AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ
İKİNCİ BÖLÜM
KABUL EDİLEBİLİRLİK HAKKINDA KARAR
Başvuru no. 24331/18
DEMOKRATİK SOL PARTİ /
Türkiye
Başkan,
Jovan Ilievski,
Hâkimler,
Lorraine Schembri Orland,
Diana Sârcu,
ve Yazı İşleri Müdür Yardımcısı Dorothee von Arnim’in katılımıyla 30 Ocak 2024 tarihinde Komite olarak toplanan Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (İkinci Bölüm),
1985 tarihinde kurulmuş olup Ankara’da bulunan ve İstanbul Barosuna kayıtlı Avukat O. İste tarafından temsil edilen Demokratik Sol Parti (DSP; bundan böyle “başvuran parti” olarak anılacaktır) adlı siyasi bir parti tarafından 21 Mayıs 2018 tarihinde İnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına ilişkin Sözleşme’nin (“Sözleşme”) 34. maddesi uyarınca Türkiye Cumhuriyeti aleyhine Mahkemeye yapılan başvuruyu (no. 24331/18) dikkate alarak,
Gerçekleştirilen müzakereler sonucunda aşağıdaki kararı vermiştir:
DAVA KONUSU
1. Başvuru, başvuran partinin kanunda öngörülen kriterleri karşılayamaması nedeniyle 24 Haziran 2018 tarihli milletvekili genel seçimlerine katılma hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
2. Yüksek Seçim Kurulu (“Kurul”) 22 Nisan 2018 tarihinde, 19 Nisan 2018 tarihi itibariyle partiler tarafından doldurulan ve Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından tutulan teşkilat kayıtlarına dayanarak, 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu’nun 20 ve 36. maddeleri ile 298 sayılı Seçimlerin Temel Hükümleri ve Seçmen Kütükleri Hakkında Kanun’un 14. maddesi uyarınca seçimlere katılmasına izin verilen siyasi partilerin listesini ilan etmiştir. Başvuran parti, seçim gününden en az altı ay önce Türkiye’deki il ve ilçelerin en az yarısında parti teşkilatını kurmadığı gerekçesiyle bu partiler arasında yer almamıştır.
3. Başvuran parti, özellikle büyük kongresini toplamış olduğunu ve 27 Nisan 2018 tarihine kadar kırk bir ilde teşkilatını kurmuş olacağını ileri sürerek, Kurul nezdinde bu karara itiraz etmiştir. Başvuran parti bu nedenle, seçime katılmak için tüm ön koşulları yerine getirmiş bir parti olarak kabul edilmesi gerektiğini belirtmiştir. Ayrıca başvuran parti, ilgili kanunun siyasi partilerin belirli bir ilde teşkilatlarını kurmaları için ilçe düzeyinde kongrelerini yapmalarını gerektirmediğini belirtmiştir.
4. Kurul 25 Nisan 2018 tarihinde, başvuran partinin seçimlere katılma şartlarını, özellikle de seçim gününden en az altı ay önce illerin en az yarısında teşkilatlarını kurma şartını yerine getirmediğini belirterek itirazını reddetmiştir. Ayrıca Kurul, bir partinin belirli bir ilde teşkilatlanmış sayılabilmesi için, o ilin ilçelerinin en az üçte birinde teşkilat kurmuş ve ilçe kongrelerini yapmış olması gerektiğini, başvuran parti açısından ise böyle bir durumun söz konusu olmadığını belirtmiştir. Kurul kararları aleyhine başka bir mercie itiraz edilemeyeceğinden, Anayasa’nın 79. maddesi uyarınca ilgili karar verildiği tarihte kesinleşmiştir.
5. Başvuran parti, Kurulun mevzuatı yanlış uyguladığından ve seçime katılma yeterliliğine ilişkin kararın 24 Haziran 2018 tarihli milletvekili genel seçimlerine katılma hakkını ihlal ettiğinden şikâyetçi olmuştur. Bu bağlamda, başvuran parti Sözleşme’nin 10 ve 11. maddeleri ve Sözleşme’ye Ek 1 No.lu Protokol’ün 3. maddesine dayanmıştır. Ayrıca başvuran parti, Sözleşme’nin 6. maddesine dayanarak, Kurul kararları aleyhine başka bir mercie itiraz edilemeyeceğinden, Kurulun kararlarına karşı başvurabileceği etkili bir hukuk yolunun mevcut olmamasından şikâyetçi olmuştur.
MAHKEMENİN DEĞERLENDİRMESİ
6. Başvuran parti, 2018 tarihli milletvekili genel seçimlerine katılma yeterliliğine sahip olmaması nedeniyle Sözleşme’nin 10 ve 11. maddeleri ile Sözleşme’ye Ek 1 No.lu Protokol’ün 3. maddesi kapsamındaki haklarının ihlal edildiğinden şikâyetçi olmuştur.
7. Dava konusu olayların hukuki açıdan nitelendirilmesi hususunda egemen olan Mahkeme (bk. Radomilja ve Diğerleri / Hırvatistan [BD], no. 37685/10 ve 22768/12, §§ 126-127, 20 Mart 2018 ve Yeşiller ve Sol Gelecek Partisi / Türkiye, no. 41955/14, § 26, 10 Mayıs 2022), başvuran partinin şikâyetlerinin esas olarak dernek kurma özgürlüğü hakkının ihlal edildiği iddiasıyla ilgili olduğunu ve Sözleşme’nin 11. maddesi kapsamında incelenmesi gerektiği kanaatindedir.
8. Bir siyasi partinin il ve ilçelerdeki teşkilat organlarının kurulmasına ilişkin ilgili iç hukukun açıklaması Yeşiller ve Sol Gelecek Partisi (yukarıda anılan, §§ 18-24) kararında bulunabilir.
9. Mahkeme, Yeşiller ve Sol Gelecek Partisi (yukarıda anılan, §§ 45-55) kararında, bir siyasi partinin milletvekili genel seçimlerine katılabilmesi için yerine getirmesi gereken koşulları belirleyen ilgili mevzuatı ve bu mevzuatın Kurul tarafından uygulanmasını Sözleşme’nin 11. maddesinde belirtilen standartlara uygunluğu açısından incelediğini kaydetmektedir. Mahkeme, yaptığı inceleme ışığında, Kurul tarafından sunulan gerekçelerin ilgili ve yeterli olduğu ve müdahalenin demokratik bir toplumda izlenen meşru amaçla orantılı olduğu kanaatine varmıştır. Bu nedenle Mahkeme, itiraz edilen kararlarda öne sürülen gerekçelerin ve yasama organının amacının, başvuran partinin siyasi parti sıfatıyla dernek faaliyetlerini sürdürme özgürlüğünü kullanmasını engellemediği ve Sözleşme’nin 11. maddesinin ihlal edilmediği sonucuna varmıştır (Yeşiller ve Sol Gelecek Partisi, §§ 51‑55, ve bu kapsamda anılan diğer kararlar).
10. Somut davada Mahkeme, Kurulun kararlarını desteklemek için ileri sürdüğü gerekçelerin ilgili ve yeterli olduğuna ve müdahalenin izlenen meşru amaçla orantısız olmadığına kanaat getirmiştir. Bu doğrultuda, başvuran partinin toplanma özgürlüğü hakkına yapılan müdahale “demokratik bir toplumda gerekli olmuştur”.
11. Mahkeme, Yeşiller ve Sol Gelecek Partisi (yukarıda anılan) davasında vardığı sonucu yinelemekte olup somut davada ilgili kararda yapmış olduğu tespitlerinden ayrılmak için bir neden görmemektedir.
12. Dolayısıyla, başvurunun bu kısmı açıkça dayanaktan yoksun olup, Sözleşme’nin 35 §§ 3 (a) ve 4. maddesi uyarınca reddedilmelidir.
13. Başvuran partinin Sözleşme’nin 6. maddesi kapsamındaki şikâyetlerine ilişkin olarak Mahkeme, bu şikâyetleri Sözleşme’nin 11. maddesi ile bağlantılı olarak 13. maddesi kapsamında incelemeyi uygun görmektedir.
14. Mahkeme, Sözleşme’nin 13. maddesi uyarınca, Kurul kararlarına karşı Anayasa Mahkemesi de dâhil olmak üzere başka bir mercie itiraz edilemeyeceğine ilişkin şikâyetleri daha önce incelediğini ve reddettiğini kaydetmektedir (bk. Oran / Türkiye, no. 28881/07 ve 37920/07, § 87, 15 Nisan 2014, Dicle ve Sadak / Türkiye, no. 48621/07, §§ 96-97, 16 Haziran 2015 ve yukarıda anılan Yeşiller ve Sol Gelecek Partisi, §§ 58-62). Bu bağlamda Mahkeme, Dicle ve Sadak kararında, Anayasa’nın 79. maddesi uyarınca, Kurulun Sözleşme’ye Ek 1 No.lu Protokol’ün 3. maddesi uyarınca yapılan şikâyetleri inceleme yetkisine sahip olduğunu kaydetmiştir. Mahkeme, başvuranların başvurularının Kurul tarafından reddedilmesinin, şikâyetlerini Mahkemeye sunmadan önce ulusal bir merci önüne götürdüklerini gösterdiği sonucuna ulaşmıştır.
15. Yukarıdaki hususlar ışığında Mahkeme, yukarıda anılan kararlardaki bulgularından ayrılmak için herhangi bir sebep görmemektedir.
16. Dolayısıyla, başvurunun bu kısmı açıkça dayanaktan yoksun olup, Sözleşme’nin 35 §§ 3 (a) ve 4 maddesi uyarınca reddedilmelidir.
Bu gerekçelerle, Mahkeme, oy birliğiyle,
Başvurunun kabul edilemez olduğuna karar vermiştir.
İşbu karar İngilizce olarak tanzim edilmiş olup; 22 Şubat 2024 tarihinde yazılı olarak bildirilmiştir.
Dorothee von Arnim Jovan Ilievski
Yazı İşleri Müdür Yardımcısı Başkan