AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ
İKİNCİ BÖLÜM
KABUL EDİLEBİLİRLİK HAKKINDA KARAR
Başvuru No. 57291/12
Mehmet Nuri DENİZ / TÜRKİYE
ve diğer iki başvuru
(bk. ekte bulunan liste)
Başkan
Ledi Bianku,
Yargıçlar
Jon Fridrik Kjølbro,
Ivana Jelić,
ve Yazı İşleri Müdür Yardımcısı Hasan Bakırcı’nın katılımıyla 4 Eylül 2018 tarihinde komite halinde toplanan Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (İkinci Bölümü), ekte bulunan listede belirlenen tarihlerde yapılan başvurular dikkate alınarak yapılan müzakereler neticesinde aşağıdaki kararı vermiştir:
OLAYLAR
1. Başvuran tarafların listesi ekte yer almaktadır. Mahkemeye, başvuranları temsil eden İstanbul barosuna bağlı Avukat İ. Akmeşe tarafından başvuru yapılmıştır.
2. Türk Hükümeti (‘‘Hükümet’’) ise kendi görevlisi tarafından temsil edilmiştir.
A. Davanın Koşulları
3. Davanın kendine özgü koşulları, taraflarca ifade edildiği şekliyle, aşağıdaki gibi özetlenebilir:
4. 2009 yılında KCK (Koma Civakên Kurdistan – "Kürdistan Topluluklar Birliği") isimli örgüte üye olduğu iddia edilen birçok kişi hakkında ceza soruşturmaları başlatılmıştır. Cumhuriyet savcıları tarafından, birçok iddianame ile, esasen terör örgütüne üye olmakla suçlanan birçok kişi hakkında yetkili ağır ceza mahkemeleri önünde ceza davaları açılmıştır. Cumhuriyet savcıları, KCK’nın, PKK’nın (Kürdistan İşçi Partisi, yasa dışı silahlı örgüt) bir "şehir kolu” olduğunu belirtmişlerdir. Cumhuriyet savcılarına göre, KCK’nın amacı, "KCK Sözleşmesi’nde" belirtildiği şekilde, bağımsız bir Kürt Devletinin ve PKK lideri Abdullah Öcalan (halen İmralı Cezaevinde tutukludur) tarafından öğütlenen "demokratik konfederasyonun" kurulması için siyasi bir sistem oluşturmaktır.
5. Başvuranlar hakkında yürütülen ceza soruşturmaları kapsamında, 21 Kasım 2011 tarihinde, İstanbul 11. Ağır Ceza Mahkemesinde nöbetçi hâkim tarafından, 3713 Sayılı Terörle Mücadele Kanunu’nun ("3713 Sayılı Kanun") 10. maddesinin (d) bendine dayanılarak, soruşturulan kişilerin ve avukatlarının soruşturma dosyasına erişiminin kısıtlanması tedbiri uygulanmasına karar verilmiştir.
6. Birinci ve üçüncü başvuranlar, 22 Kasım 2011 tarihinde, yakalanarak gözaltına alınmışlardır. Başvuranlar, öncelikle KCK’ya mensup olmakla suçlanmışlardır. Yetkili hâkimler, 26 Kasım 2011 tarihinde yapılan sorgu işlemlerinin ardından, ilgililerin tutuklanmalarına karar vermişlerdir.
7. KCK’ya mensup olmakla suçlanmış olan ikinci başvuran da, 7 Aralık 2011 tarihinde, yakalanarak gözaltına alınmıştır. Yetkili hâkim, ikinci başvuranın, 8 Aralık 2011 tarihinde, tutuklanmasına karar vermiştir.
8. Başvuranlar, belirtilmeyen tarihlerde, bu kararların ardından, tutuklanmalarına itiraz etmişler ve tutuksuz yargılanmak üzere serbest bırakılmalarını talep etmişlerdir. Başvuranlar ayrıca, soruşturma dosyasına erişimin kısıtlanmasına da itiraz etmişlerdir. Dosyada yer alan unsurların incelenmesinin ardından, yetkili ağır ceza mahkemeleri, başvuranlara veya temsilcilerine tebliğ edilmeyen Cumhuriyet savcılarının görüşlerine istinaden, başvuranların taleplerini reddetmişlerdir. Bu kararlar, 23 Eylül 2012 tarihinden önce, yani ulusal yargı sisteminde Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunulmasına ilişkin anayasal değişikliklerin yürürlüğe girmesinden önce verilmiştir.
9. Yetkili Cumhuriyet Savcısı, 20 Nisan 2012 tarihli bir iddianameyle, başvuranlara terörle ilgili suçlar isnat etmiştir.
10. Başvuranlar, sırasıyla, 18 Temmuz 2012 (birinci ve ikinci başvuran için) ve 3 Ocak 2013 (üçüncü başvuran için) tarihlerinde serbest bırakılmışlardır.
11. Dosyada yer alan unsurlardan, başvuranlar aleyhinde açılan ceza davalarının halen ulusal mahkemeler önünde derdest olduğu ve bütün başvuranların serbest bırakıldıkları anlaşılmaktadır.
B. İlgili İç Hukuk Kuralları ve Uygulaması
12. İlgili iç hukuk kuralları ve uygulaması, Mahkeme’nin Mustafa Avcı/Türkiye (No. 39322/12, §§ 27-46, 23 Mayıs 2017) kararında açıklanmaktadır.
ŞİKÂYETLER
13. Başvuranlar, Sözleşme’nin 5. maddesinin 4. fıkrasını ileri sürerek, tutukluluklarının yasallığına etkin şekilde itiraz etme imkânı bulamadıklarını iddia etmektedirler. Bu bağlamda başvuranlar, soruşturma dosyasına erişimin kısıtlanması tedbirinden ve tutuklanmalarına ilişkin kararlara karşı yaptıkları itirazların incelenmesi sırasında Cumhuriyet Savcısının görüşünün kendilerine bildirilmediğinden şikâyet etmektedirler.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME
14. Mahkeme, başvurulardaki benzerliği göz önünde bulundurarak, başvuruları tek bir kararda birlikte incelemenin uygun olduğu kanaatine varmaktadır.
15. Mahkeme İç Tüzüğünün 36 ve 45. maddeleri ile ilgili hükümleri şu şekildedir:
Madde 36
(Başvuranların temsil edilmesi)
"1. Kişiler, sivil toplum örgütleri veya kişi grupları, Sözleşme’nin 34. maddesi uyarınca başvurularını, başlangıçta bizzat kendileri veya bir temsilci aracılığıyla yapabilirler.
(...) "
Madde 45
(İmzalar)
"1. Sözleşme’nin 33 veya 34. maddeleri uyarınca yapılan bir başvuru yazılı olarak sunulur ve başvuran veya başvuran temsilcisi tarafından imzalanır.
(...)
3. Başvuranların İç Tüzüğün 36. maddesi çerçevesinde temsil edilmeleri halinde, vekâletname veya yetkilendirme yazısı temsilci veya temsilciler tarafından sağlanır. "
16. Mahkeme, başvuranın başvuruyu bizzat kendisi yapmak yerine temsilcisi aracılığıyla yapmayı seçtiğinde, Mahkemenin İç Tüzüğünün 45. maddesinin 3. fıkrası, başvuranın imzalı vekâletname sağlaması gerektirdiğini hatırlatmaktadır. Temsilcinin, Mahkemeye Sözleşme’nin 34. maddesi uyarınca mağdur olduğunu iddia eden kişi adına başvurduğunu ileri sürmesi ve bu kişiden belirgin ve açık talimatlar aldığını kanıtlaması önemlidir (Post/Hollanda (kabul edilebilirlik hakkında karar), No. 21727/08, 20 Ocak 2009).
17. Aksi takdirde, asıl nüshasının, başvuran ve temsilcisi tarafından birlikte imzalanıp teslim edilmesi gereken vekâletnamenin bulunmaması durumunda, başvurunun geçerli olduğu kanaatine varılamamaktadır ve Mahkeme tarafından ‘‘mağdur’’ sıfatının yoksunluğu veya başvuru hakkının kötüye kullanımı nedeniyle reddedilmesi gerekmektedir (bk., diğerleri arasında, Kokhreidze ve Ramishvili/Gürcistan (kabul edilebilirlik hakkında karar), No. 17092/07 ve No. 22032/07, § 16, 25 Eylül 2012). Ayrıca, Mahkemenin İç Tüzüğünün 45 ve 47. maddeleri uyarınca, vekâletnamenin başvurunun tümünü kapsaması gerekmektedir. Vekâletnamenin kendiliğinden veya Yazı İşleri Müdürünün hatırlatması üzerine daha sonradan verilmesi durumunda da, başvuran vekâletnameyi ibraz etmede gecikmesini gerekçelendirmez ise, bu durum başvurunun yapıldığı tarihi etkileyecek niteliktedir (Kokhreidze ve Ramishvili, yukarıda anılan, § 17).
18. Mahkeme, 19 Temmuz 2017, 28 Eylül 2017 ve 31 Ocak 2018 tarihli üç yazı ile, başvuranları temsil ettiğini ileri süren avukatı, vekâletnameleri ilgililer tarafından gereğince imzalı şekilde en geç 28 Şubat 2018 tarihinde teslim etmeye davet etmiştir. Somut olayda, Mahkeme, ne başvuranların ne de başvuranları temsil ettiğini ileri süren avukatın, Mahkemenin davetine rağmen, gereğince imzalanmış vekâletname sunmadıklarını tespit etmektedir. Sonuç olarak, başvuranların İ. Akmeşe aracılığı ile mevcut başvuruları Mahkemeye iletmeye niyet ettiklerine dair dava dosyalarında bugüne dek herhangi bir belge bulunmamaktadır. Üstelik başvuranların, vekâletname ile birlikte, uygun şekilde doldurulmuş başvuru formu sunmaya ilişkin usuli gerekliliğe riayet etme imkanlarının olmadığına dair bir unsur dosyalarda bulunmamaktadır. Mahkeme, bu koşullarda, İ. Akmeşe’nin, Sözleşme’nin 34. maddesi uyarınca, Sözleşme’nin ihlalinden mağdur olduğunu iddia eden başvuranlardan veya kendisinin belirlediği bir temsilci tarafından, belirgin ve açık talimat aldığını göstermediğini varsaymaktadır.
19. Mahkeme, bu nedenle, başvuruların ratione peronae (kişi yönünden) Sözleşme’nin 35. maddesinin 3. fıkrasının (a) bendinin hükümlerine uygun olmadıklarını ve Sözleşme’nin 35. maddesinin 4. fıkrası uyarınca reddedilmeleri gerektiğini değerlendirmektedir.
Bu gerekçelerle, Mahkeme, Oy birliğiyle,
Başvuruların birleştirilmesine;
Başvuruların kabul edilemez olduklarına karar vermiştir.
İşbu karar, Fransızca dilinde tanzim edilerek, 27 Eylül 2018 tarihinde yazılı olarak bildirilmiştir.
Hasan BakırcıLedi Bianku
Yazı İşleri Müdür YardımcısıBaşkan
EK
No.
Başvuru No.
Başvuru tarihi
Başvuran
Doğum tarihi
İkamet yeri
57291/12
21.05.2012
Mehmet Nuri DENİZ
27.02.1980
Diyarbakır
43115/13
21.05.2012
Mahmut ALİNAK
28.01.1952
Kocaeli
43148/13
21.05.2012
Davut UZUNKÖPRÜ
29.07.1980
Hakkari
Full & Egal Universal Law Academy