Divrigi Hekimhan Madenleri Sanayi ve Ticaret A.S.'nin blok satis yöntemiyle özellestirilmesi islemine izin verilmesi talebi - Karar Sayı 04-22/247-52

Rekabet Kurumu Başkanlığından,


REKABET KURULU KARARI

Dosya Sayısı : 2004-1-2 (Özelleştirme Nihai Bildirim)
Karar Sayısı : 04-22/247-52
Karar Tarihi : 25.3.2004

A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER

Başkan : Mustafa PARLAK
Üyeler :Tuncay SONGÖR, A. Ersan GÖKMEN, R. Müfit SONBAY,
Murat GENCER, Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ, Rıfkı ÜNAL,
Prof.Dr. Nurettin KALDIRIMCI, M. Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN

B.RAPORTÖRLER : M. Ömür PAŞAOĞLU, Hakan Deniz KARAKOÇ

C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : - T.C. Başbakanlık Özelleştirme İdaresi Başkanlığı

D. TARAFLAR : - T.C. Başbakanlık Özelleştirme İdaresi Başkanlığı
Ziya Gökalp Cad. No:80 06600 Kurtuluş-Ankara

- Ereğli Demir ve Çelik Fabrikaları T.A.Ş.
Uzunkum Cad. No:7 Kdz. Ereğli

- Karabük Demir ve Çelik San. ve Tic. A.Ş.
Fabrika Sahası 78170 Karabük

- Park Enerji Yatırım Holding A.Ş.
Şehit Muhtar Cad. No:56 80090 Taksim-İstanbul
E. DOSYA KONUSU: Divriği Hekimhan Madenleri Sanayi ve Ticaret
A.Ş.’nin blok satış yöntemiyle özelleştirilmesi işlemine izin verilmesi
talebi.
F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 8.1.2004 tarih ve 1145 sayı ile giren
Özelleştirme İdaresi Başkanlığı'nın ön bildiriminde, Divriği Hekimhan
Madenleri Sanayi ve Ticaret A.Ş.’nin (Div-Han) blok satış yöntemiyle
özelleştirilmesi amacıyla 30.1.2004 tarihinde ihaleye çıkıldığı ve söz konusu
ihaleye, Ereğli Demir ve Çelik Fabrikaları T.A.Ş. (Erdemir), Karabük Demir ve
Çelik Sanayi ve Ticaret A.Ş. (Kardemir) ve Park Enerji Yatırım Holding A.Ş.
(Park Enerji) tarafından teklif verildiği belirtilerek, 1998/4 sayılı Özelleştirme
Yoluyla Devralmaların Hukuki Geçerlilik Kazanabilmeleri İçin Rekabet
Kurumu'na yapılacak Ön Bildirimlerde ve İzin Başvurularında Takip Edilecek
Usul ve Esaslar Hakkında Tebliğ'in 4. maddesi uyarınca Rekabet Kurulu'nun
görüşü talep edilmiştir.

04-22/247-52


2
Bunun üzerine, 23.1.2004 tarih, 324 sayılı Mesleki Daire görüşü ile 27.1.2004
tarih, 418 sayı ile intikal eden Özelleştirme İdaresi Başkanlığı'nın görüşleri
dikkate alınarak, 13.2.2004 tarih ve 04-11 sayılı karar ile konuya ilişkin
Rekabet Kurulu Görüşü oluşturulmuş ve 16.2.2004 tarih, 520 sayı ile anılan
İdare'ye bildirilmiştir.
Kurum kayıtlarına 5.3.2004 tarih ve 1145 sayı ile giren Özelleştirme İdaresi
Başkanlığı'nın izin başvurusu üzerine, 4054 sayılı Rekabetin Korunması
Hakkında Kanun'un 7. maddesi ile 1997/1 sayılı Rekabet Kurulu'ndan İzin
Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ ve 1998/4 sayılı
Tebliğ’in ilgili hükümleri uyarınca yapılan inceleme sonucunda düzenlenen
22.3.2004 tarih, 2004-1-2/ÖN-04-MÖP sayılı Özelleştirme Nihai Bildirim
Raporu, 22.3.2004 tarih ve REK.0.05.00.00/47 sayılı Başkanlık önergesi ile
04-22 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda;
- Erdemir sermayesinin %46’sının Özelleştirme İdaresi Başkanlığı’na (ÖİB)’na
ait olduğu, ancak söz konusu payın ÖİB’ye fiilen teşebbüs yönetimini kontrol
etme imkanı tanıdığı, bu nedenle Div-Han’ın en yüksek teklif sahibi Erdemir’e
devri işleminin kamu kuruluşuna devir olarak değerlendirilmesi gerektiği, bu
yönüyle işlemin 1998/4 sayılı Tebliğ’in 2. madddesi uyarınca Tebliğ kapsamı
dışında olduğu,
- Div-Han’ın entegre demir-çelik üreticilerine devrinin, devralacak teşebbüs
açısından dikey bir bütünleşmeye yol açacağı; ancak diğer demir-çelik
üreticileri bakımından gerek yurtdışı gerekse yurtiçi arz kaynaklarının
bulunması nedeniyle, söz konusu bütünleşmenin sektördeki rekabet üzerinde
olumsuz bir etkiye neden olmayacağı,
- Div-Han’ın teklif sahiplerinden herhangi birine devrinin, ilgili pazarda hakim
durum yaratacak ya da mevcut hakim durumu güçlendirecek nitelikte
olmadığı, bu yönüyle Erdemir dışındaki diğer teklif sahiplerine yapılacak devir
işlemlerine izin verilmesi gerektiği
ifade edilmektedir.

H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME

H.1. Div-Han’a İlişkin Bilgiler

Divriği demir yatakları ülkemizde 1938 yılında işletmeye alınmış ve Divriği
Madenleri İşletmesi uzun bir süre Etibank Genel Müdürlüğü’ne bağlı olarak
faaliyet göstermiştir. Yüksek Planlama Kurulu’nun 10.9.1993 tarihli kararı ile
Divriği Madenleri Müessesesi ile Hekimhan Madenleri Müessesesi, Divriği
merkez olmak üzere “Divriği-Hekimhan Madenleri San. ve Tic. A.Ş. Genel
Müdürlüğü” adı altında birleştirilerek, Türkiye Demir Çelik İşletmeleri (TDÇİ)
Genel Müdürlüğü’nün bağlı ortaklığı haline dönüştürülmüştür. Div-Han,
Özelleştirme Yüksek Kurulu’nun (ÖYK) 5.1.2001 tarihli kararı çerçevesinde
bağlı bulunduğu TDÇİ Genel Müdürlüğü ile birlikte özelleştirme kapsam ve
programına alınmıştır. ÖİB’nin 3.10.2002 tarih ve 911 sayılı Olur’u uyarınca
04-22/247-52


3
TDÇİ bünyesinden çıkarılarak Devlet Bakanlığı’na bağlı bir Genel Müdürlük
haline getirilmiştir.
Demir cevherinin çıkarılması, işletilmesi ve satışı ile iştigal eden Div-Han’ın,
madencilik faaliyetlerini Divriği’de kendi adına kayıtlı ruhsatlarla, Hekimhan’da
ise TDÇİ adına kayıtlı ruhsatlı sahalarda redevans ile yürüttüğü
anlaşılmaktadır. Çıkarılan cevher işlendikten sonra İskenderun Demir ve Çelik
A.Ş. (İsdemir) ve Kardemir’e satılmaktadır. Dosya mevcudu bilgiye göre, 2003
yılı itibariyla satışların %…’ı İsdemir’e, %…’ı ise Kardemir’e yapılmış olup,
2004 yılı için Kardemir’in payının büyümesi öngörülmektedir. Raportörlerce
yapılan görüşmelerde, gerek İsdemir gerekse Kardemir’e satılan cevherin
TCDD aracılığı ile taşındığı; nakliye masraflarının alıcılar tarafından ödendiği;
mevcut durumda TCDD’nin demir cevherini “cam eşya” fiyatları ile naklettiği;
bunun da alıcılara çok yüksek bir maliyet doğurduğu ifade edildiği
anlaşılmıştır.
Div-Han A ve B kafa olarak adlandırılan demir cevheri oluşumlarının
bulunduğu maden işletme sahasından ürettiği cevherlerden, konsantrasyon
ve peletleme tesislerini kullanarak çeşitli nihai ve yan ürünler elde etmektedir.
Aşağıda yıllar itibarıyla Div-Han’ın bu ürünler bazında elde ettiği ciro ve üretim
miktarlarına ilişkin bilgilere yer verilmiştir.
Tablo 1 - Div-Han’ın Ciro Rakamları (Milyon TL)
2000 2001 2002 30.11.2003
1-ESAS ÜRÜN (Yurt İçi)
Pelet 19.488.928 29.534.638 ……….. ………..
Konsantre 2.140.250 2.913.368 ……….. ………..
Parça cevher(Divriği) 1.209.303 616.923
Parça cevher (Hekimhan)

5.674.489 ……….. ………..
2-YAN VE ARA ÜRÜN (Yurt İçi)
Pelet keki 59.816 226.246 ……….. ………..
Ara ürün 242.925 562.416 ……….. ………..
Zengin toz 2.728.377 3.187.071 ……….. ………..
Toz cevher 36 36.800 ……….. ………..
Toplam 28.614.584 42.751.951 ……….. ………..
Tablo 2 – Div-Han’ın Üretim Miktarları (Ton)
2000 2001 2002 30.11.2003
-Tüvenan cevher üretimi :
-Divriği A kafa 2.024.350 1.767.200 1.614.400 1.456.450
-Divriği B kafa 109.033
-Divriği Toplam 2.133.383 1.767.200 1.614.400 1.456.450
-Hekimhan 400.879 591.443 307.625 244.349
Genel Toplam 2.534.262 2.358.643 1.922.025 1.700.799
-Parça cevher üretimi:
-Divriği parça 224.921 72.586
-Divriği Toz 74.850 8.254
-Divriği Toplam 299.771 80.840
-Hekimhan 401.342 583.128 285.197 213.905
Genel Toplam 701.113 663.968 285.197 213.905
-Zenginleştirilmiş cevher üretimi:
04-22/247-52


4
-Zengin toz cevher 324.995 214.020 263.653 55.995
-Konsantre 311.849 237.056 127.042 249.531
-Pelet 948.012 856.501 753.428 761.553
Toplam 1.584.856 1.307.577 1.144.123 1.067.079
Dosya mevcudundan, Div-Han’ın yıllar itibarıyla zarar ettiği görülmektedir.
Aşağıda Div-Han’ın faaliyet kar/zararına ve dönem kar/zararına ilişkin verilere
yer verilmiştir.
Tablo 3 – Div-Han’ın Kar ve Zararına İlişkin Veriler (milyon TL)
31.12.2000 31.12.2001 31.12.2002 30.11.2003
Faaliyet Karı veya
Zararı
-895.979 5.428.054 -6.461.892 -13.597.654
Dönem Net Karı veya
Zararı
-13.477.029 -34.075.088 -33.725.374 19.980.352
Türkiye’de bugüne kadar yaklaşık 900 adet demir oluşumu saptanmış olup,
bunlardan ekonomik olabileceği düşünülen yaklaşık 500’ünün etüdü
yapılmıştır. Entegre demir çelik fabrikalarında kullanılabilecek özellikteki demir
cevheri rezervleri Sivas-Erzincan, Kayseri-Adana, Malatya, Kırşehir-Ankara ve
Balıkesir bölgelerinde yer almaktadır. Günümüzde, entegre demir-çelik
fabrikalarında kullanılabilir ve ortalama demir tenörü %55 civarında olan
yataklardan devlet ve özel sektör tarafından yılda yaklaşık 5 milyon ton üretim
gerçekleştirilmektedir. Bu üretimin yaklaşık olarak 2 milyon tonu Div-Han’ın
sahip olduğu tesislerde zenginleştirilmektedir.
H.2. Div-Han İçin En Yüksek Teklifleri Veren Teşebbüsler
H.2.1. Erdemir
Ham çelik üretim kapasitesi 3 milyon ton/yıl olan ve halihazırda Türkiye’nin tek
entegre yassı çelik üreticisi olan Erdemir’in ürettiği ürünler arasında levha,
sıcak ve soğuk haddelenmiş sac ile kalay, krom ve çinko kaplamalı sac
bulunmaktadır. Adı geçen ürünler otomotiv, beyaz eşya, boru, ambalaj,
basınçlı kap ve makina gibi sektörlerde hammadde olarak kullanılmaktadır.
Erdemir, Türkiye yassı çelik ihtiyacının %…’sini karşılamakta ve çeşitli
ülkelere ihracat yapmaktadır.
Erdemir, yassı çelik üretiminin yanısıra halihazırda Türkiye’de kurulu bulunan
diğer iki entegre çelik üreticisinden birisi olan İsdemir’in de kontrolünü elinde
bulundurmaktadır. İsdemir, 2,2 milyon ton/yıl çelik blum üretme kapasitesine
sahiptir. Türkiye’deki ham çeliğin yaklaşık %…’ünü üreten İsdemir’in pazara
sunduğu mamuller arasında pik, blum, kütük, inşaat çelikleri gibi uzun haddeli
ürünler bulunmaktadır.
Erdemir, hisselerinin yarıya yakını İMKB’de işlem gören, diğer yarısı ise
özelleştirme sürecinde olan halka açık bir şirkettir. Teşebbüsün ortaklık yapısı
aşağıdaki şekildedir.


04-22/247-52


5
Tablo 4 – Erdemir’in Ortaklık Yapısı

Hissedarlar Hisse Oranı
Özelleştirme İdaresi Başkanlığı %46,12
T. Kalkınma Bankası % 3,81
Diğer %50,07
Erdemir’in 2003 yılına ait toplam cirosu …………………………… TL’dir.
Türkiye’deki yassı çelik ihtiyacının %…’si Erdemir tarafından, %…’ü ise ithalat
yolu ile karşılanmaktadır.
Erdemir ve İsdemir’in demir cevheri pazarında herhangi bir faaliyeti
bulunmamaktadır. Daha çok yurt dışından hammadde tedarik eden Erdemir’in
2003 yılında yapmış olduğu demir cevheri alımlarının yaklaşık %…’sinin yerli
üreticilerden, %…’ünün ise ithalat yoluyla karşıladığı anlaşılmaktadır.
Erdemir’in demir cevherini tedarik ettiği yerli üreticiler arasında Div-Han yer
almamaktadır. İsdemir ise Erdemir’e oranla daha fazla yerli hammadde tercih
etmektedir. Nitekim İsdemir’in hammadde ihtiyacının %…’ü yabancı %…’si ise
yerli tedarikçiler tarafından karşılanmıştır. Yerli tedarikçiler içerisinde Div-Han
%….’lik payla ilk sırada gelmektedir.
H.2.2. Kardemir
Kardemir, uzun demir-çelik sektöründe faaliyet göstermektedir. Geçmişte bir
kamu teşebbüsü olan Kardemir, halihazırda kontrolü özel sektörde olan tek
entegre tesistir. Kardemir’in ortaklık yapısı aşağıdaki gibidir.
Tablo 5 – Kardemir’in Ortaklık Yapısı

Hissedarlar Hisse Oranı
B Kardemir Çalışanları %24.6
D Karabük ile Safranbolu Sanayi ve Ticaret Odası Üyeleri ve Esnaflar %12.2
Yöre Halkı ile Kardemir Anonim Şirketi Emeklileri %63.2
Kardemir’in de İsdemir ve Erdemir gibi demir cevheri pazarında herhangi bir
faaliyeti bulunmamaktadır. 2003 yılı cirosu ………………………… TL olan
Kardemir’in uzun çelik pazarındaki payı ise yaklaşık olarak %….’tur.
İsdemir ve Erdemir’den farklı olarak Kardemir liman sahibi olmadığı için çok
büyük oranda yerli cevher kullanımı gerçekleştirmek durumundadır. Nitekim
tamamına yakını yerli cevher olan tüketiminin 2003 yılında %…’ü Div-Han’dan
karşılanmıştır. Bu oran geçmişte çok yüksek olmasına rağmen (yaklaşık %…-
…) günümüzde azalmıştır.
H.2.3. Park Enerji
Park Enerji, enerji ve madencilik alanında faaliyet göstermektedir. Park
Enerji’nin madencilik alanındaki faaliyetleri kömür, demir cevheri ve trona
madenlerini kapsamaktadır.
Park Enerji’nin ortaklık yapısına aşağıda yer verilmiştir.


04-22/247-52


6
Tablo 6 – Park Enerji’nin Ortaklık Yapısı
Hissedarlar Hisse oranı
Park Enerji Ekipmanları Madencilik San. ve Tic. Ltd. Şti. %60
Turgay Ciner %39
Erhan Aygün %0,6
Mehmet Kenan Tekdağ %0,2
Süleyman Yaşar %0,2

Div-Han özelleştirmesine teklif veren Park Enerji gibi Park Grubu bünyesinde
faaliyet gösteren ve halihazırda Div-Han stok sahasında yap-işlet-devret
modeli ile cevher çıkarma işini üstlenen Park Maden Enerji San. ve Tic. Ltd.
Şti. (Park Maden), Park Grubu’nun demir cevheri pazarında faaliyet gösteren
bağlı kuruluşudur. Park Maden ile Div-Han arasında imzalanan sözleşme,
cevher zenginleştirme hizmetini içermekte olup, gerek tesiste işlenen toz
demir cevherinin, gerekse tesisten elde edilerek satışa sunulan konsantre
demir cevherinin mülkiyeti ve satış hakkı Div-Han’a aittir. Park Maden
yalnızca yaptığı zenginleştirme işlemi karşılığında hakediş düzenlemekte ve
bu hakedişin ödemeleri Div-Han tarafından yapılmaktadır. Bu çerçevede, Park
Maden tarafından piyasaya demir cevheri satışı söz konusu olmamaktadır.
Yine Park Grubu’na bağlı Park Demir Maden Sanayi ve Ticaret A.Ş. (Park
Demir) tarafından Div-Han’ın faaliyet sahasındaki A-Kafa Yeraltı işletmesinde
bulunan yeraltı cevherinin işletilmesine dair Div-Han ile 29.4.2002 tarihinde bir
sözleşme imzalanmıştır. Hukuki sorunlar nedeniyle yürürlüğe girmemiş olan
ve halen yargı aşamasında bulunan bu sözleşmeye göre üretilen cevherin
mülkiyeti ve satış hakkı yine Div-Han’a ait olacaktır.
Yukarıda yer verilen yapılan açıklamalar çerçevesinde; Park Grubu
bünyesinde faaliyet gösteren her iki teşebbüsün de demir cevheri pazarındaki
faaliyetleri Div-Han adına sözleşme karşılığı taşeronluk yapılması olarak
nitelendirilmektedir. Dolayısıyla Park Enerji ve diğer Park Grubu şirketlerinin
ilgili pazarda aktif olarak yer almadıkları ve demir cevheri faaliyetleri ile ilgili
pazar paylarının bulunmadığı anlaşılmıştır.
Park Maden’in Div-Han ile yapmış olduğu sözleşme çerçevesinde elde ettiği
ciro rakamları ise 2002 yılında ………………………… TL ve 2003 yılında
……………………… TL’dir.
H.3. İlgili Pazar

H.3.1. İlgili Ürün Pazarı
Div-Han’ın üretimini gerçekleştirdiği demir cevheri, entegre tesisler için demir
çelik üretiminin ana hammaddesi niteliğindedir. Demir cevherleri doğada
manyetit, hematit, limonit, götit, siderit ve pirit mineralleri şeklinde
bulunmaktadır. Demir cevheri ocaktan çıktıktan sonra hiç bir işleme tabi
tutulmadan pazarlanabileceği gibi (tüvenan cevher) ihtiyaca göre işleme tabi
tutularak parça cevher, toz cevher, sinterlik cevher, pelet, sinterlik konsantre
cevher ve kalibre cevher olarak da pazara sunulabilmektedir. Anılan cevher
türlerinin özelliklerine aşağıda yer verilmiştir.


04-22/247-52


7
Tablo 7 – Cevher Türlerinin Özellikleri

Parça Cevher Kırılıp elendikten sonra ayrılan 10-150 mm boyutları arasındaki
cevherdir.
Toz Cevher 0-10 mm boyutları arasındaki cevherdir.
Sinterlik Cevher 0,15 mm elek altı en çok %10, 6.35 mm elek üstü en çok %5
olan 0.15-6.35 mm boyutları arasındaki cevherdir.
Pelet Zenginleştirme amacı ile belirli boyda öğütülmüş ve
sinterlenemeyecek boyuttaki cevher konsantresinin aglomera
edilerek 4-16 mm arasında boyutlandırılmış, belirli bir ısısal
işlem ile yüksek fırında kullanılabilecek dayanıma getirilmiş
şeklidir.
Sinterlik Konsantre
Cevher
Zenginleştirilmiş 2-25 mm boyutlarında cevherdir.
Kalibre Cevher 10-30 mm boyutlarındaki cevherdir.

Demir cevheri doğada homojen olarak bulunan bir maden değildir. Cevher,
içerisinde bulunan yabancı maddelerin miktarına göre düşük ya da yüksek
tenör oranına sahip olabilir. Dünya genelinde kabul gören tenör oranı %66’dır.
Türkiye’de işletilebilir demir cevheri rezervlerinden elde edilen tenör oranı ise
%51-62 arasında değişmektedir. Rakamlardan da anlaşıldığı üzere,
Türkiye’de çıkarılan demir cevherinin tenör oranı dünya demir cevheri
pazarında kabul gören standardların altındadır. Geçmişte, yüksek fırında
aranan özelliklere sahip demir cevheri doğrudan maden ocaklarından yapılan
üretimle karşılanmıştır. Ancak sanayide demire olan gereksinimin hızla
artması ve yüksek fırına doğrudan yüklenebilir özellikteki cevherin giderek
azalması, düşük tenörlü cevherlerin de değerlendirilmesini zorunlu kılmıştır.
Bu çerçevede “safsızlaştırma” olarak adlandırılan yöntemle tenör oranlarının
yükseltilmesi ve fırınların ihtiyacına uygun hale getirilmesi yöntemine
başvurulmuştur. Safsızlaştırma işleminde cevher içerisinde bulunan yabancı
maddeler mümkün olduğu ölçüde azaltılmakta ve bu sayede cevher
içerisindeki demir oranı yükseltilebilmektedir. Türkiye’de safsızlaştırma
işlemini gerçekleştirebilen iki tesis bulunmaktadır. Her ikisi de Div-Han’ın
kontrolünde bulunan pelet ve konsantre tesisleri çoğunlukla Div-Han
tarafından çıkarılan cevherlerin zenginleştirilmesinde kullanılmaktadır.
Çıkarılan demir cevherinin kalitesindeki farklılıklar kısmen de olsa peletleme
ve safsızlaştırma işlemleri ile giderilebildiğinden düşük tenörlü ya da safsızlık
içerebilen cevherler yüksek tenörlü cevher ile aynı pazarda yer alabilmektedir.
Bu nedenle, ilgili ürün pazarı “demir cevheri” pazarı olarak tanımlanmıştır.
H.3.2. İlgili Coğrafi Pazar
Üretilen demir cevheri ürünlerinin ülke genelinde faaliyet gösteren demir-çelik
üreticileri tarafından kullanılması ve bölgesel pazarlara ayrılmayı gerektirecek
bir hususun bulunmaması nedenleriyle ilgili coğrafi pazar Türkiye Cumhuriyeti
sınırları şeklinde tespit edilmiştir.
H.4. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
Div-Han’ın 2002 yılı cirosunun yaklaşık …… trilyon TL olduğu göz önüne
alındığında, 1998/4 sayılı Tebliğ’in 5. maddesinde belirtilen 25 trilyon TL’lik
ciro eşiğinin aşıldığı, bu nedenle işlemin izne tabi olduğu görülmektedir.
04-22/247-52


8
Madenlerin mevzuat gereği kamu mülkiyetinde olması nedeniyle, blok satış
yöntemiyle gerçekleştirilecek işlem, cevher sahaları bakımından Div-Han’ın
sahip olduğu ruhsat ve işletme hakları ile sınırlı kalmış olacaktır. Ancak
işlemle birlikte, Div-Han’ın sahip olduğu konsantre ve peletleme tesisleri gibi
varlıklar mülkiyet hakları ile birlikte devredilecektir.
Türkiye demir cevheri üretiminin çok önemli bir bölümü Div-Han’ın maden
sahalarında ve tesislerinde gerçekleştirilmektedir. 1998 yılı itibarıyla
teşebbüsün, toplam üretimin yaklaşık %82’sini gerçekleştirdiği görülmektedir.
Ancak ithalat rakamları dikkate alındığında, söz konusu teşebbüsün pazar
payının ithalat payının altında kaldığı anlaşılmıştır. Aşağıda 2002 ve 2003
yılları itibarıyla tüvenan ve peletlenmiş cevher ithalatı ve bu ürünlere ilişkin
Div-Han’ın üretim verilerine yer verilmiştir.

Tablo 8 – Div-Han’ın Üretimi ve İthalat Rakamları

2002 (ton) 2003 (ton) Ocak-Ekim*
Div-Han (tüvenan) 753.428 761.553
İthalat (tüvenan) 2.880.071 1.985.482
Div-Han (pelet) 1.922.025 1.700.799
İthalat (pelet) 2.499.623 2.516.948
*Div-Han için 2003 rakamları Ocak-Kasım dönemini kapsamaktadır.
Yurt içi üretim payı %15-20 civarında tahmin edilen özel sektör üretimi
dışarıda bırakılıp, Div-Han üretimi ve ithalat miktarı toplamının ülkemizdeki
pazar büyüklüğünü ifade ettiği düşünülürse, 2002 ve 2003 yılları itibarıyla Div-
Han’ın pazar payının tüvenan cevherde sırasıyla yaklaşık %…. ve %….;
peletlenmiş ürünlerde ise bu oranların yaklaşık %…. ve %…. olarak
gerçekleştiği görülmektedir. Yurt içi özel sektör üretimi de bu hesaba dahil
edildiğinde, Div-Han’ın pazar payı bu oranların daha da altında kalacaktır.
Yukarıdaki tablo, yurt içi demir cevheri tüketicilerinin önemli ölçüde ithalata
yöneldiğini göstermektedir. Bu durum temel olarak, AB ve EFTA üyesi ülkeler
için gümrük vergisinin bulunmamasından, diğer ülkeler için ise bu oranın %1
gibi düşük bir seviyede olmasından ve ağırlıkla Rusya, Kanada, Brezilya,
İsveç ve Norveç gibi ülkelerden ithal edilen ürünlerin kalite üstünlüğünden
kaynaklanmaktadır.
Bu bilgiler çerçevesinde, anılan teklif sahiplerine ilişkin değerlendirmelere
aşağıda yer verilmiştir.
Erdemir’in sermayesinin %46’sı ÖİB’ye aittir. Her ne kadar ÖİB, Erdemir
üzerinde çoğunluk hissesine sahip olmadığı görülse de, dosya mevcudu
bilgilerden söz konusu teşebbüsün yönetiminin fiilen İdare’nin kontrolü altında
olduğu anlaşılmıştır. Erdemir yönetiminin 9 kişiden oluştuğu, diğer
hissedarların çok küçük paylara sahip olması nedeniyle söz konusu 9 yönetim
kurulu üyesinin de ÖİB’nin gösterdiği adaylar arasından seçildiği ifade
edilmiştir. Erdemir’in 27.3.2003 tarihli Olağan Genel Kurul Toplantısı Hazirun
Cetveli’nden ÖİB’nin Erdemir üzerinde tek başına bir kontrol uygulama
olanağına sahip olduğu görülmektedir. Buna göre, Genel Kurul’da temsil
edilen toplam 48.855.504.940 hissenin 40.907.770.826 hissesi ÖİB’ye ait
04-22/247-52


9
olup, ÖİB’nin mevcut nisab içindeki payı %83’ü bulmaktadır. ÖİB’nin Erdemir
yönetimini bu şekilde tayin etme gücü nedeniyle, Erdemir’e devir işleminin bir
kamu kuruluşuna devir olarak değerlendirilmesi gerektiği; dolayısıyla 1998/4
sayılı Tebliğ’in 2. maddesi uyarınca Div-Han’ın Erdemir’e devri işleminin izne
tabi olmadığı kanaatine varılmıştır.
Diğer teklif sahibi Kardemir, demir-çelik sektöründe uzun haddeli ürünler
pazarında faaliyet göstermektedir. Demir cevheri üretimi bulunmayan
Kardemir, cevher alımlarının büyük bir bölümünü yerli üreticilerden
karşılamakta olup, 2003 yılı itibarıyla yerli alımlarının %…’ünü Div-Han’dan
gerçekleştirmiştir. Kardemir’in uzun haddeli ürünler pazarında yaklaşık % ….
pazar payı olduğu tahmin edilmektedir.
Üçüncü teklif sahibi Park Enerji’nin, bağlı şirketi Park Maden aracılığı ile demir
cevheri pazarında faaliyet gösterdiği anlaşılmaktadır. Ancak söz konusu
faaliyet Park Maden ile Div-Han arasında imzalanan bir tür taşeronluk
sözleşmesine dayanmaktadır. Söz konusu sözleşme, cevher zenginleştirme
hizmetini içermekte olup, gerek tesiste işlenen toz demir cevherinin, gerekse
tesisten elde edilerek satışa sunulan konsantre demir cevherinin mülkiyeti ve
satış hakkı Div-Han’a aittir. Park Maden yalnızca yaptığı zenginleştirme işlemi
karşılığında hakediş düzenlemekte ve bu hakedişin ödemeleri Div-Han
tarafından yapılmaktadır. Bu çerçevede, Park Maden tarafından piyasaya
demir cevheri satışı söz konusu olmamaktadır. Öte yandan, dosya mevcudu
bilgilerden, Park Enerji’nin ve diğer Park grubu şirketlerinin demir-çelik
sektöründe faaliyet göstermediği anlaşılmaktadır.
Yukarıda yer verilen bilgiler dikkate alındığında, gerçekte her üç teklif
sahibinin de demir cevheri üretimi ile iştigal etmediği; bu yönüyle Div-Han’ın
herhangi bir teşebbüse devri işleminin, ilgili pazarda hakim durum yaratacak
ya da mevcut hakim durumu güçlendirecek nitelikte olmadığı görülmektedir.
Öte yandan, Div-Han’ın demir-çelik üreticilerine devri, devralacak teşebbüs
bakımından bir dikey bütünleşmeye yol açacaktır. Ancak gerek ithalat gerekse
diğer yerli üreticiler gibi Div-Han’a alternatif önemli arz kaynaklarının
bulunduğu, son yıllar itibarıyla Erdemir, İsdemir ve Kardemir’in cevher
alımlarının büyük bir kısmını söz konusu kaynaklardan karşıladığı, öte yandan
demir-çelik sektöründe faaliyet gösteren diğer üreticilerin (elektrikli ark
ocakları) hammadde olarak demir cevherini kullanmadığı hususları gözönüne
alındığında, Div-Han’ın herhangi bir demir-çelik üreticisine devrinin dikey
anlamda da bir sakınca yaratmayacağı kanaatine ulaşılmıştır.

I. SONUÇ

Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre;

- Ereğli Demir ve Çelik Fabrikaları T.A.Ş.’nin sermayesinin %46'sının
Özelleştirme İdaresi Başkanlığı'na ait olduğu, ancak söz konusu payın
Özelleştirme İdaresi Başkanlığı'na fiilen teşebbüs yönetimini kontrol etme
imkanı tanıdığı, bu nedenle Div-Han'ın en yüksek teklif sahibi Erdemir'e devri
işleminin kamu kuruluşuna devir olarak değerlendirilmesi gerektiği, bu yönüyle
işlemin 1998/4 sayılı "Özelleştirme Yoluyla Devralmaların Hukuki Geçerlilik
04-22/247-52


10
Kazanabilmeleri için Rekabet Kurumu’na Yapılacak Ön Bildirimlerde ve İzin
Başvurularında Takip Edilecek Usul ve Esaslar Hakkında Tebliğ’in Bazı
Maddelerinde Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğ" kapsamı dışında olduğu,

- Div-Han'ın entegre demir-çelik üreticilerine devrinin, devralacak teşebbüs
açısından dikey bir bütünleşmeye yol açacağı; ancak diğer demir-çelik
üreticileri bakımından gerek yurtdışı gerekse yurtiçi arz kaynaklarının
bulunması nedeniyle, söz konusu bütünleşmenin sektördeki rekabet üzerinde
olumsuz bir etkiye neden olmayacağı,

- Div-Han'ın teklif sahiplerinden herhangi birine devrinin, ilgili pazarda hakim
durum yaratacak ya da mevcut hakim durumu güçlendirecek nitelikte olmadığı

sonuç ve kanaatine varıldığından, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında
Kanun ve 1997/1 sayılı Rekabet Kurulu’ndan İzin Alınması Gereken Birleşme
ve Devralmalar Hakkında Tebliğ hükümleri çerçevesinde bildirime konu
özelleştirme işlemine izin verilmesine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.




Full & Egal Universal Law Academy