Rekabet Kurumu Başkanlığından;
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2013-4-69 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 13-66/918-388
Karar Tarihi : 28.11.2013
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Dr. Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR,
Fevzi ÖZKAN, Dr. Metin ARSLAN, Doç. Dr. Tahir SARAÇ
B. RAPORTÖRLER: Dr. Hakan BİLİR, Kasım ŞENGÜL
C. BAŞVURUDA
BULUNAN : Ahmet UZUN
Şehremini Mah. Saraybostanı
Sk. No:4/7, Fatih/İstanbul
D. HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA
YAPILAN : Denizbank A.Ş.
Büyükdere Cad. No:106 34304 Esentepe/İstanbul
MT Sistem Yönetimi ve Bilişim Pazarlama Tic. A.Ş.
Tekstilkent Koza Plaza B Blok Kat: 26 Daire: 98 Atışalanı,
Başakşehir/İstanbul
(1) E. DOSYA KONUSU: Denizbank A.Ş.’nin, MT Sistem Yönetimi ve Bilişim Pazarlama
Tic. A.Ş. tarafından üretilen yeni nesil POS cihazına geçen tek firma olması
nedeniyle 4054 sayılı Kanun’un ihlal edildiği iddiası.
(2) F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 01.07.2013 tarih ve 3982 sayı ile giren başvuru
üzerine hazırlanan 29.07.2013 tarih ve 2013-4-69/İİ sayılı İlk İnceleme Raporu Kurul’un
13.08.2013 tarih ve 13-47 sayılı toplantısında görüşülerek iddialara yönelik olarak
önaraştırma yapılmasına 13-57/812-M sayı ile karar verilmiştir. Bunun üzerine hazırlanan
20.11.2013 tarih ve 2013-4-69/ÖA sayılı Önaraştırma Raporu görüşülerek karara
bağlanmıştır.
(3) G. İDDİALARIN ÖZETİ: Başvuruda özetle; Denizbank A.Ş.’nin (DENİZBANK), yeni nesil
POS cihazına geçmiş piyasadaki tek banka olduğu, MT Sistem Yönetim ve Bilişim
Pazarlama Tic. A.Ş.’ye (MT) ait olan yalnız Vera-Delta markalı yeni nesil POS cihazının
Maliye Bakanlığı’ndan onay aldığı, kurulan VeraDelta markalı POS cihazı sisteminin
yalnız DENİZBANK’la çalıştığı ve diğer bankaların POS sistemiyle uyumlu olmadığı, bu
durumun tekelleşmeye yol açtığı ifade edilmiştir. Söz konusu yeni nesil ödeme kaydedici
cihaz, en azından diğer tüm bankaların POS sistemleri ile uyumlu hale getirilinceye kadar
vergi mükellefleri için T.C. Maliye Bakanlığı Gelir İdaresi Başkanlığı tarafından getirilen
kullanım zorunluluğunun ertelenmesi ve rekabet kurallarına aykırı hareket eden kamu
veya özel ilgililer hakkında gerekli yasal işlemlerin yapılması talep edilmiştir.
(4) H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda özetle, önaraştırma konusu iddialar ile
ilgili olarak soruşturma açılmasına gerek bulunmadığı ifade edilmiştir.
I.İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
(5) Şikayet konusu başvuru 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun (4054 sayılı
Kanun)’un hem 4 ncü hem de 6 ncı maddeleri açısından değerlendirilmiştir.
13-66/918-388
2/4
I.1. Kanun’un 4. Maddesi Açısından Yapılan Değerlendirme
(6) DENİZBANK’ın şikayet konusu uygulaması üye işyerleri bakımından zorunlu olmayıp,
DENİZBANK ile halihazırda çalışan ya da çalışmayan herkese yapılmış bir teklif/öneri
niteliğindedir. Bir başka deyişle, uygulama DENİZBANK’ın tek taraflı bir eylemi olup, üye
işyerlerinin söz konusu teklifi kabul edip etmemeleri tamamen kendi insiyatifine
bırakılmıştır. Üye işyerlerinin yeni nesil cihazı elde edebileceği başka sağlayıcılar
bulunduğu gibi, MT tarafından üretilen Vera-Delta markalı ürünün de DENİZBANK
haricinde temin edilebilmesi mümkündür. Konuya bu açıdan yaklaşıldığında,
DENİZBANK’ın ve söz konusu ürünü üreten MT’in, geçmişi 2008 yılına dayanan bir
düzenlemenin hayata geçirilişindeki fırsatı değerlendirerek girişimcilik örneği gösterdiği
anlaşılmıştır. Burada DENİZBANK, ürünlerin üye işyeri ve banka arasındaki bağlantı için
gerekli yazılımları ilk önce hazırlamanın sağladığı önemli avantaj sayesinde oluşacak
talebi kendisine çekebilmek ve ürün sıkıntısı çekmemek amacıyla MT’den belirli sayıda
cihazın teminini garanti altına almıştır. DENİZBANK için (…..) adetlik bir miktar ayrılmış
olup, bu miktar bir sipariş niteliğinde olmayıp, ancak DENİZBANK’ın ilgili talebe ulaşması
halinde MT tarafından ürünlerin sağlanacağına yönelik DENİZBANK’a verilmiş bir garanti
niteliğindedir. Bu açıdan MT, DENİZBANK’ın talebini karşılamakta aksaklık yaşanmadığı
sürece, eş zamanlı olarak ürünü diğer talep edenlere de sağlayabilecektir.
(7) Bu açıklamalardan görüldüğü üzere, DENİZBANK’ın üye işyerlerine sunmuş olduğu teklif
esasen tek taraflı bir eylem olup ve Kanun’un 4. maddesi kapsamında ele alınması
mümkün değildir. Buna rağmen, DENİZBANK ve MT arasında yapılan Protokol de
dikkate alınarak uygulama, en azından amaç ve etki bakımından, Kanun’un 4. maddesi
kapsamında bir değerlendirmeye tabi tutulmuştur.
(8) DENİZBANK ile üye işyerleri arasında yapılacak anlaşmaların konusu, bankanın üye
işyerine ilgili cihazın tahsisi ve üye işyerinin de eğer cihazın bedeli banka tarafından
karşılanmış ise belirli bir ciro ve harcama taahhüdü verilmesi, cihazın bedeli üye işyeri
tarafından peşin olarak ödenmiş ise bankacılık hizmetlerinden daha uygun koşullarda
faydalanılmasına yöneliktir.
(9) Söz konusu anlaşma neticesinde, üye işyeri, Maliye Bakanlığınca zorunlu tutulan yeni
nesil ödeme kaydedici cihazı temin edecek, banka ise bu sayede bankacılık hizmetleri
bakımından faaliyetlerini artırma imkanına kavuşacaktır. Kampanyada üye işyerlerine
cihazın hediye edilmesi dışında peşin olarak satın alınmasına da olanak tanınması, üye
işyerlerinin cihazı istedikleri şartlarda temin edebilmelerine halel getirmediğinden ve
Protokol’ün de DENİZBANK’tan gelen talepler karşılandığı sürece, MT tarafından üretilen
Vera-Delta markalı ürünün herkes tarafından temin edilebilmesine cevaz vermesi,
uygulamaların amacının rekabetin engellenmesi olmadığını ortaya koymuştur.
(10) İlgili Protokol’ün rekabeti engelleyici amacının bulunmadığı tespitinin ardından
anlaşmanın ayrıca etkisinin de rekabeti engellemediğinin tespit edilmesi gerekmiştir.
Konu bu açıdan iki başlık altında incelenmiştir: Uygulamalar ile üye işyerlerinin tek bir
yeni nesil cihaz üreten sağlayıcıya bağımlı kalması ve uygulamalar ile üye işyerlerinin tek
bir bankaya bağımlı kalması.
(11) Yapılan incelemeler sonucunda uygulama ile üye işyerlerinin tek bir cihaz üreticisine
bağımlı olmadığı ve üye işyerlerinin yeni nesil cihazı birden fazla sağlayıcıdan temin
edebildiği görülmüştür. Bu noktada üye işyerlerinin cihazı temin ettikten sonra istedikleri
bankalar ile çalışıp çalışamayacaklarının belirlenmesi gerekmiştir. Bu konuda iki nokta
öne çıkmıştır. Bunlardan ilki cihaz üreticileri ile bankalar arasında münhasırlık tesis edilip
edilmediği ile üretilen cihazların teknoloji tarafsız bir biçimde her türlü banka ile
entegrasyonunun önünde engeller bulunup bulunmadığının belirlenmesidir.
13-66/918-388
3/4
(12) Dosya mevcutlarından, cihazların bankalarla karşılıklı entegrasyonun sağlanması halinde
cihaz üzerinde birçok bankanın sisteminin aynı anda çalışabileceği anlaşılmıştır.
(13) Dolayısıyla iddiaların aksine halihazırda birden fazla firmanın POS cihazı piyasasında
aktif bir şekilde satış yapabildiği/yapabileceği, MT’nin DENİZBANK haricindeki bankaların
müşterilerine de satışlarının bulunduğu ve MT tarafından üretilen Vera-Delta markalı yeni
nesil POS cihazının Maliye Bakanlığı tarafından çıkarılan ilgili tebliğ çerçevesinde diğer
bankaların sistemleriyle de uyumlu bir şekilde çalıştığı görüldüğünden, uygulamalar ile
üye işyerlerinin tek bir bankaya bağımlı kalmadığı ortaya çıkmıştır.
(14) DENİZBANK’ın uygulamalarına bakıldığında, cihazın bedelsiz olarak temin edilme
seçeneğinde üye işyerlerinin 12 ve 36 ay arasında çeşitli seçeneklerde bankaya ciro veya
harcama taahhüdünde bulunduğu görülürken bunun dışında cihazın peşin satın alınması
durumunda üye işyerlerine çeşitli komisyon indirimi tanınmaktadır. Bu çerçevede üye
işyerlerinin cihazı temin etmesi yalnızca DENİZBANK ile çalışma şartına bağlı olmadığı
gibi zaten cihazın MT’nin bayilerinden satın alınıp istenilen banka ile entegrasyonun
sağlanması da mümkündür. Bu açıdan söz konusu uygulamalar ile üye işyerlerinin
DENİZBANK ile uzun süreli olarak çalışmaya zorlanması gibi bir durum mevcut değildir.
(15) Yukarıda yer verilen açıklamalardan;
- Uygulamalar ile üye işyerlerinin DENİZBANK ile uzun süreli olarak çalışmaya
zorunlu hale getirilmediği,
- Uygulamalar sonucunda MT’nin üçüncü taraflara satışının engellenmediği,
- Uygulamalar sonucunda MT’nin başka bankalar ile çalışmasının engellenmediği,
- DENİZBANK’ın (…..) adetlik talebinin gerçekleşmesi halinde dahi MT’nin üretim
kapasitesinin gelecek talepleri karşılamaya yeterli olduğu ve taleplerin eş zamanlı
olarak karşılandığı,
- Uygulamalar ile üye işyerlerinin tek bir yeni nesil cihaz üreten sağlayıcıya bağımlı
kalmasının mümkün olmadığı
anlaşılmıştır. Bu çerçevede şikayete konu uygulamaların amaç ve etki bakımından
Kanun’un 4. maddesine aykırı olmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
I.2. Kanun’un 6. Maddesi Açısından Yapılan Değerlendirme
(16) Söz konusu şikayetin kötüye kullanımı da kapsaması nedeniyle, uygulamaların Kanun’un
6. maddesi bakımından da analiz edilmesi gerekmiştir.
(17) Bir eylemin hâkim durumun kötüye kullanılması olarak değerlendirilebilmesi için
teşebbüsün hâkim durumda bulunmasının yanı sıra hâkim durumdaki teşebbüsün
eyleminin kötüye kullanma olarak kabul edilebilecek nitelikte olması gerekmektedir. Bu
çerçevede, kötüye kullanma olarak kabul edilebilecek nitelikte bir eylemin söz konusu
olmaması halinde teşebbüsün hâkim durumda olup olmaması önem taşımamaktadır.
Somut olay bakımından, şikâyete konu uygulamaların hâkim durumu kötüye kullanma
davranışı teşkil edip etmediği incelenmiştir.
(18) DENİZBANK ve Vera-Delta markalı ürünün üretici konumundaki MT’nin yaklaşık beş yıl
öncesine dayanan düzenlemenin getirdiği mevcut durumu ticari bir öngörüyle iyi
değerlendirerek pazara ilk girmenin avantajını yaşadıkları anlaşılmıştır. Bu çerçevede
kötüye kullanma eylemi, başvuru konusu uygulamalar neticesinde özellikle pazarın
üçüncü taraflara kapatılıp kapatılmadığı bakımından ele alınmıştır.
(19) DENİZBANK’ın sunmuş olduğu kampanyayla MT’den POS cihazı satın alan işletmeler
Vera-Delta markalı cihaza aynı anda başka bankaların uygulamalarını da
13-66/918-388
4/4
yükletebilmektedirler. Bunun dışında üye işyerlerinin MT’ye ait cihazı MT’nin bayilerinden
satın alarak istedikleri banka ile çalışmalarının önünde de bir engel bulunmamaktadır.
(20) DENİZBANK’a MT tarafından üretimi garanti edilen (…..) adet rakamı ancak DENİZBANK
söz konusu talebi bulabilirse tarafa sunumu garanti edilen üretim miktarıdır. Bir başka
değişle, talep halinde pazardaki herhangi bir oyuncuya ilgili ürünün sunulması önünde
hiçbir engel bulunmamaktadır.
(21) Yeni nesil cihazların tüm onaylarını tamamlayan MT haricinde pazarda üç oyuncunun
daha bulunduğu, buna onay bekleyenler de eklendiğinde pazardaki oyuncu sayısının
toplamda 6’ya ulaştığı ve onay bekleyen oyuncuların da satış yapmalarının önünde
herhangi bir engel bulunmadığı, dolayısıyla yeni nesil cihazlara yönelik pazarın kapatıldığı
veya bu alanda tek bir firmanın bulunduğu iddialarının gerçekçi olmadığı kanaati
oluşmuştur.
(22) Benzer bir durum bankacılık hizmetleri bakımından da geçerlidir. Yeni nesil cihazlar, üye
işyerlerinin çalışmak istedikleri bankaların erişimine uygundur.
(23) Görüldüğü üzere MT tarafından üretilen yeni nesil pos cihazının tüm bankalar ile
entegrasyonu mümkün olup, MT hali hazırda diğer bankalar ile de görüşmeler yürümekte
ve ileri sürülen şartlar DENİZBANK ile sağlanan çalışma koşullarıyla benzerlik
göstermektedir. Bunun dışında, pazarda yer alan diğer firmaların ürünlerinin de hem belirli
bir bankaya özel olmadığı hem de birden fazla bankanın birlikte çalışabilmesine uygun
olduğu tespit edilmiştir.
(24) Yukarıda yer verilen açıklamalardan, şikayet konusu uygulamaların hem yeni nesil pos
cihazı hizmetleri hem de bankacılık hizmetleri pazarları bakımından kötüye kullanma
olarak kabul edilemeyeceği kanaatine varılmıştır.
J.SONUÇ
(25) Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, 4054 sayılı Kanun’un 41.
maddesi uyarınca şikayetin reddi ile soruşturma açılmamasına OYBİRLİĞİ ile karar
verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy