Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2005-2-85 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 05-77/1041-292
Karar Tarihi : 1.11.2005
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Mustafa PARLAK
Üyeler : Tuncay SONGÖR, Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ,
Rıfkı ÜNAL, Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI,
M. Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN, M. Akif ERSİN.
B. RAPORTÖRLER : Ali ARIÖZ, Bayram Ali GEÇGİL
C. ŞİKAYET EDEN : Özcan GÜNERGÖK
Türkiye Şişe ve Cam Fabrikaları A.Ş. Hukuk
Müşavirliği İş Kuleleri/Kule 3 4. Levent İstanbul
D. HAKKINDA
ÖNARAŞTIRMA
YAPILANLAR : Digital Platform İletişim Hizmetleri A.Ş.
Yıldız Caddesi No:34 Polat Tower Beşiktaş/İstanbul
E. DOSYA KONUSU : Digital Platform İletişim Hizmetleri A.Ş.’nin hakim
durumunu kötüye kullandığı iddiası
F. İDDİALARIN ÖZETİ : Kurum kayıtlarına intikal eden dilekçede şikayetçi
tarafından;
Digital Platform İletişim Hizmetleri A.Ş.'nin (Digitürk) Turkcell Süper Ligi
müsabakalarının naklen yayın hakları konusunda tekel konumunda olduğu,
Digitürk'ün yalnızca maç yayınlarını içeren paketi olan Lig TV'ye abone
olduğu ve Vestel marka uydu alıcısı kullanmakta olduğu, ancak bu marka
alıcının kalitesinden memnun olunmamasından dolayı Next&Next Star marka
uydu alıcısı kullanmak istediği, bu durum yayıncı kuruluşa iletildiğinde yayıncı
kuruluşun alıcıya takılan Lig TV kartının kullanılabilmesi için gerekli bir
arabirim niteliğinde olan modülü satmayı reddettiği, başka marka bir uydu
alıcısı ile yayınları izlemek isteniliyorsa mevcut aboneliğin iptal edilip yeniden
abonelik, kart ve aktivasyon bedeli ödenerek modül alınabileceğinin
söylendiği,
05-77/1041-292
2
Hali hazırda yasal abone olan bir kişiye tek başına modül satılmamasının,
modül satışının kart ve abonelikle birlikte paket halinde satılmasının ve
abonenin buna zorlanmasının hukuken kabul edilemez olduğu,
Digitürk'ün tutumunun "hangi marka alıcı ile izlemeye başlamışsanız onunla
devam edin" şeklinde olduğu ve burada bahsi geçen markaların Vestel ve
Bosch'tan ibaret olduğu, şikayet konusu durumun bu iki marka ile diğer
markalar arasındaki rekabeti sınırlandırdığı ve bu iki marka alıcıyla aboneliğe
başlayan tüketicilerin daha sonra diğer markalara geçişinin engellendiği
iddia edilmektedir.
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 29.8.2005 tarih ve 510 sayı sayı ile
intikal eden başvuru üzerine düzenlenen 15.9.2005 tarih ve 2005-2-85/İİ-05-AA
sayılı Bilgi Notu Rekabet Kurulu’nun 22.9.2005 tarih ve 05-59/884-M sayılı
toplantısında görüşülmüş ve 4054 sayılı Kanun kapsamında soruşturma
açılmasına gerek olup olmadığının tespiti amacıyla Kanun’un 40/1. maddesi
uyarınca yazıcı üretimi ve dağıtımı yapan firmalar hakkında 15.4.2004 tarih ve
04-26/309-M sayı ile önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir.
Söz konusu karar uyarınca düzenlenen 25.10.2005 tarih, 2005-2-85//ÖA-05-A.A.
sayılı Önaraştırma Raporu, 28.10.2005 tarih ve REK.0.06.00.00-110/147 sayılı
Başkanlık önergesi ile 05-77 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara
bağlanmıştır.
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Önaraştırma Raporu'nda, yerinde
inceleme sırasında teşebbüslerde yapılan inceleme ve görüşmeler neticesinde,
i. Digitürk’ün, Vestel ve Bosch marka alıcı kullanan ve yeni bir alıcıya geçmek
isteyen abonelere, modül satışını yeniden abone olma şartına bağlamaksızın
gerçekleştirdiği, bu nedenle Vestel ve Bosch markalı alıcılardan başka marka
alıcılara geçişin zorlaştırılarak rekabetin bu iki marka lehine sınırlandırılması
durumunun söz konusu olmadığı,
ii. Yeniden abone olma zorunluluğunun yalnızca, yayın izlemek için gerekli olan
alıcı, modül, kart gibi teçhizatların Digitürk tarafından aboneye bedelsiz olarak
verilen abonelik modelinden, modüllü aboneliğe geçişte bulunduğu,
iii. Bunun nedeninin ilk tip abonelikte, kullanıcıların Digitürk tarafından bedelsiz
verilen cihazları kullanmaları olduğu, abonelik tipi değiştiğinde, kullanıcının kart
ve modül bedelini Digitürk’e ödemek durumunda olduğu,
iv. Dolayısıyla Digital Platform İletişim Hizmetleri A.Ş.’nin Turkcell Super Ligi
naklen yayın piyasasında yayınlarına abone olan tüketicilerin yayın izlenmesi için
gerekli olan cihaz değiştirilmek istendiğinde abonelik yenilemek ve tekrar
abonelik bedeli tahakkuk ettirmek suretiyle hakim durumunu kötüye kullandığı
iddiasına yönelik bir tespitte bulunulamayacağı
ifade edilmiştir.
05-77/1041-292
3
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. İlgili Pazar
I.1.1. Sektöre İlişkin Genel Bilgiler
Dijital yayıncılık analog yayıncılıktan farklı olarak ses görüntü ve her türlü bilginin
1 ve 0’lardan oluşan serilere çevrilmesi (kodlanması) yoluyla yapılmaktadır. Bu
sistemde her türlü veri, hem karasal vericiler hem kablo hem de uydu üzerinden
yüksek kalite ve hızda iletilebilmektedir. Bu sistem aynı frekans aralığında
(spektrum) analog sisteme göre daha çok verinin (yayının) iletilebilmesine imkan
tanımakla birlikte iletimin analog yayından farklı olarak çift yönlü yapılabilmesine,
dolayısıyla interaktif hizmetlerin sunulabilmesine zemin hazırlamaktadır.
Mevcut durumda analog yayın yapan birçok televizyon kanalı aynı zamanda
dijital yayın da yapmaktadırlar. Ancak şu anda kullanılmakta olan televizyonlar
sadece analog yayınları alabilecek şekilde üretilmiş olduğundan, dijital yayınların
izlenebilmesi için dijital yayınları analog hale getiren set üstü kutulara (dekoder-
alıcı) ihtiyaç duyulmaktadır.
I.1.2. İlgili Ürün Pazarı
Hakkında önaraştırma yapılan Digitürk, bilinen anlamda televizyon yayıncılığı
yapmamakta, Avrupa ve Amerika’da sıkça rastlanan örnekleri gibi çok sayıda
televizyon kanalının ve içeriğin taşıyıcılığını (platform) yapmakta, bu kanal ve
içerikleri abonelik sistemiyle belirli bir ücret karşılığı uydu üzerinden tüketiciye
sunmaktadır. Bilinen bir çok ulusal ve uluslararası televizyon kanalının yanı sıra
vizyona yeni giren sinema filmleri, önemli spor organizasyonları (Turkcell Süper
Lig maçları, Türkiye Kupası maçları) ve interaktif hizmetler Digitürk’ün tarafından
tüketicilere sunulmaktadır.
Bütün bu bilgiler ışığında ilgili ürün pazarı “Dijital paralı televizyon platformu
işletmeciliği pazarı” olarak tanımlanmıştır.
I.1.3. İlgili Coğrafi Pazar
İlgili ürün pazarında faaliyet gösteren teşebbüs, satış ve pazarlama faaliyetlerini
Türkiye çapında yapmaktadır. Bu sebeplerle ilgili coğrafi pazar “Türkiye
Cumhuriyeti sınırları” olarak ele alınmıştır.
I.2. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
Digitürk tarafından sunulan televizyon hizmetlerinin alınabilmesi için -yayınlar
uydu üzerinden yapıldığından dolayı- uydu çanağı, alıcı (dekoder), yayınlardaki
şifreyi çözmeye yarayan “kart” ve bu kartın alıcıda kullanılabilmesini sağlayan
modül gerekmektedir. Digitürk, verdiği hizmetleri değişik içerik ve fiyatlarla bir
çok paket halinde sunmaktaysa da önaraştırma konusu bakımından da önem
arzeden cihaz konusu baz alındığında başlıca iki abonelik modeli sunmaktadır.
- DIGITURK Üyeliği
Bu tip üyelikte, üyelik başladığında üyenin ihtiyacı olan ekipmanlar (Uydu alıcısı,
kumanda ve DigiKart) üyeye Digiturk tarafından bedelsiz verilmektedir. Üye bu
ekipmanları üyeliği süresince kullanmakta, üyeliği sonlandırması durumunda
05-77/1041-292
4
bunları Digiturk’e teslim etmektedir. Kartın kullanılabilmesi için gerekli olan
modül alıcıya monte edilmiş (entegre) durumdadır. Bu durumda modül de üyeye
bedelsiz olarak sağlanmış olmaktadır.
- Modüllü DIGITURK Üyeliği
Bu tip üyelikte üye, uydu alıcısını ve çanak antenini kendisi almaktadır. Digiturk
yayınlarını alabilmesi için uydu alıcısı Cryptoworks adı verilen bir şifreleme
sistemi ile uyumlu olmalıdır. Dünya üzerinde bu tür şifrelemeler yapan başka
sistemler de bulunmaktadır. Üyelik başladığında, Digiturk tarafından DigiKart,
üyeye üyeliği süresince kullanmak üzere verilir, modül de üyeye bedeli karşılığı
satılır. Üyeliğin sonlanması durumunda üye DigiKartı, Digiturk’e teslim etmekle
yükümlüdür. Ancak modül için bu durum söz konusu değildir, üye bedelini
ödemek suretiyle modüle sahip olmuştur.
Bu iki tip abonelik arasındaki geçişler ise şu şekilde olmaktadır. Alıcının Digitürk
tarafından sağlanan alıcıyı kullandığı birinci tip abonelikten modüllü abonelik
olarak adlandırılan ikinci tip aboneliğe geçmesi durumunda uydu alıcısı ve
Digikart müşteriden geri alınmakta mevcut abonelik iptal edilmekte, müşteri yeni
paket için yeniden abone yapılmaktadır. Bu durumda müşteri Digiturk’e yalnızca
kart ve modül ücreti ödemektedir. Burada aboneliğin yenilenmesinin sebebi
modülü de içeren alıcının ve kartın aboneye Digitürk tarafından bedelsiz olarak
verilmesi ve müşterinin piyasadan kendi isteğine göre temin edeceği alıcıda
kullanmak üzere yeni bir modül ve yeni bir kartın gerekmesidir. Bu tür geçişler
çoğunlukla ekstra bir paket olmadan yalnızca Turkcell Super Lig maçlarını
seyretmek isteyen müşterilerden oluşmaktadır.
Modüllü abonelikten birinci tip aboneliğe geçişte ise mevcut aboneliğin iptali gibi
bir durum olmamakta, müşteri aradaki fiyat farkını ödeyerek diğer abonelik
modeline geçiş yapabilmektedir. Mevcut aboneliğin iptal edilip tekrar istenilen
abonelik türüne göre abone yapılmasını içeren ilk durumda abonelik iptalinin
nedeni, Digitürk’ün yayınların izlenmesi için gerekli olan ekipmanları bedelsiz
olarak sağlıyor olmasından kaynaklanmaktadır.
Yayınların izlenmesi için gerekli olan modül mevcut durumda Digitürk tarafından
öngörülen teknik gereklilikleri karşılayan SCM isimli bir firma tarafından
sağlanmaktadır. Fakat Digitürk’ün diğer marka modülleri kullanmasının önünde
bir engel bulunmadığı, diğer marka modül satan teşebbüslerle ticari
görüşmelerin devam ettiği Digitürk yetkilileri tarafından ifade edilmektedir.
Yukarıda da belirtildiği üzere şu anda Digitürk müşterilerine iki ayrı abonelik türü
sunmaktadır. Ancak şikayetçi şahsın aboneliği şu anda sunulmayan ve
Digiturk’ün 2002 yılında Vestel ve Bosch firmalarıyla birlikte yapmış olduğu bir
kampanya çerçevesinde sunulan bir abonelik çeşididir. Bu abonelikte üye Vestel
veya Bosch marka alıcılardan birisini bedelini ödeyerek almaktadır. Ancak bu
marka alıcılar şu anda piyasada satılan ve Digitürk’ün modüllü üyelik olarak
adlandırdığı üyelik türünde kullanılan alıcılardan farklı olarak modülün cihaza
entegre olduğu cihazlardır. Bu tip abonelik modülün cihaza entegre olması
bakımından Digitürk’ün birinci tip aboneliğine benzese de, bu abonelikten,
05-77/1041-292
5
alıcının üye tarafından o sırada Digitürk’ün birlikte kampanya yaptığı Vestel ve
Bosch firmalarından bedeli karşılığı sağlanmış olması nedeniyle ayrılmaktadır.
Şikayet konusu olayda şikayetçi söz konusu bu kampanya çerçevesinde o
tarihten bugüne kadar kullanmakta olduğu Vestel marka uydu alıcısını
değiştirmek istemekte ancak bu cihazdaki modül cihaza entegre olduğundan
dolayı yeni aldığı cihazda kullanmak üzere yeni bir modül talep etmekte ancak
yeni modül talebinin Digitürk tarafından mevcut aboneliğin iptal edilerek yeniden
abone olunması durumunda satılabileceği ifade edilmekte ve bu uygulamayla
müşterilerin Vestel ve Bosch markalı alıcılara mahkum edildiği diğer markalar
aleyhine bir durum yaratıldığı ifade edilmektedir.
Şikayet konusu olayla ilgili olarak Raportörlerce, teşebbüste ve teşebbüsün
ürünlerini satan bir başka teşebbüste yapılan incelemeler ve görüşmeler
neticesinde; şu anda, 2002 yılında Vestel ve Bosch firmalarıyla birlikte yapılan
kampanyada üye olan ve üyeliği devam eden üye sayısının kesin bir rakam
verilememekle birlikte çok az olduğu, bu üyelerden alıcısını değiştiren ve satın
aldığı yeni alıcıda kullanmak üzere modül talep edenlerin taleplerinin
karşılanmaması gibi bir durumun olmadığı, bu yönde talebi olan bir üyenin eski
cihaz numarasını vermek suretiyle herhangi bir Digitürk yetkili satıcısından
modül temin edebileceği, abonenin isterse söz konusu modül ile aynı işlevi
gören bir modülü başka yerlerden temin edebildiği, fakat Digitürk’ün bu tür
modüller ile izlenen yayınların kalitesi hakkında bir garanti veremediği tespit
edilmiştir.
Ayrıca şikayet konusu olayla ilgili olarak Teşebbüs yetkilisi Raportörlere Digitürk
abonelik sistemi ile ilgili olarak aşağıdaki hususları beyan etmiştir:
“Digitürk yayınlarına abonelik iki şekilde olmaktadır. İlk yöntemde Digitürk içeriği
sağlamanın yanında dijital uydu alıcısı da kullanıcıya verilmektedir. İkinci
durumda ise kullanıcı alıcıyı piyasadan kendisi temin etmekte, Digitürk
tarafından ise sadece içerik sağlanmaktadır. Sağlanan içeriğin
alınabilmesi/görüntülenmesi ise yine Digitürk tarafından verilen kartın modüle
takılması ile mümkün olmaktadır. Yayınların izlenmesi için gerekli olan modül
mevcut durumda Digitürk tarafından öngörülen teknik gereklilikleri karşılayan
SCM isimli bir firma tarafından sağlanmaktadır. Diğer bir firma ile de görüşmeler
devam etmektedir. Diğer firmaların da kendi üretimleri olan modülleri Digitürk
yayınlarına uygun halde satmalarının önünde herhangi bir engel
bulunmamaktadır. Fakat sözkonusu durumun gerçekleşmesi için Digitürk
tarafından öngörülen teknik gerekliliklerin sağlanması gerekmektedir. Şikayet
konusu olayla ilgili olarak, halihazırda yasal abone olan ve çeşitli nedenlerle
alıcısını değiştiren bir müşterinin aboneliğini kanıtladığı ve cihaz numarasını
verdiği takdirde, yeni alıcısında kullanmak üzere Digitürk tarafından desteklenen
bir modül temin etmesinin önünde bir engel bulunmamaktadır. Digitürk
tarafından desteklenen modüller dışındaki modüllerle de Digitürk yayınları
izlenebilmekte, fakat Digitürk bu yayınların kalitesi konusunda bir garanti
verememektedir. Bununla birlikte, bu modülleri satan firmalarla da- teknik
şartların uyuşması halinde- Digitürk’ün çalışmasının önünde bir engel yoktur.
05-77/1041-292
6
Halihazırda modül satan Technisat isimli bir firma ile görüşmeler devam
etmektedir.”
Digitürk abonelik işlemlerini yürüten Planet İç ve Dış Ticaret A.Ş. yetkilisi de
Raportörlere, Digitürk tarafından sağlanan yayınların izlenebilmesi için gereken
abonelik koşullarını sağlayan bir kimsenin, alıcısını değiştirdiği zaman yeni
alıcıda kullanmak üzere herhangi bir bayiden veya teknik servisten sadece
modül satın alabildiğini, alıcı değiştirildiği için yeniden abonelik tesisine gerek
olmadığını, aboneliğin sonlandırıldığı tek durumun normal Digitürk aboneliğinden
Lig TV aboneliğine (modüllü aboneliğe) geçiş halinde olduğunu beyan etmiştir.
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora, toplanan delillere ve incelenen dosya kapsamına göre;
1. 13.7.2005 tarihinde yürürlüğe giren 5388 sayılı yasa nedeniyle 8 kurul
üyesinin katılımıyla toplantının yapılabileceğine OYÇOKLUĞU ile,
2. Digital Platform İletişim hizmetleri A.Ş.’nin şikayet konusu eylemlerinin
4054 sayılı Kanun kapsamında ihlal olarak değerlendirilemeyeceğine,
dolayısıyla anılan teşebbüs hakkında soruşturma açılmasına gerek
bulunmadığına, şikayetin reddine OYBİRLİĞİ ile
karar verilmiştir.
05-77/1041-292
7
(01.11.2005 tarih, 05-77/1041-292 sayılı Kurul Kararı’na)
KARŞI OY GEREKÇESİ
13.07.2005 tarih ve 25874 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak
yürürlüğe giren 5388 sayılı “Rekabetin Korunması Hakkında Kanunun Bazı
Maddelerinin Değiştirilmesine Dair Kanun”un 3. maddesi ile, 4054 sayılı
Kanun’un 22. maddesi ;
“Rekabet Kurulu, biri Başkan, biri İkinci Başkan olmak üzere toplam
yedi üyeden teşekkül eder” şeklinde değiştirilmiştir.
Ayrıca, Rekabet Kurulu’nun mevcut üye sayısı bugün itibarıyla 8
olmasına rağmen, üye sayısı 7’ ye düşünceye kadar toplantıların 8 üyenin
katılımı ile yapılacağına dair geçici bir hükme de yer verilmemiştir.
Karar nisabı da aynı yasanın 5. maddesinde 7 üye için belirlenmiş olup,
bu sayının 8 üye için kıyasen uygulanmasının mümkün olmadığı kural olarak
getirilmiştir.
Bu nedenle, 5388 sayılı Kanun’un yürürlüğe girdiği tarih olan
13.07.2005 tarihinden itibaren Kurul toplantılarının en fazla 7 üyenin katılımı
ile yapılması gerektiği kanaatında olduğumuzdan, toplantının 8 üyenin katılımı
ile yapılmasına dair çoğunluk görüşüne karşıyız.
Tuncay SONGÖR Süreyya ÇAKIN
İkinci Başkan Kurul Üyesi
Full & Egal Universal Law Academy