T.C.
D A N I Ş T A Y
İDARİ DAVA DAİRELERİ KURULU
Esas No : 2024/57
Karar No : 2024/66
BÖLGE İDARE MAHKEMESİ KARARLARI ARASINDAKİ AYKIRILIĞIN GİDERİLMESİ İSTEMİ HAKKINDA KARAR
Ankara Bölge İdare Mahkemesi Başkanlar Kurulunun 20/05/2024 tarih ve E:2024/83, K:2024/83 sayılı kararıyla;
Ticaret Bakanlığı vekili Av.... tarafından, Ankara Bölge İdare Mahkemesi 10. İdari Dava Dairesinin 12/03/2024 tarih ve E:2024/255, K:2024/1154 sayılı kararı ile İstanbul Bölge İdare Mahkemesi 10. İdari Dava Dairesinin 27/03/2024 tarih ve E:2024/1, K:2024/493 sayılı kararı arasındaki aykırılığın giderilmesinin istenmesi nedeniyle,
"Aykırılığın, dava konusu işlemin iptali yolundaki Ankara Bölge İdare Mahkemesi 10. İdari Dava Dairesinin kararı doğrultusunda giderilmesi gerektiği" görüşüyle, 2576 sayılı Bölge İdare Mahkemeleri, İdare Mahkemeleri ve Vergi Mahkemelerinin Kuruluşu ve Görevleri Hakkında Kanun'un 3/C maddesinin 5. fıkrası uyarınca karar verilmesi için dosyanın Danıştaya gönderilmesi üzerine,
Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunca, Tetkik Hâkimi ...'ün açıklamaları dinlendikten sonra konu ile ilgili kararlar ve yasal düzenlemeler incelenerek gereği görüşüldü:
I- AYKIRILIĞIN GİDERİLMESİ İSTEMİNE KONU BÖLGE İDARE MAHKEMESİ KARARLARI :
A- ANKARA BÖLGE İDARE MAHKEMESİ 10. İDARİ DAVA DAİRESİNİN E:2024/255 SAYILI DOSYASINA KONU YARGILAMA SÜRECİ:
Dava konusu istemin özeti: İhracatçı olan davacı şirketin, 2017/9962 sayılı İhracatçılara Hususi Damgalı Pasaport Verilmesine İlişkin Esaslar Hakkında Karar'ın 10. maddesi uyarınca firma yetkilisi M.M.A.'nın işten ayrıldığını zamanında bildirmediğinden bahisle 4 yıl süreyle hususi damgalı pasaport almaya hak kazanamayacağına ilişkin İhracat Genel Müdürlüğünün... tarih ve ... sayılı işleminin iptali istenilmiştir.
Ankara 8. İdare Mahkemesinin 09/11/2023 tarih ve E:2023/1302, K:2023/2061 kararının özeti:
Davacı şirket tarafından, 28/02/2023 tarihinde işten ayrılan personelinin işten ayrıldığının yaklaşık iki ay sonra bildirildiği anlaşılmakta ise de, ... sayılı İhracatçılara Hususi Damgalı Pasaport Verilmesine İlişkin Esaslar Hakkında Karar'ın 10. maddesinin 07/10/2020 tarih ve 31267 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 3064 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile değiştirilmeden önceki halinde hususi damgalı pasaport alabilme şartlarının kaybının bildirilme süresinin 15 gün olarak düzenlendiği, değişiklik sonrası ise 15 günlük süre yerine 'derhal' ifadesine yer verildiği, bahse konu ifadenin muğlak bir ifade olduğu, davalı idarece anılan değişiklik sonrasında derhal ifadesinden kastın 3 iş günü olarak uygulanmasına dair karar alındığı ve kararın davacı şirkete resmi herhangi bir tebligat ile bildirilmediği, söz konusu bildirimin 3 iş günü içinde yapılmamasından davacının sorumlu olduğunu kabul etmenin hakkaniyete uygun olmadığı göz önüne alındığında, davacı şirketin 4 yıl süreyle hususi damgalı pasaport almaya hak kazanamayacağına dair dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı sonuç ve kanaatine varıldığı gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.
Ankara Bölge İdare Mahkemesi 10. İdari Dava Dairesinin 12/03/2024 tarih ve E:2024/255, K:2024/1154 sayılı kararının özeti :
Kararın usul ve hukuka uygun olduğu, kaldırılmasını gerektiren bir neden bulunmadığı gerekçesiyle istinaf başvurusunun reddine kesin olarak karar verilmiştir.
B- İSTANBUL BÖLGE İDARE MAHKEMESİ 10. İDARİ DAVA DAİRESİNİN E:2024/1 SAYILI DOSYASINA KONU YARGILAMA SÜRECİ:
Dava konusu istemin özeti: İhracatçı olan davacı şirketin, 2017/9962 sayılı İhracatçılara Hususi Damgalı Pasaport Verilmesine İlişkin Esaslar Hakkında Karar'ın 10. maddesi uyarınca firma yetkilisi Ö.G.'nin işten ayrıldığını zamanında bildirmediğinden bahisle 4 yıl süreyle hususi damgalı pasaport almaya hak kazanamayacağına ilişkin İstanbul Pasaport Dış Ticaret İşletmeleri Müdürlüğünün ...tarih ve ... sayılı işleminin iptali istenilmiştir.
İstanbul 4. İdare Mahkemesinin 28/09/2023 tarih ve E:2022/2866, K:2023/1862 sayılı kararının özeti:
Olayda, davacı şirketin yetkililerinden Ö.G.'nin 02/08/2022 tarihinde şirketten ayrıldığı, fakat davacı şirket tarafından, söz konusu şahsın ayrıldığına ilişkin gerekli bilgilendirmenin, 3 iş günü içerisinde (en son 05/08/2022 tarihi cuma gününe kadar) davalı idareye yapılması gerekirken bu tarihten sonraki bir tarih olan 12/09/2022 tarihinde yapıldığının görüldüğü,
Bu durumda, davacı şirket tarafından ilgili mevzuat hükümleri doğrultusunda gerekli bildirimlerin yapılmadığının açık olduğu, mevzuatta yer alan hükümler doğrultusunda davacı şirketin 4 yıl süreyle hususi damgalı pasaport almaya hak kazanamayacağına ilişkin tesis edilen dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.
İstanbul Bölge İdare Mahkemesi 10. İdari Dava Dairesinin 27/03/2024 tarih ve E:2024/1, K:2024/493 sayılı kararının özeti :
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinde düzenlenen kararın kaldırılması sebeplerinin bulunmadığı gerekçesiyle istinaf başvurusunun reddine kesin olarak karar verilmiştir.
II-İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY:
Uyuşmazlıklarda, ihracatçı şirketler tarafından, bünyelerinde çalışan ve adına hususi pasaport düzenlenmiş bulunan kişilerin işten ayrılmalarını müteakip, bu hususun hususi damgalı pasaport alabilme şartının kaybı olarak 2017/9962 sayılı İhracatçılara Hususi Damgalı Pasaport Verilmesine İlişkin Esaslar Hakkında Karar'ın 07/10/2020 tarih ve 31267 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 3064 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile değişik 10. maddesi uyarınca bildirilmemesi üzerine, bahsi geçen şirketlerin 4 yıl süreyle hususi damgalı pasaport almaya hak kazanamayacaklarına ilişkin tesis edilen işlemlere karşı açtıkları davalarda aynı konuda verilen farklı nitelikteki kararların kesinleşmesi üzerine incelenen aykırılığın oluştuğu görülmüştür.
İLGİLİ MEVZUAT:
1-5682 sayılı Pasaport Kanunu:
Hususi pasaportlar
Madde 14 - (Değişik:25/6/1958-7154/1 md.)
A) (Değişik:28/5/1988-3463/2 md.) Hususi damgalı pasaportlar; (...)
(Ek paragraf:15/7/2016-6728/7 md.) Yıllık ortalama ihracat değerlerine göre yapılan sınıflandırmada; son üç yılda yıllık ortalama ihracat tutarı Cumhurbaşkanının belirleyeceği değerin üzerinde olan firma yetkililerine, Türk Ceza Kanununun 53 üncü maddesinde belirtilen süreler geçmiş olsa bile; kasten işlenen bir suçtan dolayı bir yıl veya daha fazla süreyle hapis cezasına ya da affa uğramış olsa bile; Devletin güvenliğine karşı suçlar, anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçlar, zimmet, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, güveni kötüye kullanma, hileli iflas, ihaleye fesat karıştırma, edimin ifasına fesat karıştırma, suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama veya kaçakçılık suçlarından mahkum olmamaları kaydıyla, Cumhurbaşkanınca belirlenen esaslara göre dört yıl süreyle hususi damgalı pasaport verilebilir. (...)
2-23/03/2017 tarih ve 30016 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 2017/9962 sayılı İhracatçılara Hususi Damgalı Pasaport Verilmesine İlişkin Esaslar Hakkında Karar:
Amaç ve kapsam
Madde 1 - (1) Bu Kararın amacı, 15/7/1950 tarihli ve 5682 sayılı Pasaport Kanununun 14 üncü maddesi kapsamında, bu Kararda belirlenen tutarda ihracat yapan firma yetkililerine hususi damgalı pasaport verilmesine ilişkin esasları belirlemektir.
Dayanak
Madde 2 - (1) Bu Karar, 5682 sayılı Pasaport Kanunun 14 üncü maddesinin (A) bendine dayanılarak hazırlanmıştır.
Hususi damgalı pasaport yerilecek kişiler
Madde 4 - (Değişik:24/10/2018-214 s. CB. Kararı/1 md.) (1) Sonuç takvim yılı itibarıyla, yıllık ortalama 5 inci maddede belirtilen tutarda ihracat yapan firmaların yetkililerine, 26/9/2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanununun 53 üncü maddesinde belirtilen süreler geçmiş olsa bile; kasten işlenen bir suçtan dolayı bir yıl veya daha fazla süreyle hapis cezasına ya da affa uğramış olsa bile; Devletin güvenliğine karşı suçlar, anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçlar, zimmet, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, güveni kötüye kullanma, hileli iflas, ihaleye fesat karıştırma, edimin ifasına fesat karıştırma, suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama veya kaçakçılık suçlarından mahkûm olmamaları, ayrıca devletin güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya topluluklara üyelik, mensubiyet, iltisak ya da bunlarla irtibatlarının bulunmaması kaydıyla, dört yıl süreyle hususi damgalı pasaport verilebilir. Bu Karar uyarınca hususi damgalı pasaport alabilecek durumda bulunanların eş ve çocuklarına hususi damgalı pasaport verilmez.
İhracat tutarı
Madde 5 - (1) Son üç takvim yılı itibarıyla, yıllık ortalama ihracatı 500 bin ABD Doları ile 10 milyon ABD Doları arasında (10 milyon ABD Doları dahil) olan firmaların 1 (bir), 10 milyon ABD Doları üzeri ile 25 milyon ABD Doları arasında (25 milyon ABD Doları dahil) olan firmaların 2 (iki), 25 milyon ABD Doları üzeri ile 50 milyon ABD Doları arasında (50 milyon ABD Doları dahil) olan firmaların 3 (üç), 50 milyon ABD Doları üzeri ile 100 milyon ABD Doları arasında (100 milyon ABD Doları dahil) olan firmaların 4 (dört), 100 milyon ABD Doları üzerinde olan firmaların 5 (beş) yetkilisine hususi damgalı pasaport verilebilir.
Firma yetkilileri
Madde 7 - (1) İhracat yapan firmaların sahipleri, ortakları veya çalışanlarına hususi damgalı pasaport verilebilir. Firmanın sahip veya ortaklarının bir tüzel kişi olması halinde bu tüzel kişiliğin sahipleri, ortakları veya çalışanlarına da hususi damgalı pasaport verilebilir.
Pasaportların iadesi, iptali ve bildirim
Madde 10 - (Değişik:07/10/2020-3064 s. CB. Kararı/6 md.) (1) Hususi damgalı pasaport alan firma yetkilileri, pasaportun geçerlilik süresi içerisinde hususi damgalı pasaport alabilme şartlarından herhangi birini kaybetmeleri halinde pasaportunu derhal iade etmekle yükümlüdür. Bu durum, firma tarafından formu onaylayan bölge müdürlüğüne, bölge müdürlüğünce de derhal pasaportu veren il nüfus ve vatandaşlık müdürlüğüne bildirilir ve pasaport bu il nüfus ve vatandaşlık müdürlüğünce iptal edilir. İade yükümlülüğünü yerine getirmediği tespit edilen firma yetkililerine ve bildirim yükümlülüğünü yerine getirmediği tespit edilen firmanın diğer yetkililerine dört yıl müddetle hususi damgalı pasaport verilmez.
3-2576 sayılı Bölge İdare Mahkemeleri, İdare Mahkemeleri ve Vergi Mahkemelerinin Kuruluşu ve Görevleri Hakkında Kanun:
Bölge idare mahkemesi başkanlar kurulu:
Madde 3/C- (Ek:18/6/2014-6545/6 md.)
...
4. Bölge idare mahkemesi başkanlar kurulunun görevleri şunlardır:
...
c) Benzer olaylarda, bölge idare mahkemesi dairelerince verilen kesin nitelikteki kararlar arasında veya farklı bölge idare mahkemeleri dairelerince verilen kesin nitelikteki kararlar arasında aykırılık veya uyuşmazlık bulunması hâlinde; resen veya ilgili bölge idare mahkemesi dairelerinin ya da istinaf yoluna başvurma hakkı bulunanların bu aykırılığın veya uyuşmazlığın giderilmesini gerekçeli olarak istemeleri üzerine, istemin uygun görülmesi hâlinde kendi görüşlerini de ekleyerek Danıştaydan bu konuda karar verilmesini istemek.
...
5. (Değişik:17/10/2019-7188/7 md.) Dördüncü fıkranın (c) bendine göre yapılacak istemler, konusuna göre İdari veya Vergi Dava Daireleri Kuruluna iletilir. İlgili dava daireleri kurulunca üç ay içinde karar verilir. Aykırılık veya uyuşmazlığın giderilmesine ilişkin olarak bu fıkra uyarınca verilen kararlar kesindir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME :
İncelemeye konu başvuruda giderilmesi istenen aykırılığı; ihracatçı şirketlerin, hususi damgalı pasaport alabilme şartlarının kaybı sebeplerinden biri olan, bünyelerinde çalışan ve adına hususi pasaport düzenlenen kişilerin işten ayrılmalarını bildirme yükümlülüğünün süresi yönünden, 2017/9962 sayılı İhracatçılara Hususi Damgalı Pasaport Verilmesine İlişkin Esaslar Hakkında Karar'ın 07/10/2020 tarih ve 31267 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 3064 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile değişik 10. maddesinde yer verilen "derhal" kelimesinin nasıl anlaşılması gerektiği hususu oluşturmaktadır.
2017/9962 sayılı İhracatçılara Hususi Damgalı Pasaport Verilmesine İlişkin Esaslar Hakkında Karar'ın 10. maddesinde; "(1) Hususi damgalı pasaport alan firma yetkilileri, hususi damgalı pasaport alabilme şartlarından herhangi birini taşımadığının sonradan anlaşıldığı veya pasaportun geçerlilik süresi içerisinde bu şartlardan herhangi birini kaybettiği tarihi izleyen 15 gün içerisinde hususi damgalı pasaportlarını iade etmekle yükümlüdür. Bu durum, firma tarafından derhal formu onaylayan bölge müdürlüğüne, bölge müdürlüğünce derhal pasaportu veren il emniyet müdürlüğüne bildirilir ve pasaport emniyet müdürlüğünce iptal edilir. İade yükümlülüğünü yerine getirmediği tespit edilen firma yetkililerine ve bildirim yükümlülüğünü yerine getirmediği tespit edilen firmanın diğer yetkililerine on yıl müddetle hususi damgalı pasaport verilmez." düzenlemesine yer verilmişken, 07/10/2020 tarih ve 31267 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 3064 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı'nın 6. maddesi ile anılan hüküm, "(1) Hususi damgalı pasaport alan firma yetkilileri, pasaportun geçerlilik süresi içerisinde hususi damgalı pasaport alabilme şartlarından herhangi birini kaybetmeleri halinde pasaportunu derhal iade etmekle yükümlüdür. Bu durum, firma tarafından formu onaylayan bölge müdürlüğüne, bölge müdürlüğünce de derhal pasaportu veren il nüfus ve vatandaşlık müdürlüğüne bildirilir ve pasaport bu il nüfus ve vatandaşlık müdürlüğünce iptal edilir. İade yükümlülüğünü yerine getirmediği tespit edilen firma yetkililerine ve bildirim yükümlülüğünü yerine getirmediği tespit edilen firmanın diğer yetkililerine dört yıl müddetle hususi damgalı pasaport verilmez." şeklinde değiştirilmiştir.
Buna göre, İhracatçılara Hususi Damgalı Pasaport Verilmesine İlişkin Esaslar Hakkında Karar'ın 10. maddesinde, hususi damgalı pasaport alan firma yetkililerinin, hususi damgalı pasaport alabilme şartlarından herhangi birini taşımadığının sonradan anlaşıldığı veya pasaportun geçerlilik süresi içerisinde bu şartlardan herhangi birini kaybettiği tarihi izleyen 15 gün içerisinde pasaportlarını iade etmekle yükümlü oldukları, bu durumun, firma tarafından derhal formu onaylayan bölge müdürlüğüne, bölge müdürlüğünce derhal pasaportu veren il emniyet müdürlüğüne bildirileceği düzenlenmişken, yapılan değişiklikle, söz konusu durumda firma yetkililerinin pasaportunu derhal iade etme ve bu durumun firma tarafından formu onaylayan bölge müdürlüğüne, bölge müdürlüğünce de derhal pasaportu veren il nüfus ve vatandaşlık müdürlüğüne bildirme yükümlülüğü getirilmiştir.
Öte yandan, İhracatçılara Hususi Damgalı Pasaport Verilmesine İlişkin Esaslar Hakkında Karar'ın 10. maddesinde yapılan değişiklikten sonra madde metninde yer alan "derhal" ibaresi yönünden uygulama birliğinin sağlanması amacıyla "hususi damgalı pasaport alabilme şartlarının kaybının bildirilme süresinin 3 iş günü olarak uygulanmasına karar verildiği"nin, Ticaret Bakanlığı İhracat Genel Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı yazısı ile Bölge Müdürlüklerine,... tarih ve ... sayılı yazısı ile de hususi damgalı pasaport hakkından faydalanan firmalara bilgilendirme yapılması için İhracatçı Birlikleri Genel Sekreterliklerine bildirildiği görülmüştür.
Türk Dil Kurumu sözlüğünde "derhal" kelimesi, "çabucak"; "çabucak" kelimesi ise, "çok çabuk olarak, kısa sürede; aceleten, acilen, alelacele, anında, bir anda..." şeklinde tanımlanmıştır.
Aykırılığın giderilmesine konu uyuşmazlıklara ilişkin dosyaların incelenmesinden, İhracatçılara Hususi Damgalı Pasaport Verilmesine İlişkin Esaslar Hakkında Karar'ın 10. maddesi değiştirilmeden önce, hususi damgalı pasaport alabilme şartlarının kaybının, madde metninde "derhal" bildirileceği belirtilen firma tarafından bildirilme süresinin 15 gün olarak uygulandığı, maddedeki değişiklik sonrası ise, firma yetkililerinin pasaportu iade etme süresi olan 15 günlük süre yerine "derhal" ifadesine yer verilmesi nedeniyle "derhal" ifadesinin 3 iş günü olarak uygulanmasına dair karar alındığı, buna rağmen davacı firmalarca 1 ayı geçkin sürelerde bildirimde bulunulduğu anlaşılmaktadır.
Bu durumda, "derhal" kelimesinin sözlük anlamının çabucak olması, davalı idarece "derhal" kelimesinin 3 iş günü olarak uygulanması yönünde karar alınması, anılan kararın da yürürlükte bulunması karşısında, 15 gün olarak düzenlenen süre yerine "derhal" kelimesi getirilerek yapılan değişiklikle, bildirim yükümlülüğü için 15 günden daha az bir sürenin öngörüldüğü sonucuna varılmaktadır.
III- SONUÇ:
Açıklanan nedenlerle; Bölge İdare Mahkemesi kararları arasındaki aykırılığın, "2017/9962 sayılı İhracatçılara Hususi Damgalı Pasaport Verilmesine İlişkin Esaslar Hakkında Karar'ın 10. maddesinde yer verilen 'derhal' kelimesinin '15 günden daha az' olarak anlaşılması gerektiği" doğrultusunda giderilmesine, kesin olarak, 11/12/2024 tarihinde oyçokluğu ile karar verildi.
KARŞI OY X- 2576 sayılı Bölge İdare Mahkemeleri, İdare Mahkemeleri ve Vergi Mahkemelerinin Kuruluşu ve Görevleri Hakkında Kanun'a 18/06/2014 tarih ve 6545 sayılı Kanun ile eklenen 3/C maddesinin 4. fıkrasının (c) bendinde, "Benzer olaylarda, bölge idare mahkemesi dairelerince verilen kesin nitelikteki kararlar arasında veya farklı bölge idare mahkemeleri dairelerince verilen kesin nitelikteki kararlar arasında aykırılık veya uyuşmazlık bulunması hâlinde; resen veya ilgili bölge idare mahkemesi dairelerinin ya da istinaf yoluna başvurma hakkı bulunanların bu aykırılığın veya uyuşmazlığın giderilmesini gerekçeli olarak istemeleri üzerine, istemin uygun görülmesi hâlinde kendi görüşlerini de ekleyerek Danıştaydan bu konuda karar verilmesini istemek" bölge idare mahkemesi başkanlar kurulunun görevleri arasında sayılmış; 17/10/2019 tarih ve 7188 sayılı Kanun'un 7. maddesi ile değişik 5. fıkrasında ise, dördüncü fıkranın (c) bendine göre yapılacak istemlerin, konusuna göre İdari veya Vergi Dava Daireleri Kuruluna iletileceği; ilgili dava daireleri kurulunca üç ay içinde karar verileceği; aykırılık veya uyuşmazlığın giderilmesine ilişkin olarak bu fıkra uyarınca verilen kararların kesin olduğu kurala bağlanmıştır.
Anılan maddenin gerekçesinde de, bölge idare mahkemesi dairelerinin benzer konularda birbiriyle çelişen kararlar vermesini önlemek amacıyla bu tür kararların Danıştay Başkanlığına gönderilmesinin sağlanması konusunda bölge idare mahkemesi başkanlar kurulunun görevlendirildiği belirtilmiştir.
Bu kapsamda, yukarıda yer verilen Kanun metni ve gerekçesi bir bütün olarak değerlendirildiğinde, aykırılığın giderilmesi müessesesinden beklenen amacın, benzer olaylarda, aynı veya farklı bölge idare mahkemeleri dairelerince verilen kesin nitelikteki kararlar arasında süregelen aykırılıkların giderilmesi suretiyle kararlardaki hukukî istikrarın sağlanması olduğu anlaşılmaktadır.
İncelemeye konu başvuruda giderilmesi istenen aykırılık, Ankara Bölge İdare Mahkemesi 10. İdari Dava Dairesi ve İstanbul Bölge İdare Mahkemesi 10. İdari Dava Dairesi kararları arasında ortaya çıkmış olup, söz konusu aykırılığın, ihracatçı şirketlerin, hususi damgalı pasaport alabilme şartlarının kaybı olarak bünyelerinde çalışan ve adına hususi pasaport düzenlenen kişilerin işten ayrılmalarını bildirme yükümlülüğünün süresi yönünden, 2017/9962 sayılı İhracatçılara Hususi Damgalı Pasaport Verilmesine İlişkin Esaslar Hakkında Karar'ın 07/10/2020 tarih ve 31267 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 3064 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile değişik 10. maddesinde yer verilen "derhal" kelimesinin nasıl anlaşılması gerektiği hususundan kaynaklandığı görülmektedir.
2017/9962 sayılı İhracatçılara Hususi Damgalı Pasaport Verilmesine İlişkin Esaslar Hakkında Karar'ın 10. maddesinde; "(1) Hususi damgalı pasaport alan firma yetkilileri, hususi damgalı pasaport alabilme şartlarından herhangi birini taşımadığının sonradan anlaşıldığı veya pasaportun geçerlilik süresi içerisinde bu şartlardan herhangi birini kaybettiği tarihi izleyen 15 gün içerisinde hususi damgalı pasaportlarını iade etmekle yükümlüdür. Bu durum, firma tarafından derhal formu onaylayan bölge müdürlüğüne, bölge müdürlüğünce derhal pasaportu veren il emniyet müdürlüğüne bildirilir ve pasaport emniyet müdürlüğünce iptal edilir. İade yükümlülüğünü yerine getirmediği tespit edilen firma yetkililerine ve bildirim yükümlülüğünü yerine getirmediği tespit edilen firmanın diğer yetkililerine on yıl müddetle hususi damgalı pasaport verilmez." düzenlemesine yer verilmişken, 07/10/2020 tarih ve 31267 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 3064 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı'nın 6. maddesi ile anılan hüküm, "(1) Hususi damgalı pasaport alan firma yetkilileri, pasaportun geçerlilik süresi içerisinde hususi damgalı pasaport alabilme şartlarından herhangi birini kaybetmeleri halinde pasaportunu derhal iade etmekle yükümlüdür. Bu durum, firma tarafından formu onaylayan bölge müdürlüğüne, bölge müdürlüğünce de derhal pasaportu veren il nüfus ve vatandaşlık müdürlüğüne bildirilir ve pasaport bu il nüfus ve vatandaşlık müdürlüğünce iptal edilir. İade yükümlülüğünü yerine getirmediği tespit edilen firma yetkililerine ve bildirim yükümlülüğünü yerine getirmediği tespit edilen firmanın diğer yetkililerine dört yıl müddetle hususi damgalı pasaport verilmez." şeklinde değiştirilmiştir.
Aykırılığın giderilmesine konu uyuşmazlıklara ilişkin dosyaların incelenmesinden, İhracatçılara Hususi Damgalı Pasaport Verilmesine İlişkin Esaslar Hakkında Karar'ın 10. maddesi değiştirilmeden önce, hususi damgalı pasaport alabilme şartlarının kaybının, madde metninde "derhal" bildirileceği belirtilen firma tarafından bildirilme süresinin 15 gün olarak uygulandığı, maddedeki değişiklik sonrası ise, firma yetkililerinin pasaportu iade etme süresi olan 15 günlük süre yerine "derhal" ifadesine yer verilmesi nedeniyle "derhal" ifadesinin 3 iş günü olarak uygulanmasına dair karar alındığı, buna rağmen davacı firmalarca 1 ay 10 gün ve 2 ay gibi sürelerde bildirimde bulunulduğu anlaşılmaktadır.
Türk Dil Kurumu sözlüğünde "derhal" kelimesi, "çabucak"; "çabucak" kelimesi ise, "çok çabuk olarak, kısa sürede; aceleten, acilen, alelacele, anında, bir anda..." olarak tanımlanmıştır.
Buna göre, İhracatçılara Hususi Damgalı Pasaport Verilmesine İlişkin Esaslar Hakkında Karar'ın 10. maddesinde 15 gün olarak düzenlenen süre yerine "derhal" kelimesi getirilerek, diğer bir ifadeyle sayısal olarak herhangi bir süreye yer verilmeyerek yapılan değişiklikle, firmaların bildirim yükümlülüğünün mümkün olan en kısa sürede yerine getirilmesinin öngörüldüğü, ancak bunun için de, firmaların özelinde meydana gelebilecek durumlarda bildirimde bulunulan sürenin miktarı gibi her bir olayın ayrı değerlendirilmesi gerektiği, "derhal" kelimesinin sözlük anlamı dikkate alındığında da, uygulanmasının olayına göre değişiklik gösterebileceği, diğer taraftan, "3 iş günü olarak uygulama" kararının bile aslında uygulamada birliğin sağlanması amacıyla ilgililerin lehine olarak alındığı anlaşılmaktadır.
Aykırılığın giderilmesi istemine konu kararlardan Ankara Bölge İdare Mahkemesi 10. İdari Dava Dairesi kararına konu uyuşmazlığa bakıldığında, davacı firmanın, bildirim yükümlülüğüne konu çalışanının işten çıkarıldığı süreçte şirket ortaklarının, müdürünün, mali müşavirinin değiştiği ve bu nedenle bildirim yapmasının mümkün olmadığı iddiasının bulunduğu, İstanbul Bölge İdare Mahkemesi 10. İdari Dava Dairesi kararına konu uyuşmazlıkta ise bu yönde bir iddianın bulunmadığı görülmüştür.
Bu durumda, davacı firmaların 4 yıl süreyle hususi damgalı pasaport alma hakkından mahrum kalmalarının temelinde, hususi damgalı pasaport alabilme şartlarının kaybını derhal bildirmeme şartı yer alsa da, "derhal" kelimesinin uygulanması bakımından dosyalardaki bilgiler her uyuşmazlıkta birbirinden farklı olabileceğinden; bildirim yükümlülüğü bulunan firmalar bakımından her bir olay ayrı ayrı dikkate alınarak yapılacak değerlendirme sonrası yükümlülüğün yerine getirilip getirilmediğinin değerlendirilmesi gerektiği sonucuna varılmaktadır.
Bu itibarla, davacı firmaların hususi damgalı pasaport alabilme şartlarının kaybını bildirmelerinde "derhal" kelimesinin nasıl uygulanması gerektiği hususunu konu edinen uyuşmazlıkların, belirli bir ilke ve esasa bağlanmasına olanak bulunmamakta olup, aykırılığın veya uyuşmazlığın giderilmesine karar verilebilmesi için 2576 sayılı Kanun'un 3/C maddesinin 4. fıkrasının (c) bendinde öngörülen benzer olay koşulu gerçekleşmediğinden istemin reddi gerekmektedir. Açıklanan nedenlerle; 2576 sayılı Kanun'un 3/C maddesinin 4. fıkrasının (c) bendi kapsamında bulunmayan aykırılığın giderilmesi isteminin reddi gerektiği oyuyla, karara katılmıyoruz.