DiaSA Dia Sabancı Süpermarketleri Tic. A.Ş.'nin franchise sözleşmesinin 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'a aykırı olduğu iddiası - Karar Sayı 09-57/1386-359

Rekabet Kurumu Başkanlığından,

REKABET KURULU KARARI

Dosya Sayısı : 2009-3-179 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 09-57/1386-359
Karar Tarihi : 25.11.2009

A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
10
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI(Başkan V.)
Üyeler : Mehmet Akif ERSİN, İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr.
Cevdet İlhan GÜNAY, Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR

B. RAPORTÖRLER: Pelin ERDOĞAN, Nazlı VAROL

C. BAŞVURUDA
BULUNANLAR : Bera Gıda San. ve Tic. Ltd. Şti.
Bebek Mah. Küçük Bebek Cad. No:10 Beşiktaş / İstanbul
20
Semerci İnş. Gıda ve Mot. Arç. Ltd. Şti.
Temsilcisi(……………………………..)
Bahçelievler Şirinevler Mah. Çavuşpaşa Cad. No:72
Bahçelievler / İstanbul

D. HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA YAPILAN:
DiaSA Dia Sabancı Süpermarketleri Tic. A.Ş.
Büyükdere Cad. Noramin İş Merkezi Kat:4 Büro:414
Maslak / İstanbul
30
E. DOSYA KONUSU: DiaSA Dia Sabancı Süpermarketleri Tic. A.Ş.’nin franchise
sözleşmesinin 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’a aykırı
olduğu iddiası.

F. İDDİALARIN ÖZETİ: Şikayet dilekçelerinde özetle; DiaSA Dia Sabancı Süper
Marketleri Tic. A.Ş.’nin franchise sözleşmeleri ve uygulamalarının 4054 sayılı
Kanun’a aykırı olduğu iddia edilerek, gerekli yaptırım ve cezaların uygulanması talep
edilmiştir.

G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 27.8.2009 tarih, 6090 sayı ve 9.9.2009 40
tarih ve 6535 sayı ile giren başvurular üzerine hazırlanan 18.9.2009 tarih ve 2009-3-
179/İİ-09-NU sayılı İlk İnceleme Raporu Rekabet Kurulu’nun 1.10.2009 tarih ve 09-
43/1103-M sayılı toplantısında görüşülmüş ve 4054 sayılı Rekabetin Korunması
Hakkında Kanun çerçevesinde soruşturma açılmasına gerek olup olmadığının
belirlenmesi amacıyla, Kanun’un 40/1. maddesi uyarınca önaraştırma yapılmasına
karar verilmiştir. İlgili karar uyarınca yapılan inceleme sonucunda düzenlenen
17.11.2009 tarih ve 2009-3-179/ÖA-09-PE sayılı Önaraştırma Raporu 24.11.2009
tarih, REK.0.07.00.00-110/374 sayılı Başkanlık önergesi ile 09-57 sayılı Kurul
toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
09-57/1386-359
2
50
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Raporda; tüm iddialar ile Diasa Dia Sabancı
Süper Marketleri Tic. A.Ş.’nin şikayet konusu sözleşme ve uygulamalarının
incelenmesi sonucunda;
1- Başvuru sahiplerinin haksız rekabete, borç-alacak ilişkilerine, anlaşmanın ihlaline
ve tek taraflı feshine ilişkin iddialarının 4054 sayılı Kanun kapsamında bulunmadığı,
2- Uygulamada azami satış fiyatlarının sabit ya da asgari satış fiyatına dönüştüğüne
ilişkin herhangi bir bulguya rastlanmadığı, bu nedenle 4054 sayılı Kanun’un 41.
maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek olmadığı,
3- “Alt İmtiyaz Franchise Sözleşmesi” ve “Süpermarket İşletme Anlaşması”nın tadil
edilmiş hallerinde yer alan rekabet yasağı ve azami satış fiyatının belirlenmesine 60
yönelik düzenlemelerin, 2003/3 ve 2007/2 sayılı Rekabet Kurulu Tebliğleri ile Değişik,
2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında muafiyetten yararlandığı,
dolayısıyla şikayetlerin reddi gerektiği sonuç ve kanaatine ulaşıldığı ifade edilmiştir.

I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME

I.1. Hakkında Önaraştırma Yürütülen: DiaSA Dia Sabancı Süper Marketleri Tic.
A.Ş. (DiaSA)
2000 yılında dünyada Carrefour ve Promodes’in birleşmesi sonucunda İspanya’nın
en büyük indirim mağazası zinciri Dia, Carrefour Grubuna dahil olmuştur. Aynı yıl 70
Sabancı Holding ile Dia ortaklığa giderek DiaSA’yı kurmuştur.

DiaSA, Carrefour Grubunun en önemli indirim marketi (discount) markasıdır. İspanya,
Portekiz, Yunanistan, Arjantin, Türkiye, Fransa, Brezilya ve Çin pazarlarında faaliyet
göstermektedir. Merkezi pazarlık sisteminden kaynaklanan yüksek pazarlık gücü
sayesinde tedarikçilerden ürünleri çok daha ucuza alabilmekte ve bu şekilde
tüketiciye daha ucuza ürün sağlayabilmektedir. Türkiye çapında bulunan 649 DiaSA
marketin, 220’si franchise olarak işletilmektir.

Tablo 1: DiaSa Ortaklık Yapısı 80
ORTAKLAR PAY ORANI (%)
Distribuidora Internacional de Alimentacion 0,59933
Carrefour Nederland BV 0,00017
CRFP 10 0,00017
CarrefourSA 0,00017
CRFP 11 0,00017
Hacı Ömer Sabancı Holding A.Ş. 0,40000
TOPLAM 100

DiaSA’nın yönetim kurulu üyeleri; Haluk Dinçer (Başkan), Francisco Javier Campo
Garcıa (Bşk. Yrd.), Mehmet Tevfik Nane, Fernando Gonzales Somoza ile Francisco
Xavier de la Pena Vela’dan oluşmaktadır.

Faaliyetlerini ağırlıklı olarak Marmara Bölgesi ve Ege Bölgesinde sürdürmekte olan
DiaSA’nın meyve-sebze ve tekstil ürünleri dahil olmak üzere toplam satışlarının
yaklaşık %...’i DiaSA markalı ürünlerden (private label) gerçekleşmektedir. Sadece
paketli ürünler dikkate alındığında ise DiaSA markalı ürünlerin cirodaki payı yaklaşık
%...’ye yükselmektedir. 90

09-57/1386-359
3
DiaSA’nın 2008 yılı net satışları …………………….. TL’dir
(……………………………………..).

I.2. İlgili Pazar

I.2.1. Sektöre İlişkin Genel Bilgiler

Hızlı tüketim malları (HTM) perakendeciliği, raf devir hızları yüksek, fiyatları düşük,
satın alma kararı için fazla düşünülmeyen, kısa süreli stoklanan ve sürekli tüketilen 100
gıda, içecek, kişisel bakım ürünleri, kozmetik ve temizlik ürünleri gibi ürünlerin son
kullanıcılara satışı hizmetidir. Büyük ölçekli HTM perakende mağazalarının bir
kısmında mobilya, elektronik gibi dayanıklı tüketim mallarının satışı yapılıyor olsa da
bu sektörün cirosunun çok büyük bir bölümü HTM satışından kaynaklanmaktadır ve
bu mağazaların tüketici gözünde asıl işlevi HTM satışıdır. HTM perakendeciliği
sektörünün temel aktörlerini hipermarketler, süpermarketler, orta marketler,
marketler, bakkallar, büfeler, ihtisas mağazaları olarak sıralamak mümkündür.
Türkiye’de perakende pazarının %60’ını bakkal, market, büfe gibi geleneksel satış
noktaları oluşturmaktadır. Son yıllarda ulusal zincir marketlerin yerel ölçekteki
marketleri devralmaları ve yerel marketlerin kendi aralarındaki birleşme/devir işlemleri 110
ile ulusal ölçeklere ulaşarak büyük zincirlere rakip olmaları, sektöre damgasını
vurmuştur.

HTM perakendeciliğinde indirim marketlerini düşük fiyatlarla ve yalın sunumla kısıtlı
ürün grubu satan marketler olarak tanımlamak mümkündür. İndirim marketleri,
yüksek indirim marketleri (hard discounter) ve düşük indirim marketleri (soft
discounter) olarak iki kategoride toplanmaktadır. Yüksek indirim marketleri
perakendeci markasının (private label) ciro içindeki payının çok yüksek olması, çok
düşük fiyat politikasının uygulanması ve ürün çeşidinin oldukça sınırlı olması
yönleriyle düşük indirim marketlerinden ayrılmaktadır. 120

Çokuluslu indirim marketleri iyi donatılmış bilgi birikimleri ve finansal güçleri
sayesinde uluslararası pazarlarda pazar payı kazanmaları ile öne çıkmaktadır.
Uluslararası indirim marketleri, özellikle fiyat ve kâr marjları ile rekabet etmektedir.
Fiyata duyarlı müşterileri çekmeyi hedefleyen indirim marketleri, rakiplerin fiyat
rekabetine satınalma ve operasyon maliyetlerini kısarak karşılık vermeye
çalışmaktadır.

Türkiye’de yüksek indirim marketi formatı uygulayan zincir sadece BİM’dir. Dosya
mevcudu bilgi ve belgelerden; Migros Grubunun ŞOK ve CarrefourSA Grubunun 130
DiaSA mağazalarının ise düşük indirim mağazası formatında olduğu anlaşılmıştır.

I.2.2. İlgili Ürün Pazarı

İlgili Pazarın Tanımlanmasına ilişkin Kılavuz’da 1997/1 sayılı Tebliğ’e atıfta bulunarak
ilgili ürün pazarının tespitinde dikkate alınacak unsurlar belirtilmektedir. Buna göre
ürün pazarının tespitinde tüketicinin gözünde fiyatı, kullanım amaçları ve nitelikleri
bakımından aynı sayılan mal ve hizmetlerden oluşan pazar dikkate alınmakta, ayrıca
tespit edilen pazarı etkileyebilecek diğer unsurlar da değerlendirilebilmektedir.
140
09-57/1386-359
4
Dosya mevcudu bilgi ve belgelerden, DiaSA’nın mağazalarının ortalama 200 m2
olduğu anlaşılmıştır. Mevcut dosya kapsamında, indirim marketleri ayrı bir pazar
olmaksızın ilgili ürün pazarı “300 m2 ve altı marketlerden oluşan organize perakende
pazarı” olarak belirlenmiştir.

I.2.3. İlgili Coğrafi Pazar

Tüketim malları perakende pazarında teşebbüslerin faaliyet alanları il düzeyinde
diğer bölgelerden hissedilir derecede farklılık göstermektedir. Bu durumun nedeni
tüketicilerin hızlı tüketim malları alışverişi için il dışına ya da belirli bir mesafeden 150
uzağa gitmesinin rasyonel olmamasıdır. Dolayısıyla, genel olarak il sınırları içindeki
tüketicilere hizmet verdiklerinden perakende sektöründe faaliyette bulunan
teşebbüsler birbirleriyle il hatta ilçe ölçeğinde rekabet halindedir. Her ne kadar coğrafi
pazarların özellikle büyük illerde daha dar, ilçe bazında belirlenmesi gerekiyor olsa
da, dosya konusu olay bakımından değişiklik yaratmayacak olması dolayısıyla
coğrafi pazar geniş olarak il bazında belirlenmiştir. Ancak, İstanbul gibi büyük illerde
tüketicilerin alışveriş için rasyonel olarak ulaşacakları uzaklık göz önüne alındığında
pazarın daha dar tanımlanması gereği bağlamında, İstanbul’da Asya ve Avrupa
olarak ikili ayırıma gidilmiştir. Bu nedenle franchise anlaşmaları şikayete konu olan
DiaSA’nın faaliyet gösterdiği iller bakımından tüketim malları perakende pazarında 160
ilgili coğrafi pazarlar “Afyon”, “Aydın”, “Balıkesir”, “Bilecik”, “Bolu”, “Bursa”,
“Çanakkale”, “Denizli”, “Düzce”, “Edirne”, “Eskişehir”, “İstanbul Asya”, “İstanbul
Avrupa”, “İzmir”, “Kırklareli”, “Kocaeli”, “Kütahya”, “Manisa”, “Muğla”, “Sakarya”,
“Tekirdağ”, “Uşak” ve “Yalova” olarak belirlenmiştir.

I.3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme

I.3.1. Şikayetçilerin İddiaları

I.3.1.1. Semerci İnş. Gıda ve Mot. Arç. Ltd. Şti. (Semerci Gıda)’nin Şikayeti 170

İstanbul Bahçelievler bölgesinde DiaSA franchise marketini işleten (………………..)
imzalı başvuruda DiaSA’nın franchise marketlerinde yeniden satış fiyatını belirlediği
ifade edilmektedir. Başvuruda belirtildiği üzere, DiaSA öncelikle marketlere yazar
kasa satmaktadır. Başvuru sahibi, sonradan kullandığı kasanın 4 numaralı
programını işleten bir anahtarın mevcut olduğunu ve bu şekilde kasaya istenen
ürünün girilip fiyatlandırılabildiğini öğrenmiştir. Ancak başvuru sahibi tarafından
defalarca istenmesine karşın söz konusu anahtarın ve kullanma kılavuzunun
kendilerine verilmediği ileri sürülmektedir. Bunun yanı sıra, DiaSA’nın kendi
mağazalarında ürünleri daha ucuza sattığı, indirimli ürünleri stok yetersizliğini bahane 180
ederek franchise marketlere vermediği, franchise marketlerin kasalarının otomatik
olarak telefon hattıyla DiaSA merkezine bağlı olması nedeniyle fiyatlara müdahale
edemedikleri iddia edilmektedir.

Başvuru sahibi, 10.8.2009 tarihinde DiaSA’ya noterden ihtarname göndererek,
yazarkasanın 4 numaralı anahtarı kendilerine verilmediği için fiyatlarını kendilerinin
belirleme olanaklarının olmadığı, bayilere peşin satış yapıldığı ancak satış fiyatı
düşürülerek zarara uğratıldığı, fiyat farkının kendilerine ödenmediği gerekçeleriyle
maddi ve manevi zararlarının tazmini talep edilmiştir. Başvuruda, ihtarname ertesinde
DiaSA’nın uzlaşmak istediği ancak diğer franchise marketleri düşünerek başvuru 190
09-57/1386-359
5
sahibinin uzlaşmayı kabul etmediği ifade edilmekte, bu olayların ardından DiaSA’nın
4 numaralı anahtarı bayilere teslim etme yoluna gittiği ve kendi hazırladığı kullanma
kılavuzunu da verdiği belirtilmiştir. Ancak asıl kullanma kılavuzunu ve servisleri
vermediği iddia edilmekte; anahtara rağmen franchise marketlerin kendi satış
fiyatlarını belirleyemediği, kasalar çevrimiçi (online) olduğu için DiaSA’nın
müdahalelerinin kaçınılmaz olduğu, fiyatı belirlemek için bağlantı kesilirse bu sefer
DiaSA’ya sipariş geçilemediği ileri sürülmektedir. Dolayısıyla şikayet başvurusunun,
yeniden satış fiyatının belirlenmesi konusunda yoğunlaştığı anlaşılmıştır.

Önaraştırma sürecinde başvuru sahibi raportörlerce (…………………………..) ile 200
yapılan görüşmede; marketi 13.3.2009’da açtıkları, DiaSA’nın sözleşmeye uymadığı
çünkü peşin alınan ürünlerin insertte daha düşük fiyatlı göründüğü, doğan bu zararlar
nedeniyle geri dönüş faturası imkanının olmadığı, sürekli stok yetersizliği (stock-out)
içinde çalışılmasına rağmen bölgedeki DiaSA’ya ait dört operasyon mağazasında bu
ürünlerin bulunduğu, DiaSA’nın kendi mağazalarına öncelikli olarak mal gönderdiği
belirtilmiştir.

Harutyun Haluk Semerci duyulan rahatsızlıklar nedeniyle DiaSA ile yapılan toplantılar
sonucunda el kitabı ve 4 numaralı anahtarın gönderildiğini, kendilerine de sözleşme
yenilemesinin önerildiğini ama yatırım 5 yıllık düşünüldüğü için sözleşme süresini 3 210
yıla indiren değişikliği kabul etmediğini, 4 numaralı anahtarı ve el kitabını kendi
isteğiyle teslim almadığını ancak arkadaşından ödünç aldığını ifade etmiştir. Verilen
el kitabının işlevine ilişkin olarak ise, aslında verilen el kitabında fiyat değişikliği
yapabilme imkanına yönelik yeterli bilgi olmadığı, el kitabına göre fiyat değişikliği
yapınca güncelleme nedeniyle değiştirilen fiyatın sabah eski fiyata döndüğü, 2500
ürün için her gün fiyat girmenin mümkün olmadığı ileri sürülmüştür. Önaraştırma
döneminde (…………………….) kendisiyle yapılan görüşme tarihinden iki gün
öncesinden başlamak üzere (2-3 Kasım) girdikleri fiyatların sabah da aynı olduğunu
gördükleri belirtilmiştir. Başvuru sahibi kendi barkodlarını sisteme girmek
istemektedir, ancak DiaSA destek servisi de bunun mümkün olmadığını ifade 220
etmiştir.

(……………………..) ile yapılan görüşmeden, başvuru sahibinin esas olarak
şikayetlerinin yeniden satış fiyatının belirlenmesine değil, DiaSA’nın peşin sattığı
ürünlerde daha sonra indirime giderek zararı franchise marketlerine yüklemesine
veya stok yetersizliği gerekçesiyle siparişlerinin karşılanmaması nedeniyle kampanya
ürünlerini bulunduramadığı için müşteri kaybettiğinden hareketle zarara uğramasına
odaklandığı anlaşılmıştır. Başvuru sahibi; DiaSA’nın iade ve promosyon bedellerini
geç ödediğini, yazdıkları geri dönüş faturalarının önce muhasebe sistemi öne
sürülerek sonra da bu kadar sıklıkla geri dönüş yapamayacakları belirtilerek 230
reddedildiğini, DiaSA tarafından indirimlerden kaynaklanan zararın fiyatı yükselen
ürünlerle telafi edilebileceği beyan edilse de, ürünlerin satış sıklıklarının
tutmamasından dolayı bunun mümkün olmadığını belirtmiştir. Zararının tazmin
edilmesini talep eden şikayetçinin DiaSa yetkilileriyle toplantılar yaptığı,
görüşmelerde DiaSA’nın demirbaşlara ödenen parayı ve mevcut ürünleri
amortismanı düşmeden satın alarak ilişkiyi sonlandırmayı teklif ettiği ancak
kendilerinin bunu kabul etmediği de beyan edilmiştir.

Önaraştırma döneminde yapılan görüşmede başvuru sahibine yeniden satış fiyatının
belirlenmesi iddiasına yönelik olarak kasada “muhtelif” kodunun kullanımının 240
09-57/1386-359
6
mümkün olup olmadığı sorulmuştur. (…………………………), tüm ürünler için
“muhtelif” kod kullanımının mümkün olamayacağını çünkü her ürün için her seferinde
kasada elle fiyat girmenin çok zor olacağını ve tüm ürün çıkışlarının aynı isim altında
görünecek olması nedeniyle stok takibi yapılamayacağını ileri sürmüştür.

I.3.1.2. Bera Gıda San. ve Tic. Ltd. Şti.(Bera Gıda)’nin Şikayeti

Bera Gıda’ya ait şikayetin ekinde Bebek mağazasına yönelik DiaSA ile imzalanmış
25.3.2008 tarihli “Süpermarket İşletme Anlaşması” yer almaktadır. Şikayette
anlaşmanın 5.5. ve 8. maddelerinde yer aldığı ifade edilen rekabet yasağının 4054 250
sayılı Kanun’a ve 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’na aykırı olduğu;
DiaSA’nın anlaşmaya koyduğu sözleşmeyi tek taraflı feshetme hakkı nedeniyle
mağduriyete yol açtığı, DiaSA’nın anlaşmaya aykırı olarak işletmecisinin tam yanına
başka bir DiaSA açarak haksız rekabet yaptığı, işleticilere (örneğin Bera Gıda) bir
ürünü daha yüksek fiyatla sattırırken, kendi işlettiği DiaSA’larda (operasyon
mağazaları) daha düşük fiyata sattığı, anlaşmadan kaynaklanan ödemelerin,
taraflarına ödenmediği hususlarının 4054 sayılı Kanun’a aykırı olduğu ileri
sürülmektedir.

Önaraştırma döneminde Raportörlerce yapılan görüşmede Bera Gıda Ortağı 260
(………………..); sözleşmelerinin Mart 2008’de başladığını, 11 ay DiaSA ile
çalıştıklarını, bölge müdürüyle ürün yerleşimi konusunda tartışmaları nedeniyle
DiaSA tarafından noter kanalıyla Rekabet Kanunu’na aykırılıktan sözleşmenin 5.5.
maddesine göre sözleşmeyi feshettiklerinin bildirildiğini belirtmiştir. Görüşmede
sözleşmenin feshinden sonra mal sevkiyatının durduğu, ayrıca 4 numaralı anahtar ve
el kitabının gelmediği, kirayı kendilerinin ödediği, şirkete faaliyetten men davası
açıldığı ama henüz sadece ihtiyati tedbir talebinin reddedildiği, DiaSA’nın
teminatlarına el koyduğu ifade edilmiştir.

Görüşmede yeniden satış fiyatının belirlenmesine yönelik iddialara ilişkin yöneltilen 270
sorulara karşılık (……………….); DiaSA ile çalışırken bazı ürünlerin operasyon
mağazalarında daha ucuza satıldığını gördüklerini, Etiler operasyon mağazasında
bazı ürünlerin Bebek franchise marketinden daha ucuza satılmasının DiaSA yetkilileri
tarafından iddia edildiği gibi Etiler mağazasının açılış zamanında gerçekleşmediğini,
DiaSA ile çalışırken peşin aldıkları ürünlerin ya daha ucuza ya da vadeli satışının
yapılmasının istendiğini, geri dönüş faturası kabul edilmediğini belirtmiştir. Ayrıca
DiaSA ile çalıştıkları dönemde “muhtelif” kodu şirket merkezinden alındığı için,
merkez kodu vermeden fiyatlama yapamadıkları ancak kodu aldıktan sonra fiyat
verilebildiği, satış temsilcisinin haftada bir gelip fiyatları ve mağaza düzenini kontrol
ettiği beyanında bulunulmuştur. 280


I.3.1.3. Şikayetçilerin İddialarına İlişkin DiaSA’nın Karşı İddiaları

Önaraştırma sürecinde DiaSA’da yapılan yerinde inceleme sırasında Genel Müdür
(………………………………); 2004 yılında Türkiye’de franchise sistemini
başlattıklarını, DiaSa operasyon mağazaları ile franchise marketleri arasında fiyat ve
kar marjları bakımından fark olmadığını, ancak mağazaların yerine, bulunduğu şehre
ve şehrin rekabetçi ortamına göre fiyatların değişebildiğini ifade etmiştir.
290
09-57/1386-359
7
İki tür franchise market türlerinin bulunduğunu belirten Somoza; birincisinde
gayrimenkul ve her türlü donanımın franchise alan tarafından temin edildiğini,
ikincisinde ise gayrimenkul ve diğer donanımın DiaSA tarafından sağlandığını dile
getirmiştir. Birinci durumda Süpermarket İşletme Anlaşması, ikinci durumda Alt-
İmtiyaz Anlaşması imzalanmaktadır.

Franchise marketlerin fiyat değişikliği yapma olanaklarının olup olmadığına ilişkin
soruya (……………); kasa anahtarını girerek fiyatların değiştirilebildiği, yeni ürün ve
fiyat girişleri için kodlar bulunduğu, franchise marketin istediği kadar kod yaratabildiği,
POS’lardan sipariş verilebildiği, franchise marketlerin DiaSA dışından da ürün 300
alabildikleri yanıtını vermiş; DiaSA’nın yaptığı herhangi bir indirimden kaynaklanan
kaybın DiaSA’nın kar marjından düşüldüğünü belirtmiştir.

DiaSA Marmara Bölge Müdürü (…………….); diğer (muhtelif) kod sistemi ile fiyat
değişikliğinin mümkün olduğu, hatta “diğer” kod sistemi sayesinde satıştan kaldırılan
ürünün dahi satılabildiği, DiaSA buna engel olsaydı kasadan geçirilemeyeceği
bilgisini aktarmıştır. Franchise marketlerin değiştirdikleri fiyatların sistemde muhafaza
edilip edilmediği, her gün değişiklikleri yenilemek gerekip gerekmediği sorusu üzerine
ise; tüm sistemin her gün sıfırlanmadığı (reset), sadece güncellendiği (refresh), gün
sonunda fiyatı değişen ürün varsa sadece o ürünlerin fiyatının değiştiği, fiyat 310
yenilenmemişse değişene kadar franchise marketin girdiği fiyatta kalacağı yanıtı
alınmıştır. DiaSA operasyon mağazaları ile franchise mağazaları arasındaki satış
fiyatı farkına ilişkin olarak; bölgesel fiyat uygulayabildikleri, yeni başlayan Dia Market
konseptinde açılış dolayısıyla iki hafta boyunca fiyatların düşük tutulduğu beyanında
bulunulmuştur. Tuzcu ayrıca, fark faturası imkanının bulunduğunu, bu kapsamda ay
sonunda franchise marketin faturada beyan etmesi halinde peşin alımdan
kaynaklanan zararının ödendiğini ileri sürmüştür.

DiaSA’da yapılan yerinde inceleme ertesinde Hukuki İşler Müdürü (……………….),
DiaSA hakkındaki şikayetlere ilişkin görüşlerini iletmiştir. DiaSA’ya göre şikayetçilerin 320
iddialarının mesneti ve çerçevesi rekabet mevzuatı ile ilgili değildir. Bahse konu
mağaza sahiplerinin aralarındaki ticari uyuşmazlıkları rekabet mevzuatı çerçevesinde
çözmeye çalıştıkları ifade edilmiştir.

DiaSA ile Bebek franchise mağazası arasında imzalanan Süpermarket İşletme
Anlaşması gereğince gayrimenkul DiaSA tarafından kiralanmıştır. Anlaşmanın 4.2.
maddesine göre, DiaSA işyerinin tadilatı için ilk yatırımın yapılmasını, dekorasyonunu
taahhüt etmiştir.

DiaSA Hukuki İşler Müdürü, Bebek franchise alanı ile yaşanan sıkıntılı olayın 330
başlangıcını, firmanın DiaSA’dan mal tedarik etmemesi ve franchise mantığına ters
hareketlerde bulunması olarak göstermektedir. Örneğin her franchise mağazasına
standart olarak sunulan çeşitli sistem uygulamalarının, bahse konu franchise alan
tarafından yerine getirilmemesi nedeniyle Bebek franchise mağazasındaki
standartların DiaSA franchise standartları ile uyumu takip edilemez hale gelmiş ve bu
eksikliklerin müşteriler nezdinde DiaSA'ya zarar verecek boyuta gelmesinden endişe
edilmiştir. Bu hususlardan kaynaklı olarak Süpermarket İşletme Anlaşmasının 8.
maddesinin ilk paragrafı gereğince DiaSA’nın daha fazla zarara uğramaması için 10
günlük süre verilmek kaydıyla sözleşme feshedilmiştir. Süpermarket işletme
anlaşmalarının 8. maddesi, İmtiyaz Sahibi DiaSA’ya herhangi bir neden 340
09-57/1386-359
8
gösterilmeksizin 10 gün önceden ihbar etmek kaydı ile sözleşmeyi feshetme hakkı
tanımaktadır.

Belirtilen fesih işlemi akabinde Bera Gıda’dan DiaSA logosu ve işaretlerinin
kullanılmamasına ve iadesine yönelik taleplerde bulunulmuştur. (………….); Bera
Gıda’nın bu talepleri yerine getirmediği gibi, kasa sistemini de devreden çıkartarak,
DiaSA’ya herhangi bir kira ödemesi yapmadan ilgili gayrimenkulü işgal etmeye
devam ettiğini iddia etmektedir. DiaSA, Bebek franchise alanı ile ilişkilerinin
sonlandırılmasının sadece franchise alanın sözleşmeye aykırı olarak DiaSA’dan mal
tedarik etmemesi ve franchise standartlarına uymamasından kaynaklandığını 350
belirtmektedir.

Semerci Gıda ile yaşanan sorunda ise problemin, Semerci Gıda’nın franchise
mağazaları ile operasyon mağazaları arasında haksızlık yapıldığı düşüncesinden
ortaya çıktığı, bu olay akabinde kendisine gönderilen el kitabı ve diğer ekipmanları
kabul etmemesi üzerine, bu belge ve ekipmanların noter vasıtası ile gönderildiği ifade
edilmektedir. Ancak her ne kadar ilgili ekipmanı almasa dahi, bu ekipman vasıtası ile
franchise POS kasalarında fiyatlarını değiştirebildiği ileri sürülmektedir.

Yukarıda yer verilen bulgular ışığında, şikayetçilerin peşin alımlarının ardından daha 360
düşük fiyatla nihai satış yapılması ve fark faturalarının kabul edilmemesi yahut stok
yetersizliği gerekçesiyle sipariş verememeleri nedenleriyle zarara uğradıklarına ilişkin
iddialarının DiaSA ile kişisel uyuşmazlıktan kaynaklandığı ve 4054 sayılı Kanun
kapsamında olmadığı anlaşılmaktadır. Keza DiaSA operasyon mağazalarında daha
düşük fiyatla satış veya öncelikli mal tedariki hususları da 4054 sayılı Kanun
çerçevesinde ihlal niteliğinde değildir. Bera Gıda’nın sözleşmesinin feshi de şikayette
anlaşmanın 8. maddesinde yer aldığını ileri sürdüğü gibi rekabet yasağından
kaynaklanmamakta; anılan maddede DiaSA’nın herhangi bir neden göstermeksizin
10 gün önceden haber vererek sözleşmeyi feshedebileceği ifade olunmaktadır. Bu
düzenleme de 4054 sayılı Kanun kapsamında değildir. 370

5846 sayılı Kanun’a, haksız rekabete, borç-alacak ilişkilerine, anlaşmanın ihlaline ve
tek taraflı feshine ilişkin iddialar ise 4054 sayılı Kanun’un Kapsam başlıklı 2. maddesi
çerçevesinde Kanun kapsamında değildir.

Öte yandan, DiaSA’nın franchise anlaşmalarına, bu anlaşmalara dayalı veya fiili
rekabet yasaklarına ve yeniden satış fiyatının belirlenmesine ilişkin iddialar 4054
sayılı Kanun’un 4. maddesi ve 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti
Tebliği çerçevesinde incelenmesi gerekmektedir.
380

DiaSA’nın ilgili coğrafi pazarlardaki tahmini pazar paylarına ulaşılamamıştır. Ancak,
DiaSA’nın faaliyet gösterdiği illerde - cirolarının eşit olduğu varsayımı altında - rakibi
konumunda olan varsa indirim marketleri ile yerel market zincirlerinin mağaza
sayılarından hareketle, ulaşılan tahmini pazar paylarına Tablo.2’de yer verilmiştir:

Tablo.2: İlgili Coğrafi Pazarlarda DiaSA’nın Tahmini Pazar Payları (%)
AFYON BURSA BİLECİK KOCAELİ ÇANAKKALE
.. .. .. .. ..

AYDIN İZMİR DENİZLİ SAKARYA BALIKESİR
09-57/1386-359
9
.. .. .. .. ..

BOLU DÜZCE EDİRNE KÜTAHYA ESKİŞEHİR
… .. .. .. ..

UŞAK MUĞLA MANİSA YALOVA TEKİRDAĞ
.. .. .. .. ..

İSTANBUL AVRUPA İSTANBUL ASYA KIRKLARELİ
.. .. ..

2002/2 sayılı Tebliğ’in 2. maddesi uyarınca muafiyet, sağlayıcının dikey anlaşma
konusu mal veya hizmetleri sağladığı ilgili pazardaki pazar payının %40’ı aşmaması 390
durumunda uygulanmaktadır. Dolayısıyla dosya özelinde DiaSA’nın ilgili pazarlardaki
pazar payları %40’ın altında olduğundan anlaşmalar 2002/2 sayılı Tebliğ
kapsamındadır.

I.3.2. DiaSA’nın Franchise Sözleşmeleri

DiaSA Türkiye’de hem kendi yatırımları (operasyon mağazaları) hem de franchise
modeli ile satışlarını gerçekleştirmektedir. Franchise modelinde DiaSA tarafından
imzalanan 2 tip sözleşme mevcut olup; bu sözleşmeler arasındaki fark, “Alt İmtiyaz
Franchise Sözleşmesi” bakımından franchise mağazalarının gayrimenkullerini 400
kendilerinin tedarik etmesi/kiralaması ve içinde yer alan donanımı da kendilerinin
sağlamasından kaynaklanmaktadır1. Öte yandan “Süpermarket İşletme
Anlaşması”nda ise; gerek gayrimenkul, gerekse mağaza içinde kullanılan ekipman ve
donanım DiaSA tarafından tedarik edilmektedir2.

I.3.2.1.Süpermarket İşletme Anlaşması (Anlaşma(1))

Süpermarket İşletme Anlaşması (Anlaşma(1)); DiaSA’dan alınmış olan belirli usulleri,
iş yöntemlerini, iş formlarını ve iş politikalarını uygulayarak Dia ticari ismi ve markası
altında Dia süpermarketi işletme imtiyazı elde etmeye yöneliktir. Anlaşma(1) 410
vesilesiyle işletmeci (franchise alan), bir Dia süpermarketi işletebilmek için gerekli
bilgi ve tecrübe birikimini (know-how), personel eğitimini, iş yöntemlerini, Dia
markasını kullanma hakkını, Dia markalı ürünleri satma hakkını ve Dia tedarik
zincirinden kaynaklanan etkinliklerden yararlanma imkanını; satış tekniği, mağaza
organizasyonu, yönetimi gibi teşhire ilişkin hususlarda danışmanlık ve destek
hizmetlerini elde etmektedir.

I.3.2.1.1. Rekabet Yasağı

Anlaşma(1) 4054 sayılı Kanun ve 2002/2 sayılı Tebliğ açısından değerlendirildiğinde, 420
öncelikle anlaşmada rekabet yasağı göze çarpmaktadır. Anlaşmanın “5.3.2. Satış,
Promosyon, Stok” başlıklı maddesinde; franchise alanın işyerinde DiaSA tarafından
onaylanmış faaliyet dışında iş yapamayacağı veya herhangi bir ürün satamayacağı,
markette satılacak tüm ürünleri DiaSA’dan satın almak zorunda olduğu3 düzenlenmiş;

1 Semerci Gıda ile imzalanan anlaşma bu tiptir.
2 Bera Gıda ile imzalanan anlaşma bu türdendir.
3 Ancak anlaşmanın bütününden DiaSA’nın onayladığı ama tedarik etmediği bir ürünü, DiaSA dağıtım zinciri
dışından alabileceği anlaşılmaktadır.
09-57/1386-359
10
franchise alan “İmtiyaz Sahibi’nin lojistik sistemi haricinde hiçbir kaynaktan mal
tedarik etmemek, Dia zincirinin standart/bütün yapısını bozmamak, ticari felsefesini
bozmamak ve zincirin kaynaklarını optimize etmek,…” taahhüdünde bulunmuştur.

Bu maddeden anlaşıldığı üzere franchise alan, DiaSA’nın onayladığı ürünler
haricinde bir ürün almayacağını ve söz konusu ürünleri de Dia zincirinin lojistik 430
sisteminden tedarik edeceğini taahhüt etmektedir. Bu hükümler anlaşma süresince
franchise alana tedarik aşamasında rekabet yasağı getirmektedir. Bununla beraber
Anlaşma(1)’in 5.3.4. maddesine göre franchise alan DiaSA’nın izniyle, DiaSA’nın
satışa sunduğu ve pazarladığı ürünlere rakip olmayacak şekilde taze ürünler
satabilecektir.

Rekabet yasağına yönelik ikinci ve ayrıntılı düzenleme, Anlaşma(1)’in “5.5. Rekabet
Yasağı” başlıklı maddesinde yer almaktadır:
“İşletici, herhangi bir yerde, bu anlaşmanın süresi boyunca, herhangi bir şekilde kendi
adına veya doğrudan veya bir ilgili Şirketi vasıtası ile dolaylı olarak bir hissedar, 440
yönetici, istihdam edilen danışman veya kredi veren olarak, bu anlaşma ile makul
olarak tasarlanmış bulunan iş ile aynı veya benzer olan bir iş yapmaktan kaçınmayı
taahhüt eder.
İşletici, bu Anlaşmanın sona ermesini veya fesih edilmesini veya devir edilmesini
takip eden 1 (Bir) yıllık süre boyunca, ….. bölgesinde, ne kendisinin ve ne de
herhangi bir İlgili Şirketinin, herhangi bir şekilde doğrudan veya dolaylı olarak
hissedar, yönetici, istihdam edilen, danışman veya kredi veren olarak, bu Anlaşma ile
makul olarak tasarlanmış bulunan iş ile aynı veya benzer olan işlerde, özelde gıda
zincirleri ve gıda toptan – perakende satışı yapan veya dolaylı olarak böyle bir işe
ortak olan, Dia ürünlerinin benzerini veya aynını satan rakip bir işletme ile bir iş 450
yapmaktan ve genelde Dia işletmeleri ile rekabet yaratacak doğrudan veya dolaylı
faaliyetlerde bulunmaktan kaçınmayı taahhüt eder.”

Anlaşma(1)’de belirtilen bölge işyerinin bulunduğu konuma göre değişmektedir.
Örneğin, Bera Gıda’nın sözleşmesinde “Beşiktaş bölgesi”, Bilecik’in Osmaneli
ilçesinde faaliyet gösteren işleticinin sözleşmesinde ise “Osmaneli” olarak yazılmıştır.
İlgili maddeye göre İşletici (franchise alan), anlaşma dönemi boyunca DiaSA ile
rekabet eder bir işle iştigal etmeyecektir. Anlaşma döneminden sonraki bir yılda da
faaliyet gösterdiği ilçeye yönelik bir rekabet yasağı mevcuttur.
460
Anlaşma(1)’in 7. maddesine göre sözleşmenin süresi beş yıldır ve sözleşme
süresinin sonundan bir ay evvel taraflardan biri feshi ihbarda bulunmadığı takdirde
sözleşme birer yıllık dönemler için uzamaktadır. 2002/2 sayılı Tebliğ’in 5(a)
maddesinin birinci fıkrası ışığında bu madde sözleşmenin belirsiz süreli olduğuna
işaret etmektedir.

İlk etapta sözleşmenin belirsiz süreli olması nedeniyle sözleşme boyunca rekabet
yasağı getirilmesinin, söz konusu Anlaşma(1)’i 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamı dışına
çıkarabilecek nitelikte olduğu değerlendirilmesi yapılabilir. Ancak 2002/2 sayılı
Tebliğ’in 5(a) maddesinde belirsiz süreli rekabet etmeme yükümlülüğünün 470
muafiyetten yararlanamayacağı düzenlenirken anılan bendin ikinci fıkrasında;
kullanılacak tesis mülkiyeti sağlayıcıya (burada DiaSA) aitse veya sağlayıcı tesisi
üçüncü kişilerden sağlanan ayni ya da kira gibi şahsi hak çerçevesinde elinde
bulunduruyorsa tesisin kullanımı süresince rekabet yasağı getirilebileceği
09-57/1386-359
11
düzenlenmiştir. Bu itibarla Anlaşma(1)’de düzenlenen rekabet yasağı 2002/2 sayılı
Tebliğ kapsamında muafiyetten yararlanmaktadır.

Bununla beraber sözleşme sonrası rekabet yasağının belirli bir bölge için (Beşiktaş
bölgesi ya da Osmaneli bölgesi gibi) olması ilgili maddenin 2002/2 sayılı Tebliğ’in
5(b) maddesine aykırı görünmektedir. Zira anılan bentte, anlaşmanın sona 480
ermesinden sonraki döneme ilişkin alıcıya rekabet yasağı getirilmesi muafiyet
kapsamı dışına çıkarılırken ikinci fıkrada bir istisna getirilmiş ve anlaşma konusu mal
veya hizmetle rekabet halindeki mal ve hizmetlere ilişkin olması, anlaşma süresince
faaliyette bulunulan tesis ile sınırlı olması ve alıcıya (burada franchise alan-İşletici)
devredilen know how’ın korunması için zorunlu olması koşullarının mevcut olması
halinde bir yılı aşmayan sözleşme sonrası rekabet yasağının muafiyetten
yararlandığı belirtilmiştir. Anlaşma(1) sonrası 1 yıllık getirilen rekabet yasağı
sözleşme konusu mal ve hizmetler ile ilişkili olması ve know-how aktarımının
bulunmasına karşın tesis ile sınırlı olmaması ve bölge olarak tanımlanması nedeniyle
muafiyetten yararlanmamaktadır. 490

I.3.2.1.2. Tavsiye Fiyat

Anlaşma(1)’de 4.6. ve 5.16.3.2.f. maddelerinin yeniden satış fiyatına ilişkin hükümler
barındırdığı görülmektedir. Anlaşma(1)’in 4.6. maddesinde, DiaSA franchise alana
“yönetim etkinliği ve faaliyetini iyileştirmesi, arttırması, gerekli düzeltmeleri
yapabilmesi ve pazar hedeflerini sağlaması için” öneri niteliğindeki fiyat listeleri gibi
tüm yazılı materyali sağlama taahhüdünde bulunmuştur.

Anlaşma(1)’in 5.16.3.2.f. maddesinde ise, franchise alana ”İmtiyaz Sahibi’nin [DiaSA] 500
tavsiye fiyatı üzerinden satış yapması” önerilmiştir.

İlgili maddelerden DiaSA tarafından franchise alana sağlanan fiyat listelerinin tavsiye
niteliğinde olduğu anlaşılmaktadır. Bu nedenle söz konusu fiyata ilişkin hükümlerin
2002/2 sayılı Tebliğ’e uygun olduğu kanaatine varılmıştır.

I.3.2.1.3. Anlaşma(1)’de Yapılan 3.9.2009 tarihli Sözleşme Değişikliği

3.9.2009 tarihinde tip Anlaşma(1) tadil edilmiştir4. İlgili tadilat sonucunda sözleşmenin
5.5. sayılı Rekabet Yasağı başlıklı maddesi şu şekilde değiştirilmiştir: 510
“İşletici, herhangi bir yerde, bu anlaşmanın süresi boyunca, 3 yıllık süresini aşmamak
kaydıyla, herhangi bir şekilde kendi adına veya doğrudan veya bir ilgili Şirketi vasıtası
ile dolaylı olarak bir hissedar, yönetici, istihdam edilen danışman veya kredi veren
olarak, bu anlaşma ile makul olarak tasarlanmış bulunan iş ile aynı veya benzer olan
bir iş yapmaktan kaçınmayı taahhüt eder.
İşletici, bu Anlaşmanın sona ermesini veya fesih edilmesini veya devir edilmesini
takip eden 1 (Bir) yıllık süre boyunca, [sadece faaliyet gösterdiği tam adreste], ne
kendisinin ve ne de herhangi bir İlgili Şirketinin, herhangi bir şekilde doğrudan veya
dolaylı olarak hissedar, yönetici, istihdam edilen, danışman veya kredi veren olarak,
bu Anlaşma ile makul olarak tasarlanmış bulunan iş ile aynı veya benzer olan işlerde, 520
özelde gıda zincirleri ve gıda toptan – perakende satışı yapan veya dolaylı olarak
böyle bir işe ortak olan, Dia ürünlerinin benzerini veya aynını satan rakip bir işletme

4 Eylül ayında DiaSA tüm bayileriyle olan sözleşmeleri tadil etmiştir. Tadilatı kabul etmeyen bayilere sözleşme
değişikliği noter vasıtasıyla iletilmiştir.
09-57/1386-359
12
ile bir iş yapmaktan ve genelde Dia işletmeleri ile rekabet yaratacak doğrudan veya
dolaylı faaliyetlerde bulunmaktan kaçınmayı taahhüt eder. Ancak İmtiyaz sahibinin
maliki olduğu ve kamuya mal olmamış know-how, bir süreye bağlı olmaksızın,
İşletmeci tarafından hiçbir zaman kullanılamaz ”

Görüldüğü üzere söz konusu maddede yer alan altı çizili yerler tadil edilerek,
sözleşme sonrası rekabet yasağı sadece faaliyet adresiyle sınırlandırılmış ve
sözleşme süresinin üç yıl olduğu belirtilmiştir. Bu şekilde sözleşme süresi sonrasında 530
geçerli olan rekabet yasağı da 2002/2 sayılı Tebliğ hükümlerine uygun hale
getirilmiştir. Diğer yandan 7. maddede de değişikliğe gidilerek, anlaşma belirli süreli
hale getirilmiş; anlaşmanın 3 yıllık süresi sonunda kendiliğinden sona ereceği ve
tarafların isterlerse yeni bir sözleşme yapabileceği düzenlenmiştir.

Anlaşma(1)’in 5.16.3.2.f. maddesi ise şu şekilde tadil edilmiştir:
“İşletici’ye İmtiyaz Sahibi’nin tavsiye edilen fiyatı üzerinden satış yapması önerilir ve
İmtiyaz Sahibi’nin maksimum fiyatı azami satış fiyatı olacağından dolayı İşletici, bu
satış fiyatının üstünde satış yapmamayı kabul ve beyan eder. İşletici’nin maksimum
satış fiyatının üstünde satış yapması sözleşmeye aykırılık teşkil edecektir.” 540

Söz konusu maddeye altı çizili ifadeler eklenmiştir. Bu maddede de satış fiyatının
tavsiye niteliğinde olduğu belirtilmekte ve sadece azami satış fiyatı uygulaması
olduğu ifade olunmaktadır. Maddenin tadil edilmiş metni çerçevesinde 2002/2 sayılı
Tebliğ’e aykırı bir fiyat düzenlemesi bulunmamaktadır.

Dolayısıyla, sözleşme tadilatı ile Anlaşma(1)’in 2002/2 sayılı Tebliğ’e uygun hale
getirildiği anlaşılmaktadır.

I.3.2.2. Alt-İmtiyaz (Franchise) Anlaşması 550

DiaSA’nın diğer tip franchise sözleşmesi “Alt-İmtiyaz (Franchise) Anlaşması”dır
(Anlaşma(2)). Bu tip sözleşmeler gayrimenkulün (veya kira sözleşmesinin) ve
demirbaşların işleticiye ait olduğu durumlarda geçerli olmaktadır.

I.3.2.2.1. Rekabet Yasağı

Anlaşma(2)’nin 5.3.b.2. maddesi alt imtiyaz sahibine satılacak tüm ürünleri
DiaSA’dan almasını, DiaSA’nın standart/bütün yapısını, ticari felsefesini
bozmamasını, satın aldığı ürünleri başka yerde satmamasını öngörmektedir. Söz 560
konusu madde alt-imtiyaz sahibine (franchise alan) bir çeşit rekabet yasağı
getirmektedir. Ancak ilgili maddede yer alan hüküm, dikey zincirin aşamalarında
optimizasyon sağlamak ve dikey sistemin felsefesini koruyarak genelde DiaSA ile
rakipleri arasındaki rekabeti güçlendirmek açısından faydalıdır.

Anlaşma(2)’nin 5.5. maddesi Anlaşma(1)’in 5.5. maddesine benzer düzenlenmiş
olup, Anlaşma(2)’de Anlaşma(1) gibi rekabet yasakları içermektedir. Yine
Anlaşma(2)’nin 7. maddesi de Anlaşma(1)’in 7. maddesine benzer düzenlenmiştir.
Anlaşma(1)’den farklı olarak, Anlaşma(2)’nin süresi boyunca rekabet yasağı olması
2002/2 sayılı Tebliğ’in 5. maddesine aykırıdır. 570

09-57/1386-359
13
Öte yandan Anlaşma(1) ile benzer olarak, sözleşme sonrası getirilen 1 yıllık rekabet
yasağının faaliyet gösterilecek tesisle sınırlı değil de belirli bir bölge için (Bahçelievler
bölgesi ya da Çınarcık bölgesi gibi) olması, ilgili maddenin 2002/2 sayılı Tebliğ’in 5(b)
maddesine aykırıdır. Anlaşma(2) sonrası 1 yıllık getirilen rekabet yasağı sözleşme
konusu mal ve hizmetler ile ilişkili olması ve know-how aktarımının bulunmasına
karşın tesis ile sınırlı olmaması ve bölge olarak tanımlanması nedeniyle muafiyetten
yararlanamamaktadır.

I.3.2.2.2. Tavsiye Fiyat 580

Anlaşma(2)’nin 5.16.3.2.f maddesi Anlaşma(1) ile benzer niteliktedir ve aynı şekilde
tavsiye fiyat üzerinden satış yapılması önerilmektedir. Yukarıda bu madde için
yapılan değerlendirmeler Anlaşma(2) için de geçerli olup, 2002/2 sayılı Tebliğ’e aykırı
bir fiyat düzenlemesi bulunmamaktadır.

I.3.2.2.3. Anlaşma(2)’de Yapılan 3.9.2009 tarihli Sözleşme Değişikliği

3.9.2009 tarihinde tip Anlaşma(2) tadil edilmiştir5. İlgili tadiller sözleşmenin 5.5. sayılı
Rekabet Yasağı başlıklı maddesinde, Anlaşma(1)’de yer alan değişikliklere benzer 590
olarak, sözleşme sonrası rekabet yasağı sadece faaliyet adresiyle sınırlandırılmış ve
sözleşme süresi olan üç yılı aşmayacağı belirtilmiştir. Bu şekilde sözleşme süresince
geçerli olan rekabet yasağı ve sonrasında adreste geçerli olan bir yıllık rekabet
yasağı 2002/2 sayılı Tebliğ hükümlerine uygun hale getirilmiştir. Diğer yandan 7.
maddede de değişikliğe gidilerek, anlaşma belirli süreli hale getirilmiş; anlaşmanın 3
yıllık süresi sonunda kendiliğinden sona ereceği ve tarafların isterlerse yeni bir
sözleşme yapabileceği düzenlenmiştir.

Anlaşma(2)’nin 5.16.3.2.f. maddesinde de Anlaşma(1)’de olduğu gibi, tavsiye fiyatın
yanı sıra azami satış fiyatına da yer verilmiş, franchise alanın azami satış fiyatının 600
üzerinde satış yapmasının sözleşmeye aykırılık teşkil edeceği yönünde benzer bir
tadilata gidilmiştir. Tadil edilmiş madde metni çerçevesinde 2002/2 sayılı Tebliğ’e
aykırı bir fiyat düzenlemesi bulunmamaktadır.

I.3.3. Uygulamada Yeniden Satış Fiyatının Tespitine İlişkin İddialar

Şikayetçilerle yapılan görüşmelerde DiaSA’nın yeniden satış fiyatını fiili olarak
belirlediği ifade edilmiştir. İddialara göre DiaSA’dan satın alınan kasalar, çalışma
sistemleri dolayısıyla DiaSA’ya bağlıdır. DiaSA her gece stokundaki ürünleri, bu
ürünlere ilişkin fiyatları kasalara yüklemekte; diğer ürünler bakımından da fiyat 610
güncellemesi yapmaktadır. Marketler ise bu sistem vasıtasıyla sipariş vermekte,
etiket çıktısı almakta ve fiyat bilgilerine ulaşmaktadır. Kasada kayıtlı olan fiyat,
ürünün barkodu okutulduğunda faturaya yansımaktadır. Bu konudaki iddialar kasada
fiyat değişikliği yapılamadığı ve DiaSA kapsamı dışındaki ürünlerin girişinin
DiaSA’dan izin almadan girilemediği yönündedir.

DiaSA konseptine aykırı veya rekabet eden ürünlerin DiaSA izni olmadan franchise
alan tarafından satılması, franchise sisteminin doğasına aykırı olacak ve sistemin
etkinliğini zedeleyebilecektir. Bu nedenle bu türden rekabet kısıtlarına 2002/2 sayılı

5 Eylül ayında DiaSA tüm bayileriyle olan sözleşmeleri tadil etmiştir. Tadilatı kabul etmeyen bayilere sözleşme
değişikliği noter vasıtasıyla iletilmiştir.
09-57/1386-359
14
Tebliğ çerçevesinde izin verilmektedir. Ancak yeniden satış fiyatının belirlenmesi 620
2002/2 sayılı Tebliğ ile tanınan muafiyetten yararlanamamaktadır. Bununla beraber
öncelikle sözleşmede zorunlu kılınmadığı halde yeniden satış fiyatının fiilen
belirlenmesinin söz konusu olup olmadığının değerlendirilmesi yerinde olacaktır.

Şikayetçilerden Bera Gıda artık DiaSA franchise sistemi altında çalışmadığı için,
kasa çıkışlarını kendi yapmaktadır. Bu nedenle Bera Gıda’da bu iddialara ilişkin bir
deneme yapılamamıştır.

Öncelikle sözleşmede fiyat indirimi yapmanın önünde bir yasak bulunmamakla
birlikte bu hususun mümkün olup olmadığı araştırılmıştır. DiaSA ile yapılan 630
görüşmede, belirli bir barkod üzerinde fiyat değişikliği yapma imkanı tanıyan,
kasaların 4 numaralı anahtarı teslim edilmeden önce de diğer (muhtelif) kod
sistemiyle fiyat değiştirmenin mümkün olduğu, hatta bu sistem sayesinde, satıştan
kaldırılan/geri çekilen ürünün dahi diğer kod yoluyla satılabildiği ifade edilmiştir.

Şikayetçilerle ve diğer DiaSA franchise alanlarıyla yapılan görüşmelerde, tüm
işleticilerce DiaSA bir iki ay evvel 4 numaralı anahtarı göndermeden önce ürünlerin
fiyatının asıl ürün ismi altında değiştirilemediği ifade edilmiştir. Ancak “diğer kod”
(muhtelif sebze, muhtelif ekmek, şarküteri vs.) altında KDV’sine göre ürün ismi
görünmeden fiyat girişi yapabildikleri; bununla beraber, her ürün için ürünü kasadan 640
geçirirken fiyat girmenin imkansız olduğu ve bu şekilde stok takibinin de imkansız
olduğu belirtilmiştir. Franchise alanlara göre diğer kod altında fiyat değişikliğine
gitmek fiilen mümkün olmamaktadır. Bununla beraber bir franchise alan, bir ürün için
çevresindeki rakiplerini dikkate alarak bir iki haftalığına fiyatı düşük uyguladığını, bu
nedenle DiaSA ile herhangi bir sorun yaşamadığını belirtmiştir.

Önaraştırma sürecinde Raportörlerce DiaSa Franchise Marketi ……………
……………….. Ticari sır
mağazalarında görüşme yapılmıştır. ………mağazasında yapılan görüşmede
mağaza sorumlusu; sistemdeki muhtelif ekmek, muhtelif sebze-meyve, muhtelif 650
şarküteri kodları altında kasadan çıkışta kendi fiyatlarını verebildiklerini, ancak meyve
sebze fiyatlarını belirlerken DiaSA fiyatlarının üzerine çıkmamaya çalıştıklarını,
yakınlarındaki markete göre fiyatlarını ayarladıklarını, azami fiyatı geçmedikleri
sürece bölge temsilcisinin bir şey demediğini ifade etmiştir. Mağazadan alınan DiaSA
bölge satış temsilcisinin günlük notlarından ise, temsilcinin mağazanın DiaSA genel
konseptine uygun olmasını denetlediği (mağaza içi düzen, temizlik, etiketlendirme vs)
ve mevzuata uygunluk konusunda yardımcı olduğu görülmektedir. Notlardan meyve-
sebze fiyatlarının DiaSA fiyatından yüksek tespit edildiği durumlarda işleticinin
uyarıldığı, “maksimum fiyat” ibaresinin kullanıldığı ya da meyve-sebze fiyatlarının
DiaSa insertleri ile “uyumlu” olmasının istendiği anlaşılmaktadır. 660

Franchise marketlerde yapılan incelemelerde, diğer kod altında kasada ürün geçişi
incelenmiştir. Buna göre kasadan ürünü geçirirken, DiaSA’dan alınan kod girilmekte
ve ardından faturaya geçecek fiyat girilmektedir. Ancak bu işlemde söylendiği gibi
stok takibi yapmak hem mümkün görünmemekte hem de her ürünün kodunun ve
fiyatının yazdığı bir listeden kasiyerin her seferinde bakması gerekmektedir. Bu tür bir
işlemin 200-250 ürün için yapılması fiilen zordur. Bu nedenle franchise alanlar çok
mecbur kalmadıkça ürünü kasadan barkoduyla, DiaSA’nın girdiği fiyat üzerinden
geçirmeyi tercih etmektedir. Bu noktada, franchise alanların indirim yapacakları ürün
09-57/1386-359
15
sayısının ve indirim süresinin pratikte çok olmayacağı dikkate alınmalıdır. Bu 670
bağlamda, indirim yapılmak istendiğinde “diğer” kodunun kullanımının mümkün
olduğu görülmüştür.

Ayrıca, diğer kodunu kullanarak satış yapan franchise marketlerden birkaçının
raporları incelenmiştir. Bu raporlarda, diğer kodu altında fiyat girişi yapıldığı belirtilen
şarküteri ve meyve-sebze, diğer kodundan ayrı olarak sınıflandırılmıştır. Franchise
marketlerin diğer kodu altında yaptığı satışların cirolarındaki payları değişmektedir.
Oranların değişmesi franchise marketlerin diğer kodu altında fiyat değişikliğine
uygulamada gidebildiğinin göstergesi olabilir. Öte yandan, franchise alanların
sistemdeki fiyatları uygulamayı tercih etmesi, sistemdeki fiyatların azami fiyat 680
niteliğini ortadan kaldırmamaktadır.

Yaklaşık iki ay önce DiaSA, franchise alanlara 4 numaralı kasa anahtarını ve
Franchise El Kitabını göndermiştir6. El Kitabının 2-2 bölümünde “Manuel Fiyat
Değiştirme Prosedürü” adım adım açıklanmaktadır.

Görüşülen işleticiler bu şekilde fiyat değiştirmenin mümkün olduğunun kendilerine
söylendiğini ifade etmiş, ancak sadece bir kısmı nasıl yapılacağının gösterildiğini,
nasıl yapılacağını bildiğini veya denediğini belirtmiştir. ………………’e ait DiaSa
………. Franchise Marketinde; yaklaşık bir ay önce 4 numaralı anahtarı ve el kitabını 690
teslim aldıkları, kullanımının ve ne işe yaradığının kendilerine anlatıldığı, değiştirmeyi
deneme amaçlı bir kez yaptıkları ama sonra bir daha gerek duymadıkları dile
getirilmiştir. Ayrıca, söz konusu anahtar vasıtasıyla gerçekten fiyat değişikliği
yapılabildiği Semerci Gıda’da raportörlere uygulamalı olarak gösterilmiştir.

Diğer yandan şikayetçi (………………………..)’nin her gece fiyatların sıfırlanıp eski
seviyesine döndüğü yönündeki iddiasını destekler bir belge veya bulguya
ulaşılamamıştır. DiaSA yetkililerince ise sabahları kasa sisteminin “refresh” edildiği
ancak sadece DiaSA’nın fiyat değişikliği durumunda franchise alanın girdiği fiyat
verisinin değiştiği ifade edilmiştir. 700

4054 sayılı Kanun’un 4. maddesinin (a) bendinde dikey veya yatay ilişkiler
konusunda herhangi bir ayrıma gidilmeksizin “mal veya hizmetlerin alım ya da satım
fiyatının, fiyatı oluşturan maliyet, kar gibi unsurlar ile her türlü alım yahut satım
şartlarının belirlenmesi” hukuka aykırı eylemler arasında sayılmıştır.

2002/2 sayılı Tebliğ’in 4. maddesinin (a) bendinde, alıcının satış fiyatının belirlenmesi
eyleminin muafiyet kapsamında olmadığı belirtildikten sonra, sabit veya asgari satış
fiyatına dönüşmemesi koşuluyla sağlayıcının azami satış fiyatı belirlemesi ya da fiyat
tavsiyesinde bulunmasının mümkün olduğu vurgulanmıştır. 710

Dolayısıyla; DiaSA’nın sistemde yer alan fiyatlarının gerek franchise sözleşmelerinde
gerekse uygulamada azami satış fiyatı niteliğinde olduğu, uygulamada franchise
alanlar tarafından fiyatların değiştirilebilmesinin mümkün olduğu sonucuna
ulaşılmıştır.


6 Aralarındaki ihtilaf nedeniyle el kitabı ve anahtar Bera Gıda’ya gönderilmemiş, Semerci Gıda ise gönderilenleri
teslim almayı reddetmiş, ancak daha sonra başka bir bayiden kopyalarını elde etmiştir.
09-57/1386-359
16
J. SONUÇ

Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre;
720
1- Başvuru sahiplerinin haksız rekabete, borç-alacak ilişkilerine, anlaşmanın
ihlaline ve tek taraflı feshine ilişkin iddialarının 4054 sayılı Kanun kapsamında
bulunmadığına,

2- “Alt İmtiyaz Franchise Sözleşmesi” ve “Süpermarket İşletme Anlaşması”nın
tadil edilmiş hallerinde yer alan rekabet yasağı ve azami satış fiyatının
belirlenmesine yönelik düzenlemelerin, 2003/3 ve 2007/2 sayılı Rekabet
Kurulu Tebliğleri ile Değişik, 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup
Muafiyeti Tebliği kapsamında muafiyetten yararlandığına,
730
3- Uygulamada azami satış fiyatlarının sabit ya da asgari satış fiyatına
dönüştüğüne ilişkin herhangi bir bulguya rastlanmadığına, bu nedenle 4054
sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek
olmadığına,

4- Şikayetlerin reddine

OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.








Full & Egal Universal Law Academy