T.C.
D A N I Ş T A Y
İDARİ DAVA DAİRELERİ KURULU
Esas No : 2024/3124
Karar No : 2025/822
TEMYİZ EDENLER : I-(DAVALILAR) : 1-...
2-... Bakanlığı
VEKİLİ : Hukuk Müşaviri ...
II-(DAVALILAR YANINDA MÜDAHİL) :
... Terminal Hizmetleri AŞ
VEKİLİ : Av. ...
KARŞI TARAF (DAVACI) : ... Belediye Başkanlığı
İSTEMİN KONUSU : Danıştay Onuncu Dairesinin 16/09/2024 tarih ve E:2022/5367, K:2024/2929 sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: 07/07/2022 tarih ve 31889 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan, Hatay ili, Erzin ilçesinde bulunan ve sınırları Karara ekli haritada gösterilen alanın, 4737 sayılı Endüstri Bölgeleri Kanunu'nun 4/Ç maddesi uyarınca ... Petrol Ürünleri Terminal Hizmetleri Anonim Şirketi Hatay Özel Endüstri Bölgesi olarak ilan edilmesine ilişkin 06/07/2022 tarih ve 5772 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı'nın iptali istenilmiştir.
Daire kararının özeti: Danıştay Onuncu Dairesinin 16/09/2024 tarih ve E:2022/5367, K:2024/2929 sayılı kararıyla;
Davalı idarelerin davanın ehliyet yönünden reddi gerektiğine ve davanın süresinde açılmadığına ilişkin itirazları yerinde görülmemiş,
4737 sayılı Endüstri Bölgeleri Kanunu'nun "Özel endüstri bölgeleri" başlıklı 4/Ç maddesinin dava konusu Cumhurbaşkanı Kararı'nın tesis edildiği tarihte yürürlükte olan hali ile 06/08/2019 tarih ve 30854 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Endüstri Bölgeleri Yönetmeliği'nin "Tanımlar ve kısaltmalar" başlıklı 3. maddesinin 1. fıkrasının (ç) ve (j) bentleri, "Yer seçimi ve ilan" başlıklı 33. maddesine yer verilerek,
4737 sayılı Kanun'un 4/Ç maddesi ve Endüstri Bölgeleri Yönetmeliği'nin 33. maddesi uyarınca, bir alanın Cumhurbaşkanı Kararı ile özel endüstri bölgesi olarak ilan edilebilmesi için bu alanda gerçekleştirilecek yeni yatırıma ilişkin olarak "ÇED Olumlu” veya “ÇED Gerekli Değildir” kararı alınmış olmasının zorunlu olduğu,
Bu zorunluluk çerçevesinde, dava konusu Cumhurbaşkanı Kararı ile Özel Endüstri Bölgesi olarak ilan edilmeden önce söz konusu alanda, gerçekleştirilmesi planlanan "Propandan Polipropilen Üretme Tesisi, Su Alma Yapısı ve Derin Deniz Deşarjı" projesine ilişkin olarak Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından ... tarih ve ... sayılı Çevresel Etki Değerlendirmesi Olumlu kararı verildiği ve ÇED sürecinin tamamlanmasının ardından Sanayi ve Teknoloji Bakanlığının ... tarih ve ... sayılı yazısı ile başvurunun Cumhurbaşkanlığına sunulması üzerine dava konusu Cumhurbaşkanı Kararı ile Hatay ili, Erzin ilçesinde bulunan ve sınırları Karara ekli haritada gösterilen alan, 4737 sayılı Endüstri Bölgeleri Kanunu'nun 4/Ç maddesi gereğince ... Petrol Ürünleri Terminal Hizmetleri Anonim Şirketi Hatay Özel Endüstri Bölgesi olarak ilan edildiği,
Ancak bahsi geçen ... tarih ve ... sayılı ÇED Olumlu kararının iptali istemiyle açılan dava neticesinde ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla, "...mahallinde yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi üzerine düzenlenen rapora göre, dava konusu ÇED Olumlu kararına dayanak alınan raporda, alanda yaşayan kurbağa türleriyle ilgili yeterli önlemlerin alınmadığı ve bu türlerle alakalı yeterli değerlendirme yapılmadan raporun oluşturulduğu, göçmen kuş türlerinin sayısı ile ilgili olarak oldukça yüksek bir farkın bulunduğu (ÇED raporunda 53 tür belirlenmiş iken, bilirkişiler marifetiyle yapılan incelemede 183 türün mevcut olduğunun anlaşıldığı) ve hem bu türlerle hem de tatlısu ve nil kaplumbağaları ile alakalı olarak yeterli önlemlerin belirlenmediği, kum köpek balıklarının alanın kalabalıklığından ve stresinden etkilenmelerinin kuvvetli bir ihtimal olduğu ve yine deşarj hattı üzerinde hem yuva hem de aktif sahil kertenkelesi türü bireylerin tespit edildiği, deşarj borusunun toprak altına gömülmesi ve boru hattının döşenmesi aşamasında habitatın kazılarak tahrip edileceği, bu kazıların yuvaların yok olmasına ve yuvada yaşayan ergin bireylerin ölümüne neden olacağı, sonuç olarak dava konusu ÇED Olumlu kararının, Kimya ve Kimya Teknolojileri, Tarım ve Toprak, Jeoloji, Çevre Mühendisliği ve Şehir ve Bölge Planlama açısından mevzuata ve kriterlere uygun olduğu; Karasal Hayvanlar, Yaban Hayatı, Deniz Kaplumbağaları ile Deniz Ekosistemi ve Su Ürünleri açısından mevzuata ve kriterlere uygun olmadığı hususlarının bilirkişi raporuyla tespit edilmesi karşısında, dava konusu Kararın belirtilen bölümler yönünden mevzuatın aradığı kriterleri karşılamadığı..." gerekçesiyle ... tarih ve ... sayılı ÇED Olumlu kararının iptaline karar verilmiş olup, anılan kararın, Danıştay Dördüncü Dairesinin 12/06/2024 tarih ve E:2023/13785, K:2024/3951 sayılı kararıyla onanarak kesinleştiği,
Yargı kararıyla iptal edilen idari işlemlerin, tesis edildikleri tarihten itibaren tüm hüküm ve sonuçları ile ortadan kalktığı, dolayısıyla, yargı kararıyla iptal edilen idari işleme bağlı olarak tesis edilen diğer işlemlerin de hukuka aykırı hale geldiği, iptal kararlarının bu özelliği, dava konusu idari tasarruftan önceki hukuki durumun sağlanması gerekliliğinden kaynaklanmakta olup, iptal kararlarının, iptal edilmiş olan idari işlemi hukuk aleminde hiç doğmamış hale getirdiği, nitekim, Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun 17/02/2021 tarih ve E:2020/572, K:2021/305; 21/02/2022 tarih ve E:2021/1511, K:2022/548; 15/06/2022 tarih ve E:2021/2270, K:2022/2177 sayılı kararlarının da bu yönde olduğu,
Bu durumda; dava konusu Cumhurbaşkanı Kararı ile Özel Endüstri Bölgesi olarak ilan edilen alanda gerçekleştirilmesi planlanan "Propandan Polipropilen Üretme Tesisi, Su Alma Yapısı ve Derin Deniz Deşarjı" projesi ile ilgili olarak Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından verilen ... tarih ve ... sayılı ÇED Olumlu kararı, kanun yolu denetiminden geçerek kesinleşen yargı kararlarıyla iptal edilmiş olduğundan, tesis edildiği tarihten itibaren tüm hüküm ve sonuçları ile ortadan kalkmış ve hukuk aleminde hiç doğmamış hale geldiğinden, dava konusu Cumhurbaşkanı Kararı'nın tesis edildiği tarih itibarıyla, özel endüstri bölgesi olarak ilan edilmesi istenilen alanda gerçekleştirilmesi planlanan yatırım projesine ilişkin olarak alınmış hukuka uygun bir ÇED Olumlu kararı bulunduğundan söz edilmesinin mümkün olmadığı,
Bu haliyle, dava konusu 06/07/2022 tarih ve 5772 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı tesis edilirken esas alınan ... tarih ve ... sayılı ÇED Olumlu kararının hukuka aykırılığının yargı kararıyla tespit edilerek iptal edilmiş ve tesis edildiği tarihten itibaren tüm hüküm ve sonuçları ile ortadan kalkarak hukuk aleminde hiç doğmamış hale gelmiş olması nedeniyle dava konusu Cumhurbaşkanı Kararı'nda hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle,
Dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENLERİN İDDİALARI : Davalı idareler ile müdahil tarafından, aynı yatırım konusu ve aynı alan için yeni bir ÇED sürecinin başlatılmış olup, ... İdare Mahkemesinin iptal kararına sebep olan hususlara yönelik düzenlemeler yapıldığı ve Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının ... tarih ve ... sayılı yazısı ile "Propandan Polipropilen Üretme Tesisi, Su Alma Yapısı ve Derin Deniz Projesi” için yeni bir ÇED Olumlu Kararı verildiği, bu kapsamda; dava konusu Cumhurbaşkanı Kararına esas teşkil eden ÇED Olumlu Kararının iptal edilmesinin ardından gerekli düzenlemelerin yapılarak yeni bir ÇED Olumlu Kararının alınmış olmasından dolayı 4737 sayılı Kanun'un “Özel endüstri bölgeleri” başlıklı 4/Ç maddesinin 2. fıkrasının (c) bendindeki başvuru şartının sağlandığının açık olduğu ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davacı tarafından, savunma verilmemiştir.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'UN DÜŞÜNCESİ : Temyiz istemlerinin reddi ile Daire kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunca, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, dosya tekemmül ettiğinden davalılar yanında müdahilin yürütmenin durdurulması istemi hakkında ayrıca bir karar verilmeksizin gereği görüşüldü:
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Danıştay dava dairelerinin nihai kararlarının temyizen incelenerek bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan;
"a) Görev ve yetki dışında bir işe bakılmış olması,
b) Hukuka aykırı karar verilmesi,
c)Usul hükümlerinin uygulanmasında kararı etkileyebilecek nitelikte hata veya eksikliklerin bulunması" sebeplerinden birinin varlığı hâlinde mümkündür.
Temyizen incelenen karar usul ve hukuka uygun olup, temyiz dilekçelerinde ileri sürülen iddialar kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1.Davalı idareler ile müdahilin temyiz istemlerinin reddine,
2.Dava konusu işlemin yukarıda özetlenen gerekçeyle iptaline ilişkin Danıştay Onuncu Dairesinin temyize konu 16/09/2024 tarih ve E:2022/5367, K:2024/2929 sayılı kararının ONANMASINA,
3.Kullanılmayan ...-TL yürütmeyi durdurma harcının istemi hâlinde müdahile iadesine,
4.Kesin olarak, 14/04/2025 tarihinde, oyçokluğu ile karar verildi.
KARŞI OY
X-4737 sayılı Kanun'un 4/Ç maddesi ve Endüstri Bölgeleri Yönetmeliği'nin 33. maddesi uyarınca, bir alanın Cumhurbaşkanı Kararı ile özel endüstri bölgesi olarak ilan edilebilmesi için bu alanda gerçekleştirilecek yeni yatırıma ilişkin olarak "ÇED Olumlu” veya “ÇED Gerekli Değildir” kararı alınmış olması gerekmektedir.
Bu zorunluluk çerçevesinde, dava konusu Cumhurbaşkanı Kararı ile Özel Endüstri Bölgesi olarak ilan edilmeden önce söz konusu alanda, gerçekleştirilmesi planlanan "Propandan Polipropilen Üretme Tesisi, Su Alma Yapısı ve Derin Deniz Deşarjı" projesine ilişkin olarak Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından ... tarih ve ... sayılı Çevresel Etki Değerlendirmesi Olumlu kararı verilmiş ve ÇED sürecinin tamamlanmasının ardından Sanayi ve Teknoloji Bakanlığının ... tarih ve ... sayılı yazısı ile başvurunun Cumhurbaşkanlığına sunulması üzerine dava konusu Cumhurbaşkanı Kararı ile Hatay ili, Erzin ilçesinde bulunan ve sınırları Karara ekli haritada gösterilen alan, 4737 sayılı Endüstri Bölgeleri Kanunu'nun 4/Ç maddesi gereğince ... Petrol Ürünleri Terminal Hizmetleri Anonim Şirketi Hatay Özel Endüstri Bölgesi olarak ilan edilmiştir.
Her ne kadar uyuşmazlık konusu olayda, gerçekleştirilmesi planlanan "Propandan Polipropilen Üretme Tesisi, Su Alma Yapısı ve Derin Deniz Deşarjı" projesi için Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından verilen ... tarih ve ... sayılı "ÇED Olumlu" kararının yargı kararı ile iptaline karar verilmişse de, aynı yatırım konusu ve aynı alan için yeni bir ÇED sürecinin başlatıldığı, ... İdare Mahkemesinin iptal kararına sebep olan hususlara yönelik düzenlemeler yapıldığı ve gelinen aşamada, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının ... tarih ve ... sayılı yazısı ile "Propandan Polipropilen Üretme Tesisi, Su Alma Yapısı ve Derin Deniz Projesi” için yeni bir "ÇED Olumlu" kararı verildiği anlaşıldığından, bu yeni hukuki durum dikkate alınmak suretiyle uyuşmazlık hakkında yeniden karar verilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.
Açıklanan nedenlerle, dava konusu işlemin iptali yolundaki Daire kararının bozulması gerektiği oyuyla, çoğunluk kararına katılmıyoruz.