T.C.
D A N I Ş T A Y
İDARİ DAVA DAİRELERİ KURULU
Esas No : 2024/822
Karar No : 2025/100
TEMYİZ EDEN (DAVALILAR) : 1- ... Bakanlığı
VEKİLİ : Huk. Müş. ...
2- ... Valiliği
VEKİLİ : Av. ...
DİĞER DAVALI : ... Valiliği
VEKİLİ : Huk. Müş. ...
KARŞI TARAF (DAVACI) : ... Köyü Tüzel Kişiliği
VEKİLİ : Av....
İSTEMİN KONUSU : Danıştay Onuncu Dairesinin 28/11/2023 tarih ve E:2022/6630, K:2023/7556 sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Gümüşhane ili, Kürtün ilçesine bağlı olan davacı köy tarafından, Giresun ili, Doğankent ilçesine bağlanılması istemiyle yapılan başvurunun reddine ilişkin İçişleri Bakanlığı İller İdaresi Genel Müdürlüğünün 21/02/2022 tarih ve 25046 sayılı Bakan Oluru'nun iptali istenilmiştir.
Daire kararının özeti: Danıştay Onuncu Dairesinin 28/11/2023 tarih ve E:2022/6630, K:2023/7556 sayılı kararıyla;
Anayasa'nın 126, 5442 sayılı İl İdaresi Kanunu'nun 2. maddesinin 1. fıkrasının (B) ve (D) bentleri ile Sınır Anlaşmazlığı, Mülki Ayrılma ve Birleşme ile Köy Kurulması ve Kaldırılması Hakkındaki Yönetmelik'in, 1, 14, 15, 16, 17, 18, 19, 20, 21, 22, 23, 24, 25, 26, 27, 28, 29, 30, 31 ve 47. maddelerine yer verildikten sonra,
Dava dosyasının incelenmesinden; 20/05/1990 tarih ve 20523 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 130 İlçe Kurulması Hakkında Kanun ile Giresun ili, Tirebolu ilçesi Doğankent bucağına bağlı Günyüzü ve Güvenlik Köylerinin Gümüşhane ili, Kürtün ilçesine bağlandığı, İçişleri Bakanlığının 20/07/1994 tarih ve 203-29-100 sayılı Bakanlık Makamı Olur'u ile Günyüzü Köyünden Üçtaş, Ambarlı, İmetkıranı ve Akköy bağlılarının ayrılarak merkezi Üçtaş bağlısı olmak üzere Üçtaş Köyünün kurulduğu, Gümüşhane ili, Kürtün ilçesine bağlı olan Üçtaş Köyünün Giresun ili, Doğankent ilçesine bağlanmak istemiyle Köy İhtiyar Heyetinin 14/11/2018 tarihinde yaptığı başvuru üzerine başlatılan süreçte Gümüşhane Valiliği, Gümüşhane İl Genel Meclisi ve Gümüşhane İl İdare Kurulunun, idari bağlılık değişimi hakkında olumsuz görüş belirttiği, öte yandan Giresun Valiliği, Giresun İl Genel Meclisi ve Giresun İl İdare Kurulunun, idari bağlılık değişimi hakkında olumlu görüş belirttiği ve Üçtaş Köyünde yapılan halk oylamasında ise, oylama sonucunda 677 kişiden 474'ünün idari bağlılık değişimine "EVET" oyu, 33 kişinin ise "HAYIR" oyu kullandığının görüldüğü,
Yukarıda yer verilen mevzuatın ve dosyadaki bilgi ve belgelerin birlikte değerlendirilmesinden; Günyüzü Köyünden farklı olarak Üçtaş Köyünün ekonomik durumu, coğrafi şartları ve kamu hizmetlerinden yararlanması hakkında dosyada somut bilgi ve verilerin bulunduğu, buna göre Üçtaş Köyünün, bağlanmak istediği Doğankent ilçesine 12 km, halen bağlı olduğu Kürtün ilçesine ise 16 km. mesafede olduğu, Doğankent ilçesi ile arasında yüksek dağ, geçilmesi zor derin vadi, göl vb. engellerin bulunmadığı, köy halkının fındık tarımı ve hayvancılıkla uğraştığı ve pazar yeri olarak Doğankent ilçesini kullandığı, coğrafi olarak yakın olmaları sebebiyle gelenek ve göreneklerde bir farklılık bulunmadığı, yapılan halk oylamasında da Yönetmelik'in 26. maddesinde aranılan "seçmenlerin yarısından bir fazlasının olumlu oy kullanmış olması" koşulunun sağlandığı, dolayısıyla köy sakinlerinin çoğunluğunun Kürtün ilçesinden ayrılarak daha önceden de bağlı oldukları Giresun ili, Doğankent ilçesine yeniden bağlanmayı istedikleri, bu haliyle idari bağlılığın değişmesinde esas alınacak kriterlerin Üçtaş Köyü yönünden gerçekleştiği anlaşıldığından, dava konusu işlemin Üçtaş Köyü ile ilgili kısmında kamu yararına, hizmet gereklerine ve hukuka uyarlık görülmediği gerekçesiyle işlemin iptaline karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davalı idarelerden İçişleri Bakanlığı tarafından, Günyüzü ve Üçtaş Köylerinin ortak talepleri üzerine işlem dosyası düzenlendikten sonra yapılan halk oylamasında, Günyüzü Köyü bakımından mevzuatta aranan kayıtlı seçmenlerin yarıdan bir fazlasının olumlu oyu olması şartı gerçekleşmediğinden, idari bağlılık değişikliğinin reddedildiği belirtilerek Daire kararının bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.
Davalı idarelerden Gümüşhane Valiliği tarafından, Üçtaş Köyünün, Kürtün ilçesi ile daha yoğun ekonomik ilişkilerinin mevcut olduğu, Köylerde yaşayan halk arasında etnik, dini, sosyo-kültürel ve benzeri farklılıkların bulunmadığı, Köyde gerçekleştirilen kamu hizmetleri bakımından herhangi bir sorunun bulunmadığı, dolayısıyla hiçbir makul ve gerçek bir ayrılma nedeninin söz konusu olmadığı belirtilerek Daire kararının bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davacı tarafından, Üçtaş Köyünün coğrafi durumu itibarıyla Giresun ili, Doğankent ilçesine bağlanmasının uygun olduğu, zira Üçtaş Köyünün; Giresun ili, Doğankent ilçesine gitmek yerine bağlı bulundukları Gümüşhane ili, Kürtün ilçesine gitmeleri için yaklaşık iki kat fazla yol kat etmeleri gerektiği, yönetime ilişkin karar mekanizmalarının ihtiyacın bulunduğu yer olan Üçtaş Köyüne daha uzak mesafede bulunan Kürtün ilçesi üzerinden karşılanmaya çalışılmasının, anayasal bir ilke olan yerinden yönetim ilkesi ile bağdaşır bir yanının bulunmadığı, Üçtaş Köyünün, ekonomik durumu, pazar ve sosyal ilişkileri, kamu hizmetinden doğan ilişkiler, ulaşım, orta mallarının durumu ve sınır ilişkileri yönünden Doğankent ilçesine bağlanması gerektiği belirtilerek temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmaktadır.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin reddi ile Daire kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunca, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, dosya tekemmül ettiğinden yürütmenin durdurulması istemi hakkında ayrıca bir karar verilmeksizin gereği görüşüldü:
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Danıştay dava dairelerinin nihai kararlarının temyizen incelenerek bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan;
"a) Görev ve yetki dışında bir işe bakılmış olması,
b) Hukuka aykırı karar verilmesi,
c)Usul hükümlerinin uygulanmasında kararı etkileyebilecek nitelikte hata veya eksikliklerin bulunması" sebeplerinden birinin varlığı hâlinde mümkündür.
Temyizen incelenen karar usul ve hukuka uygun olup, temyiz dilekçelerinde ileri sürülen iddialar kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. Davalı idarelerden İçişleri Bakanlığı ve Gümüşhane Valiliğinin temyiz istemlerinin reddine,
2. Dava konusu işlemin yukarıda özetlenen gerekçeyle davacı Köye yönelik kısmının iptaline ilişkin Danıştay Onuncu Dairesinin temyize konu 28/11/2023 tarih ve E:2022/6630, K:2023/7556 sayılı kararının ONANMASINA,
3. Kesin olarak, 27/01/2025 tarihinde oyçokluğu ile karar verildi.
KARŞI OY
X- Dava; Gümüşhane ili, Kürtün ilçesine bağlı olan davacı köy tarafından, Giresun ili, Doğankent ilçesine bağlanılması istemiyle yapılan başvurunun reddine ilişkin İçişleri Bakanlığı İller İdaresi Genel Müdürlüğünün 21/02/2022 tarih ve 25046 sayılı Bakan Oluru'nun iptali istemiyle açılmıştır.
Anayasa'nın "Merkezi idare" başlıklı 126. maddesinde, "Türkiye, merkezi idare kuruluşu bakımından, coğrafya durumuna, ekonomik şartlara ve kamu hizmetlerinin gereklerine göre, illere; iller de diğer kademeli bölümlere ayırılır. İllerin idaresi yetki genişliği esasına dayanır. Kamu hizmetlerinin görülmesinde verim ve uyum sağlamak amacıyla, birden çok ili içine alan merkezi idare teşkilatı kurulabilir. Bu teşkilatın görev ve yetkileri kanunla düzenlenir." hükmüne yer verilmiştir.
5442 sayılı İl İdaresi Kanunu'nun 2. maddesinin 1. fıkrasının (B) ve (D) bentlerinde, "(B) Bucak kurulması, kaldırılması, merkezinin belirtilmesi, il ilçe ve bucak sınırlarının ve bucak adlarının değiştirilmesi bir köyün veya kasabanın veya bucağın başka bir il ve ilçeye bağlanması, mühim mevki ve tabii arazi adlarının değiştirilmesi Cumhurbaşkanı onayı ile ... yapılır.
(D) Kaza kurulmasında ve kaldırılmasında, bir kazanın başka bir vilayete bağlanmasında ve merkezinin belirtilmesinde, sınırlarının değiştirilmesinde ve (B, C, Ç) fıkralarında yazılı hallerde ilgili vilayetler idare heyetleriyle umumi meclislerinin mütalaaları alınır." kuralına yer verilmiştir.
Anılan Kanun'a dayanılarak hazırlanan ve 11/05/1988 tarih ve 19811 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Sınır Anlaşmazlığı, Mülki Ayrılma ve Birleşme ile Köy Kurulması ve Kaldırılması Hakkındaki Yönetmeliğin,
"Amaç ve Kapsam" başlıklı 1. maddesinde, "Bu Yönetmelik: A) Bir bucağın, bir ilçeden başka il veya ilçeye bağlanmasına veya merkezinin değiştirilmesine, bir ya birkaç köy ve belediyenin bağlı bulunduğu bucaktan ayrılarak başka bir mülki idare birimine bağlanmasına, bir veya birkaç köye ait bağlılardan bazılarının bağlı bulundukları idare biriminden ayrılarak başka bir köyle birleştirilmesine, ... ait esas ve usulleri düzenler.";
"Ayrılma ve Birleşme Talebi" başlıklı 14. maddesinde, "Köylerin ayrılma ve birleşme taleplerini ihtiva eden müracaatları, köy muhtarları tarafından imzalanır ve müracaata bu talebi belirten ihtiyar meclisi kararı eklenir.
Belediyeler adına yapılan müracaatlar, belediye başkanları tarafından imzalanır ve bu talebi olumlu karşılayan belediye meclisi kararı bağlanır.
Aynı mülkî idare birimine bağlanmak isteyen köy ve belediye sayısı birden fazla olduğu takdirde, birlikte imzaladıkları ortak bir dilekçe ile en yakın mülkî amire müracaat ederler.
Bir köy veya belediyeye bağlı mahalle ve benzeri bağlılardan veya doğruca köy halkı tarafından yapılacak yazılı ve gerekçeli müracaatlar o yerde oturan seçmenlerin yarısından bir fazlası tarafından imzalanır. Talepte bulunan birim sayısı birden fazla ise, yazılı talep ayrı ayrı yapılır.";
"Müracaat Mercii ve İlk İşlemler" başlıklı 15. maddesinde, "Müracaatlar en yakın mülkî amirliğe yapılır. Kaymakamlığa yapılan müracaatlar kaymakamın görüşü ile birlikte bağlı bulunduğu valiliğe gönderilir. Valilerce, yalnızca kendi illerini ilgilendiren idarî birleşme ve ayrılma talepleri üzerine, gerekli görülen mülkî birleşme ve ayrılma talepleri işleme konulur.
Talep, iki ili ilgilendirdiğinde, müracaatı alan valilik mülkî ayrılma ve birleşme talebini görüşleri ile birlikte Bakanlığa yazar. Bakanlıkça gerekli işlemlere başlaması için durum ilgili diğer valiliğe bildirilir.";
"İki İl Arasındaki İdarî Ayrılma ve Birleşmelerde Görev" başlıklı 16. maddesinde, "İki il arası idarî bağlılığın değiştirilmesi ile ilgili işlemler, birimin bağlı bulunduğu valilikçe yürütülür.";
"Yetkili Kurullarca İstişarî Kararların Alınması Sırasında Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar" başlıklı 27. maddesinde, "Yetkili kurullar istişarî kararlarını alırken aşağıda belirtilen hususların doğrultusunda gerçekleşmesine dikkat ederler:
A) Coğrafi durum: Mülki ayrılma ve birleşme isteğinde bulunan idarî birimler ve bağlıları, istekleri gerçekleştiğinde daha ileri bir coğrafî bütünlük içinde bulunmalı ve eski coğrafî uyumsuzluk ortadan kaldırılmış olmalıdır.
Bağlanılan idarî birim ile bağlanmak isteyen idarî birim veya birimler arasında ilişkilerde güçlük yaratacak yüksek dağlar ve tepeler, büyük akarsular, geçilmesi, aşılması zor derin vadiler, dik ve yalçın yamaçlar, göller, barajlar ve benzeri tabiî engeller bulunmamalıdır.
Bağlanan idarî birim ile bağlanacak idarî birim arasında arazi bağlantısının bulunması zorunludur.
B) Ekonomik durum ve pazar ilişkileri: Bu husus incelenirken ayrılma isteğinde bulunan idarî birim veya birimlerin, ayrılmadan önce ve sonraki ekonomik hayatı tespit edilerek ortaya çıkacak yeni durumun ayrılmak isteyen birime neler kazandırıp, neler kaybettireceği araştırılır. Ayrılmak isteyen birimin tarımda, el sanatlarında, sanayide, hayvancılık ve ormancılıkta, ticarette ne gibi değerler ürettiği ve ürettiklerini en elverişli şartlarda hangi pazarda değerlendirebileceği, ihtiyaç maddelerini en uygun şartlarda hangi pazardan sağlayabileceği, idari ayrılma ve birleşme ile bir pazar değişikliğinin söz konusu olup olmadığı, pazara bağlılığının idarî değişikliği gerektirip, gerektirmediği incelenir. Ayrılma ve birleşme isteğinde bulunan birimin, çevresindeki fabrika, toplu tarım, orman gibi toplu çalışma yerleri ile olan işçilik ve diğer ilişkileri araştırılarak, konu olumlu ve olumsuz yönleri ile tartışılır.
C) Sosyal ilişkiler: Ayrılmak isteyen birimin sosyal yapısı, bağlı olduğu ve bağlanacağı birimle olan münasebetleri, sosyal yönden dayanışma halinde bulunup bulunmadıkları, gelenek ve göreneklerde farklılık olup olmadığı araştırılır.
D) Kamu hizmetlerinden doğan ilişkiler: Ayrılmak isteyen birimin ne gibi kamu hizmetlerinden yararlandığı, bu hizmetlerin yeterli olup olmadığı, idari değişikliğin bu eksikliği giderip gideremeyeceği sebepleri ile birlikte gözden geçirilir. Ayrıca; ayrılmak isteyen birimle, bağlanmak isteyen idarî birimin güvenlik, adliye, millî eğitim, askerlik, sağlık, orman ve kamu iktisadî kuruluşlarıyla diğer bölgesel kuruluşların hizmetlerinden faydalanma imkânı ve kolaylıkları ayrı ayrı değerlendirilir.
E) Ulaşım: Ayrılmak isteyen birimin, bağlı olduğu ve bağlanmak istediği birimle olan ulaşımı; çabukluk, süreklilik, ucuzluk, insan ve mal taşıyabileceği mevcut ve programlaştırılan kara yolu, demiryolu, il ve köy yollarının durumu, bu yollarda ulaşımı sağlayan motorlu, motorsuz araçlar ve bunların ücret tarifeleri yönünden karşılıklı olarak gözden geçirilir. Arazi şekilleri, ağır mevsim koşulları ve ulaşımı etkileyen benzeri durumlar incelenir.
F) Sınır ilişkileri: Ayrılmak isteyen birimin eski bağlılığının çözülmesiyle ortaya çıkacak yeni sınırın, değişmez ve belirli noktalar bakımından eskisine göre daha elverişli olup olmadığı veya eskiden çok belirli ve tabiî engebelere dayanan sınırın, yeni bağlılıkta daha belirsiz hale gelip gelmediği araştırılır. Eski ve yeni bağlantı yerleri bucak, ilçe ve il ise bunlar arasında mevcut sınır ile ilgili bir kararname olup olmadığı incelenir.
Sınır anlaşmazlıkları, mülkî ayrılma ve birleşmelere engel değildir.
G) Orta malların durumu: Mülkî ayrılma ve birleşme işlemleri, köylerle bağlılarının veya köylerle belediyelerin aralarında ortaklaşa kullanıla gelmekte olan çayır, mer'a, kışlak, yaylak, sıvat ve benzeri orta mallarının durumlarında bir değişiklik meydana getirmez, idarî bağlılık isteği bu gibi yararlanmayı ortadan kaldıracak nitelikte ise veya ortadan kaldırmayı amaçlıyorsa, bu hususun ("tarafların karşı taraf sınırı içinde kalan genel ve özel hakları mahfuzdur" şeklindeki bir ifadeyle) kararlarda belirtilmesi zorunludur.
Ayrılma ve birleşme amacının Hazine arazilerinden ve Devlet ormanlarından yararlanma gibi haklı olmayan bir sebebe dayanıp dayanmadığı da araştırılır.
H) Diğer sebepler: Ayrılmak isteyen idari birimin yaptığı müracaatta bu Yönetmelikte sıralananlardan başka ayrılma ve birleşme sebepleri ileri sürülmüşse, bu sebepler de incelenir. İsteğin ayrılma ve birleşmeyi gerektirir nitelikte olup olmadığı açıklığa kavuşturulur."; kurallarına yer verilmiştir.
Dosyanın incelenmesinden; Gümüşhane ili, Kürtün ilçesine bağlı olan Üçtaş Köyünün Giresun ili, Doğankent ilçesine bağlanmak istemiyle Köy İhtiyar Heyetinin 14/11/2018 tarihinde yaptığı başvuru üzerine başlatılan süreçte, Gümüşhane Valiliği, Gümüşhane İl Genel Meclisi ve Gümüşhane İl İdare Kurulunun, idari bağlılık değişimi hakkında olumsuz görüş belirttiği, öte yandan Giresun Valiliği, Giresun İl Genel Meclisi ve Giresun İl İdare Kurulunun, idari bağlılık değişimi hakkında olumlu görüş belirttiği ve Üçtaş Köyünde yapılan halk oylamasında ise, oylama sonucunda 677 kişiden 474'ünün idari bağlılık değişimine "EVET" oyu, 33 kişinin ise "HAYIR" oyu kullandığının görüldüğü, akabinde dosyanın idari bağlanma talebi hakkında karar verilmek üzere davalı idareye gönderildiği görülmüştür.
Bakılan uyuşmazlıkta, idari bağlanma kararı talebi üzerine davacı Köyün idari yönden bağlı olduğu Gümüşhane ilinin yetkili kurulları olan İl İdare Kurulu ve İl Genel Meclisince yapılan incelemede, Üçtaş Köyünün bağlı olduğu Kürtün ilçesi ile bağlanmak istediği Giresun ili, Doğankent ilçesine olan mesafesinin hemen hemen aynı olduğu, Üçtaş Köyünün bağlı olduğu Kürtün ilçesi ile coğrafi bütünlük içerisinde olduğu, halkın ekonomik durum ve pazar ilişkilerinin bağlı olduğu idari birimle daha yoğun gerçekleştirdiği, sosyal ilişkiler yönünden ise, ayrılmayı gerektirecek farklılıklar ve uyumsuzlukların bulunmadığı, davacı Köy ile Günyüzü Köyüne yapılan toplam kamu yatımının 1.219.582,66-TL olduğu, Köyden ilçeye ulaşım yönünden herhangi bir sorunun ve zorluğun bulunmadığı tespitlerine yer verildiği görülmüştür.
Bu durumda, davacı Köyün idari değişiklik talebinin, coğrafi durum, iktisadi şartlar ve kamu hizmetlerinin gerekleri açısından yarar sağlamayacağı anlaşıldığından, dava konusu işlemin davacı Köye ilişkin kısmında hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Açıklanan nedenlerle, davalı idarelerin temyiz istemlerinin kabulü ile temyize konu Daire kararının bozulması gerektiği oyuyla, karara katılmıyoruz.