T.C.
DİYARBAKIR TÜRK MİLLETİ ADINA
ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ GEREKÇELİ KARAR
ESAS NO :
KARAR NO :
HAKİM :
KATİP :
DAVACI :
VEKİLİ :
DAVA : Zayi Belgesi Verilmesi
DAVA TARİHİ : 27/08/2024
KARAR TARİHİ : 24/04/2026
KARAR YAZIM TARİHİ :
Mahkememizde görülmekte olan Zayi Belgesi Verilmesi davasının yapılan açık yargılaması sonunda,
GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:
Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; Müvekkilinin .....vergi numarası ile gelir vergisi mükellefi iken ticari kayıtlarının vs tutulması konusunda .....ile anlaştığını, ilgilinin .....tarihinde işi bırakması ve işyerini faal halde mali müşavir .....devri üzerine, bu defa mali müşavir .....ile .....tarihinde sözleşme imzalandığını, daha sonra .....tarihinde terk nedeni ile vergi kaydının sonlandırıldığını, iş bu anlaşma uyarınca mali müşavir tarafından kullanılan .....muhasebe programı ile müvekkilinin e-defter ve beratlarının tutulduğunu, kayıtlarının harddiskte depolandığını ve yasal süresinde ilgili kayıtların vergi dairesine de sunulduğunu, mali müşaviri tarafından .....tarihinde ana bilgisayarın açılmaması üzerine teknik servisten yardım istendiğini, aynı zamanda hard disk verilerine ulaşılamadığı hususunun edefter@gelirler.gov.tr'ye bildirildiğini, alınan cevapta kanuni merkezin bulunduğu yetkili Asliye Ticaret Mahkemesine başvurularak zayi belgesi alınması, bu belgenin verilmesi halinde gerekçeli karar ve kesinleşme şerhi ile birlikte inreaktif vergi dairesi sistemi üzerinden berat silme talebi oluşturulması gerektiği bilgisi verildiğini, verilerin kurtarılması amacıyla yapılan başvuru sonunda Bilgisayar Mühendisi .....tarafından düzenlenen .....tarihli SSD Disk Analiz Raporunda SSD NAND çip sorunu nedeni ile veri kurtarma işleminin yapılamadığının belirtildiğini, müvekkilinin 2023 yılı Şubat, Mart, Nisan ve Mayıs aylarına ait e-defter, yevmiye, kebir beratları ve dosyalarına ulaşılamadığını, ikincil kopyaların elde edilemediğini, müvekkilinin Elektronik Defter Genel Tebliği'nin 4.4.1.e maddesi uyarınca söz konusu belgeleri .....tarihinden itibaren asgari 10 yıl süre ile muhafaza etmesi zorunluluğunun olduğunu, müvekkili tarafından yapılan mali müşavirlik sözleşmesi ile söz konusu belgelerin e-defter uyumlu yazılım programı kullanılarak hard diskte depolanmasının sağlandığı dikkate alındığında basiretli davrandığının açık olduğunu belirterek müvekkiline zayi belgesi verilmesine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.
GEREKÇE;
Dava, Türk Ticaret Kanunu'nun 82/7. maddesi gereğince zayi belgesi verilmesi talebine ilişkindir.
TTK'nın 82/7. maddesinde; "Bir tacirin saklamakla yükümlü olduğu defterler ve belgeler; yangın, su baskını veya yer sarsıntısı gibi bir afet veya hırsızlık sebebiyle ve kanuni saklama süresi içinde zıyaa uğrarsa tacir zıyaı öğrendiği tarihten itibaren otuz gün (01/07/2022 Tarihli 7417 sayılı Kanun ile değişik) içinde ticari işletmesinin bulunduğu yer yetkili mahkemesinden kendisine bir belge verilmesini isteyebilir. Bu dava hasımsız açılır. Mahkeme gerekli gördüğü delillerin toplanmasını da emredebilir." hükmü düzenlenmiştir.
Yukarıdaki düzenleme uyarınca tacirin saklamakla yükümlü olduğu defterler ve belgeler için zayi belgesi verilebilmesi, defter ve belgelerinin korunması amacıyla gereken dikkat ve ihtimamı göstermiş bulunmasına, ayrıca zıyanın, tacirin iradesi dışında bir durum nedeniyle meydana gelmiş olmasına bağlıdır.
TTK'nın 64/3. maddesinin son cümlesi "Fiziki ortamda veya elektronik ortamda tutulan ticari defterlerin nasıl tutulacağı, defterlere kayıt zamanı, onay yenileme ile açılış ve kapanış onaylarının şekli ve esasları Gümrük ve Ticaret Bakanlığı ile Maliye Bakanlığınca müştereken çıkarılan tebliğle belirlenir." şeklindedir.
19 Ekim 2019 tarih ve 30923 sayılı resmi gazetede yayınlanan Elektronik Genel Defter Tebliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğin 4.4.1-e maddesi ile, elektronik ortamda tutulan defterlerin, vergi güvenliğini sağlamak ve virüs, siber saldırısı vb. diğer teknolojik ataklara karşı tedbir almak amacıyla ikincil kopyalarının gizliliği ve güvenliği sağlanmış şekilde Gelir İdaresi Başkanlığı sistemlerinde ya da Başkanlıktan izin alabilen güvenli saklamacı kuruluşlar bünyesinde de saklanması zorunluluğu getirilmiştir.
Tebliğin 7.1. maddesinde "e-Defter tutanlar, Vergi Usul Kanununda belirtilen “Mücbir Sebep” halleri nedeniyle e-Defter veya beratlarına ait kayıtlarının bozulması, silinmesi, zarar görmesi veya işlem görememesi ve e-Defter ve berat dosyalarının muhafaza edildiği e-Defter saklama hizmeti veren özel entegratör kuruluşlardan veya Başkanlıktan ikincil örneklerinin temin edilemediği hallerde, söz konusu durumların öğrenilmesinden itibaren tevsik edici bilgi ve belgeleri ile birlikte 30 gün içinde ticari işletmesinin bulunduğu yetkili mahkemesine başvurarak kendisine bir zayi belgesi verilmesini istemelidir." düzenlemesi yapılmıştır.
Tebliğ hükmü ile e-defter veya beratların ne şekilde zayi olduğunun kabul edileceği açıklanmıştır. Buna göre e-defter veya beratlara ait kayıtların bozulması, silinmesi, zarar görmesi veya işlem görememesi zayi olduğunun kabulü için yeterli olmayacak, aynı zamanda söz konusu e-defter ve berat dosyalarının muhafaza edildiği e-defter saklama hizmeti veren özel entegratör kuruluşlardan veya Başkanlıktan ikincil örnekler de temin edilememiş olacaktır.
Somut olayda Mahkememizce davacı tarafa, Gelir İdaresi Başkanlığı'na başvuru yapıp, zayi olduğunu bildirdiği e defterlerinin bilgi işlem sisteminde yüklü olan ikincil kopyalarının yüklenmesi için talepte bulunması için süre verilmiş, davacı tarafça başvuru yapılmış ve Gelir İdaresi Başkanlığı Diyarbakır Defterdarlığı Gelir Kanunları Grup Müdürlüğü'nden Mahkememize gönderilen .....tarihli yazı cevabı ile davacının .....Şubat, Mart, Nisan ve Mayıs aylarına ilişkin berat dosyalarının yüklendiği anlaşılmış, böylelikle davacının işbu davadaki hukuki yararı kalmamıştır. Hukuki yarar, yargılamanın her aşamasında devam etmesi gereken dava şartlarından olup, Hakim tarafından resen gözetilmelidir. Nitekim Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 21 Hukuk Dairesi'nin 2025/410 Esas 2025/844 Karar sayılı emsal ilamı da bu yöndedir.
İzah edilen nedenlerle davanın hukuki yarara ilişkin dava şartı yokluğu nedeni ile reddine karar vermek gerekmiştir.
HÜKÜM: Gerekçesi gerekçeli kararda açıklanacağı üzere;
1-Davanın hukuki yarara ilişkin dava şartı yokluğu nedeni ile usulden reddine,
2-Alınması gerekli 732,00 TL harçtan davacı tarafça peşin yatırılan 427,60 TL'nin mahsubu ile eksik 304,40 TL harcın davalıdan alınarak Hazine'ye gelir kaydına,
3-Davacı tarafça yapılan yargılama giderlerinin davacı üzerinde bırakılmasına,
4-Gider avansından artan kısmın hüküm kesinleşince Yazı İşleri Müdürü tarafından davacıya iadesine,
Dair, davacı vekilinin yokluğunda gerekçeli kararın tebliğ tarihinden itibaren iki haftalık süre içerisinde HMK'nın 345. maddesi uyarınca, mahkememize veya başka bir yer mahkemesine dilekçe ile başvurmak (HMK'nın 343. maddesi) ve istinaf harcı ile gerekli giderlerin tamamen ödemek (HMK'nın 344. maddesi) suretiyle, Diyarbakır Bölge Adliye Mahkemesi nezdinde istinaf yolu açık olmak üzere karar verildi.
Katip Hakim