kursları verildiğinin, ayrıca birçok öğretmenin mevzuata aykırı bir biçimde ders verdiğinin anlaşıldığı,
Dava konusu işleme dayanak teşkil eden 5580 sayılı Kanun'un 7. maddesinin 1. fıkrasında, düzenlenen iznin amacı dışında kullanılması fiilinin hangi hallerde mümkün olabileceği kanun koyucu tarafından açık bir şekilde ortaya konulmadığından Kanun'un yaptırımları düzenleyen 7. maddesinin bir bütün olarak değerlendirilmesi ile ancak fiilin hangi şekillerde ortaya çıkabileceğinin belirlenebileceği, para cezası yaptırımı öngörülen fiiller arasında, kurum açma şartlarından birini kaybetme ve Millî Eğitim Temel Kanunu'nun genel ve özel amaçları ile temel ilkelerine uyulmaması şeklinde fiillerin de yer aldığı, Kanun'un sistematiğine göre bahse konu iki ağır fiilin ancak üçüncü kez tekrarlanması halinde kapatma yaptırımı uygulanması yoluna gidilebildiği, dolayısıyla dava konusu işlemin gerekçesini oluşturan izni amacı dışında kullanma fiilinin anılan iki fiilden daha ağır nitelikte olması gerektiği, nitekim iznin amacı dışında kullanıldığının tek bir sefer tespiti halinde bile kurum açma izni iptal edilerek kurumun kapatılması yoluna gidilebildiği,
Belirtilen açıklamalar dikkate alındığında, iznin amacı dışında kullanımının ancak genel amaç olarak kabul edilmesi gereken eğitim amacı dışına çıkılıp başka bir alanda faaliyet gösterilmesi halinde mümkün olabileceği sonucuna varıldığı, bu durumda davalı idarece tespit edilen fiillerin karşılığı olarak 5580 sayılı Kanun'un 7. maddesinin 2. fıkrası kapsamında para cezası şeklinde yaptırım uygulanması gerekirken ölçülülük ilkesini aşacak şekilde iznin amacı dışında kullanıldığından bahisle kurum açma izninin iptal edilerek re'sen kapatılmasına ilişkin dava konusu işlemlerde hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle işlemlerin iptaline karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti : ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ...tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının hukuka ve usule uygun olduğu ve davalı idare tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca davalının istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.
Daire kararının özeti: Danıştay Sekizinci Dairesinin 28/05/2024 tarih ve E:2023/4729, K:2024/3224 sayılı kararıyla;
5580 sayılı Kanun'un 7. maddesinde, kurumların denetimi neticesinde uygulanacak olan yaptırımlarda ikili bir ayrıma gidildiği; amaçsal ve sistematik bir yorumla kanun koyucunun mevzuata aykırı işlemleri aykırılığın ağırlık derecesine göre sınıflandırdığı ve yaptırıma bağladığı; aykırılığın sınıflandırılmasında ise fiilin ağırlığı, eğitim öğretim hizmetinin niteliği, bu fiillerin eğitim öğretim hizmetinin işleyişine olan etkisi ile etki alanı gibi faktörlerin önem arz ettiği,
Öte yandan; özel öğretim kurumlarının denetimi ve gözetimi için belirli bir standart belirlenmesi ve her kurum türü düzeyinde belirlenen standartlara uyulup uyulmadığının kontrolünün saptanabilmesi için; "kurum açma izninde onaylanan program onayları" kapsamında Talim Terbiye Kurulunca onaylanan müfredat dikkate alınarak denetim yapılacağı açık olup kurum açma iznini amacı dışında kullanma yasağının da anılan denetimin sağlanması için öngörülen bir tedbir olduğu,
Mevzuatta ifade edilen "kurum açma izninin amacı dışında kullanılması" halinin, eğitim öğretim faaliyetinin dışına çıkılarak başka bir sektörde faaliyet gösterilmesi durumu ile sınırlanmasının, düzenlemenin lafzı ve ruhuna uygun olmayacağının kabulü gerektiği,
Uyuşmazlıkta; davacı şirkete ait özel öğretim kursunun kurum açma izninde Matematik Bilim Grubu I, II, III, IV (lise ve dengi okullara devam eden) programlarının yer aldığı görülmekle birlikte; anılan kursta mezun ve ortaokul öğrencilerine yönelik Fizik, Kimya, Biyoloji, Edebiyat, Tarih, Coğrafya, Felsefe, Geometri, Fen Bilimleri, İnkılap Tarihi ve İngilizce gibi derslerin de öğretildiğinin anlaşıldığı,
Nitekim; kurs müdürünün 25/07/2022 tarihli ifade tutanağında "...Ancak biz veli ve öğrenci talepleri doğrultusunda mezun ve ortaokul öğrencilerine ara tatillerde eğitim vermek zorunda kaldık. ... Özel Öğretim Kursunda kurum açılış izninde belirtilen "Matematik Bilim Grubu" programı dışında, Fizik, Kimya, Biyoloji, Edebiyat, Tarih, Coğrafya, Felsefe, Geometri, Fen Bilimleri, İnkılap Tarihi ve İngilizce derslerini de yaptık." beyanında bulunarak kurum açma izninde yer almayan programlara yönelik eğitim verildiğinin kabul edildiği,
Bu itibarla; dosyada yer alan bilgi ve belgelerin değerlendirilmesi neticesinde dava konusu işlemlere esas teşkil eden kurum açma izninin amacı dışında kullanılması fiilinin sübuta erdiği anlaşıldığından dava konusu işlemlerin iptaline ilişkin Mahkeme kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun reddine yönelik temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmadığı gerekçesiyle
... Bölge İdare Mahkemesi... İdari Dava Dairesinin... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının bozulmasına karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi ısrar kararının özeti: ... Bölge İdare Mahkemesi ...İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla; davalının istinaf başvurusunun reddi yolundaki ilk kararda ısrar edilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davalı idare tarafından, ortaöğretime veya yükseköğretime giriş sınavlarına hazırlık niteliğinde faaliyette bulunmanın kurs adı altında kurulan özel öğretim kurumları için yasaklandığı, bahse konu faaliyetin kursun kurulma amacının dışında yasaklı bir faaliyet olduğu ve yasa koyucunun yasakladığı bir alanda faaliyet gösterilerek iznin amacı dışında kullanıldığı, davaya konu sübut bulan fiile karşılık gelen yaptırımın 5580 sayılı Kanun'un 7/1. maddesi olduğu, Mahkemenin lafzı açık olan Kanun hükmünü mevzuatın konuluş amacına aykırı şekilde yorumladığı, idare yerine geçerek ceza takdirinde bulunan Mahkemece yerindelik denetimi yapıldığı belirtilerek ısrar kararının bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI: Davacı tarafından, idarece eksikliği tespit edilen tüm ruhsatlar tamamlanmış olduğundan davanın fiilen konusuz kaldığı, ısrar kararının hukuka uygun olduğu, istemin reddi gerektiği savunulmaktadır.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ...'NUN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin reddi ile ısrar kararının değişik gerekçe ile onanması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunca, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
Davacının kurucusu olduğu ... Özel Öğretim Kursuna, "Matematik Bilim Grubu I, II, III, IV" programlarını, 208 program kontenjanı ile uygulamak üzere 04/08/2017 tarihli kurum açma izni verilmiştir.
Adı geçen kurs hakkında, "kurum açılış izninde belirtilen program seviyesi dışında mezun ve ortaokul öğrencilerine yönelik kurs açılarak, kurum açılış izninde belirtilen 'Matematik Bilim Grubu' programı dışında Fizik, Kimya, Biyoloji, Edebiyat, Tarih, Coğrafya, Geometri, Felsefe, Fen Bilimleri, İnkılap Tarihi ve İngilizce derslerinin yapıldığı; kurum açılışında izin alınan programda belirtilen niteliklere sahip öğretmenler dışında farklı bilim grubunda kişilerin izinsiz eğitim personeli olarak çalıştırıldığı" iddialarını içeren 18/03/2022 tarihli CİMER başvurusu üzerine Sakarya Valiliğinin 27/04/2022 tarihli oluruyla soruşturma başlatılmıştır.
Maarif Müfettişlerince düzenlenen ... tarih ve ... sayılı soruşturma raporunda, "...kursta 15/04/2022 tarihinde yerinde yapılan incelemede kurumda açılış izninde belirtilen Matematik Bilim Grubu I, II, III, IV (Lise ve dengi okullara devam eden) programlarının dışında mezun ve ortaokul öğrencilerinin de bulunduğu, lise öğrencilerine Matematik dersleri dışında Tarih, Coğrafya, Türkçe, Biyoloji, Geometri; ortaokul öğrencilerine Türkçe, Matematik, Fen Bilgisi derslerinin verildiğine ilişkin tutanak düzenlendiği, ayrıca Fizik, Kimya, Biyoloji, Edebiyat, Tarih, Coğrafya, Geometri, Felsefe, Fen Bilimleri, İnkılap Tarihi ve İngilizce derslerinin verildiğinin öğrenci ifadeleri ile doğrulandığı ve bu durumun kurum müdürünce de ikrar edildiği, kurumdan alınan öğrenci listesinde lise ve dengi okullara devam eden öğrenciler dışında mezun ve ortaokula giden öğrencilerin de bulunduğunun görüldüğü, bu haliyle sübuta eren iddia ile ilgili olarak 5580 sayılı Kanun'un 7. maddesinde belirtilen 'Kurum açma izni verilen kurumlardan ... söz konusu izni amacı dışında kullandığı tespit edilen kurumların kurum açma izni ve iş yeri açma ve çalışma ruhsatı iptal edilir' hükmü gereğince Hendek Anayurt Sınav Özel Öğretim Kursunun, kurum açma izni ve iş yeri açma ve çalışma ruhsatının iptal edilmesinin uygun olacağı..." yönünde teklifte bulunulmuştur.
Anılan teklif doğrultusunda ... Özel Öğretim Kursunun kapatılmasına ilişkin Sakarya Valiliğinin ... tarih ve ... sayılı işlemi ile işyeri açma ve çalışma ruhsatının iptaline ilişkin ... tarih ve ... sayılı işlemi tesis edilmiş, Sakarya İl Milli Eğitim Müdürlüğünün... tarih ve ... sayılı yazısı ile de kuruma bildirilmiştir.
Bunun üzerine temyizen incelenen dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT :
5580 sayılı Özel Öğretim Kurumları Kanunu'nun "Amaç ve kapsam" başlıklı 1. maddesinde, "Bu Kanunun amacı, Türkiye Cumhuriyeti uyruklu gerçek kişiler, özel hukuk tüzel kişileri veya özel hukuk hükümlerine göre yönetilen tüzel kişiler tarafından açılacak özel öğretim kurumlarına kurum açma izni verilmesi, kurumun nakli, devri, personel çalıştırılması, kurumlara yapılacak malî destek ve bu kurumların eğitim-öğretim, yönetim, denetim ve gözetimi ile yabancılar tarafından açılmış bulunan özel öğretim kurumlarının; eğitim-öğretim, yönetim, denetim, gözetim ve personel çalıştırılmasına ilişkin usûl ve esasları düzenlemektir. Bu Kanun, Türkiye Cumhuriyeti uyruklu gerçek kişiler, özel hukuk tüzel kişileri veya özel hukuk hükümlerine göre yönetilen tüzel kişilerce açılan özel öğretim kurumları ile yabancılar tarafından açılmış bulunan özel öğretim kurumlarını kapsar.",
"Tanımlar" başlıklı 2. maddesinde; "Bu Kanunda geçen;
a) Bakanlık: Millî Eğitim Bakanlığını,
b) Kurum: Okul öncesi eğitim, ilköğretim, ortaöğretim, özel eğitim okulları ile çeşitli kursları, özel öğretim kurslarını, uzaktan öğretim yapan kuruluşları, (…) motorlu taşıt sürücüleri kursları, hizmet içi eğitim merkezleri, (…) özel eğitim ve rehabilitasyon merkezleri, sosyal etkinlik merkezleri, mesleki eğitim merkezleri ile benzeri özel öğretim kurumlarını,
...
ö) Özel öğretim kursu: Kişilerin, Bakanlıkça belirlenmiş bilim gruplarına uygun eğitim ortamlarında, öğrenim seviyelerine, ilgi ve isteklerine uygun öğretim programları doğrultusunda, bilgi, beceri, yetenek ve deneyimlerini geliştirdiği, serbest zamanlarını değerlendirdiği bir bilim grubunda eğitim veren kurumları,... ifade eder.",
''Kurum açma izni'' başlıklı 3. maddesinde, "Bir kurumda öğretime başlayabilmek için kurum açma izni alınması zorunludur. İzin başvuruları ilgili millî eğitim müdürlüğüne yapılır. Valilikçe yapılan inceleme sonucunda açılması uygun görülen okullar dışındaki kurumlara kurum açma izni verilir. Valilikçe açılması uygun görülen okullara ilişkin başvurular ise kurum açma izni verilmek üzere Bakanlığa gönderilir.
...
Kurum açma izni alınmadıkça, kuruma öğrenci kaydı yapılamaz.
Kurum açma izni verilmesi, binanın kullanılış amaçlarına ve Bakanlıkça belirlenen standartlara uygun ve yeterli bulunmasıyla birlikte aşağıdaki şartların yerine getirilmesine bağlıdır:
a) Ders araç-gerecinin kurumun amaç ve ihtiyaçları için yeterli olduğunun bir rapor ile tespit edilmesi.
b) Kurumun; yönetici, öğretmen ve diğer personelinin sayı ve nitelikleri yönünden uygun bulunması ve bu kurumda çalışacaklarının belgelendirilmesi.
c) Kurumun yönetmelikleriyle öğretim programının Bakanlıkça incelenip onanmış olması.
...
Her ne ad altında olursa olsun, eğitim ve öğretim sunmak amacıyla yürütülen faaliyetler Bakanlığın izin ve denetimine tabidir. Bu faaliyetleri yürütenler, özel öğretim kurumları için bu Kanunda öngörülen kurallara uymakla yükümlüdür.
Bu Kanun kapsamındaki eğitim-öğretim faaliyetlerini yapan ancak bu Kanuna uygun olarak kurum açma izni ile iş yeri açma ve çalışma ruhsatı düzenlenmeyen yerleri kuran veya işletenlere brüt asgari ücretin 20 katı idari para cezası uygulanır ve bu yerler valiliklerce kapatılır. Bu fıkranın uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar yönetmelikle belirlenir...",
"Eğitim-öğretim ve kurumların yönetimi" başlıklı 6. maddesinde, "Kurumlarda eğitim-öğretim ve yönetim, 1739 sayılı Milli Eğitim Temel Kanununda ifade edilen Türk Millî Eğitiminin genel amaç ve temel ilkelerine uygun olarak yürütülür.
Kurumlarda uygulanacak öğretim programı ve haftalık ders çizelgesi, resmî kurumlarda uygulanan usûl ve esaslar çerçevesinde belirlenir. Bakanlıkça uygun bulunması durumunda farklı öğretim programları ve haftalık ders çizelgesi de uygulanabilir...",
"Kurum açma izninin iptali, kurumun kapatılması, devri ve nakli" başlıklı 7. maddesinde, "Kurum açma izni verilen kurumlardan iki yıl içerisinde faaliyete başlamayan, faaliyete başladıktan sonra yönetmelikte belirtilen süreden daha fazla izinsiz ara veren veya söz konusu izni amacı dışında kullandığı tespit edilen kurumların kurum açma izni ve iş yeri açma ve çalışma ruhsatı iptal edilir.
Özel öğretim kurumunun;
a) Bakanlıkça onaylı yerleşim planında izinsiz değişiklik yapması,
b) Gerçeğe aykırı veya yanıltıcı reklam ya da ilan vermesi, reklam veya ilanlarda öğrenci resim ya da bilgilerini kullanması,
c) Haftalık ders çizelgesi ve programları Bakanlık izni olmadan kurumda uygulaması,
d) Bu Kanun ve bu Kanuna dayanılarak yürürlüğe konulan yönetmelik ve yönergelerde belirtilen hükümlere aykırı fiillerde bulunması,
e) Mevzuatta belirtilen sayıda personel çalıştırmaması veya mevzuata aykırı personel çalıştırması,
f) 14/6/1973 tarihli ve 1739 sayılı Millî Eğitim Temel Kanununun genel ve özel amaçları ile temel ilkelerine uymaması,
g) Kurum açma şartlarından herhangi birini kaybetmesi,
h) Mevzuata uygun olarak kapatılmaması,
hâllerinde; (a), (b), (c) ve (d) bentlerindeki fiiller için brüt asgari ücretin beş katı; (e) ve (f) bentlerindeki fiiller için brüt asgari ücretin on katı ve (g) bendindeki fiil için brüt asgari ücretin yirmi katı idari para cezası uygulanır. Bu fıkranın (a), (b), (c), (d), (e), (f) ve (g) bentlerindeki fiillerin tekrarı hâlinde idari para cezası miktarı beş kat artırılarak uygulanır ve bu bentlerdeki fiillerin üçüncü kez tekrarlanması hâlinde ise kurum açma izni ile iş yeri açma ve çalışma ruhsatı iptal edilir, (h) bendindeki fiilin işlenmesi hâlinde brüt asgari ücretin yirmi katı idari para cezası verilir ve kurum açma izni ile iş yeri açma ve çalışma ruhsatı iptal edilir. İdari para cezası, kurum açma iznini vermeye yetkili makam tarafından verilir. Bu fıkranın uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar yönetmelikle belirlenir...",
"Denetim, reklâm ve ilânlar" başlıklı 11. maddesinde, "Kurumlar ve bu kurumlarda görevli personel, Bakanlığın denetimi ve gözetimi altındadır..." hükümlerine yer verilmiştir.
20/03/2012 tarih ve 28239 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Milli Eğitim Bakanlığı Özel Öğretim Kurumları Yönetmeliği'nin "Tanımlar" başlıklı 4. maddesinin 1. fıkrasının (ı) bendinde "Program: Örgün ve yaygın özel öğretim kurumlarında uygulanacak düzeyi ile süresi belirlenen ve Bakanlıkça onaylanan öğretim programlarını,"; (ö) bendinde "Bilim grubu: Bakanlıkça lise ve dengi okul öğrencileri ile mezunlarına yönelik onaylanan çerçeve programı doğrultusunda (Ek-15)’te belirlenen grupları,"; (p) bendinde "Özel öğretim kursu: Kişilerin, Bakanlıkça belirlenmiş bilim gruplarına uygun eğitim ortamlarında, ortaöğretim seviyesinde ilgi ve isteklerine uygun öğretim programları doğrultusunda, bilgi, beceri, yetenek ve deneyimlerini geliştirdiği, serbest zamanlarını değerlendirdiği bir bilim grubunda eğitim veren özel öğretim kurumları," hükümlerine yer verilmiş,
Yönetmelik'in "Bakanlıkça ve valilikçe yapılacak işlemler" başlıklı 6. maddesinin 2. fıkrasında "Birinci fıkra kapsamında düzenlenen inceleme raporunda kurum açılışının uygun görülmesi ve yetkili makamlarca yapılan güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması sonucunda Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasında yer alan kişilerin aynı fıkrada belirtilen şartları haiz olduğunun belge ile tespit edilmesi durumunda okul öncesi eğitim kurumu ve sosyal etkinlik merkezlerine ait belgeler, kurum açma izni ile iş yeri açma ve çalışma ruhsatı düzenlenmek üzere beş iş günü içinde, ilkokul, ortaokul, lise ve özel eğitim okullarına ait belgeler ise kurum açma izni ile iş yeri açma ve çalışma ruhsatı düzenlenmek üzere en geç Ağustos ayının ikinci haftasından önce valiliğin uygun görüşü ile birlikte Bakanlığa gönderilir. Diğer kurumlara ise valilikçe uygun görülmesi halinde on beş iş günü içinde kurum açma izni (EK-2) ile iş yeri açma ve çalışma ruhsatı (EK-2/A) düzenlenir."; "Kurum açma izni ile iş yeri açma ve çalışma ruhsatının iptali ile idari para cezaları" başlıklı 9. maddesinin 1. fıkrasında ise "Kanunun 7 nci maddesi hükümlerinde belirtilen durumların gerçekleşmesi hâlinde işlenen fiile veya aynı fiilin tekrarına göre kuruma idari para cezası uygulanır ve/veya kurum açma izni ile iş yeri açma ve çalışma ruhsatı iptal edilir." düzenlemelerine yer verilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
5580 sayılı Kanun’un 6. ve 11. maddelerinde özel öğretim kurumlarında verilecek eğitim öğretimin 1739 sayılı Milli Eğitim Temel Kanunu’nda ifade edilen Türk millî eğitiminin genel amaç ve temel ilkelerine uygun olarak yürütüleceği, bu kurumların Millî Eğitim Bakanlığının denetimi ve gözetimi altında olduğu ifade edilmiştir. Bu bağlamda kanun koyucunun özel öğretim kurumlarında yönetim ve eğitim öğretim alanlarındaki disiplinin korunması ve kurumların yasal düzenlemelere uyumunun sağlanmasına yönelik kademeli bir cezalandırma sistemi içinde kurum açma izni ile işyeri açma ve çalışma ruhsatının iptal edilmesini öngörmek suretiyle etkili bir denetim sistemi kurmayı hedeflediği anlaşılmaktadır.
Bu çerçevede, Kanun'un 7. maddesinde kurumların denetimi neticesinde uygulanacak yaptırımlar bağlamında ayrıma gidilerek kurum açma izni verilen kurumlardan, iki yıl içerisinde faaliyete başlamayan, faaliyete başladıktan sonra yönetmelikte belirtilen süreden daha fazla izinsiz ara veren veya kurum açma iznini amacı dışında kullandığı tespit edilen kurumların doğrudan kurum açma izni ile işyeri açma çalışma ruhsatlarının iptal edileceği belirtilmiş; özel öğretim kurumunun Bakanlıkça onaylı yerleşim planında izinsiz değişiklik yapması, gerçeğe aykırı veya yanıltıcı reklam ya da ilan vermesi, reklam veya ilanlarda öğrenci resim ya da bilgilerini kullanması, haftalık ders çizelgesi ve programları Bakanlık izni olmadan kurumda uygulaması, bu Kanun ve bu Kanun'a dayanılarak yürürlüğe konulan yönetmelik ve yönergelerde belirtilen hükümlere aykırı fiillerde bulunması, mevzuatta belirtilen sayıda personel çalıştırmaması veya mevzuata aykırı personel çalıştırması, 1739 sayılı Millî Eğitim Temel Kanunu'nun genel ve özel amaçları ile temel ilkelerine uymaması ve kurum açma şartlarından herhangi birini kaybetmesi hallerinin ilgili idarece tespiti halinde fiilin ilk kez gerçekleşmesi durumunda idari para cezası, tekrarı halinde katlı (artırılmış) idari para cezası yaptırımı öngörülmüş, üçüncü kez tekrarı halinde ise kurumun kapatılacağı kurala bağlanmıştır.
Söz konusu düzenlemede amaçsal ve sistematik bir yorumla, kanun koyucunun mevzuata aykırı işlemleri, aykırılığın ağırlık derecesine göre sınıflandırdığı ve yaptırıma bağladığı; aykırılığın sınıflandırılmasında ise fiilin ağırlığı, eğitim öğretim hizmetinin niteliği, bu fiillerin eğitim öğretim hizmetinin işleyişine olan etkisi ile etki alanı gibi faktörlerin önem arz ettiği anlaşılmıştır.
Bununla birlikte; özel öğretim kurumlarının denetimi ve gözetimi için belirli bir standart belirlenmesi ve her kurum türü düzeyinde belirlenen standartlara uyulup uyulmadığının kontrolünün saptanabilmesi için "kurum açma izninde onaylanan program" kapsamında Talim Terbiye Kurulunca onaylanan müfredat dikkate alınarak denetim yapılacağı açık olup kurum açma iznini amacı dışında kullanma yasağının da anılan denetimin sağlanması kapsamında öngörülen bir tedbir olduğu görülmektedir.
Dolayısıyla, mevzuatta ifade edilen "kurum açma izninin amacı dışında kullanılması" fiilinin, eğitim öğretim faaliyetinin dışına çıkılarak başka bir amaç için faaliyet gösterilmesi şeklinde yorumlanmasının Kanun'un ilgili hükmünün amacıyla bağdaşmayacağı sonucuna varılmıştır.
Uyuşmazlıkta; davacı şirkete ait özel öğretim kursunda kurum açma izninde yer alan Matematik Bilim Grubu I, II, III, IV (lise ve dengi okullara devam eden) programlarının yanı sıra bu program ve program seviyesi dışında mezun ve ortaokul öğrencilerine yönelik Fizik, Kimya, Biyoloji, Edebiyat, Tarih, Coğrafya, Felsefe, Geometri, Fen Bilimleri, İnkılap Tarihi ve İngilizce derslerinin de verildiği ve bu durumun soruşturma kapsamında elde edilen verilerle sübut bulduğu anlaşılmıştır.
Bu itibarla; davacı şirketin kurucusu olduğu kurumda kurum açma izninde onaylanan programlara uygun olarak eğitim öğretim faaliyetlerinin yürütülmediği, bu haliyle kurum açma izninin amacı dışında kullanıldığının sabit olduğu anlaşıldığından; dava konusu işlemlerde hukuka aykırılık, işlemlerin iptaline ilişkin Mahkeme kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun reddine yönelik temyize konu ısrar kararında hukuki isabet görülmemiştir.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. Davalı idarenin temyiz isteminin kabulüne;
2. Dava konusu işlemlerin yukarıda özetlenen gerekçeyle iptaline ilişkin İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf başvurusunun reddi yolundaki ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı ısrar kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın ... Bölge İdare Mahkemesi... İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 30/10/2025 tarihinde kesin olarak oyçokluğu ile karar verildi.
KARŞI OY
X- 5580 sayılı Kanun'un 7. maddesinin 1. fıkrasında, iki yıl içerisinde faaliyete başlamayan, faaliyete başladıktan sonra yönetmelikte belirtilen süreden daha fazla izinsiz ara veren veya söz konusu izni amacı dışında kullandığı tespit edilen kurumların, kurum açma izninin iptal edileceği düzenlenmiş; aynı maddenin 2. fıkrasının (a) ila (g) bentlerinde ise özel öğretim kurumlarının idari yaptırıma konu fiilleri sayıldıktan sonra bentleri bağlayan hükmünde ihlale konu her bir fiil için -ihlalin niteliğine göre- uygulanacak idari para cezaları belirlenmiş, söz konusu bentlerdeki fiillerin tekrarında idari para cezası miktarının beş kat artırılarak uygulanması, üçüncü tekrarda ise kurum açma izni ile iş yeri açma ve çalışma ruhsatının iptal edilmesi öngörülmüştür.
Kanun koyucu ve idareler, düzenlemeler yaparken hukuk devleti ilkesinin bir gereği olan ölçülülük ilkesiyle bağlıdır. Bu ilke ise “elverişlilik”, “gereklilik” ve “orantılılık” olmak üzere üç alt ilkeden oluşmaktadır. “Elverişlilik”, başvurulan önlemin ulaşılmak istenen amaç için elverişli olmasını, “gereklilik” başvurulan önlemin ulaşılmak istenen amaç bakımından gerekli olmasını “orantılılık” ise başvurulan önlem ve ulaşılmak istenen amaç arasında olması gereken ölçüyü ifade etmektedir. Bir kurala uyulmaması nedeniyle kanun koyucu tarafından belirlenen ve idareler tarafından uygulanan bir yaptırım ile ulaşılmak istenen amaç arasında da “ölçülülük ilkesi” gereğince makul bir dengenin bulunması zorunludur.
Diğer taraftan ceza hukukunda geçerli olan suçun "tipiklik" unsuru; suç sayılan fiilin ceza normundaki soyut tasviri şeklinde tanımlanmaktadır. Dolayısıyla idarelerin belirledikleri kural ihlalleri sonucu ilgililer hakkında idari yaptırım uygulaması durumunda da işlenmiş olduğu iddia edilen fiilin mevzuatta düzenlenen suç tanımına birebir uygun olması gerekmektedir. Verilecek cezayı gerektiren eylemlerin gerek "tipiklik" açısından gerekse maddi açıdan o cezaya uyar nitelikte olmaması halinde "o ceza için" suçun oluşmadığının kabul edilmesi gerekmektedir.
Uyuşmazlıkta; dava konusu işlemlerin davacı şirkete ait özel öğretim kursunun kurum açılış izninde belirtilen Matematik Bilim Grubu programı dışında Fizik, Kimya, Biyoloji, Edebiyat, Tarih, Coğrafya, Geometri, Felsefe, Fen Bilimleri, İnkılap Tarihi ve İngilizce derslerinin de verildiği tespitine istinaden kurum açma izninin amacı dışında kullanıldığından bahisle tesis edildiği görülmektedir.
Dava konusu işleme dayanak teşkil eden yasal düzenlemede yer alan "iznin amacı dışında kullanılması" fiilinin hangi halleri kapsadığı yasa koyucu tarafından madde metninde açık bir şekilde ifade edilmemiş ise de, madde gerekçesinde yer alan "Eğitim öğretime başlayıp daha sonra eğitim faaliyeti yapmadığı halde kurum binasında tabela ve diğer araç gereç bulunmasına rağmen binanın farklı amaçlarla kullanılmasından dolayı olumsuz durumlarla karşılaşıldığından, işyeri açma ve çalışma ruhsatı aldıktan sonra herhangi bir eğitim faaliyeti yapmayarak gereksiz yere Millî Eğitim Bakanlığının ilgili kurumlarının iş yükünü artırması. - Özel öğretim kurumlarının çalışanlarının ve kuruma devam eden öğrenci ve kursiyerlerin mağdur olmaması için ihlal hallerinde kuruma geçici kapatma cezası verilmesi yerine kurucuların maddi olarak cezalandırılmasının daha caydırıcı olacağı. - Maddi zorluk çeken kurumların daha uzun süre açık kalarak kurucunun zararının artmasının ve sürecin gereksiz yere uzamasının engellenmesi, - Kurum açma izni ile işyeri açma ve çalışma ruhsatı almış olmasına rağmen mevzuatta belirtilen şartları yerine getirmeyerek öğrenci, kursiyer ve çalışanların mağduriyetine neden olan kurucuların cezalandırılarak aynı kurucunun yeniden kurum açması durumunda iş ve işlemlerinde mevzuata uygun hareket etmesinin sağlanması, öngörülmektedir." açıklamasından "iznin amacı dışında kullanılması" fiilinin genel amaç olarak kabul edilmesi gereken eğitim amacı dışına çıkılıp başka bir alanda faaliyet gösterilmesini ifade ettiği anlaşılmaktadır. Başka bir ifadeyle, kanun koyucu, eğitim amacının tamamen dışına çıkılması durumunda kurumu kapatma yaptırımı ile cezalandırmaktadır.
Nitekim Kanun'un sistematiğinde kurum açma şartlarından birini kaybetme ve Millî Eğitim Temel Kanununun genel ve özel amaçları ile temel ilkelerine uyulmaması şeklindeki ağır nitelikli fiillere öncelikle para cezası yaptırımı öngörülmüş ve bu fiillerin ancak üçüncü kez tekrarlanması halinde kapatma yaptırımının uygulanması benimsenmişken, dava konusu işlemin gerekçesini oluşturan izni amacı dışında kullanma fiilinin anılan iki fiilden daha ağır nitelikte olması gerektiği kuşkusuzdur. Zira, iznin amacı dışında kullanıldığının tek bir sefer tespiti halinde dahi kurum açma izni iptal edilerek kurumun kapatılması yoluna gidilecektir.
Bu haliyle "amaç dışı kullanım" ifadesinden kastedilenin izin alınan müfredatın dışına çıkılarak eğitim yapılması şeklinde değerlendirilmesinin yasanın özü ile bağdaşmadığı açık olup uyuşmazlık konusu olayda, genel olarak eğitim amacının dışına çıkılmadan, kurum açma izni kapsamında yer almayan bazı derslerin verilmesinin genel amaç olan eğitim amacı dışında sayılamayacağı, bilakis dava konusu işleme sebep teşkil eden fiillerin birer eğitim faaliyeti olduğu, dolayısıyla bu fiillerin 5580 sayılı Kanun'un 7. maddesinin 1. fıkrasında belirtilen ''izni amacı dışında kullanma" olarak nitelendirilemeyeceği, dava konusu işlemde eylem ile öngörülen yaptırım arasında olması gereken tipiklik şartı sağlanmadığı gibi eylem ile uygulanan ceza arasında aranan orantılılık ilkesinin de göz ardı edildiği sonucuna varıldığından dava konusu işlemlerde hukuka uygunluk bulunmamaktadır.
Öte yandan, soruşturma raporu ile tespit edilen fiiller açısından yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri uyarınca davalı idare tarafından yeni bir değerlendirme yapılarak işlem tesis edilebileceği açıktır.
Açıklanan nedenlerle, temyiz isteminin reddi ile temyize konu Bölge İdare Mahkemesinin ısrar kararının belirtilen gerekçe ile onanması gerektiği oyuyla karara katılmıyoruz.