Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2005-3-5 (Birleşme)
Karar Sayısı : 05-14/168-61
Karar Tarihi : 11.3.2005
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
10
Başkan : Mustafa PARLAK
Üyeler : Tuncay SONGÖR, A. Ersan GÖKMEN, R. Müfit SONBAY,
Murat GENCER, Rıfkı ÜNAL, Prof. Dr. Nurettin
KALDIRIMCI, M. Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN.
B. RAPORTÖRLER : Şahin YAVUZ, Ali İhsan ÇAĞLAYAN, Kürşat ÜNLÜSOY.
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : Dimon Incorporated ve Standard Commercial Corporation
Temsilcisi: Av. M. Togan TURAN 20
Paksoy & Co. No:28 Kat:10 Daire:35-36
Maslak 34398 İstanbul
D. TARAFLAR : - Dimon Incorporated
512 Bridge Street Danville Virginia 24541 A.B.D.
- Standard Commercial Corporation
2201 Miller Road Wilson North Carolina 27893 A.B.D.
E. DOSYA KONUSU: Dimon Incorporated ile Standard Commercial 30
Corporation adlı teşebbüslerin DimonStandard Inc. adı altında
birleşmelerine izin verilmesi talebi.
F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 19.1.2005 tarih ve 567 sayı ile giren ve
en son 4.3.2005 tarih ve 1398 sayı ile eksikleri tamamlanan bildirim üzerine,
4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un 7. maddesi ile 1997/1
sayılı Rekabet Kurulu'ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar
Hakkında Tebliğ'in ilgili hükümleri uyarınca yapılan inceleme sonucunda
düzenlenen 7.3.2005 tarih, 2005-3-5/Öİ-05-Ş.YA. sayılı Birleşme Ön İnceleme
Raporu 8.3.2005 tarih, REK.0.07.00.00/19 sayılı Başkanlık önergesi ile 05-14 40
sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır
G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor'da; Dimon Incorporated ve
Standard Commercial Corporation arasında gerçekleşen birleşme işleminin
1997/1 sayılı Tebliğ kapsamında bir işlem olduğuna; bununla beraber 4054 sayılı
Kanun’un 7. maddesi ve 1997/1 sayılı Tebliğ hükümleri çerçevesinde, birleşme
05-14/168-61
2
işleminin gerçekleşmesi halinde ilgili ürün pazarlarında, 4054 sayılı Kanun’un 7.
maddesi anlamında hakim durum yaratılmasının veya mevcut bir hakim durumun
daha da güçlendirilmesinin ve bunun sonucunda ülkenin bütünü yahut bir
kısmında ilgili piyasalardaki rekabetin önemli ölçüde azaltılmasının söz konusu 50
olmadığına; dolayısıyla bildirime konu işleme izin verilmesi gerektiği ifade
edilmektedir.
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. İlgili Pazar
H.1.1. İlgili Ürün Pazarı
Dimon Incorporated ve Standard Commercial Corporation tüm dünyada işlenmiş 60
tütün üretim ve pazarlamasında faaliyet gösteren ve yaprak tütünü işleyen
teşebbüslerdir. Dünyada ve ülkemizde artan bir tüketim eğilimine sahip Amerikan
harmanı ile üretilen sigaralarda farklı oranlarda harmanlanarak kullanılan virginia,
burley ve şark tipi tütünler dünya tütün piyasasında önemli bir yere sahiptir. Her
ne kadar virginia ve burley tipi tütünlerin gerek yetiştirildikleri coğrafi alanlar,
gerekse işlenmeleri için gerekli teknoloji ve “know-how” oldukça birbirine yakın
olsa da tütün mamulleri üretiminde ikame edilebilmeleri içerdikleri nikotin ve
şeker oranı farklılığından dolayı mümkün değildir. Şark tipi tütün ise aralarında
Türkiye’nin de bulunduğu sınırlı coğrafi alanlarda, virginia ve burley tipi
tütünlerden tamamen farklı yöntem ve teknolojilere dayalı olarak üretilmektedir. 70
Şark tipi tütünün gerek talep ve gerekse arz yönünden diğer tütün türleriyle
ikamesi mümkün değildir. İşlenmiş şark tipi tütün, ortalama fiyatları birbirine yakın
seyreden virginia/burley tipi tütünlerden yaklaşık kilo başına iki kat daha
pahalıdır. Tütün endüstrisinde pazar gücüne sahip olan sigara üreticileri de
işlenmiş tütüne ilişkin taleplerini anılan üç farklı tütün tipine yöneltmektedirler. Bu
unsurlar dikkate alınarak ilgili ürün pazarları virginia, burley ve şark tipi tütünler
olmak üzere üç ayrı pazar olarak tanımlanmıştır.
H.1.2. İlgili Coğrafi Pazar
80
Tarafların Türkiye’de faaliyette bulundukları coğrafi alanlar her ne kadar Ege
bölgesinde yoğunlaşmış olsa da işlemden Türkiye pazarının tamamı
etkilenecektir. Bu anlamda ilgili coğrafi pazar tüm Türkiye Cumhuriyeti sınırları
içindeki alan olarak belirlenmiştir.
H.2. Taraflar
H.2.1. Dimon Incorporated (Dimon)
Amerika Birleşik Devletleri’nde kurulu çok uluslu bir teşebbüs olan Dimon, 90
işlenmiş tütün üretimi ve pazarlamasında faaliyet gösteren dünyanın ikinci büyük
yaprak tütün işleyicisidir. Teşebbüs, 40’ın üzerinde ülkede işlenmemiş tütün satın
05-14/168-61
3
alıp, 29 ülkedeki tesislerinde işleyerek, müşterileri olan önde gelen sigara ve
diğer tütün ürünlerini üreten çok uluslu şirketlere yaklaşık 90 ülkede satış
yapmaktadır.
Dimon, hisseleri New York Menkul Kıymetler Borsası’nda işlem gören halka açık
bir şirkettir. Mevcut bilgilere göre 31 Mart 2004 tarihi itibarıyla Dimon’un yaklaşık
5900 hissedarından hiçbiri şirkette %10’dan fazla hisseye sahip değildir ve
şirketin kontrolünü elinde bulundurmamaktadır. Bu bakımdan Dimon’un ortaklık 100
yapısı, şirket hisselerinin % 5’inden fazlasına sahip olan ortakları içeren biçimde
Tablo 1’de sunulmaktadır.
Tablo 1: Dimon’un Ortaklık Yapısı
Hisse Sahibinin Adı/Unvanı Hisse Oranı
(%)
Franklin Resources, Inc. 6.97
Dimensional Fund Advisors Inc. 6.88
FMR Corp.
Fidelity Management & Research Company
Fidelity Low Price Stock Fund
6.36
Merrill Lynch & Co., Inc.
Merrill Lynch Investment Managers
5.38
Diğer 74.41
Toplam 100.00
Kaynak: Bildirim Formu
Dimon’un Türkiye’de, tütün işleme işi ile iştigal eden ve daha çok ihracata yönelik
çalışan Dimon Türk Tütün A.Ş. (Dimon Türk) unvanlı bağlantılı bir teşebbüsü
bulunmaktadır. Dimon Türk sadece şark tipi tütün işlemekte ve satmaktadır.
Dimon Türk’ün ortaklık yapısına Tablo 2’de yer verilmiştir. 110
Tablo 2:Dimon Türk’ün Ortaklık Yapısı
Hisse Sahibinin Adı/Unvanı Hisse Oranı (%)
Intabex Netherlands 98.900
Selim Yeğen 0.275
Haluk Çağatay 0.275
Gianna Maan 0.275
Hasan Zeki Süzen 0.275
Toplam 100.000
Kaynak: Bildirim Formu
Dimon Türk’ün Yönetim Kurulu, Raul Denardi, Selim Yeğen ve Arie Maan’dan
oluşmaktadır.
H.2.2. Standard Commercial Corporation (Standard)
Amerika Birleşik Devletleri’nde kurulu çok uluslu bir teşebbüs olan Standard,
işlenmiş tütün üretim ve pazarlamasında faaliyet gösteren bir yaprak tütünü
işleyicisidir. Dünyanın çeşitli yerlerinde kurulu 22 işleme tesisi ile tütün tüketim
ürünleri üreticilerine hizmet veren Standard, 30’dan fazla ülkede tütün işleme işi 120
ile iştigal etmektedir.
05-14/168-61
4
Standard, hisseleri New York Menkul Kıymetler Borsası’nda işlem gören halka
açık bir şirkettir. Mevcut bilgilere göre 31 Mart 2004 tarihi itibarıyla Standard’ın
yaklaşık 3000 hissedarından hiçbiri şirkette %10’dan fazla hisseye sahip değildir
ve şirketin kontrolünü elinde bulundurmamaktadır. Bu bakımdan Standard’ın
ortaklık yapısı, şirket hisselerinin % 5’inden fazlasına sahip olan ortakları içeren
biçimde Tablo 3’te sunulmaktadır.
Tablo 3: Standard’ın Ortaklık Yapısı
Hisse Sahibinin Adı/Unvanı Hisse Oranı (%)
FMR Corp. 9.9
Various Trusts Established by Ery W. Kehaya 8.6
Helga L. Kehaya 7.3
Wachovia Corporation 7.1
Dimensional Fund Advisors, Inc. 6.8
T. Rowe Price Associates, Inc. 6.1
Berno, Gambal & Barbee, Inc. 6.0
Diğer 48.2
Toplam 100.0
Kaynak: Bildirim Formu
Standard’ın Türkiye’de tütün işleme işiyle iştigal eden (esas olarak ihracata 130
yönelik) Spierer Tütün İhracat Sanayi Ticaret A.Ş. (Spierer) unvanlı bağlantılı bir
teşebbüsü bulunmaktadır. Spierer ise hem şark tipi, hem de virginia/burley tipi
tütün işleyip satmaktadır.
Spierer’in ortaklık yapısına Tablo 4’te yer verilmiştir.
Tablo 4: Spierer’in Ortaklık Yapısı
Hisse Sahibinin Adı/Unvanı Hisse Oranı (%)
Standard Commercial S.A. 99.96
Jas. I. Miller Tobacco Company, Incorporated 0.01
Standard Commercial Services, Inc 0.01
Standard Commercial Corporation 0.01
Standard Commercial Tobacco Co. Inc. 0.01
Toplam 100.000
Kaynak: Bildirim Formu
Spierer’in Yönetim Kurulu, Jurgen Wolfgang Johanssen, Selim Jimi ve Halil
Aydın Girgin’den oluşmaktadır.
H.3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
H.3.1 İşlem 140
Bildirime konu işlem Türkiye de dahil olmak üzere global ölçekte tütün yaprağı
işleme alanında faaliyet gösteren ve pazarın önemli teşebbüslerinden Dimon ve
Standard arasında gerçekleşmektedir. Taraf teşebbüslerin Türkiye’de faaliyet
gösteren bağlantılı teşebbüsleri de bu kapsamda birleşmeye dahil edilecek ve
işlem dolayısıyla Türkiye pazarı etkilenecektir.
05-14/168-61
5
Dosya mevcudu bilgi ve belgeden, işlemin amacının, sigaraya olan talepteki
daralmaya bağlı olarak işlenmiş tütün endüstrisinde ortaya çıkan global ölçekteki
aşırı kapasite durumunun yarattığı olumsuzlukların belli ölçüde ortadan
kaldırılması olduğunun, taraflarca ifade edildiği anlaşılmaktadır.
1997/1 sayılı Tebliğ’in, 1998/2 sayılı Tebliğ ile değişik 4. maddesi bağımsız iki 150
veya daha fazla teşebbüsün birleşmesini, işleme taraf olan teşebbüslerin toplam
pazar paylarının %25’i ya da toplam cirolarının 25 trilyon TL’yi aşması halinde
izne tabi kılmaktadır.
Dosya mevcudu bilgi ve belgeden taraf teşebbüslerden Dimon’un tüm tütün
türlerine ilişkin 2003 yılı rakamlarıyla Türkiye toplam cirosunun (……………) ABD
Doları, Standard’ın aynı yıla ilişkin cirosunun ise (……………) ABD Doları olduğu
anlaşılmaktadır. Bu rakamlar toplamda (……………) ABD Doları, TL bazında ise
yaklaşık (……………) TL’lik bir büyüklüğü ifade etmektedir. Bu rakamlar dikkate
alındığında birleşme işlemi eşiklerin üzerinde ve izne tabi bir işlemdir.
H.3.2. Hukuki Değerlendirme 160
Yukarıda yer verilen açıklamalar, Dimon ve Standard arasında gerçekleştirilen
işlemin 1997/1 sayılı Tebliğ kapsamında bildirime tabi bir birleşme olduğunu
ortaya koymaktadır. Birleşen teşebbüslerin faaliyet alanı, Türkiye’yi de içeren
birçok ülkeyi kapsamaktadır.
Bildirim konusu işlem oldukça yoğunlaşmış bir pazar yapısına sahip çok uluslu
alıcıların (sigara üreticileri) faaliyet gösterdiği bir pazara girdi temin eden ve
nispeten daha düşük yoğunlaşma oranlarıyla görece daha rekabetçi bir pazarda
tütün işleme işiyle iştigal eden iki Amerikan şirketinin birleşmesine ilişkindir.
Sigara üretimi konusunda Türkiye pazarına son dönemde yeni girişler olsa da
esas itibarıyla faaliyet gösteren 4 teşebbüsün (TEKEL, Philip Morris, JTI ve BAT) 170
pazara hakim olduğu görülmektedir. Tütün işleme piyasasında tütün ticareti yetki
belgesine sahip toplam 50 gerçek ve tüzel kişi bulunmasına rağmen bunların
ancak 15’i 2004 yılında fiilen faaliyet göstermiştir.
Birleşen teşebbüslerin Türkiye’de toplam satışlar yönüyle pazardan aldıkları
paylar 2003 yılı itibarıyla Tablo 5’te sunulduğu şekilde gerçekleşmiştir.
Tablo 5: Tarafların Tütün Tipi Temelinde Satış Miktarları ve Pazar Payları
Virginia Burley Şark
Şirket Satışlar (ton)
Pazar
payı(%)
Satışlar
(ton)
Pazar
payı(%)
Satışlar
(ton)
Pazar
payı(%)
Dimon (……) (……) (……) (……) (……) (……)
Standard (……) (……) (……) (……) (……) (……)
Dimon+Standard (……) (……) (……) (……) (……) (……)
Birleşmeye izin verilmesi durumunda tarafların sırasıyla virginia tipi tütünde
yaklaşık %(…), burley tipi tütünde %(…), ve şark tipi tütünde ise %(…), toplam
05-14/168-61
6
pazar payına ulaşacakları beklenmektedir. Bu rakamlar, şark tipi tütün 180
satışlarında %(….)’lük paya sahip TEKEL gibi önemli bir teşebbüsün varlığı ile
birlikte düşünüldüğünde, yoğunlaşma işleminin rekabetçi süreç açısından bir
sakınca doğurmayacaktır.
Tütün alım miktarlarına bakıldığında ise, görece çok daha büyük bir pazar olan
şark tipi tütünde benzer bir tablo ortaya çıkmaktadır:
Tablo 6: Tarafların Tütün Tipi Temelinde Alım Miktarları ve Pazar Payları
Türkiye Şark
(Klasik Şark+Yarı Şark)
Tütünü
Klasik Şark Tütün Yarı Şark Tütün
Şirket Alımlar (ton)
Pazar
payı(%)
Alımlar
(ton)
Pazar
payı(%)
Alımlar
(ton)
Pazar
payı(%)
Dimon (……..) (……..) (……..) (……..) (……..) (……..)
Standard (……..) (……..) (……..) (……..) (……..) (……..)
Dimon+Standard (……..) (……..) (……..) (……..) (……..) (……..)
Türkiye’de yetiştirilen şark tipi tütünlerin tamamı üzerinden bakıldığında, birleşen
teşebbüsler toplam alımlarda yaklaşık %(…); pazar klasik şark ve yarı şark diye
alt segmentlere ayrıldığında ise bu alt pazarlarda sırasıyla %(…) ve %(…) toplam
pazar payı elde edecekler ve klasik şark tütünü alımlarında pazar lideri 190
olacaklardır. Ancak yine de bu rakamlardan hareketle tütün ekicileri (çiftçiler)
üzerinde alım gücü yönüyle bir hakim durumun (monopsonist baskı) oluşması
beklenmemektedir.
Yabancı menşeli tütünlerin (virginia/burley) alımları dikkate alındığında ise
tarafların pazar paylarının görece daha yüksek olduğu görülmekle birlikte,
birleşen teşebbüslerden Dimon’un bu pazarlarda alım faaliyetinin olmaması
dolayısıyla herhangi bir yoğunlaşma olmayacaktır. Ayrıca Türkiye’nin
virginia/burley tipi işlenmiş tütün ihtiyacı önemli ölçüde yurt dışından
karşılanmakta olup, bu tip tütünler yalnızca Marmara Bölgesi’nde ve şark tipi
tütünle kıyaslandığında marjinal miktarlarda (yaklaşık 5000 ton) üretilmektedir. 200
Tablo 7: Türkiye’de Yabancı Menşeli Tütün Alımına İlişkin Miktar ve Pazar Payları arafların
Yabancı Menşeli Tütün Alımları
(virginia/burley)
Şirket Miktar (ton) Pazar payı(%)
Dimon (……) (……)
Standard (……) (……)
Altab (……) (……)
Birtab (……) (……)
Toplam 4,759 100.0
Pazar gücü ölçümlerinde kullanılan Herfindahl-Hirschman Index (HHI) analizi,
başvuru konusu işlem bakımından her bir pazar için uygulanmış ve elde edilen
sonuçların kabul edilen güvenli sınır dahilinde olduğu görülmüştür. AB
Komisyonu’nun kabul ettiği ölçütlere göre, yoğunlaşma sonrası HHI 1000
rakamının altında ise rekabet açısından herhangi bir sakınca görülmemektedir.
05-14/168-61
7
Yoğunlaşma beklenen pazarlarda yapılan analizlerde elde edilen yüksek rakam
(741.2) klasik şark alımlarında ortaya çıkmıştır.
Türkiye’de tütün işleme pazarına girişte en önemli engel müşterilerin isteklerine
uygun tütünlerin elde edilmesidir. Sigara üreticileri genellikle pazar gelişmelerine, 210
teklif edilen fiyata ve elde edilen tütünün kalitesine göre tedarik
kaynağını/kaynaklarını belirlemektedir. Bu anlamda alt pazarın (sigara üretimi)
yoğunlaşmış yapısı ve tütün işleme piyasasında aşırı kapasitenin varlığı unsurları
dikkate alındığında pazarlık gücünün çok uluslu sigara üreticileri lehinde olduğu
görülmektedir. Bunun dışında işlenmiş tütün satışı için öngörülen yasal
zorunluluk Tütün, Tütün Mamulleri ve Alkollü İçkiler Piyasası Düzenleme
Kurumu’ndan alınacak tütün ticareti belgesidir.
I. SONUÇ
Düzenlenen rapora, toplanan delillere ve incelenen dosya kapsamına göre;
Dimon Incorporated ve Standard Commercial Corporation arasında gerçekleşen 220
ve Türkiye pazarını da etkileyen birleşme işleminin, 4054 sayılı Kanun’un 7.
maddesi ve 1997/1 sayılı Tebliğ çerçevesinde izne tabi bir işlem olduğuna,
bununla birlikte bu işlem sonucunda, ilgili ürün pazarında 4054 sayılı Kanun’un 7.
maddesinde belirtilen hakim durumun yaratılması veya mevcut bir hakim
durumun güçlendirilmesi ve böylece rekabetin önemli ölçüde azaltılmasının söz
konusu olmadığına, bu nedenle bildirim konusu işleme izin verilmesine
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy