Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2008-3-70 (Devralma)
Karar Sayısı : 08-37/490-172
Karar Tarihi : 5.6.2008
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI 10
Üyeler : M. Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN,
Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE
B. RAPORTÖRLER: Ümit GÖRGÜLÜ, Ussal ŞAHBAZ
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : Monsanto Company
Temsilcileri: Av. Dr. Mehmet Çağrı BAĞATUR ve
Av. Sevinç YILDIRIM
Abide-i Hürriyet Cad. No.143-145 Güneş Apt. K.1. D.2. 20
Şişli/İstanbul
D. TARAFLAR : Monsanto Company
Leeuwenhoekweg 52 2261 CZ Bergschenhoek HOLLANDA
Delhi B.V.
Leeuwenhoekweg 52 2261 CZ Bergschenhoek HOLLANDA
E. DOSYA KONUSU: De Ruiter Seeds’in tüm hisselerinin Monsanto Company
tarafından devralınması işlemine izin verilmesi talebi. 30
F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 18.4.2008 tarih ve 2398 sayı ile giren ve en
son 28.5.2008 tarih ve 3335 sayı ile eksiklikleri tamamlanan bildirim üzerine, 4054 sayılı
Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 7. maddesi ile 1997/1 sayılı Rekabet
Kurulu’ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ’in ilgili
hükümleri uyarınca yapılan inceleme sonucu düzenlenen 30.5.2008 tarih ve 2008-3-
70/Öİ-08-ÜG sayılı Birleşme/Devralma Raporu, 30.5.2008 tarih ve REK.0.07.00.00-
120/87 sayılı Başkanlık Önergesi ile 08-37 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara
bağlanmıştır.
40
G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor'da; De Ruiter Seeds hisselerinin
tamamının Monsanto Company tarafından devralınmasına dair bildirim konusu işlemin
Salatalık tohumu, patlıcan tohumu, acı biber tohumu ve işlenmiş domates
tohumu pazarlarındaki etkileri bakımından 1997/1 sayılı Tebliğ kapsamında izne
tabi bir işlem olduğu,
08-37/490-172
2
Bu işlem sonucunda anılan pazarlarda 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesinde
belirtilen hâkim durumun yaratılması veya mevcut bir hâkim durumun
güçlendirilmesi ve böylece rekabetin önemli ölçüde azaltılmasının söz konusu
olmadığı dikkate alınarak, söz konusu işleme izin verilmesinin uygun olacağı,
50
kanaat ve sonucuna ulaşıldığı ifade edilmiştir.
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. Taraflar
H.1.1. Monsanto Company (Monsanto)
Devralan Monsanto New York Menkul Kıymetler Borsasında hisseleri kayıtlı bulunan bir
anonim şirkettir. Hisseleri birçok kişi arasında dağılmış olan Monsanto’nun Yönetim 60
Kurulu üyeleri Frank V. AtLee III, John Bachman, Arthur H. Harper, Hugh Grant,
Gwendolyn S. King, C. Steven McMillan, George H. Poste, William U Psrfet, Robert
Stevens, Janice L. Fields’tır. Şirket Türkiye’deki faaliyetlerini hisselerinin tamamı
Monsanto’ya ait olan Monsanto Gıda ve Tarım Ltd. Şti unvanlı iştiraki vasıtasıyla
yürütmektedir. Monsanto’nun 2007 yılı Türkiye cirosu (…………….)
(……………………………..) YTL’dir.
H.1.2. Delhi B.V.
Devreden Delhi B.V. incelenen devralma işlemi için kurulmuş bir şirket olup, hisseleri 70
DRS’nin önceki hissedarları olan Ochtendgloren C.V (99,4) ve Stichting Belangen De
Ruiter’e aittir.
H.1.3. De Reuter Seeds (DRS)
Devredilen DRS Hollanda’da yerleşik bir özel aile şirketidir. Hisselerinin tamamı
incelenen devralma işlemi için kurulmuş olan Delhi B.V.’ye aittir. DRS; ıslahçılık,
yetiştirme, üretim, sebze ve meyve tohumlarının (kavun, salatalık, çeşitli domatesler,
biber ve patlıcan) pazarlama ve ıslahı alanında faaliyet göstermekte olup satışlarını
dünya çapındaki ağı ve/veya münhasır distribütörleri aracılığıyla yapmaktadır. DRS 80
Türkiye’de faaliyetlerini tek dağıtıcı firması olan Antalya Tarım A.Ş. aracılığıyla
gerçekleştirmektedir. DRS’nin 2007 yılı Türkiye cirosu (…………)
(………………………………..) YTL’dir.
H.2. İlgili Pazar
H.2.1. İlgili Ürün Pazarı
Monsanto ve DRS sebze ve meyve tohumu ıslahı, yetiştirilmesi ve pazarlanması
alanlarında faaliyet göstermektedir. Bir sebze veya meyve tohumunun bir diğer sebze ya 90
da meyve tohumuyla ikamesinin mümkün olmaması nedeniyle farklı çeşit sebze veya
08-37/490-172
3
meyve tohumları farklı ilgili ürün pazarları oluşturmaktadır. Her bir sebze/meyve için
tohumların serada ya da tarlada üretime uygun oluşuna bağlı olarak da ilgili ürün
pazarının alt pazarlara ayrılması mümkün olmakla birlikte, söz konusu kararın sonucunu
değiştirmediğinden incelemede bu husus dikkate alınmamıştır. Dolayısıyla,
değerlendirmeye alınan ilgili ürün pazarları; (i)“salatalık tohumu”, (ii) “tatlı biber tohumu”,
(iii) “acı biber tohumu”, (iv) “taze domates tohumu”, (v) “işlenmiş domates tohumu”, (vi)
“kavun tohumu” ve (vii) “patlıcan tohumu” olarak belirlenmiştir.
H.2.2. İlgili Coğrafi Pazar 100
Tarafların ilgili ürün pazarlarındaki satış ve dağıtımı ülke çapında yapmalarından dolayı
söz konusu işlemin etkilerinin dikkate alınacağı coğrafi pazar, “Türkiye Cumhuriyeti
Sınırları” olarak tespit edilmiştir.
H.3.Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
H.3.1. İşlemin Niteliği
İncelemeye konu işlem kapsamında DRS hisselerinin tamamı 31.3.2008 tarihinde Delhi 110
B.V. ile Monsanto arasında imzalanan “De Ruiter Seeds’in satışı ve satın alınması için
sözleşme” uyarınca Monsanto’ya devredilmekte; böylece Monsanto DRS’nin kontrolünü
elde etmektedir. Bu bağlamda incelemeye konu olan işlem 1997/1 sayılı Tebliğ
bağlamında bir devralma işlemidir.
Salatalık, acı biber, tatlı biber, taze domates, işlenmiş domates, kavun ve patlıcan
tohumu pazarlarında tarafların ciro ve pazar paylarına ilişkin bilgiler Tablo 1-7’de
sunulmuştur. Aynı tablolarda bu pazarlar için uygun olduğu ölçüde, sera ve tarla
tohumları için de ciro ve pazar payı verileri yer almaktadır. Tablolardan anlaşıldığı üzere,
tarafların tek tek veya toplam ciroları sebze ya da meyve türlerine göre tespit edilen ilgili 120
ürün pazarlarının hiçbirinde 1997/1 sayılı Tebliğ’in 4. maddesi ile belirlenen ciro eşiğini
aşmamaktadır. Aynı maddede belirlenen pazar payı eşiğinin ise sadece salatalık,
patlıcan, acı biber ve işlenmiş domates tohumu pazarları için aşılması nedeniyle işlemin
sadece bu pazarlar bakımından izne tabi olduğu, tatlı biber, taze domates ve kavun
pazarlarındaki etkisi açısından ise izne tabi olmadığı kanaatine varılmıştır.
Tablo 1. Salatalık Tohumu Ciro ve Pazar Payları (2007)
Firma Ciro (YTL) Pay (%)
Monsanto (…………) (…)
DRS (…………) (…)
Tablo 2. Tatlı Biber Tohumu Ciro ve Pazar Payları (2007) 130
Firma Ciro (YTL) Pay (%)
Monsanto (…………) (…)
DRS (…………) (…)
08-37/490-172
4
Tablo 3. Acı Biber Tohumu Ciro ve Pazar Payları (2007)
Firma Ciro (YTL) Pay (%)
Monsanto (…………) (…)
DRS (…………) (…)
Tablo 4. Kavun Tohumu Ciro ve Pazar Payları (2007)
Firma Ciro (YTL) Pay (%)
Monsanto (…………) (…)
DRS (…………) (…)
Tablo 5. Taze Domates Tohumu Ciro ve Pazar Payları (2007)
Firma Ciro (YTL) Pay (%)
Monsanto (…………) (…)
DRS (…………) (…)
140
Tablo 6. İşlenmiş Domates Tohumu Ciro ve Pazar Payları (2007)
Firma Ciro (YTL) Pay (%)
Monsanto (…………) (…)
DRS (…………) (…)
Tablo 7. Patlıcan Tohumu Ciro ve Pazar Payları (2007)
Firma Ciro (YTL) Pay (%)
Monsanto (…………) (…)
DRS (…………) (…)
H.3.2. İşlemin 4054 sayılı Kanun’un 7. Maddesi Açısından Değerlendirilmesi
4054 sayılı Kanun'un 7. maddesinin birinci fıkrasında, bir veya birden fazla teşebbüsün
hâkim durum yaratmaya ya da hâkim durumlarını güçlendirmeye yönelik olarak
piyasadaki rekabetin önemli ölçüde azaltılması sonucunu doğuracak şekilde birleşmeleri
veya bu sonucu doğuracak şekilde bir teşebbüsün başka bir teşebbüsü devralması 150
hukuka aykırı bulunmuş ve yasaklanmıştır. Bu çerçevede, inceleme konusu işlemin
taraflarının izne tabi devralmalar için belirlenmiş eşiğin aşıldığı ilgili ürün pazarlarındaki
konumlarının ele alınarak, işlem sonucunda bir hâkim durum yaratılmasının ya da
mevcut bir hâkim durumun güçlendirilmesinin söz konusu olup olmadığının belirlenmesi
gerekmektedir.
İncelenen devralma sonrasında tarafların toplam pazar payları salatalık tohumunda
%(…), patlıcan tohumunda %(…), acı biber tohumunda %(…), işlenmiş domates
tohumunda %(…) seviyesine gelecektir. Dosya mevcudu bilgi ve belgeden, sebze ve
meyve tohumları pazarında marka bağımlılığının düşük olduğu, pazardaki rekabetin 160
büyük ölçüde teşebbüslerin Ar-Ge faaliyetleri üzerinden gerçekleştiği; her yıl değişiklik
gösterebilen tohum tercihinin ise tohumun ürün kalitesi üzerindeki büyük önemi
nedeniyle çiftçilerin (ya da çiftçilere ekim yaptıran firmaların) tohumların kalitesi
üzerinden yaptıkları değerlendirmeye göre oluştuğu anlaşılmaktadır. Dolayısıyla,
üzerine yapılan Ar-Ge yatırımının sonucuna bağlı olarak tohum çeşitlerinin ve bunları
pazarlayan teşebbüslerin pazar paylarını hızla kazanmaları ya da kaybetmeleri mümkün
olabilmektedir. Pazarda faaliyet gösteren küresel ölçekteki diğer teşebbüslerde taraf
teşebbüsler ölçüsünde kuvvetli Ar-Ge programları takip etmektedir.
08-37/490-172
5
Sebze tohumu üretimiyle ilgili tarafların en büyük rakipleri Syngenta, Limagrain, 170
Bayer/Nunhems ve Enza’dır. Bunlar, özel Ar-Ge yetenekleri olan, en büyük tohum
üreticileridir. Türkiye’de ayrıca daha küçük ölçekli tohum sağlayıcısı firmalar da
bulunmaktadır. Bunlar arasında Agrotek, Bircam, Yüksel, May Tohumculuk, Erma
Zaden ve Bursa Tohumculuk sayılabilir.
Sebze tohumu pazarıyla ilgili olarak, özel çeşitlerin pazar payı dalgalanma eğilimindedir.
Pazarda mevcut tohum çeşitlerinden daha yüksek verim potansiyeline sahip yeni
ürünler, pazar kontrolünü ele geçirebilir. Zira, çiftçiler devamlı surette ürün verimliliğinin
artmasını sağlayacak yeni çeşit arayışındadır. Bunun sonucunda markaya bağlılık
düşük olmaktadır. Nitekim uygulamada ulusal tavsiye listesine eklenmesini takiben, bir 180
tohum çeşidi çok çabuk popularite kazanabilir ve kısa bir süre sonra yeni ve daha
yüksek verimlilik sağlayan bir tohum çeşidiyle değiştirilebilir.
Tohum çeşitleri, genelde, aralıksız geçen bir zaman sonunda fazla arz edilmezler.
Çünkü yeni hastalıklar ve mutasyonlar, tohumun çeşitlerinin zamanla hastalığa daha az
dirençli hale getirmektedir. Bundan başka, yeni ve yüksek verimli çeşitler geliştirildikçe,
mevcut çeşitler verimlilikte daha az çekici hale gelmektedirler. Bu nedenle, çoğu tohum
çeşidinin ticari hayatı birkaç yılla sınırlanmaktadır. Bu, tohum şirketlerinin pazardaki
pozisyonlarını sağlamak için devamlı olarak yenilik yapmaları gerektiği anlamını
taşımaktadır. Türkiye’de tarafların faaliyetlerinin örtüştüğü sebze ve meyve tohum 190
çeşitleri ile ilgili önemli sayıda rakip tohum şirketleri pazarda yer almaktadır. Bu şirketler,
tavsiye listesine girmek için sürekli daha iyi tohumlar üreterek yenilik yaratmaya devam
etmektedirler.
Alım Sözleşmesi’nin 12.1. maddesinde rekabet etmeme, bazı personele teklif
götürmeme ve gizlilik hükümleri düzenlenmiştir.
Birleşme/devralma işlemlerinde yan sınırlamalar ve bu çerçevede rekabet yasakları,
yoğunlaşmayı meydana getiren sözleşmenin ana amacının yanında sözleşmenin hukuki
getirilerinden yararlanılmasına yönelik düzenlemeler olarak nitelendirilebilir. Alıcılar 200
tarafından satıcılara getirilen rekabet yasakları, uygulamada alıcıların devraldıkları
maddi ve maddi olmayan varlıkların değerinden tam olarak yararlanmalarının,
dolayısıyla alıcı tarafından yapılan yatırımın karşılığının tam olarak alınmasının bir aracı
olarak değerlendirilmektedir.
Genel olarak birleşme/devralma işlemine ilişkin bir rekabet yasağının yan sınırlama
olarak kabul edilmesi ve bu çerçevede işlemle birlikte değerlendirilmesi için söz konusu
yasağın “yoğunlaşma ile doğrudan ilgili ve gerekli olma”, “sadece taraflar açısından
kısıtlayıcı olma” ve “orantılılık” kriterlerini sağlaması gerekmektedir. Dosya mevcudu
bilgi ve belgeden, Alım Sözleşmesi’nin 12.1. maddesinde düzenlenen hükümlerin her üç 210
kriteri de sağladığı anlaşıldığından, söz konusu bu hükümlerin makul birer yan sınırlama
olduğu kanaatine varılmıştır.
08-37/490-172
6
I. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre;
Bildirim konusu işlemin, 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi ve bu maddeye dayanılarak 220
çıkarılan 1997/1 sayılı “Rekabet Kurulu’ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve
Devralmalar Hakkında Tebliğ” kapsamında izne tabi olduğuna, işlem sonucunda aynı
Kanun maddesinde belirtilen nitelikte hâkim durum yaratılmasının veya mevcut hâkim
durumun güçlendirilmesinin ve böylece ilgili pazarlarda rekabetin önemli ölçüde
azaltılmasının söz konusu olmadığına, bu nedenle bildirim konusu işleme izin
verilmesine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy