Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2011-3-23 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 11-22/388-122
Karar Tarihi : 7.4.2011
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
10
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, Mehmet Akif ERSİN, İsmail Hakkı
KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Murat ÇETİNKAYA,
Reşit GÜRPINAR
B. RAPORTÖRLER: Nazlı VAROL, Nilgün KOCADAĞ
C. ŞİKAYET
EDENLER :-Ramazan SARICA
Ege Ekmek Fabrikası, Dokuzkavaklar M. 2049. Sok. N:161 20
Denizli
- (Gizlilik Talebi Bulunmaktadır)
D. HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA YAPILANLAR:
-Pınarım İletişim San. Tic. Ltd. Şti.
Gümüşçay Mah. Sakarya Cad. NO: 8 Denizli
-Denizli Fırıncılar Odası
Atatürk Blv. Esnaf Sarayı Kat: 6 Denizli 30
E. DOSYA KONUSU: Denizli ilindeki fırıncıların bir distribütörle anlaşarak pazar
koşullarını belirlediği iddiası.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Denizli ilinde fırın işletmekte olan Ramazan Sarıca’ya ait
başvuruda özetle, Denizli ilinde 60 civarı fırın olduğu ancak toplam pazarın %70’ine beş
üreticinin sahip olduğu, bu beş fırının ekmek dağıtımını yapmak üzere bir distribütörle
anlaştığı, anlaşmaya taraf olmayan diğer fırınların söz konusu distribütörle anlaşmaya
zorlandığı ve kabul etmeyenlerin tehdit edildiği iddia edilmiş ve bu konuda önlem
alınması talep edilmiştir. Anılan başvurunun ekinde, dağıtıcı firma ile fırınlar arasında 40
imzalandığı iddia edilen bir dağıtım sözleşmesi gönderilmiştir.
Diğer başvuruda ise özetle, Denizli Fırıncılar Odası ile Pınarım Gıda unvanlı
teşebbüslerin aralarında ekmek fiyatlarını sabitlemek üzere anlaştıkları, Denizlispor
adına kendilerine prim vermek vaadi ile Denizli Belediyesi ve Denizli Valiliği’ni
anlaşmaya destek vermek üzere ikna ettikleri, Pınarım Gıda’nın her gün sonunda
11-22/388-122
2
fırınlardan ekmek başına kendisi adına 40 Kuruş, Denizlispor adına 70 Kuruş prim
aldığı, bu uygulamaya karşı gelen fırın işletmelerinin kolluk kuvvetleri aracılığıyla baskı
altına alınmaya çalışıldığı beyan edilerek gereğinin yapılması talep edilmektedir.
50
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 24.1.2011 tarih ve 683 sayı ile giren başvuru
üzerine hazırlanan 4.2.2011 tarih ve 2011-3-23/İİ-11-376.NV sayılı İlk İnceleme Raporu
Rekabet Kurulu’nun 9.2.2011 tarih ve 11-08/154-M sayılı toplantısında görüşülmüş ve
4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun çerçevesinde soruşturma açılmasına
gerek olup olmadığının belirlenmesi amacıyla, Kanun’un 40/1. maddesi uyarınca
önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir. Öte yandan Kurum kayıtlarına 23.3.2011 tarih,
2224 sayı ile intikal eden başvuruda öne sürülen iddialar da, dosya konusu ile benzer
içerikte olduğundan mevcut önaraştırma kapsamında değerlendirilmiştir.
İlgili karar uyarınca yapılan inceleme sonucunda düzenlenen 30.3.2011 tarih ve 2011-3-60
23/ÖA-11-376.NV sayılı Önaraştırma Raporu 1.4.2011 tarih ve REK.0.07.00.00-
110.02.02/109 sayılı Başkanlık önergesi ile 11-22 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek
karara bağlanmıştır.
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Raporda özetle; Denizli ilindeki bazı fırıncıların ve
Denizli Fırıncılar Odası’nın Pınarım İletişim ile anlaşarak pazar koşullarını belirlediği
iddiasına yönelik olarak yürütülen önaraştırma sonucunda, teşebbüslerin rekabeti
kısıtlayıcı nitelikte bir ortak dağıtım sistemi kurduklarına işaret eder nitelikte bilgi ve
bulgulara ulaşılamamış olması nedeniyle Pınarım İletişim San. ve Tic. Ltd. Şti. ve Denizli
Fırıncılar Odası hakkında 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma 70
açılmasına yer olmadığı, dolayısıyla şikayetin reddinin gerektiği sonuç ve kanaatine
ulaşıldığı ifade edilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
4054 sayılı Kanun’un “Kapsam” başlıklı 2. maddesinde “Türkiye Cumhuriyeti sınırları
içinde mal ve hizmet piyasalarında faaliyet gösteren ya da bu piyasaları etkileyen her
türlü teşebbüsün aralarında yaptığı rekabeti engelleyici, bozucu ve kısıtlayıcı anlaşma, 80
uygulama ve kararlar ile piyasaya hâkim olan teşebbüslerin bu hâkimiyetlerini kötüye
kullanmaları ve rekabeti önemli ölçüde azaltacak birleşme ve devralma niteliğindeki her
türlü hukukî işlem ve davranışlar, rekabetin korunmasına yönelik tedbir, tespit,
düzenleme ve denetlemeye ilişkin işlemler bu Kanun kapsamına girer.” hükmündedir.
Diğer şikayette yer alan Pınarım Gıda’nın Denizli Belediyesi ve Denizli Valiliği
menfaatine olmak üzere Denizlispor adına her fırından ekmek başına 70 Kuruş prim
aldığı ve bu uygulamaya karşı çıkanların kolluk kuvvetlerince baskı altında tutulduğu
iddialarının 4054 sayılı Kanun kapsamında değerlendirilebilecek hususlardan olmadığı,
söz konusu iddiaların idari merciler ve idare mahkemelerinde ileri sürülebilecek türden 90
olduğu kanaatine varılmıştır.
11-22/388-122
3
Öte yandan 4054 sayılı Kanun‘un 4. maddesi, “Belirli mal veya hizmet piyasasında
doğrudan veya dolaylı olarak rekabeti engelleme, bozma ya da kısıtlama amacını
taşıyan veya bu etkiyi doğuran yahut doğurabilecek nitelikte olan teşebbüsler arası
anlaşmalar, uyumlu eylemler ve teşebbüs birliklerinin bu tür karar ve eylemleri hukuka
aykırı ve yasaktır” hükmünü haizdir. Buna göre teşebbüslerin piyasada rekabeti
bozacak, engelleyecek veya kısıtlayacak nitelikte anlaşmalar yapmaları net bir dille
yasaklanmıştır. Dosya konusu şikayetlerde yer alan Denizli ilindeki fırıncıların aralarında
anlaşarak ürünlerini tek bir dağıtıcı firmaya dağıttırdıkları iddiaları 4054 sayılı Kanun’un 100
4. maddesi kapsamında değerlendirilebilecektir.
Önaraştırma sürecinde şikayet hakkında daha detaylı bilgi almak üzere Raportörlerce
yapılan telefon görüşmesinde Ramazan Sarıca, Rekabet Kurumu’na herhangi bir
başvuruda bulunmadığını, herhangi bir şikayeti olmadığını, ekmek piyasasında
distribütör firma sisteminin Denizli’de kurulmaya çalışıldığını, ancak bunun
gerçekleştirilemediğini ifade etmiştir. Şikayette Denizli’de faaliyet gösteren tünel
fırınlardan olduğu ifade edilmiş olan teşebbüslerden Ayyavuz Ekmek Pazarlama San. ve
Tic. Ltd. Şti. yetkilisi ile yapılan telefon görüşmesinde, ekmek üretimi ile iştigal etmeyen
bir distribütörün Denizli ilinde ekmek dağıtımı yapmak amacıyla fırıncılarla anlaşma 110
yapmaya çalıştığı ancak başaramadığı, dağıtım sisteminin hiç kurulmadığı ve hiç
uygulanmadığı, Ayyavuz Ekmek’in ürettiği ekmekleri kendi imkanlarıyla dağıttığı
belirtilmiştir. Denizli’de bir diğer tünel fırın işletmekte olan Çaputçu Ekmek Fabrikası
yetkilisi tarafından da benzer şekilde, dağıtımın distribütör firma aracılığıyla yapılmadığı,
piyasada herkesin kendi ürettiği ekmeği kendi imkanlarıyla dağıttığı, dağıtım için ortak
bir teşebbüsle anlaşılması amacıyla önceden çalışma yapılmış olsa da kendilerinin bu
oluşuma taraf olmayı düşünmediği, zira diğer teşebbüslerin de dağıtım ortaklığına taraf
olmak istemediği, bu nedenle herhangi bir sözleşme yapılmadığı beyan edilmiştir.
Diğer taraftan önaraştırma kapsamında 25.3.2011 tarihinde yapılan telefon 120
görüşmesinde Denizli Fırıncılar Odası Başkanı; piyasada faaliyet gösteren bütün
fırıncıların kendi üyeleri olmadığını, bir kısmının Ticaret Odasına kayıtlı olduğunu,
Fırıncılar Odası olarak fırın sahipleriyle ekmek fiyatı veya dağıtımı konusunda herhangi
bir anlaşma yapmadıklarını, ancak Pınarım Gıda’nın kendi inisiyatifiyle kısa bir süre
piyasa gücü nispeten zayıf olan fırıncıların ekmeklerini dağıttığını, bu dağıtım sistemine
dahil olan fırınların toplam pazar payının %25-30 civarında olduğunu beyan etmiştir.
Aynı gün Denizli ilinde faaliyet gösteren Burcu Ekmek, Öz Trabzon Ekmek, Dağıstan
Ekmek ve Işık Ekmek yetkilileri ile Raportörlerce telefon görüşmesi yapılmış, anılan
yetkililerin hepsi ekmeklerini kendi imkanlarıyla dağıttıklarını beyan etmiştir. Söz konusu
teşebbüslerden Işık Ekmek, Öz Trabzon Ekmek ve Dağıstan Ekmek bu tür bir dağıtım 130
anlaşmasından haberdar olduklarını, Pınarım Gıda’nın kısa bir süre kendisiyle
anlaşmayı kabul eden fırınların ekmeğini dağıttığını; Burcu Ekmek ise oluşum hakkında
herhangi bir bilgilerinin olmadığını ifade etmiştir.
Pınarım grubuna dahil olan Pınarım İletişim San. ve Tic. Ltd. Şti. (Pınarım İletişim),
Turkcell Kurumsal Çözüm Merkezi olarak Turkcell bayiliği yapmaktadır. Aynı gruba dahil
olan Pınarım Gıda Paz. Ltd. Şti., Denizli ve Muğla illerinde bakkal ve marketlere Yaşar
Birleşik Pazarlama (Pınar), Viking Kağıt, Kızılay Soda, Colgate, Palmolive, Doğuş Çay
gibi firmaların ürünlerinin dağıtımı faaliyetlerini yürütürken, Özpak Gıda Paz. Ltd. Şti. ise
11-22/388-122
4
Denizli merkez, Muğla, İzmir, Antalya, Isparta, Konya ve Adana’da fırınlara maya, un 140
susam ve ekmek katkı maddeleri pazarlamaktadır. Pınarım İletişim aynı zamanda
Denizli ilinde önaraştırma raporu tarihi itibarıyla yaklaşık 15 gündür bazı fırınların
ekmeklerinin dağıtımını deneme amaçlı yapmaktadır.
Pınarım İletişim tarafından gönderilen ve Kurum kayıtlarına 29.3.2011 tarih 2395 sayı ile
intikal eden yazıda, Pınarım İletişim’in “Satın Alma Sözleşmesi”ne dayanarak Denizli’de
10-15 gündür … fırının ekmeğini dağıttığı, halihazırda teşebbüs tarafından dağıtımı
yapılan ekmeklerin piyasanın %...... tekabül ettiği, dağıtım sözleşmesinin amacının
piyasada faaliyet gösteren nispeten küçük fırınlar için dağıtım maliyetlerinin azaltılması
olduğu, piyasada anılan sözleşmeye taraf olmayan çok sayıda fırın olduğu, bunlardan 150
bir kısmının tünel fırın işlettiği, bir kısım perakendecilerin de (Migros, Carrefour, Kipa ve
yerel marketler gibi) kendi bünyelerinde ekmek fırınlarının olduğu hususları belirtilmiştir.
Denizli Fırıncılar Odası ve Denizli ilinde faaliyet gösteren 7 fırın işletmesi ile yapılan
görüşmelerden ve Pınarım İletişim tarafından Kurum’a gönderilen belgelerden, bundan
önce Pınarım Gıda tarafından Denizli ilinde bir ekmek dağıtım sistemi kurulmaya
çalışıldığı, bu bağlamda Ramazan Sarıca’ya ait şikayet dilekçesinin ekinde yer alan
imzasız dağıtım sözleşmesinin (ilk sözleşme) hazırlandığı, ancak bu girişimin başarısız
olduğu, sözleşmenin hiçbir zaman yürürlüğe konulmadığı, bununla birlikte Pınarım
İletişim’in yaklaşık 15 gün önce hazırlanan ilk dağıtım sözleşmesinden farklı bir 160
sözleşme (ikinci sözleşme) imzalamak suretiyle sözleşmeye taraf olan fırınların
ekmeklerini dağıtmaya başladığı bilgilerine ulaşılmıştır. Öte yandan Denizli ilindeki
toplam günlük ekmek üretiminin 230.000-250.000 adet civarında olduğu, Pınarım
İletişim’in ekmeklerini dağıttığı fırınların günlük toplam üretiminin ………. civarında,
dolayısıyla toplam pazarın yaklaşık %.... oranında olduğu anlaşılmaktadır. Pınarım Gıda
tarafından fırıncılarla yapılması planlanan ilk dağıtım sözleşmesinin yürürlüğe girdiğine
yönelik herhangi bir bilgi veya belgeye ulaşılamaması üzerine anılan sözleşmenin 4054
sayılı Kanun bakımından değerlendirilmesine yer olmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
Bununla birlikte …… ile Pınarım İletişim arasında imzalanmış bir nüshası Kurum 170
kayıtlarına 29.3.2011 tarih, 2400 sayı ile intikal etmiş olan ikinci dağıtım sözleşmesinin
değerlendirilmesi gerekmektedir. Öncelikle dağıtım anlaşmasının rakip teşebbüsler arası
bir anlaşma olarak değil, dağıtıcı firma öncülüğünde ortaya çıktığı yapılan
görüşmelerden anlaşılmıştır. Söz konusu sözleşme, üretici ve dağıtıcı teşebbüsler
arasında imzalanan bir dikey anlaşma niteliğindedir. Sözleşmenin maddeleri
incelendiğinde, rekabet yasağı olmadığı ve satın almaya ilişkin diğer hükümlerin yanı
sıra, sadece alıcı teşebbüsün ekmeği satın alma fiyatının belirlendiği görülmüştür.
Herhangi bir rekabet sınırlaması olmayan sözleşmenin mevcut haliyle 4054 sayılı
Kanun’u ihlal eder nitelikte herhangi bir hüküm içermediği sonucuna ulaşılmıştır.
180
Dosya kapsamında Pınarım Gıda, Denizli’de faaliyet gösteren fırınlar ve Denizli
Fırıncılar Odası’nın 4054 sayılı Kanun kapsamında ihlal olarak değerlendirilebilecek
faaliyetlerde bulunduklarına yönelik herhangi bir bilgi ve belge bulunamamıştır.
11-22/388-122
5
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre;
Dosya konusu iddialara yönelik olarak 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca 190
soruşturma açılmasına gerek olmadığına, şikayetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar
verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy