T.C.
D A N I Ş T A Y
İDARİ DAVA DAİRELERİ KURULU
Esas No : 2024/729
Karar No : 2024/1306
TEMYİZ EDEN (DAVALI) : ... Bakanlığı
VEKİLİ : Av....
KARŞI TARAF (DAVACILAR) : 1- ... 2- ...3- ... 4- ...
VEKİLİ : Av. ...
İSTEMİN KONUSU:... İdare Mahkemesinin... tarih ve E:..., K:... sayılı ısrar kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: ... Nolu T Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumunda hükümlü olarak bulunan yakınları ...'in 03/02/2014 tarihinde intihar girişiminde bulunması sonrasında kaldırıldığı hastanede 08/02/2014 tarihinde hayatını kaybetmesinde davalı idarenin hizmet kusuru bulunduğundan bahisle oluştuğu ileri sürülen zararlara karşılık ...'in annesi ve çocukları olan davacıların her biri için ayrı ayrı 2.000,00'er.TL maddi, 10.000,00'er TL manevi olmak üzere toplam 8.000,00 TL maddi, 40.000,00 TL manevi tazminatın davalı idarece ödenmesine karar verilmesi istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:...9, K:... sayılı kararıyla; davacıların yakını ...'in ceza infaz kurumu yönetimine yaşadığı cilt sorunları nedeniyle kullandığı ilaçlardan ötürü belli bir süre çıplak durması gerektiğini, tek başına kalabileceği bir ortam sağlanmasını, can güvenliğinin bulunmadığını, hasımları ile aynı koğuşta kalmaya zorlandığını belirterek müteaddit defalar başvuruda bulunduğu ve bu sebeple birçok defa açlık grevine girdiği, daha önce psikolojik sorunları nedeniyle ... Ruh ve Sinir Hastalıkları Hastanesinde tedavi gören ve ilaç içmek suretiyle intihara teşebbüs eden hükümlüye disiplin cezaları verildiği, psikolojik sorunlar yaşadığı açık olan ve bu sebeple intihar eğilimi gösteren ...'in tam teşekküllü bir ruh ve sinir hastalıkları hastanesine sevkinin yapılarak etkili bir tedavi imkanının sağlanmadığı, ceza infaz kurumunun psiko-sosyal yardım servisinin karşılıklı görüşmeden öteye gitmeyen yetersiz müdahalesi ile yetinildiği, yaşadığı psikolojik sorun ile uygun ve etkili bir tedavi imkanı sağlanmadığından intihara eğilimi olan ...'in ölümünde davalı idarenin %50 oranında kusurlu olduğu, bu kusur durumuna göre davacıların olay nedeniyle uğradıkları maddi zararlarının tespiti için hazırlatılan 09/12/2015 tarihli bilirkişi raporunda, Hanım Kaya'nın %50 kusur oranına göre destekten yoksun kalma zararının 7.574,23 TL olduğu, diğer davacılar yönünden maddi zarar oluşmadığının tespit edilmesi karşısında, taleple bağlı kalınarak, anne Hanım Kaya'nın maddi tazminat isteminin kabulü ile 2.000,00 TL maddi tazminatın adı geçen davacıya idarece ödenmesine, diğer davacıların maddi tazminat istemlerinin reddine; manevi tazminat istemlerinin ise, olayın gelişimi, davacı çocukların olay tarihindeki yaşları ve davalı idarenin kusur oranı dikkate alınarak kabulüne ve her bir davacı için ayrı ayrı olmak üzere 10.000,00'er TL manevi tazminatın davalı idarece davacılara ödenmesine karar verilmiştir.
Daire kararının özeti: Danıştay Onuncu Dairesinin 29/06/2021 tarih ve E:2016/2734, K:2021/3717 sayılı kararıyla;
A) İdare Mahkemesi Kararının Manevi Tazminat İstemlerinin Kabulüne Yönelik Kısmı Yönünden:
İdare ve vergi mahkemelerinin nihai kararlarının temyizen bozulmasının, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkün olduğu,
İdare Mahkemesi kararının manevi tazminat istemlerinin kabulüne ilişkin kısmı usul ve hukuka uygun olup, dilekçede ileri sürülen temyiz nedenlerinin kararın bu kısmının bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmediği,
B) İdare Mahkemesi Kararının Maddi Tazminat İstemlerinin Kısmen Kabulüne Yönelik Kısmı Yönünden:
Olayda; davacıların yakını ...'in ceza infaz kurumunda intihar etmesi neticesinde hayatını kaybetmesinde, davalı idarenin hizmet kusurunun bulunması sebebiyle ...'in annesi ve çocukları olan davacıların uğramış olduğu destekten yoksun kalma zararının hesaplanması amacıyla Mahkemece yaptırılan bilirkişi incelemesi sonucunda hazırlanan raporda, maddi tazminat hesabı yapılırken ...'in ceza infaz kurumunda hükümlü bulunması nedeniyle şartlı tahliye olacağı 19/04/2025 tarihi dikkate alınarak hesaplama yapılmış ise de, maddi tazminat hesabı yapılırken şartlı tahliye tarihinin değil, bihakkın tahliyenin gerçekleşeceği tarihin dikkate alınarak hesaplama yapılması gerektiği,
Bu durumda; yukarıda ifade edilen eksikliğin karşılanması amacıyla bilirkişiden ek rapor alınması suretiyle maddi tazminat tutarının hak ederek tahliye olunacak tarihin kıstas alınarak yeniden hesaplanması gerekirken, eksik incelemeye dayalı temyize konu kararın maddi tazminat istemlerinin kısmen kabulüne ilişkin kısmında hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varılarak .... İdare Mahkemesi'nin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının manevi tazminat istemlerinin kabulüne ilişkin kısmının onanmasına, maddi tazminat istemlerinin kısmen kabulüne ilişkin kısmının ise bozulmasına karar verilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi ısrar kararının özeti:.... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla; şartlı tahliye tarihi dikkate alınarak hesaplanan maddi tazminat isteminin kısmen kabulüne ilişkin ilk kararda ısrar edilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davalı idare tarafından, davanın süresinde açılmadığı, gerçekleşen olay ile idarenin fiili arasında illiyet bağının bulunmadığı, kusuru bulunmayan idareleri aleyhine tazminata hükmedilmemesi gerektiği ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMALARI : Davacılar tarafından, savunma verilmemiştir.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile İzmir 4. İdare Mahkemesi ısrar kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunca, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
Davacıların yakını olan ...'in, ...Ağır Ceza Mahkemesinin... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla kasten adam öldürme, eşe karşı kasten öldürme ve 6136 sayılı Kanun'a muhalefet suçlarından almış olduğu hapis cezasının infazı için...Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumunda hükümlü olarak bulunmaktayken 12/10/2012 tarihinde ... Nolu T Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumuna sevk edildiği, ceza infaz kurumu idaresine vermiş olduğu 27/11/2012 tarihli dilekçede, cilt rahatsızlığı olduğu, sürekli kaşındığı, kurumda doktor olmaması sebebiyle iğne yaptıramadığı, kan testi alınması için dermatoloğa sevkinin yapılmadığı, kullandığı losyonların cildinde 1 saat süre ile kalması gerektiğinden koğuş ortamında şortla gezemediği, intihara meyilli olduğu, yaşadığı sıkıntıların psikolojisini bozduğu, daha önce Manisa Ruh ve Sinir Hastalıkları Hastanesinde yatarak tedavi gördüğü ancak iyileşemediği, cilt rahatsızlığını tedavi edebilmesi için üç kişilik veya tek kişilik odada kalmasına izin verilene kadar Kurumca sunulacak gıda ve tedavileri reddettiğini beyan ettiği; 13/03/2013 tarihli dilekçede, rahatsızlığının devam ettiğini, 3 kişilik odaya yerleştirildiğini, ancak burada bulunan mahkumların hepatit hastası olduğunu, hastalıktan korunmak için aşı yapılmasını istediğini, Kurum personelinin kendisine psikolojik baskı uyguladığı için açlık grevine girdiğini beyan ettiği; 27/03/2013 tarihli dilekçe ile açlık grevini sonlandırdığını beyan ettiği; 29/01/2014 tarihli dilekçede ise, tek kişilik odada kalma isteğinin yerine getirilmediğini, daha önceden açlık grevlerine girdiğini ve intihar girişimlerinde bulunduğunu, psikolojik baskıya maruz kaldığını, Kurumda can güvenliğinin olmadığını, başka bir Kuruma nakil olmak istediğini beyan ederek 22/01/2014 tarihi itibarıyla açlık grevine başladığını bildirdiği; 03/02/2014 tarihli olay tutanağına göre, Geçici-2 odada açlık grevine devam eden ...'in odasında bulunan televizyon sesini fazla açtığı için uyarılmak amacıyla oda kapısının mazgalının açıldığı, ...'in metal oda penceresinin üzerine yatak çarşafını ip olarak kullanmak suretiyle kendisini astığının görüldüğü, kendisine derhal müdahalede bulunulduğu, durumun derhal Kurum revirine bildirildiği, ilk müdahalesinin Kurum hekimince yapıldığı ve 112 acil servise haber verilerek ...'in hastaneye intikalinin sağlandığı, ancak ... Atatürk Eğitim ve Araştırma Hastanesinde tedavi görmekteyken 08/02/2014 tarihinde vefat ettiği, ...'in yakınları olan davacılar tarafından olayda hizmet kusuru bulunduğu ileri sürülerek ortaya çıkan maddi ve manevi zararlarının tazmini istemiyle 07/08/2014 tarihinde Adalet Bakanlığına başvuruda bulunulduğu, anılan başvurunun ... tarih ve ... sayılı işlemle reddedildiği anlaşılmaktadır.
Bunun üzerine temyizen incelenen dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT :
Anayasa'nın 125. maddesinde, idarenin her türlü eylem ve işlemlerine karşı yargı yolunun açık olduğu belirtildikten sonra, son fıkrasında, idarenin kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlü olduğu hükme bağlanmış; 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendinde ise, idari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları, idari dava türleri arasında sayılmıştır.
Genel anlamı ile tam yargı davaları, idarenin faaliyetlerinden ötürü, hakları zarara uğrayanlar tarafından idare aleyhine açılan tazminat davalarıdır. Bu tür davalarda mahkeme, hem olayın maddi yönünü, başka bir ifadeyle zararı doğuran işlem veya eylemleri, hem de bundan çıkabilecek hukuki sonuçları tespit edecektir.
İdare kural olarak, yürüttüğü kamu hizmetiyle nedensellik bağı kurulabilen zararları tazminle yükümlü olup; idari eylem ve/veya işlemlerden doğan zararlar, idare hukuku kuralları çerçevesinde, hizmet kusuru veya kusursuz sorumluluk ilkeleri gereği tazmin edilmektedir.
Tam yargı davalarında, öncelikle zarara yol açtığı öne sürülen idari işlem veya eylemin hukuka uygunluğunun denetlenmesi esas alındığından, olayın oluşumu ve zararın niteliği irdelenip, idarenin hizmet kusuru olup olmadığının araştırılması, hizmet kusuru yoksa kusursuz sorumluluk ilkelerinin uygulanıp uygulanmayacağının incelenmesi, tazminata hükmedilirken de her halde sorumluluk sebebinin açıkça belirtilmesi gerekmektedir.
İdarenin yürütmekle görevli olduğu bir hizmetin kuruluşunda, düzenlenişinde veya işleyişindeki nesnel nitelikli bozukluk, aksaklık veya boşluk olarak tanımlanabilen hizmet kusuru; hizmetin kötü işlemesi, geç işlemesi veya hiç işlememesi hallerinde gerçekleşmekte ve idarenin tazmin yükümlülüğünün doğmasına yol açmaktadır. Bu bağlamda hizmet kusuru, özel hukuktaki anlamından uzaklaşarak nesnelleşen, anonim bir niteliğe sahip, bağımsız karakteri olan bir kusurdur. Hizmet kusurundan dolayı sorumluluk, idarenin sorumluluğunun doğrudan ve asli nedenini oluşturmaktadır.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Dosyanın incelenmesinden, ... Nolu T Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumunda hükümlü olarak bulunan yakınları ...'in 03/02/2014 tarihinde intihar girişiminde bulunması sonrasında kaldırıldığı hastanede 08/02/2014 tarihinde hayatını kaybetmesinde davalı idarenin hizmet kusuru bulunduğundan bahisle oluştuğu ileri sürülen zararlara karşılık ...'in annesi ve çocukları olan davacıların her biri için ayrı ayrı 2.000,00'er.TL maddi, 10.000,00'er TL manevi olmak üzere toplam 8.000,00 TL maddi, 40.000,00 TL manevi tazminatın davalı idarece ödenmesine karar verilmesi istemiyle açılan davada ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla; anne ...'nın maddi tazminat isteminin kabulü ile 2.000,00 TL maddi tazminatın adı geçen davacıya idarece ödenmesine, diğer davacıların maddi tazminat istemlerinin reddine; manevi tazminat istemlerinin ise, olayın gelişimi, davacı çocukların olay tarihindeki yaşları ve davalı idarenin kusur oranı dikkate alınarak kabulüne ve her bir davacı için ayrı ayrı olmak üzere 10.000,00'er TL manevi tazminatın davalı idarece davacılara ödenmesine karar verildiği, söz konusu kararın maddi tazminat isteminin reddedilen kısım yönünden temyiz edilmeyerek, manevi tazminat taleplerinin kabulüne ilişkin kısmının ise davalı idarece temyiz edilmesi üzerine Danıştay Onuncu Dairesinin 29/06/2021 tarih ve E:2016/2734, K:2021/3717 sayılı kararıyla onanarak kesinleştiği görülmüştür.
Bu kapsamda, temyizen yapılacak incelemenin konusunu maddi tazminat isteminin kısmen kabulüne ilişkin kısım oluşturmaktadır.
Olayda; davacıların yakını ...'in ceza infaz kurumunda intihar etmesi neticesinde hayatını kaybetmesinde, davalı idarenin hizmet kusurunun bulunması sebebiyle ...'in annesi ve çocukları olan davacıların uğramış olduğu destekten yoksun kalma zararının hesaplanması amacıyla Mahkemece yaptırılan bilirkişi incelemesi sonucunda hazırlanan raporda, maddi tazminat hesabı yapılırken ...'in ceza infaz kurumunda hükümlü bulunması nedeniyle şartlı tahliye olacağı 19/04/2025 tarihi dikkate alınarak hesaplama yapılmış ise de, müteveffanın şartlı tahliyenin şartları, kapsamı ve koşulları dikkate alındığında koşullu salıvermeden faydalanıp faydalanamayacağının belirli olmaması nedeniyle maddi tazminat hesabı yapılırken şartlı tahliye tarihinin değil, bihakkın tahliyenin gerçekleşeceği tarihin dikkate alınarak hesaplama yapılması gerekmektedir.
Nitekim, Yargıtay 12. Ceza Dairesinin 15/04/2024 tarih ve E:2021/10710, K:2024/1728 sayılı, 18/04/2022 tarih ve E:2020/12244, K:2022/2963 sayılı, 25/12/2023 tarih ve E:2021/10853, K:2023/5893 sayılı kararları da bu yöndedir.
Bu durumda; yukarıda ifade edilen eksikliğin karşılanması amacıyla bilirkişiden ek rapor alınması suretiyle maddi tazminat tutarının hak ederek tahliye olunacak tarihin kıstas alınarak yeniden hesaplanması gerekirken, eksik incelemeye dayalı temyize konu kararın maddi tazminat istemlerinin kısmen kabulüne ilişkin kısmında hukuka uyarlık bulunmadığından İdare Mahkemesi ısrar kararında hukuki isabet görülmemiştir.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1.Davalı idarenin temyiz isteminin kabulüne;
2.Davacı ... yönünden maddi tazminat isteminin kabulüne ilişkin ... İdare Mahkemesinin temyize konu...tarih ve E:..., K:... sayılı ısrar kararının BOZULMASINA,
3.Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın ... İdare Mahkemesine gönderilmesine,
4.Bu kararın tebliğ tarihini izleyen günden itibaren 15 (onbeş) gün içinde karar düzeltme yolu açık olmak üzere, 06/06/2024 tarihinde oybirliği ile karar verildi.