Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2006-1-32 (Devralma)
Karar Sayısı : 06-29/350-84
Karar Tarihi : 24.4.2006
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
10
Başkan : Mustafa PARLAK
Üyeler : Tuncay SONGÖR, Rıfkı ÜNAL,
Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI, M. Sıraç ASLAN,
Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN.
B. RAPORTÖRLER: Hakan Deniz KARAKOÇ, Metin PEKTAŞ
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : - Degussa AG
Temsilcisi: Av. P.Şila MURATOĞLU 20
Ahular Sok. No:15 34337 Etiler, İstanbul
D. TARAFLAR : - Degussa AG
Benningsenplatz 40474 Düsseldorf-ALMANYA
- The Dow Chemical Company
2030 Dow Center Midland, Michigan 48674, ABD
E. DOSYA KONUSU: Degussa AG’nin, The Dow Chemical Company
şirketinin Avrupa Birliği’nde bulunan süper emici polimerler üretim tesisi ile
diğer ek varlıkları devralmasına izin verilmesi talebi. 30
F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 17.3.2006 tarih ve 1666 sayı ile intikal
eden ve en son 3.4.2006 tarih ve 2033 sayılı yazı ile eksiklikleri tamamlanan
bildirim üzerine 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 7. maddesi
ile 1997/1 sayılı Rekabet Kurulu'ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve
Devralmalar Hakkında Tebliğ'in ilgili hükümleri uyarınca yapılan inceleme sonucu
düzenlenen 13.4.2006 tarih ve 2006-1-32/Öİ-06-HDK sayılı Ön İnceleme Raporu
17.4.2006 tarih ve REK.0.05.00.00-120/55 sayılı Başkanlık önergesi ile 06-29
sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
40
G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor'da; The Dow Chemical
Company’nin (Dow) Avrupa Birliği’nde bulunan SEP üretim tesisi ile müşteri
sözleşmeleri ve fikri mülkiyet haklarından oluşan ek varlıklarının Degussa AG
(Degussa) tarafından devralınması işleminin 1997/1 sayılı Tebliğ kapsamında bir
devralma olduğu, ancak devralma işleminin, hakim durum yaratıcı ya da hakim
durumu güçlendirici nitelikte olmadığı ve bu nedenle rekabetin önemli ölçüde
06-29/350-84
2
azaltılması sonucunu doğurmayacağından hareketle devralmaya izin verilmesi
gerektiği ifade edilmektedir.
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME 50
H.1. İlgili Pazar
H.1.1. İlgili Ürün Pazarı
Devre konu olan tesis süper emici polimer (SEP) üretimi gerçekleştirmektedir.
SEP yüksek miktarda suyu ve asidik özellik gösteren sulu çözeltileri emip
bünyesinde tutma özelliğine sahip bir kimyasaldır. Bu özelliğinden de
anlaşılacağı üzere SEP, esas olarak, tek kullanımlık bebek bezleri, kadın hijyen
ürünleri, idrar kaçırmaya karşı pedler ve tıbbi önlükler gibi suya veya sulu
çözeltiye temas eden ürünlerin hammaddesi olarak kullanılmaktadır.
60
Bu alanlardaki kullanım, toplam SEP kullanımının %97’sini oluşturmaktadır. Geri
kalan %3’lük SEP kullanımı tarım, ormancılık, bahçecilik ve yangından korunma
alanlarına yöneliktir. Dolayısıyla işlem konusu devir sonrası etkilenecek pazarlar
%97’lik kullanımın olduğu pazarlardır.
Gerek bildirim formundan, gerekse raportörlerce SEP müşterilerinden edinilen
bilgiler çerçevesinde, bu ürünlere ticari olarak alternatif olabilecek bir ikamenin
olmadığı anlaşılmaktadır. Her ne kadar “biyomas bazlı polimerler” olarak
adlandırılan ve teknolojik olarak ikame edilebilirliğinden söz edilen kimyasallar
mevcut ise de, bu kimyasallar hali hazırda ticari olarak ikame kabul 70
edilmemektedir. Bununla birlikte taraflar bildirim formunda, SEP fiyatlarında
gerçekleşebilecek olası bir artışın, bu kimyasalları ticari olarak rasyonel hale
getirebileceğinden bahisle, SEP üreticileri üzerinde nihai olarak bir rekabetçi
baskının ve fiyat kısıtının varlığından söz etmektedirler.
Yukarıda yer verilmekte olan bilgiler çerçevesinde ilgili ürün pazarı “süper emici
polimerler pazarı” olarak tespit edilmiştir.
H.1.2. İlgili Coğrafi Pazar
80
İlgili ürün pazarını oluşturan ürünlerin ülke içinde rekabet şartlarının bölgesel
olarak farklılaşmasına neden olacak bir unsurun bulunmaması nedeniyle ilgili
coğrafi pazar “Türkiye Cumhuriyeti sınırları” olarak tespit edilmiştir.
H.2. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
Dosya konusu devralma işlemi Dow’a ait AB’deki üretim tesisleri ile müşteri
sözleşmeleri ve fikri mülkiyet haklarını kapsamaktadır. Dow’un ABD’deki üretim
tesisi devir işlemi kapsamı dışındadır ancak Degussa en geç 31.3.2007 tarihine
kadar Dow’un bu tesislerinde üretilen ürünleri satın alacaktır. Dow’un ABD’deki 90
tesislerinden Türkiye pazarına herhangi bir satışın söz konusu olmadığı göz
önüne alındığında anlaşmanın bu kısmına ilişkin şartların Türkiye pazarı üzerinde
06-29/350-84
3
fazlaca bir etkisinin olmayacağı anlaşılmaktadır. Ancak her ne kadar Dow,
AB’deki üretim tesislerini devrederek Türkiye pazarından önemli ölçüde çekilecek
olsa da ABD’deki üretim tesislerinin varlığıyla önemli bir potansiyel rakip olarak
SEP pazarında yer alacaktır.
Dosyada yer alan bilgilere göre, incelemeye konu olan ilgili ürün pazarında
Degussa’nın 2005 yılı Türkiye satışlarından oluşan cirosu (…………) YTL’dir
(…………… Euro). Dow’un cirosu ise (…………….) YTL’dir1 (………….. Euro). 100
İlgili ciro rakamları, 1998/2 sayılı Tebliğ ile değişik 1997/1 sayılı Tebliğ’de
öngörülen 25 trilyon TL (25 milyon YTL) tutarındaki ciro eşiğini aştığından, anılan
devralma işlemi, 1997/1 sayılı Tebliğ kapsamında izne tabi bir devralma işlemidir.
SEP pazarı kısmen küreselleşmiş bir yapıya sahiptir. Diğer bir ifade ile SEP
üretimi ve pazarlaması alanında faaliyet gösteren çoğu teşebbüs, ürünlerinin
pazarlamasını global ölçekte ya da bölgesel olarak gerçekleştirmektedir. Bu
çerçevede Türkiye pazarına ilişkin değerlendirmeye geçmeden önce Dünya
pazarındaki durumun değerlendirilmesi yerinde olacaktır. Dünya SEP pazarında
faaliyet gösteren belli başlı teşebbüsler ve bunların pazar payları aşağıdaki 110
gibidir.
Tablo 1: Dünya SEP Pazarında Faaliyet Gösteren Teşebbüsler
Teşebbüs adı
Dünya’daki SEP satışları
(Metrik Ton)
Dünya’daki toplam SEP
miktarına göre Pazar payı
(%)
Degussa (……….) (….)
Dow (……….) (….)
BASF (……….) (….)
Nippon Shokubai (……….) (….)
San Dia (……….) (….)
Diğer (……….) (….)
Toplam 1.202.238 100
Tablodan da görülebileceği gibi devralma işlemi sonrası Degussa’nın payının
%(….)’ya çıkması beklenmektedir. Ancak bu aşamada belirtilmelidir ki, Dow
ABD’deki üretim tesisini devretmeyeceği için SEP pazarındaki varlığını kısmen
de olsa koruyacaktır. Her ne kadar imzalanacak olan sözleşme hükümlerine göre
Dow’un ABD’deki üretim tesisinde gerçekleştirilen üretimin önemli bir kısmı bir yıl
süresince Degussa tarafından satın alınacak olsa da, bu bir yıllık dönem 120
sonrasında Dow’un SEP pazarına tekrar dönmesi ihtimali söz konusudur. Nitekim
bu durum, taraflar arasında akdedilen “Varlık Satın Alma Anlaşması”nda her
hangi bir rekabet yasağı maddesi hükmüne yer verilmeyerek teyit edilmiştir. Bu
1 Euro’nun YTL’ye dönüştürülmesinde Merkez Bankası’nın 12.4.2006 tarihli döviz alış kuru
kullanılmıştır.
06-29/350-84
4
çerçevede Dow’a ait olan %(….)’lik pazar payının devir işleminden sonra
tamamen Degussa’ya geçmeyeceği ve pazardaki yoğunlaşmanın devralma
işleminden önemli ölçüde etkilenmeyeceği anlaşılmaktadır.
Türkiye pazarındaki tahmini pazar payları açısından ise tarafların ve pazardaki
diğer teşebbüslerin konumları aşağıdaki gibidir:
130
Tablo 2: Türkiye Pazarındaki Tahmini Pazar Payları
Teşebbüs adı
Türkiye’deki SEP satışları
(Metrik Ton)
Türkiye’deki toplam SEP
miktarına göre pazar payı
(%)
Degussa (……….) (….)
Dow (……….) (….)
Devralma sonrası (……….) (….)
BASF (……….) (….)
Nippon Shokubai (……….) (….)
Kolon (……….) (….)
San Dia (……….) (….)
Diğer (……….) (….)
Toplam 40.672 100
Yukarıdaki tablodan da görülebileceği gibi Degussa Türkiye pazarında rakiplerine
oranla oldukça önemli bir pazar payına sahip bulunmaktadır. Buna ilaveten
Dünya pazarındaki durumun aksine Türkiye pazarında Dow’un pazar payının
tamamen Degussa’ya geçeceği anlaşılmaktadır. Bunun nedeni ise Dow’un
Türkiye pazarına yapmış olduğu satışların tamamının devir kapsamında olan
AB’deki üretim tesisinden yapılıyor olmasıdır. Bu derece yüksek bir pazar payı,
söz konusu devralma işlemini 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesinde yer alan
hakim durum yaratma ya da hakim durumu güçlendirmesi analizleri bakımından 140
şüpheli hale getirecektir. Ancak bilindiği gibi hakim durum analizinde pazar
payına ilaveten diğer unsurların da incelenmesi zorunluluğu bulunmaktadır. Bu
unsurlardan en önemlileri ise pazara giriş engellerinin varlığı, potansiyel
rekabetin mevcudiyeti ve alıcıların etkinlikleridir. Bu çerçevede dosyadaki bilgiler
doğrultusunda yapılan değerlendirmelere ise aşağıda yer verilmektedir:
i. Potansiyel rekabetin mevcudiyeti
SEP ürününün hammaddesi akrilik asittir. Akrilik asit veya flokülant üreticilerinin
fiyatlarda önemli bir yükselme olması durumunda pazara girme olasılıkları ise 150
oldukça yüksektir. Bu çerçevede halihazırda akrilik asit üretimi gerçekleştiren Çin
menşeli CNC Co. Ltd. ve Güney Kore menşeli LG Chem. Ltd.’nin isimleri önemli
potansiyel rakipler olarak anılmaktadır. Yine Flokülant üretimi gerçekleştiren
teşebbüslerin mevcut teçhizatlarının önemli bir kısmı ile SEP üretimi
06-29/350-84
5
yapabilmeleri söz konusudur. Bu çerçevede yukarıda bahsi geçen sektörlerde
faaliyet gösteren teşebbüslerin varlığı, SEP pazarında yer alan üreticiler
bakımından gerek fiyat gerekse de diğer stratejik kararlar bakımından önemli bir
kısıtlamaya neden olabilecektir.
ii. Pazara giriş engellerinin varlığı 160
SEP pazarı, giriş engellerinin yüksek olmadığı bir pazar yapısına sahiptir. Bu
durumun başlıca nedenleri ise aşağıdaki gibidir:
- Üretim tesisi kurma maliyetlerinin düşük olduğu ülkelerde SEP üretim tesisi
kurabilmek için yapılması gereken yatırım miktarının yaklaşık 40-50 milyon Euro
olduğu tahmin edilmektedir2. Bu maliyet pazarın büyüklüğü ile karşılaştırıldığında
ihmal edilebilir bir düzeyi göstermektedir3.
- Taşıma maliyetleri düşüktür ve farklı bölgelerdeki SEP fiyatları, kalite kriteri
hariç, önemli ölçüde değişken değildir. Bu durum farklı bölgelerde faaliyet
gösteren üreticilerin kolaylıkla birbirlerinin bölgelerine satış yapabilme imkanını 170
sağlamaktadır.
- Pazara girişte önemli sayılabilecek düzenleyici engeller bulunmamaktadır.
- Üreticiler açısından dağıtım kanalı kurma zorunluluğu bulunmamaktadır.
iii. Alıcıların etkinlikleri
Önemli olarak nitelendirilebilecek SEP alıcıları, global ölçekte faaliyet gösteren
teşebbüslerdir. Bunların içerisinde Procter & Gamble ile Kimberly Clark gibi
büyük ölçekli teşebbüsler sayılabilir. Bu teşebbüsler, dünya ölçeğindeki alımların
önemli bir kısmını gerçekleştirdiğinden SEP piyasasında ortaya çıkabilecek olan 180
tekelleşme benzeri oluşumlardan fazlaca etkilenmeyeceklerdir. Hatta SEP üretim
tesisi kurma maliyetinin düşüklüğü de göz önüne alındığında fiyatların önemli
ölçüde yükselmesi durumunda bu teşebbüslerin kolaylıkla kendi üretim tesislerini
kurabilecekleri ifade edilebilir. Bu durumun mevcudiyeti SEP pazarında faaliyet
gösteren teşebbüsler bakımından önemli bir kısıt ortaya çıkarmaktadır.
Büyük ölçekli alıcıların yer aldığı bir pazar yapısına ilaveten, tedarik yönteminin
yıllık kontratlar bazında yapılıyor olması ve neredeyse her alıcının alternatif bir
üretici ile bağlantılı olması, üreticiler bakımından diğer önemli bir kısıtı
oluşturmaktadır. Konu ile ilgili olarak Raportörlerce devralma tarafları olan 190
teşebbüslerin alıcıları ile yapılan görüşmelerden de benzer sonuçlara ulaşmak
mümkündür.
(…………………………) San Tic. A.Ş. yetkilisi ile yapılan görüşmede konu ile ilgili
aşağıdaki ifadeler kullanılmıştır:
2 Bu hesaplama Brezilya’da kurulması muhtemel 40-50 Kiloton’luk kapasiteye sahip bir tesis için
yapılmıştır. Bahsi geçen tesise altyapı ve GAA kristalizasyon tesisatı da dahildir.
3 Tek başına Türkiye pazarı yıllık olarak yaklaşık 63 milyon Euro’luk büyüklüğe sahiptir.
06-29/350-84
6
“…ancak her ne kadar Dow’un ürünlerini tercih etmesek de pazarda meydana
gelebilecek değişiklikler çerçevesinde alternatif temin kaynağı olarak ileride
kullanabiliriz. Degussa’nın kalite anlamında rakibi olabilecek olan üretici ise
BASF’tır. Şu an BASF’ın ürünlerini de denemekteyiz. 200
Üreticilerle yıllık kontratlar imzalamaktayız. Üreticiyi kendimiz belirliyoruz. Çoğu
üreticinin Türkiye’de irtibat ofisi bulunmaktadır ancak böyle bir yapılanma
zorunluluğu yoktur.
Günümüzde satıcının ürününe olan talebi kalite belirlemektedir. SEP pazarında
halihazırda, müşteriler oldukça güçlüdür özellikle Procter and Gamble gibi dünya
çapında üretim yapan teşebbüsler kolaylıkla Dünya SEP üretimini etkileyebilirler.
Müşterilerin bu etkisi kriz dönemlerinde kısıtlanmaktadır.”
(……………………………) San. Tic. A.Ş. satın alma sorumlusu tarafından
konuya ilişkin şu görüşler ifade edilmiştir. 210
“Süper emici polimer tedariği için birden fazla üretici ile bağlantı halindeyiz.
Tedarikte sorun yaşadığımızda üreticiyi değiştirebilme ve böylelikle tedariği
güvence altına alabilmekteyiz. Halihazırda Dow ve BASF ile bağlantı halindeyiz.
Söz konusu birleşmenin faaliyet gösterdiğimiz sektörde rekabet yönünden sorun
doğuracağını düşünmüyorum. Zira BASF hem dünyada hem Türkiye’de yeni
oluşuma önemli bir rakip olabilecek konumdadır. Fiyatlar konusunda olumsuz bir
tabloyla karşılaştığımız takdirde sağlayıcıyı kolaylıkla değiştirebileceğimizi
düşünüyoruz.”
220
(…………………………) San. Tic. A.Ş. yetkilisi tarafından ise aşağıdaki hususlar
beyan edilmiştir.
“Süper emici polimer tedariğini bazen Dow bazen de Degussa’dan
gerçekleştiriyoruz. Halihazırda Dow’la yaptığımız bağlantı üzerinden, DOW
Avrupa’daki tesislerinden ürün tedarik ediyoruz. Dow’u Degussa’ya karşı bir
rekabet unsuru olarak kullanabilmekteyiz. BASF’nin fiyatları genelde hem Dow
hem de Degussa fiyatlarının üzerinde seyretmektedir. Dolayısıyla BASF
ürünlerine dönmek bizi bir maliyet dezavantajı ile karşı karşıya bırakacaktır. Öte
yandan bazı Uzakdoğulu üreticilerin Türkiye pazarına girmeye çalıştıklarını 230
görüyoruz. Fiyatlar ve tedariğin devamlılığı noktasında sorun
yaşamayacağımızdan emin olabilirsek bu üreticilerden ürün temin etmeyi
düşünürüz. Bununla birlikte Uzakdoğu üreticilerinden ürün tedarik edebilmek için
daha uzun dönemli tedarik planları ve alım bağlantıları yapmak durumunda
kalacağız. Süper emici polimerlerin, çalıştığımız sektöre yönelik olarak hali
hazırda ticari olabilecek ikame bir teknolojisi bulunmamaktadır.”
Yukarıdaki ifadelerden de görülebileceği gibi her ne kadar alıcılar genellikle tek
bir üretici ile çalışıyor olsalar da muhtemel tedarik sorunlarını ortadan
kaldırabilmek amacıyla alternatif temin kaynaklarını değerlendirmektedirler. Buna 240
ilave olarak alıcıların kurumsal tüketiciler olmasından hareketle fiyatlar ve
06-29/350-84
7
pazardaki üreticiler ile ürünlerin kalitesi hakkında önemli bir bilgiye sahip oldukları
anlaşılmaktadır. Bu durum, herhangi bir üreticinin fiyatını önemli ölçüde artırması
durumunda kolaylıkla pazar payı kaybetmesine neden olabilecek bir yapıyı işaret
etmektedir.
Yukarıda yapılan değerlendirmeler ışığında, Degussa tarafından, Dow’a ait
AB’deki SEP üretim tesisi ve diğer unsuların devralınması işlemi ile her iki
teşebbüs arasında imzalanan ABD’deki üretim faaliyetlerine ilişkin anlaşmaların
Türkiye SEP pazarındaki yoğunlaşmanın artmasına neden olacağı, ancak 250
pazarın ve ürünün özelliği göz önüne alındığında bu artışın hakim durum
yaratabilecek ya da hakim durumun güçlenmesine neden olabilecek bir sonuca
yol açmayacağı kanaatine varılmıştır.
I. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre;
Bildirime konu işlemin 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi ve bu Kanun’a
dayanılarak çıkarılan 1997/1 sayılı “Rekabet Kurulu’ndan İzin Alınması Gereken 260
Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ” kapsamında izne tabi olduğuna,
ancak işlem sonucunda 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesinde belirtilen nitelikte
hakim durum yaratılmasının veya mevcut hakim durumun güçlendirilmesinin ve
böylece ilgili pazarda rekabetin önemli ölçüde azaltılmasının söz konusu
olmadığına; bu nedenle, bildirime konu işleme izin verilmesine OYBİRLİĞİ ile
karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy