Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2011-1-178 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 11-60/1568-559
Karar Tarihi : 07.12.2011
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE,
Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Dr. Murat ÇETİNKAYA, 10
Reşit GÜRPINAR, Prof. Dr. Metin TOPRAK
B. RAPORTÖRLER : İsmail Yücel ARDIÇ, Şamil PİŞMAF
C. BAŞVURAN : Gizlilik talebi bulunmaktadır.
D. HAKKINDA İNCELEME
YAPILAN : - Çolakoğlu Metalurji A.Ş. (Çolakoğlu)
Kemeraltı Cad. Karaköy Ticaret Merkezi No:24 K:6 Karaköy/İstanbul
- Diler Demir Çelik Endüstrisi ve Ticaret A.Ş. (Diler)
Tersane Cad. No:46-48 Diler Han Karaköy/İstanbul
- Ekinciler Demir ve Çelik A.Ş. (Ekinciler)
Ayazağa Yolu No:7 Giz 2000 Plaza K:3 Maslak/İstanbul 20
- Habaş Sınai Ve Tıbbi Gazlar İstihsal Endüstrisi A.Ş. (Habaş)
Soğanlık, Fuat Paşa Sok. No:26 Kartal/İstanbul
- İçdaş Çelik Enerji Tersane ve Ulaşım Sanayi A.Ş. (İçdaş)
Güneşli Mah. Devekaldırımı Cad. No:21 Güneşli Bağcılar/İstanbul
- İzmir Demir Çelik Sanayi A.Ş. (İzdemir)
Şair Eşref Blv. No:23 35210 İzmir
- Kaptan Demir Çelik Endüstrisi ve Ticaret A.Ş. (Kaptan)
Fahrettin Kerim Gökay Cad. Bestekar Sadettin Kaynak Sok. No:2
Altunizade/İstanbul
- Kardemir Karabük Demir Çelik Fabrikaları A.Ş. (Kardemir) 30
Kardemir Demir Çelik Tesisleri Karabük
- Kroman Çelik Sanayii A.Ş. (Kroman)
Osmangazi Mah. Aşiroğlu Cad. No:175 Çayırova Gebze/Kocaeli
E. DOSYA KONUSU: Demir çelik üreticilerinin inşaatlarda kullanılan her ebat çubuğu
üretmedikleri, bu yöntemle inşaat çubuğu fiyatlarını yüksek seviyelerde tuttukları iddiası.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Başvuruda, demir çelik üreticilerince inşaatlarda kullanılan her ebattaki
inşaat çubuğunun üretilmediği, bu yolla söz konusu ürünün fiyatlarının yüksek tutulduğu iddia
edilmektedir.
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 26.09.2011 tarih ve 6705 sayı ile giren başvuru
üzerine hazırlanan, 21.10.2011 tarih ve 2011-1-178/İİ-11-197-HHÜ sayılı İlk İnceleme Raporu, 40
27.10.2011 tarih ve 11-54 sayılı Kurul toplantısında görüşülmüş ve soruşturma açılmasına gerek
olup olmadığının belirlenmesi amacıyla, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un
11-60/1568-559
2
40/1. maddesi uyarınca önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir.
İlgili karar uyarınca düzenlenen 29.11.2011 tarih ve 2011-1-178/ÖA-11-267.İYA sayılı
Önaraştırma Raporu 05.12.2011 tarih ve REK.0.15.00.00-110/331 sayılı Başkanlık Önergesi ile
11-60 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; başvuru konusu iddiayı destekler nitelikte herhangi bir
bulguya rastlanılmadığından, başvuruya konu teşebbüsler hakkında 4054 sayılı Kanun’un 41.
maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek bulunmadığı görüşüne yer verilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME 50
I.1. İlgili Pazar
I.1.1. İlgili Ürün Pazarı
Çelik ürünlerini uzun ürünler, yassı ürünler ve vasıflı (kaliteli) ürünler olmak üzere, temelde üç
gruba ayırmak mümkündür. Uzun ürünler grubunda inşaat demiri, filmaşin, çubuk, tel, köşebent
ve profillerden oluşan ürünler yer almaktadır. Bu ürünler genelde inşaat ve yapı sektörleri
tarafından tüketilmektedir. Yassı ürünler ise, özellikle otomotiv, beyaz eşya, gemi yapımı ve
ambalaj sektörlerinin girdisi durumundadır. Vasıflı çelik de uzun ürünlerin bir alt sınıfı olarak
değerlendirilebilmekle birlikte; kalitesi, kullanım amaçları ve üretim süreci bakımından uzun ve
yassı ürünlerden ayrılmaktadır. Nitekim vasıflı çelik üretimi için gerekli olan teknik, teknolojik
donanım ve know-how, uzun ve yassı mamul üretimi için gerekli olandan bir hayli farklıdır. Vasıflı 60
çelik, ürünlerin kalite hatalarının ciddi sonuçlar doğurabileceği ve hassas parça kullanımını
gerektiren, otomotiv sanayi, otomotiv yan sanayi, makine imalat sanayi, harp araç ve gereçleri
sanayi, tarım araçları sanayi gibi sektörlerde kullanılmaktadır.
Uzun Demir Çelik Ürünleri
Dosya konusu iddialar uzun demir çelik ürünlerine ilişkindir. Bu ürünlerin üretiminde, öncelikle
demir cevheri veya hurdadan üretilen sıvı çelik kalıplara dökülerek, kütük adı verilen ara ürünler
elde edilmektedir. Bu ara ürünlerin haddelenmesi ile uzun ürünler elde edilmektedir. Uzun demir
çelik ürünlerinin başlıca türlerine aşağıda yer verilmiştir:
Kütük: Külçe döküm, sürekli döküm veya sıcak haddeleme yolu ile elde edilen, bir kenarı 140
mm’den az olan, yarı mamul malzemeleridir. 70
Nervürlü İnşaat Demiri: 6 ila 50 mm. arası çaplarda üretilen nervürlü inşaat demirinin 6, 8 ve 10
mm. çapında olanları, kangal gibi 1000 kg. olarak sarılıp satılmakta, 10 mm’den daha büyük
çaplı olanlar ise alıcı talebine göre 6 ila 15 metre arası uzunluklarda kesilmektedir. Üzeri sarmal
şeklinde olan nervürlü inşaat demirinin düz inşaat demirinden farkı, betona daha iyi tutunmasıdır.
Düz İnşaat Demiri: 8 ila 50 mm. arası çaplarda üretilen bu çubukların boyları, talebe göre 6 ila 15
metre arasındadır.
Filmaşin (Kangal): 5.5 ila 16 mm. arası çaplarda üretilen filmaşinler tel, tel kafes, tel hasır
kaynaklı ızgara, çivi ve elektrot üretiminde kullanılmaktadır.
Orta ve Ağır Profiller: Yüksekliği 80 mm. ve üstünde olan I, U, H vs. kesitli profiller, uzun kenarı
80 mm. ve üstünde olan eşitkenar ve çeşitkenar köşebentler ile yüksekliği 100 mm. ve üstünde 80
olan maden direği profilleri ve benzerleridir.
Vasıflı Çelik: Farklı kesit, nitelik ve kalitelere sahip yüzlerce vasıflı çelik ürün çeşidi
bulunmaktadır. Bu ürünlerin çoğu birbirleriyle ikame edilememektedir. Ancak bu önaraştırma
kapsamında vasıflı çelik, ilgili ürün grubunda değerlendirilmediğinden, söz konusu ürünlerin
ayrıntısına girmeye gerek görülmemiştir.
11-60/1568-559
3
Uzun demir çelik ürünlerine, özellikle talep ikamesi kısmen de arz ikamesi yönüyle bakıldığında,
“kütük”, “nervürlü inşaat demiri”, “filmaşin” ve “profil” gibi alt pazarların bulunduğu görülmektedir.
Ancak, başvurunun inşaat çubuklarına ilişkin olması ve ülkemizdeki teknik standartlar
çerçevesinde, inşaatlarda büyük ölçüde nervürlü inşaat demiri kullanılması dikkate alınarak, bu
dosya özelinde ilgili ürün pazarı “nervürlü inşaat demiri” olarak tespit edilmiştir. 90
I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar
Sektörde faaliyet gösteren üreticilerin hemen hemen tüm bölgelere satış yapabildikleri dikkate
alınarak, önaraştırma kapsamında ilgili coğrafi pazar, “Türkiye” olarak belirlenmiştir.
I.2. Tespitler
Hakkında önaraştırma yapılan teşebbüslerden alınan konuya ilişkin yazılarda yer verilen
hususlar aşağıdadır:
- İnşaat demiri 6 mm ile 50 mm arasında değişen ebatlarda üretilebilmektedir.
- Türkiye’de en yoğun olarak 8, 10, 12, 14, 16 ve 20 mm ebatlarında nervürlü inşaat demiri talep
edilmektedir. Söz konusu ürünlere yönelik talep nedeniyle, Türkiye’de toplam inşaat demiri
üretiminin yaklaşık olarak %70’ini bu ürünler oluşturmaktadır. 20 mm’den kalın kesitli çubuklara 100
yönelik talep ise, genel olarak alışveriş merkezleri, yüksek binalar, yol ve köprü inşaatı gibi bazı
özel projelerden gelmektedir. Bununla birlikte, ekonomik büyümeye paralel olarak, son
dönemlerde bu tür projelerin artmasıyla birlikte, 20 mm üstü inşaat demiri talebi de yükselmiştir.
- Düz inşaat demirinin inşaatlarda kullanımı, özellikle 1999 depremi sonrasında yürürlüğe giren
teknik mevzuatla kısıtlanmıştır. Bu nitelikteki çubuklar yalnızca bağlama amaçlı olarak
kullanılmaktadır.
- Önaraştırmaya konu teşebbüslerden Kroman, Diler, Ekinciler, İzdemir, Habaş, İçdaş ve
Kaptan’a ait üretim tesislerinde 8 mm-50 mm arası ebatlarda nervürlü inşaat demiri üretimi
yapılabilmektedir. Çolakoğlu’na ait tesislerde üretim 10 mm-50 mm ebatları arasında
gerçekleştirilebilirken, yalnızca Kardemir üretim tesislerinde 12 mm-40 mm arasında nervürlü 110
inşaat demiri üretilebildiğini belirtmiştir.
- İnşaat demirinin farklı ebatların üretiminde, arz esnekliği, esas itibarıyla ilgili tesisin hangi
amaçla tasarlandığına bağlıdır. Örneğin 8-50 mm arasında çubuk üretmek üzere tasarlanmış bir
tesiste, söz konusu sınırlar içerisinde her ebatta üretim mümkündür. Modern tesislerde, özellikle
yakın ebatlı ürünler arasındaki üretim geçişi, yalnızca birkaç saat içerisinde
gerçekleştirilebilmektedir. Ebat farkının görece yüksek olduğu ürünlerde dahi, bu süre yine
saatlerle ifade edilebilmektedir. Bu nedenle, genel olarak nervürlü inşaat demirinin farklı
ebatlarının üretimine yönelik arz esnekliği yüksektir.
- Diğer uzun demir ürünleri (profil, köşebent, lama vb.) üretimi ile, inşaat demiri üretimi arasında
geçiş yapabilmek için, ilave haddehane yatırımı gerekmektedir. Bu tür bir yatırım önemli bir 120
maliyet doğurduğu gibi, yatırımın hayata geçiş süresi 24 ayı bulabilmektedir. Yatırım sonrasında
dahi, aynı tesiste çubuk haddehanesinden örneğin profil haddehanesine geçiş bir ayı
bulabilmektedir. Bu süreç içerisinde, üretimin önemli ölçüde sekteye uğrayacak olması nedeniyle,
diğer uzun demir çelik ürünleri ile inşaat demiri üretimi arasındaki arzın esnek olmadığı
değerlendirilmektedir.
- İlgili teşebbüsler tarafından, inşaat sektörünün talebi doğrultusunda, en fazla üretimi yapılan
nervürlü inşaat demiri ebatları, sıralama teşebbüslere göre farklılık arz edebilmekle birlikte, genel
olarak 12, 16, 14, 10, 20 ve 8 mm’dir.
11-60/1568-559
4
130
I.3. Değerlendirme
Yukarıda yer verildiği üzere, önaraştırma konusu şikâyet başvurusu, uzun demir üreticisi
teşebbüslerin inşaatlarda kullanılan her ebat çubuğu üretmedikleri, bu yöntemle inşaat çubuğu
fiyatlarını yüksek seviyelerde tuttukları iddiasını içermektedir. Bu durumda, teşebbüslerin kurulu
kapasiteleri dikkate alındığında, hangi ebatlarda üretim kabiliyetine sahip oldukları ve fiilen hangi
ebatlarda üretim gerçekleştirdikleri sorularına yanıt verilmesi önem kazanmaktadır. Esasen,
yukarıda bu bilgilere kısmen yer verilmiş olsa da, Tablo 1’de, önaraştırmaya konu 9 teşebbüssün
kurulu kapasiteleri ile son üç yılda en fazla üretimi gerçekleştirilen nervürlü inşaat demiri ebatları
detaylı olarak bulunmaktadır:
Tablo 1: Teşebbüsler Tarafından 2009-2011 yılları içinde en fazla üretimi yapılan beş ürün 140
Ebada Göre En Fazla Üretimi Yapılan 5 Ürün (mm)
Teşebbüs
Ürün Gamı
(Kurulu
Kapasite) 2009 2010 2011**
Çolakoğlu* 10mm-50mm
… … …
Diler 8mm-50mm
… … …
Ekinciler 8mm-50mm
… … …
Habaş 8mm-50mm
… … …
İçdaş 8mm-50mm
… … …
İzdemir 8mm-50mm
… … …
Kaptan 8mm-50mm
… … …
Kardemir 12mm-40mm
… … …
Kroman 8mm-50mm
… … …
* İlgili teşebbüs tarafından 2009-2011 yılları arasında en fazla üretimi yapılan beş ürün,
yıllar bakımında ayrım gözetilmeksizin bildirilmiştir.
** 2011 yılı ilk 9 veya 10 aylık üretim verilerine göre.
Tablo 1’in incelenmesinden görüleceği üzere, teşebbüslerin kurulu kapasiteleri çerçevesinde
sahip oldukları ürün gamı, bir başka deyişle üretebilecekleri ürün çeşitleri, büyük ölçüde benzerlik
gösterdiği gibi; 2009, 2010 ve 2011 yılları içinde en fazla üretimi gerçekleştirilen nervürlü inşaat
çubuğu ebatlarının da -sıralamalar değişmekle birlikte- neredeyse aynı olduğu anlaşılmaktadır.
Gerçekten de mevcut veriler ışığında, teşebbüsler tarafından 8, 10, 12, 14, 16 ve 20 mm olmak
üzere toplam 6 farklı ebatta çubuğun hemen her dönem en yoğun olarak üretildiği, bunların
arasında yalnızca Kardemir ve kısmen Çolakoğlu istisna olmak üzere 12 ve 16 mm ebatlarındaki
çubuk üretimin başı çektiği görülmektedir. Bunun yanında, dosya mevcudu bilgilere göre, Tablo
1’de sayılan ürünlerin ayrı ayrı üretim miktarları, her bir teşebbüs için farklılık arz edebilmekle
birlikte, hiçbir teşebbüs için yıllık … tonun altında bulunmazken, bu üretim miktarlarının her bir 150
teşebbüssün ilgili yıllardaki toplam inşaat çubuğu üretimi içindeki paylarının da genel olarak … ile
… arasında değiştiği anlaşılmaktadır.
Aşağıda Tablo 2’de ise, her bir teşebbüs tarafından 2009-2011 yılları içinde en fazla üretimi
yapılan beş farklı ebattaki nervürlü inşaat demirinin, teşebbüslerin aynı yıllar içerisindeki toplam
inşaat çubuğu üretimi içindeki paylarına yer verilmiştir:
11-60/1568-559
5
Tablo 2: 2009-2011 yılları içerinde en fazla üretimi yapılan beş farklı ebat çubuğun, toplam inşaat çubukları üretimi
içerisindeki payları
Yıllar itibarıyla ilk 5 ürünün toplam
üretim miktarları (ton)
Yıllar itibarıyla toplam inşaat demiri
üretim miktarı (ton)
İlk 5 ürünün toplam
inşaat demiri
üretimindeki payı (%)
Teşebbüs 2009 2010 2011** 2009 2010 2011** 2009 2010 2011**
Çolakoğlu* 221.017 308.662 71
Diler … … … … … … 69 70 67
Ekinciler … … … … … … 81 72 74
Habaş … … … … … … 75 69 73
İçdaş … … … … … … 62 56 53
İzdemir … … … … … … 79 77 73
Kaptan … … … … … … 67 63 54
Kardemir … … … … … … 91 91 90
Kroman … … … … … … 84 73 72
* İlgili teşebbüs tarafından 2010.07-2011.10 dönemler arasındaki üretim bilgileri sunulmuştur.
** 2011 yılı ilk 9 veya 10 aylık üretim verilerine göre.
Tablo 2’deki verilere göre, ilgili teşebbüsler tarafından gönderilen yazılardan Türkiye inşaat 160
sektörü tarafından en fazla talep edildiği anlaşılan 8, 10, 12, 14, 16 ve 20 mm ebatlarındaki
çubukların üretiminin, teşebbüslerin toplam inşaat çubuğu üretimleri içerisindeki payları oldukça
yüksektir. Nitekim tabloda yer verilmemekle birlikte, teşebbüsler tarafından en fazla üretimi
gerçekleştirilen beş ürünün teşebbüslerin toplam inşaat demiri üretimi içerisindeki paylarının
ağırlıklı ortalaması 2009, 2010 ve 2011 yılları içerisinde sırasıyla %74, %69 ve %66
düzeyindedir. Bu oran 8 ve 10 mm üretim kapasitesine sahip olmayan, dolayısıyla anılan
dönemde en fazla 14, 12, 16 ve 20 mm ebatlarında üretim gerçekleştiren Kardemir’de %90’ın
üzerindedir. Bu durum şikâyet başvurusunda iddia edilenin aksine, teşebbüslerin üretim
kararlarının piyasa talebi tarafından şekillendirildiğini ortaya koyar niteliktedir.
Tablolardan çıkan bir başka sonuç ise, yıllar itibarıyla ilk beş ürünün toplam üretim içerisindeki 170
payının düşmekte olduğudur. Bu sonucun olası bir nedeninin, inşaat demirinin belirli ebatlarında
yaşanan arz fazlalığı nedeniyle, teşebbüslerin üretimlerinin giderek artan bir kısmını farklı
ebatlarda çubukların üretimine kaydırmaları olduğu değerlendirilmektedir. Nitekim teşebbüslerin
tamamı, kurulu kapasitelerinin el verdiği ebat aralığındaki her ebatta üretim yapılabildiğini
belirtirken; Habaş, İçdaş, İzdemir ve Kroman tarafından gönderilen yazılarda, üretimde çeşitliliğin
önemine dikkat çekilerek, piyasa talebini karşılayabilmek ve riski dağıtabilmek bakımından her
ebatta üretim yapma gereği vurgulanmıştır.
Diğer yandan, Türkiye’nin Ocak-Temmuz 2010 dönemine göre, Ocak-Temmuz 2011 döneminde
ham çelik üretimini %21 nispetinde artırarak, dünyada üretimini en fazla arttıran ülke konumunda
olduğu; yine benzer şekilde, sayılan teşebbüslerin genel olarak inşaat demiri üretimini artırdıkları 180
dosya mevcudu bilgiler arasındadır.
Bu hususların yanında, Kurulumuzun, uzun demir çelik ürünleri pazarına yönelik olarak yürütülen
bir önaraştırma sonucunda aldığı 14.07.2011 tarihli kararında ulaşılan bulgulara da değinmekte
fayda görülmektedir. Uzun demir çelik üreticilerinin aralarında anlaşmak ve arzı kısmak yoluyla
demir fiyatlarını artırdığına yönelik iddiaların değerlendirildiği kararda özetle:
11-60/1568-559
6
- Ekim 2006 ile Mayıs 2011 arasındaki dönemde Türkiye uzun demir-çelik piyasasında
gerçekleşen fiyatlar ile aynı dönemdeki dünya fiyatları karşılaştırıldığında, incelenen
teşebbüslerin nervürlü inşaat demiri için uyguladığı fiyatların, dünya fiyatlarıyla büyük ölçüde
paralellik gösterdiği,
- Başta hurda olmak üzere hammadde fiyatları, enerji birim fiyatları, döviz kurları ve üretim 190
teknolojisi gibi maliyet unsurlarının benzerliğinin, uzun demir-çelik üretiminin yaklaşık yarısının
ihracata konu olmasının ve bunlara bağlı olarak Türkiye demir-çelik sektörünün dünya
piyasalarına büyük ölçüde entegre olmasının bu paralelliğin ardındaki ana sebepler olarak
değerlendirildiği,
- Uzun demir çelik ürünlerinde yurtiçinde önemli oranda arz fazlalığı bulunduğu ve sektörün
neredeyse üretiminin yarısını ihraç ettiği,
- Arzın kısıtlandığı iddialarına yönelik incelemelerde ise, teşebbüslerin üretimlerinde radikal ve
açıklanamayan bir azalış ve buna karşılık stok miktarlarında radikal bir artış olmadığı,
- Uzun demir-çelik piyasasına son dönemde yeni firmaların girmesinin yanı sıra, mevcut
firmaların kapasite ve üretimlerini arttırması; piyasada önemli fiyat dalgalanmaları olması ve 200
pazarda ürün ve satış koşullarının standartlaşmasına yönelik uygulamaların bulunmaması
hususlarının teşebbüsler arasında rekabeti sınırlayıcı bir anlaşmanın varlığı ihtimalini azalttığı
tespitlerine yer vermiştir.
Netice itibarıyla, dosya mevcudu tespitler ve yakın tarihte tamamlanan önaraştırma sonucunda
alınan karar dikkate alınarak, hakkında önaraştırma yapılan teşebbüslere yönelik soruşturma
açılmasına gerek olmadığı kanaatine varılmıştır.
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, dosya konusu iddialara yönelik olarak
4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek olmadığına, şikâyetin
reddine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir. 210
Full & Egal Universal Law Academy