Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2004-1-21 (Devralma)
Karar Sayısı : 04-25/269-57
Karar Tarihi : 8.4.2004
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Mustafa PARLAK
Üyeler : Tuncay SONGÖR, A.Ersan GÖKMEN, R. Müfit SONBAY,
Murat GENCER, Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ, Rıfkı ÜNAL,
Prof Dr. Nurettin KALDIRIMCI, M.Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN
B. RAPORTÖRLER: İsmail Atalay YOLCU, İsmail Yücel ARDIÇ
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : - Karadeniz Holding A.Ş.
D. TARAFLAR : - Karadeniz Holding A.Ş.
Develi Sok. No:14 Kağıthane-İstanbul
- Rolls-Royce Power Ventures (Ankara) Limited
Allington House 150 Victoria Street Londra
SW1E 5LB İNGİLTERE
- Rolls-Royce Power Ventures (İdil) Limited
Allington House 150 Victoria Street Londra
SW1E 5LB İNGİLTERE
- Mark Michael MENCEL
Marrowells Lodge 35 Oatlands Chase Weybride
Surrey KT13 9RP İNGİLTERE
- Martin BROOK
14 Harewood Road Allestree Derby DE22 2JN
İNGİLTERE
- Leslie Reginald DANN
Summer Hill Lodge Summer Hill Chislehurst Kent
BR7 5NY İNGİLTERE
E.DOSYA KONUSU: İdil Enerji San. ve Tic. A.Ş. hisselerinin tamamının,
Karadeniz Holding A.Ş. tarafından devralınması işlemine izin verilmesi
talebi.
F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 2.3.2004 tarih, 1069 sayı ile giren
ve en son 15.3.2004 tarih, 1321 sayı ile eksiklikleri tamamlanan bildirim
04-11/99-23
2
üzerine, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un 7. maddesi ile
1997/1 sayılı Rekabet Kurulu'ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve
Devralmalar Hakkında Tebliğ'in ilgili hükümleri uyarınca yapılan inceleme
sonucunda düzenlenen 1.4.2004 tarih, 2004-1-21/Öİ-04-İAY sayılı Devralma
Ön İnceleme Raporu, 2.4.2004 tarih, REK.0.05.00.00/51 sayılı Başkanlık
önergesi ile 04-25 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda;
- İdil Enerji San. ve Tic. A.Ş. hisselerinin Karadeniz Holding A.Ş. tarafından
devralınmasının 4054 sayılı Kanun'un 7. maddesi ve bu maddeye dayanılarak
çıkarılan 1997/1 sayılı Tebliğ”in 4. maddesi kapsamında izne tabi bir işlem
olduğu,
- söz konusu devralma işlemi sonucunda aynı Kanun’un 7. maddesinde
belirtilen, bir hakim durumun yaratılması veya mevcut hakim durumun
güçlendirilmesi ve böylece rekabetin olumsuz yönde etkilenmesinin söz
konusu olmadığı ve dolayısıyla söz konusu devralma işlemine izin verilmesi
gerektiği
ifade edilmektedir.
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. Taraflar
H.1.1. Karadeniz Holding A.Ş.
Karadeniz Holding A.Ş., enerji, turizm, uluslararası ticaret ve yatırım
alanlarında faaliyet gösteren bir holding şirketi olup, ortaklık yapısına aşağıda
yer verilmiştir.
Tablo 1- Karadeniz Holding'in Sermaye Yapısı
Hissedarlar Hisse Oranı (%)
Karadeniz Yatçılık ve Turizm A.Ş. 15
Orhan Remzi Karadeniz 42
Osman Murat Karadeniz 42,5
Diğer 0,5
Toplam 100
Şirket, enerji ile ilgili faaliyetlerini bağlı ortaklıkları olan, Karadeniz Enerji
Yatırımları Endüstri ve Ticaret A.Ş. (Karkey), Karadeniz Ege Elektrik Üretimi
A.Ş. (Karege) ve Karadeniz Toptan Elektrik Ticaret A.Ş. (Kartet) aracılığıyla
yürütmektedir.
Karkey, Silopi Termik Santrali Wartsila Dizel Jeneratör Grupları ile fuel-oil
kullanarak elektrik enerjisi üretmektedir. Şirketin toplam üretim kapasitesi 74
MW'tır. Şirketin ortaklık yapısına aşağıda yer verilmiştir.
04-11/99-23
3
Tablo 2- Karkey'in Sermaye Yapısı
Hissedarlar Hisse Oranı (%)
Karadeniz Holding A.Ş. 47,1
Karadeniz Yatçılık ve Turizm A.Ş. 50,50
Diğer 2,4
Toplam 100
Karege’nin, İzmir Kemalpaşa bölgesinde 34 MW gücünde bir otoprodüktör
kojenerasyon1 santrali bulunmaktadır. Karege, ürettiği elektrik enerjisinin
büyük bölümünü bölge sanayicilerine, kalan kısmını Kartet’e satmaktadır.
Şirketin ortaklık yapısına aşağıda yer verilmiştir.
Tablo 3- Karage'nin Sermaye Yapısı
Hissedarlar Hisse Oranı (%)
Karadeniz Holding A.Ş. 56,56
Ayşegül Karadeniz 33,28
Diğer 10,16
Toplam 100
Kartet, Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu'ndan (EPDK) almış olduğu lisans ile
toptan elektrik ticareti faaliyetlerini yürütmektedir. Ayrıca şirket, 2003 yılında
EPDK tarafından lisansına derç edilen ihracat izni ile Irak'a elektrik enerjisi
satışı yapmaktadır. Öte yandan, yine mevzuatça verilen izin çerçevesinde,
yurtiçi tüketicilere de elektrik satışı yapmaktadır. Kartet’in ortaklık yapısına
aşağıda yer verilmiştir.
Tablo 4- Kartet'in Sermaye Yapısı
Hissedarlar Hisse Oranı (%)
Karadeniz Holding A.Ş. 0,1
Osman Murat Karadeniz 49
Orhan Remzi Karadeniz 49
Diğer 1,9
Toplam 100
Karadeniz Holding bünyesinde bulunun ve elektrik piyasa faaliyetleri dışında
kalan konularla iştigal eden diğer teşebbüsler ve faaliyet alanları aşağıda
açıklanmıştır:
Kares Karadeniz Enerji Servisleri ve Makine Tic. A.Ş.(Kares): Faaliyet
konusu özetle, enerji sektörüne yönelik olarak her türlü servis hizmeti
verilmesi ve Türkiye temsilciliğini yürüttüğü yurt dışı firmalarından ithal ettiği
kaynak makineleri ve kesim tezgahları gibi ağır metal sanayine hitap eden
makine ve ekipmanların satışı, pazarlanması, satış sonrası hizmetlerin
verilmesidir.
Denizcilik Holding A.Ş.: Faaliyet konusu özetle, holding şirket olarak diğer
şirketlere iştirak etmek, yeni iştirak edilecek şirketleri takip etmek, iştiraklerine
ve sair grup şirketlerine destek ve organizasyon hizmetleri sunmaktır.
1 Birleşik ısı ve güç üretimi.
04-11/99-23
4
Karyak Karadeniz Yakıt Ticaret A.Ş.: Faaliyet alanı Karadeniz Grubu'na
bağlı enerji şirketlerinin her nevi yakıt ihtiyaçlarının karşılanması amacıyla
yakıt ticareti, sevk ve organizasyonunun yapılmasıdır.
Karadeniz Yatçılık ve Turizm A.Ş.: Faaliyet alanı aktifinde yer alan 3 adet
mega yatın özellikle uluslararası sularda olmak üzere işletmeciliği ve ticari
kiralanmasıdır.
Yukarıdaki şirketlerin kontrolüne tamamen Karadeniz Holding sahip olup,
elektrik piyasasında faaliyet gösteren diğer teşebbüslerle herhangi bir ilişkileri
bulunmamaktadır.
H.1.2. İdil Enerji San. ve Tic. A.Ş. (İdil Enerji)
İdil Enerji, kendisine ait mobil santralde elektrik enerjisi üreterek, iç ve dış
piyasaya satış yapan bir şirkettir.
Şirketin kurulu elektrik enerjisi üretim gücü 11 MW'tır. İdil Enerji'nin ortaklık
yapısına aşağıda yer verilmiştir.
Tablo 5- İdil Enerji'nin Sermaye Yapısı
Hissedarlar Hisse Oranı (%)
Rolls-Royce Power Ventures (Ankara) Limited 49,99
Rolls-Royce Power Ventures (İdil) Limited 49,991
Mark Michael MENCEL 0,001
Martin BROOK 0,001
Leslie Reginald DANN 0,017
Toplam 100
H.2. İlgili Pazar
H.2.1. İlgili Ürün Pazarı
Elektrik üretimi, iletimi, dağıtımı, toptan satışı, perakende satışı, perakende
satış hizmeti, ithalat ve ihracatı ile bu faaliyetlerle ilişkili tüm gerçek ve tüzel
kişilerin hak ve yükümlülükleri, 20.2.2001 tarih, 4628 sayılı Elektrik Piyasası
Kanunu’nda (EPK) düzenlenmiştir. Devralma taraflarının faaliyette
bulundukları alanların elektrik piyasası içindeki yerinin tespit edilebilmesi
bakımından, piyasa faaliyetlerine ilişkin ayrımın açıklanması gerekmektedir.
EPK'nın 1. maddesinde amacın; elektriğin tüketicilere yeterli, kaliteli, sürekli
ve düşük maliyetli bir şekilde sunulması için, rekabet ortamında özel hukuk
hükümlerine göre faaliyet gösterebilecek, mali açıdan güçlü, istikrarlı ve şeffaf
bir elektrik enerjisi piyasasının oluşturulması olduğu ifade edilmiştir.
Kanun’da elektrik piyasası faaliyetleri şu şekilde sıralanmaktadır;
- Üretim
- İletim
- Dağıtım
- Toptan Satış
- Perakende Satış
- İthalat ve İhracat.
04-11/99-23
5
Bir tüzel kişinin elektrik piyasasında faaliyet gösterilebilmesi için EPDK'den
her bir piyasa faaliyeti ve aynı faaliyette bulunan her bir tesis için ayrı lisans
alınması zorunluğu bulunmaktadır.
EPDK, lisans işlemlerine ilişkin olarak, 4.8.2002 tarih ve 24836 sayılı Resmi
Gazete’de, Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliği’ni yayımlamıştır. Bu
Yönetmelik ile, elektrik piyasasının rekabet ortamında özel hukuk hükümlerine
göre faaliyet gösterecek tüzel kişilere verilecek lisanslara ilişkin usul ve
esaslar belirlenmiş, piyasada faaliyet gösteren veya gösterecek kişilerin;
elektrik faaliyetlerini gösterebilmek için almak zorunda oldukları lisanslarda yer
alması gereken hükümler ile lisans verilmesine, lisansların tadiline,
yenilenmesine, sona ermesine ve iptaline ilişkin usul ve esaslar, ayrıca lisans
sahibi tüzel kişilerin hak ve yükümlülükleri düzenlenmiştir.
Lisanslar, bir defada en çok 49 yıl için verilmekte; üretim, iletim ve dağıtım
lisansları için geçerli olan asgari süre 10 yıl olarak belirlenmektedir. EPKD’den
faaliyet konularına göre alınabilecek lisanslar şunlardır:
- Üretim lisansı,
- Otoprodüktör lisansı,
- Otoprodüktör grubu lisansı,
- İletim lisansı,
- Dağıtım lisansı,
- Toptan satış lisansı,
- Perakende satış lisansı.
Elektrik piyasasında üretim faaliyeti, Elektrik Üretim A.Ş. (EÜAŞ), bağlı
ortaklıkları, özel sektör üretim şirketleri, otoprodüktörler ve otoprodüktör
grupları tarafından gerçekleştilmektedir. Bu kapsamdaki lisans sahibi tüzel
kişiler ürettikleri elektrik enerjisi ve/veya kapasiteyi; toptan satış lisansı sahibi
tüzel kişilere, perakende satış lisansı sahibi tüzel kişilere ve serbest
tüketicilere ikili anlaşmalar yoluyla satabilmektedirler.
Üretim lisansı sahibi tüzel kişiler, üretim tesisi kurulması, işletmeye alınması,
elektrik enerjisi üretimi, ürettikleri elektrik enerjisinin ve/veya kapasitenin
müşterilere satışı dışında piyasada herhangi bir faaliyette bulunamazlar.
Kamu tüzel kişiliğini haiz EÜAŞ ve bağlı ortaklıkları kamuya ait tüm elektrik
üretim tesislerinin mülkiyetini muhafaza etmekte ve işletmektedir. Kanun'un
geçici 6. maddesi uyarınca süresi 5 yılı geçmeyecek bir düzenleme
çerçevesinde ürettikleri elektrik enerjisini Türkiye Elektrik Ticaret ve Taahhüt
A.Ş.'a (TETAŞ) satmaktadır.
Özel sektör üretim şirketleri ise sahip oldukları, finansal kiralama yoluyla
edindikleri veya işletme hakkını devraldıkları üretim tesisi ya da tesislerinde
elektrik enerjisi üretimi ve satışı ile iştigal eden özel hukuk hükümlerine tabi
tüzel kişiler olup, özel sektör dağıtım şirketleri ile kontrol oluşturmaksızın
iştirak ilişkisine girebilmektedirler. Herhangi bir özel üretim şirketinin iştirakleri
ile birlikte işletmekte olduğu üretim tesisleri yoluyla piyasada sahip olacakları
04-11/99-23
6
toplam pay, bir önceki yıla ait yayımlanmış Türkiye toplam elektrik enerjisi
kurulu gücünün yüzde yirmisini geçemez. Bu haliyle, pazar payları üzerinde
EPDK tarafından uygulanan sıkı bir kontrol söz konusudur.
Otoprodüktör ve otoprodüktör grupları bir önceki takvim yılı içinde ürettikleri
toplam elektrik enerjisinin yüzde yirmisini aşmamak kaydıyla EPDK tarafından
belirlenecek orandaki miktarını serbest rekabet ortamında satabilirler.
Otoprodüktör ve otoprodüktör grupları piyasa payı ve iştirak ilişkisi açısından
üretim şirketleriyle aynı pazar payı kısıtlamalarına tabidir.
Piyasada iletim faaliyeti Türkiye Elektrik İletim A.Ş. (TEİAŞ) tarafından
yürütülmektedir. İletim varlıklarının mülkiyetine sahip bir kamu şirketi olan
TEİAŞ aynı zamanda sistem işletmecisi ve piyasa işletmecisi olarak faaliyet
göstermektedir.
Dağıtım, elektrik enerjisinin 36 kV ve altındaki hatlar üzerinden naklidir.
Dağıtım faaliyeti Türkiye Elektrik Dağıtım A.Ş. (TEDAŞ), bağlı ortaklıkları ve
özel sektör dağıtım şirketleri tarafından lisanslarında belirtilen bölgelerde
yürütülmektedir. Özel sektör dağıtım şirketleri, üretim lisansı almak kaydıyla
lisanslarında belirlenen bölgelerde, yıllık elektrik enerjisi üretimi bir önceki
yılda bölgelerinde tüketime sunulan yıllık toplam elektrik enerjisi miktarının
yüzde yirmisinden fazla olmamak üzere üretim tesisi kurarak, üretim
faaliyetinde bulunabilir veya üretim lisansı sahibi tüzel kişiler ile iştirak
ilişkisine girebilir. Ancak bu şirketler, sahibi oldukları ya da iştirak ilişkisinde
bulundukları üretim şirketi veya şirketlerinden, bölgelerinde bir önceki yılda
dağıtımını yaptıkları yıllık toplam miktarın yüzde yirmisinden fazla elektrik
enerjisi satın alamazlar. Bu haliyle, dağıtım şirketleri üzerinde de kanuni
sınırlamalar bulunduğu görülmektedir.
Dağıtım lisansı sahibi tüzel kişiler perakende satış lisansı almak kaydıyla
perakende satış faaliyeti ve/veya perakende satış hizmeti verebilir.
Toptan satış faaliyeti Türkiye Elektrik Ticaret ve Taahhüt A.Ş. (TETAŞ) ve
özel sektör toptan satış şirketleri tarafından yürütülmektedir. Özel sektör
toptan satış şirketlerinin, iştirakleriyle birlikte piyasada sahip olacakları toplam
pay, piyasada bir önceki yılda tüketilen elektrik enerjisi miktarının yüzde
onunu geçememektedir.
Perakende satış ve/veya perakende satış hizmeti faaliyetleri, perakende satış
şirketleri ve perakende satış lisansı sahibi dağıtım şirketleri tarafından
yürütülmektedir. Perakende satışlarda pazar paylarına ilişkin bir sınırlama
bulunmamaktadır.
Elektrik Piyasası İthalat ve İhracat Yönetmeliği'nin 5. maddesine göre elektrik
enerjisi ithalatı ve/veya ihracatı, toptan satış lisansı sahibi tüzel kişiler ile
perakende satış lisansı sahibi tüzel kişiler tarafından Kurul onayı ile
yapılabilmektedir. Bu tüzel kişilerin ithalat ve/veya ihracat faaliyeti, toptan satış
veya perakende satış lisansları kapsamında düzenlenmekte ve ayrıca lisans
alınması gerekmemektedir. Buna ilaveten lisanslarında yer alması kaydıyla,
TETAŞ ve özel sektör toptan satış şirketleri, elektrik enerjisi ithalat ve/veya
04-11/99-23
7
ihracatı faaliyetlerini; perakende satış şirketleri ve perakende satış lisansı
sahibi dağıtım şirketleri ise, 36 kV ve altındaki gerilim seviyesinden elektrik
enerjisi ithalatı faaliyetini yürütebilmektedir.
Yukarıda ortaya konulan çerçeve içerisinde, elektrik piyasa faaliyetleri Kanun
ve yönetmeliklerde belirlenen ayrımlara tabidir.
Karadeniz Holding bünyesinde bulunan Kartet, toptan satış faaliyetlerinde
bulunmaktadır. Diğer bağlı ortaklıklardan olan Kares ise enerji sektöründeki
her türlü servis hizmetine ilişkin faaliyetlerde bulunmakta olup, yukarıda
tanımlanan piyasa faaliyetleri kapsamında yer almamaktadır.
Devralma konusu işlem çerçevesinde, tarafların sadece elektrik üretim
pazarında faaliyetleri örtüşmektedir. Bu bakımdan ilgili ürün pazarı “elektrik
üretimi ve ticareti” pazarı olarak tespit edilmiştir.
H.2.2. İlgili Coğrafi Pazar
Türkiye Cumhuriyeti sınırları içerisinde herhangi bir yerde üretilmiş olan
elektrik enerjisi enterkonnekte sistem aracılığıyla iletim hattına iletilmekte,
daha sonra da dağıtım hatları yardımıyla tüm yurda dağıtılabilmektedir. Bu
nedenle ilgili coğrafi pazar "Türkiye Cumhuriyeti sınırları" olarak tespit
edilmiştir.
H.3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
İdil Enerji'nin kontrolünün Karadeniz Holding A.Ş.’ye geçmesi nedeniyle, söz
konusu işlem 1997/1 sayılı Tebliğ’in 2(b) maddesi kapsamında bir
devralmadır.
İlgili ürün pazarı olarak belirlenen “elektrik üretimi ve ticareti” pazarında,
Karadeniz Holding A.Ş.'nin bağlı ortaklıkları vasıtasıyla sahip olduğu toplam
pazar payı ve 2003 yılı cirosu %…. ve …………………… TL; İdil Enerji pazar
payı ve cirosu ise %…. ve ……………………… TL'dir.
Tarafların toplam cirolarının, 1997/1 sayılı Tebliğ’de öngörülen 25 trilyon TL'lik
ciro eşiğini aşması nedeniyle, söz konusu işlem anılan Tebliğ kapsamında
izne tabi bir işlemdir.
EPK'nın 2. maddesinde, "Herhangi bir özel üretim şirketinin iştirakleri ile
birlikte işletmekte olduğu üretim tesisleri yoluyla piyasada sahip olacakları
toplam pay, bir önceki yıla ait yayımlanmış Türkiye toplam elektrik enerjisi
kurulu gücünün yüzde yirmisini geçemez". hükmü yer almaktadır. Bununla
birlikte, tarafların elektrik üretim ve ticareti pazarında toplam %…. gibi çok
düşük bir pazar payına sahip olması dikkate alındığında, söz konusu
devralma işlemi neticesinde ilgili pazarda 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesinde
yasaklanan, bir hakim durumun yaratılması veya mevcut bir hakim durumun
güçlendirilmesi ve böylece rekabetin olumsuz yönde etkilenmesinin söz
konusu olmayacağı kanaatine varılmıştır.
04-11/99-23
8
I. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre;
İdil Enerji San. ve Tic. A.Ş.'nin, Karadeniz Holding A.Ş. tarafından
devralınması işleminin 1997/1 sayılı “Rekabet Kurulu'ndan İzin Alınması
Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ”in 4. maddesi kapsamında
izne tabi bir işlem olduğuna; bununla birlikte, bu işlemin aynı Kanun'un 7.
maddesi anlamında hakim durum yaratan veya mevcut bir hakim durumu
güçlendiren ve böylece ülkenin bütünü yahut bir kısmında ilgili piyasalardaki
rekabetin önemli ölçüde azaltılması sonucunu doğuran nitelikte olmadığına,
dolayısıyla bildirim konusu devralmaya izin verilmesine
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy