TÜRK MİLLETİ ADINA
T.C.
DİYARBAKIR
ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
GEREKÇELİ KARAR
ESAS NO :
KARAR NO :
HAKİM :
KATİP :
DAVACI :
VEKİLLERİ :
DAVALI :
VEKİLİ :
DAVALILAR :
DAVA : Tazminat (Rücuen Tazminat)
DAVA TARİHİ : 14/12/2022
KARAR TARİHİ : 11/12/2024
GEREKÇELİ KARARIN
YAZILDIĞI TARİH :
Mahkememizde görülmekte olan Tazminat (Rücuen Tazminat) davasının yapılan açık yargılaması sonunda,
GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:
Mahkememizin ... esas sayılı dosyasına kayden açılan davada, davacı vekili, müvekkili ile davalı alt işverenler arasında imzalanan hizmet alım sözleşmesi kapsamında çalışan dava dışı işçi ...'ın çalışmış olduğu işyerinin tasfiye edilmesinden dolayı yüklenici firmaya iadesinin yapıldığını ve yüklenici firma tarafından da iş akdinin sona erdirildiğini, müvekkili tarafından iş akdi sona eren davacıya ... tarihinde 13.720,03 TL kıdem tazminatı ve 104,93 TL damga vergisi ile ... tarihinde 4.283,21 TL TİS farkından kaynaklı kıdem tazminatı ile 32,76 TL damga vergisi ödendiğini, yapılan ödemelerden, davalıların işçiyi çalıştırdıkları dönemle sınırlı olmak üzere dönemlerine isabet eden miktardan sorumlu olduğunu ileri sürerek yapılan ödemelerden her bir davalının dönemine isabet eden miktarın rücuen tahsilini istemiştir.
Davalılar ... Özel Güv. Dan. Eğt. Alarm Cihazları Ltd. Şti. ve ... Güvenlik Sistemleri Özel Güvenlik Tic. Ltd. Şti., usulüne uygun tebligata rağmen davaya cevap vermemiş, duruşmalara katılmamıştır.
Davalı ... Koruma ve Güvenlik Hizmetleri Ltd. Şti. vekili, dava dışı işçinin ödemeye esas tüm çalışmasının farklı alt işverenler nezdinde geçtiğini, müvekkil şirkette ... tarihleri arasında çalıştığını, iş yerinin asıl işveren tarafından tasfiye edilmesi/devir sebebiyle sonlandığını, dava dışı işçinin farklı işverenler nezdindeki tüm çalışması davacı kamu kurumunda geçmiş olup, feshe konu tasfiyenin sorumluluğunun da asıl işveren kamu kurumu olan davacıda olduğunu, 6552 sayılı yasa ile 4857 sayılı yasada yapılan değişiklikler sonrası kıdem, ihbar tazminatı ile ücret, izin, fazla mesai ve genel tatil alacakları yönünden yüklenici şirketin hiçbir sorumluluğu kalmadığını, tüm tazminat ve ücret alacaklarından ilgili kamu kurum ve kuruluşunun tek başına sorumlu olduğunu, sorumluluğun tamamının alt işverene yükletilmesinin hatalı olduğunu, davacının hem 6552 sayılı yasayla getirilen değişiklik başta olmak üzere tüm yasal düzenlemeler sebebiyle hem de müvekkili ile imzalamış oldukları sözleşme ve eki ihale dokümanları gereğince kıdem tazminatı için rücu hakkı bulunmadığını beyan ederek davanın reddi gerektiğini savunmuştur.
Mahkememize hitaben açılan elde ki davanın mahkememizin ... esasını aldığı ve mahkememizce ... tarih ve ... K. sayılı ilamı ile Ankara Asliye Ticaret Mahkemelerine yetkisizlik kararı verildiği ve kararın istinaf edilmeksizin kesinleştiği, sonrasında dosyanın Ankara ... Asliye Ticaret Mahkemesinin ... esasını aldığı, bu mahkemece dosyanın davalılar ... Koruma ve Güvenlik Hizmetleri Ltd. Şti. ve ... Özel Güvenlik ... Ltd. Şti. ile .... Güvenlik Sistemleri Özel Güvenlik Tic. Ltd. Şti. yönünden tefrik edildiği ve dosyanın tefrik kararı verilen davalılar yönünden Ankara Asliye Ticaret Mahkemesinin ... esasını aldığı, mahkemece, ... tarih ve ... E.-... K.sayılı ilamı ile mahkememize karşı yetkisizlik kararı verildiği ve bu kararında istinaf edilmeksizin kesinleştiği, dosyanın yargı yerinin belirlenmesi amacıyla gönderildiği Yargıtay ... Hukuk Dairesinin ... tarih ve ... E.-... K.sayılı ilamı ile mahkememizin yargı yeri olarak belirlenmesine karar verildiği anlaşılmaktadır.
Taraflarca dosyaya sunulan deliller incelenmiş, dava dışı işçi ...'ın hizmet döküm cetveli celp edilerek dosya arasına kazandırılmış, davaya konu uyuşmazlığın çözümü bakımından kök ve ek bilirkişi raporu alınmıştır.
Dava, davacı üst işveren ile davalı alt işverenler arasında imzalanan hizmet alım sözleşmelerinden kaynaklanan rücuen tazminat istemine ilişkindir.
Dava dışı işçi ...'ın ... tarihlerinde davacı üst işveren ile alt işverenler arasında imzalanan hizmet alım sözleşmesi kapsamında çalışmakta iken iş aktinin sona ermesi sonucu davacı üst işveren tarafından dava dışı işçiye ... tarihinde 13.720,03 TL kıdem tazminatı ve bu ödemeden doğan 104,93 TL damga vergisi ile ... tarihinde toplu iş sözleşmesinden kaynaklanan kıdem tazminatına ilişkin olarak 4.283,21 TL TİS farkı ve bu ödemeden doğan 32,76 TL damga vergisi ödendiği dosya içerinde yer alan hizmet alım sözleşmeleri, SGK hizmet döküm cetveli ve ödeme belgelerinden anlaşılmaktadır.
Taraflar arasındaki uyuşmazlık, davacı üst işverenin dava dışı işçiye ödenen kıdem tazminatı ve toplu iş sözleşmesinden kaynaklı kıdem tazminatı TİS farkı ile damga vergisi olarak ödenen bedelleri davalı alt işverenlerin davalı işçiyi çalıştırdığı döneme isabet eden miktarların rücuen tahsilini talep edip edemeyeceği, edebilecekse miktarı ile faizin türü ve başlangıç tarihine ilişkindir.
Dava, hizmet sözleşmesinden kaynaklanan rücu istemine ilişkin olup uyuşmazlık bu davalarda uygulanan ve Yargıtay (Kapatılan) ... Hukuk Dairesi ve Yargıtay... Hukuk Dairesince benimsenen genel ilkelere göre çözümlenmelidir. Buna göre;
Hizmet alım sözleşmeleri; ihale şartları ile belirlenen işin sözleşmede kararlaştırılan bedel ile yapılmasının üstlenildiği sözleşmelerdir. Bu sözleşme türünde yüklenicinin edimi, hizmetin kendi işçisi ile yerine getirilmesi, işverenin edimi ise sözleşme bedelinin ödenmesidir. Sözleşme kapsamında yapılması gereken iş yüklenici işçisi tarafından yerine getirilecektir.
Hizmet alımı tip sözleşmelerinde işverenin, yüklenici tarafından çalıştırılan işçinin ücretinin ödenmesi, sosyal haklarının takibi gibi denetim dışında işçiye karşı bir sorumluluğu yoktur. İşveren ile yüklenicinin İş Kanunu’na göre işçiye karşı müteselsilen sorumlu olmasına rağmen rücu ilişkisinde taraflar arasında imzalanan sözleşmenin uygulanması sözleşme hukukunun en temel ilkelerindendir.
Taraflar arasındaki sözleşmede aksi düzenlenmemiş ise işçilik alacakları işveren tarafından ödenen işçinin; yüklenici işçisi olması, sözleşme ücretine işçinin ücret ve sosyal haklarının dahil olması nedeniyle davacı işverenin işçiyi çalıştıran yüklenicilerden ödediği bedeli ve ferilerinin tamamını talep etme hakkı bulunduğunun kabulü gerekir.
Hizmet alım ihaleleri aynı yüklenici tarafından alındığı gibi, değişik yükleniciler tarafından da alınabilmektedir. Bu halde işyeri devri suretiyle işçiler yeni yükleniciye devredildiği için hizmet akitleri kesintiye uğramadan devam etmekte ve işçilik alacakları da bu doğrultuda hesaplanmaktadır.
İşçiye ödenen kıdem tazminatı iş sözleşmesinin feshedildiği tarihteki giydirilmiş ücret üzerinden hesaplanmakta olup bu kıdem tazminatının tamamından işçiyi çalıştırdıkları dönemle orantılı olarak yükleniciler işverene karşı sorumludurlar.
Yıllık izinler ise kullanılmadığı taktirde iş sözleşmesinin feshi ile ücrete dönüşmektedir. Sözleşmeyi feshedenin son yüklenici olduğu ve yıllık izinlerin de bu fesih ile ücrete dönüştüğü gözönüne alındığında yıllık izin ücretinden son yüklenici sorumlu olacaktır.
Aynı şekilde ihbar tazminatından da son işveren sorumludur.
Bunların dışında hafta tatil ücreti, ücret alacağı, fazla mesai ücreti gibi işçiye ödenen tazminatlardan yükleniciler işverene karşı işçiyi çalıştırdıkları dönemle sınırlı olarak sorumlu olacaklardır (Yargıtay ... Hukuk Dairesi'nin ... tarihli ve ... E., ... K. sayılı kararı ile Yargıtay .. Hukuk Dairesinin ... tarihli ve ... E., ... K. sayılı kararları da bu yöndedir).
Yargıtay ... HD'nin ... tarihli ve ... E., ... K. Sayılı uyuşmazlığın giderilmesine ilişkin güncel kararında da; "Dairemizin istikrar kazanan uygulamalarında da belirtildiği gibi, hizmet alımına ilişkin sözleşmelerde, hizmetin yüklenicinin (alt işveren) işçileri tarafından yerine getirilmesi kabul edildiğinden, asıl işverenin yüklenicinin (alt işveren) işçileri ile herhangi bir organik bağı bulunmamaktadır. Hizmet alımına ilişkin tip sözleşmelerde, işçilik ücretleri arasında işçilere ait özlük haklarının tümü belirlenmekte ve bu şartlarla sözleşme imzalanmaktadır. İş Kanunu'nda, işçiyi korumak amacıyla düzenlenmiş olan asıl işveren ve alt işverenin (yüklenici) müteselsil sorumluluğuna ilişkin düzenlemenin taraflar arasındaki hizmet sözleşmelerinde iç ilişki bakımından uygulanması mümkün değildir. Hizmet alım sözleşmelerinde, işçilerin özlük hakları ile ilgili olarak yüklenici (alt işveren) lehine herhangi bir hüküm bulunmaması durumunda, yüklenicinin (alt işveren) işçisi ile organik bir bağı olmayan asıl işveren, işçilerin özlük haklarından sorumlu tutulmamalıdır. Yukarıdaki gerekçelerle; hizmet alım sözleşmesinde herhangi bir hüküm bulunmaması hâlinde, asıl işverenin yüklenicinin (alt işveren) işçilerine ödediği işçilik alacaklarının tamamından yüklenicinin (alt işveren) sorumluluğun mevcut olduğuna" karar verilmiştir. (Diyarbakır Bölge Adliye Mahkemesi ... Hukuk Dairesinin ... tarihli ve ... E.-... K.).
Dosya içerisinde yer alan Tip sözleşmelerin "Sözleşme bedeline dahil olan giderler" başlıklı 7. maddesinde "... Sözleşmenin akdinden ve taahhüt olunan işin yürütülmesinden doğacak, ulaşım, sigorta, vergi, resim, harç, işçinin diğer sosyal hakları (Kıdem tazminatı hariç) ile verilecek olan işçinin yol ücreti tüm işçilere ... Ödenecektir..." şeklindeki düzenleme ve sözleşmenin eki olan Teknik Şartnamenin 8.3 maddesinde “Yüklenici, çalıştırdığı elemanların her türlü özlük haklarını karşılamak (Kıdem tazminatı Hariç olmak üzere) ve ödemek zorundadır. İş, sosyal güvenlik ve diğer ilgili mevzuat uyarınca yüklenici istihdam edilen hizmet personelinin işvereni olarak kabul edilecek ve mevzuattan doğan bütün borç ve yükümlülükler ile istihdam edilen personelin özlük, yıllık ücretli izinine ilişkin hakları ile ilgili Kanun ve bunlara ilişkin tüzük ve yönetmelik ve tebliğlerle belirlenmiş tüm yükümlülükler yerine getirilecektir. Bu konularda idarenin hiçbir sorumluluğu yoktur..." şeklindeki düzenleme ile kıdem tazmınatı dışında hizmet personelinin tüm sorumluluğunun alt işveren yüklenicide olacağı kararlaştırılmıştır. Taraflar arasında imzalanan sözleşmenin eki sayılan Hizmet İşleri Genel Şartnamesininin 38/6. maddesine göre, yüklenicinin iş verdiği alt yüklenicilerin gündelikçi, haftalıkçı veya aylıkçı olarak işyerinde çalıştırdığı işçi, personel ve teknik elemanların tamamı da yüklenicinin elemanları hükmünde olup bunların ücretlerinin ödenmesinden doğrudan doğruya yüklenicinin sorumlu olacağının kararlaştırıldığı, sözleşmede işçi hak ve alacakları nedeniyle açıkça yüklenicinin (alt işveren davalıların) sorumlu olacağı belirtilmiştir. Bu durumda Hizmet İşleri Genel Şartnamesinde yer alan düzenleme ile hizmet alımına ilişkin tip sözlemede ve teknik şartnamede yer alan düzenlemeler birbiri ile çelişmektedir. Hizmet Alımına İlişkin Sözleşme'nin 8.2 maddesine göre ihale dökümanları arasında çelişki veya farklılık olması halinde Hizmet İşleri Genel Şartnamesi hükümlerinin birinci sırada uygulanması gerektiğinden 16/032016 ve sonrası döneme ilişkin ödenen kıdem tazminatından işçiyi çalıştıran alt işverenlerin kendi dönemlerine isabet eden miktarla sınırlı olmak üzere sorumlu olduğunun kabulü gerekir. Nitekim benzer uyuşmazlıkta verilen Yargıtay ... Hukuk Dairesinin ... tarihli ve ... E.-... K. sayılı ilamında da aynı hususlar vurgulanmıştır.
Yukarıda yer verilen ilkeler uyarınca somut olay incelendiğinde;
Elde ki davada, davalılar davacı üst işveren tarafından kıdem tazminatı ve TİS farkından kaynaklı kıdem tazminatı ile damga vergisi olarak ödenen bedellerden kendi dönemlerine isabet eden mitarlardan sorumlu olup, mahkememizce davalıların dava dışı işçiyi çalıştırdıkları döneme isabet miktarların tespiti yönünden alınan ek bilirkişi raporunda, davacı üst işveren tarafından ödenen kıdem tazminatı ve TİS farkından kaynaklı kıdem tazminatı ile damga vergilerinden davalıların işçiyi çalıştırdığı döneme isabet eden miktarlar tek tek belirlenmiş olup, bilirkişi ek raporu ile hesaplanan miktarlar üzerinden davalıların sorumluğuna hükmedilerek davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.
(Mahkememizin ... esasına kayden açılan davada tüm davalılar yönünden verilen yetkisizlik kararı üzerine dosyanın gönderildiği Ankara ... Asliye Ticaret Mahkemesinin ... esas sayılı dosyasında davalılar ... Koruma ve Güvenlik Hizmetleri Ltd. Şti. ve ... Özel Güvenlik ... Ltd. Şti. ile .... Güvenlik Sistemleri Özel Güvenlik Tic. Ltd. Şti. yönünden dosyanın tefrik edilerek diğer davalılar ... Koruma ve Özel Güvenlik Hizmetleri Tic. Ltd. Şti. ile ... Koruma ve Özel Güvenlik Hizmetleri Ticaret A.Ş. yönünden yargılamaya devam edilmesine karar verildiği, tefrik kararı verilen davalılar yönünden Ankara Asliye Ticaret Mahkemesinin ... tarih ve ... E.-... K.sayılı ilamı ile mahkememize karşı yetkisizlik kararı verildiği ve bu kararında istinaf edilmeksizin kesinleşmesi üzerine dosyanın yargı yerinin belirlenmesi amacıyla gönderildiği Yargıtay ... Hukuk Dairesinin ... tarih ve ... E.-... K.sayılı ilamı ile mahkememizin yargı yeri olarak belirlenmesine karar verildikten sonra dosyanın mevcuttaki esasını aldığı, bu haliyde mevcuttaki esasta ... Koruma ve Güvenlik Hizmetleri Ltd. Şti. ve ... Özel Güvenlik ... Ltd. Şti. ile .... Güvenlik Sistemleri Özel Güvenlik Tic. Ltd. Şti.'nin davalı olduğu anlaşılmakla birlikte, Ankara Asliye Ticaret Mahkemesinin ... esas sayılı dosyasında haklarında yargılamaya devam edilmesine karar verilen ve elde ki esasta davalı olarak yer almayan ... Koruma ve Özel Güvenlik Hizmetleri Tic. Ltd. Şti. hakkında kısa kararın 1/b bendinde, ... Koruma ve Özel Güvenlik Hizmetleri Ticaret A.Ş. hakkında da kısa kararın 1/c bendinde sehven hüküm kurulmuştur. Yapılan bu hata maddi hataya dayalı olmakla birlikte, kısa karar ile gerekçeli karar arasında çelişkiye mahal vermemek adına, kısa kararda hüküm altına alınan 1 nolu bende gerekçeli kararın hüküm fıkrasında 1 nolu bent olarak aynen yer verilmiş, ancak alınması gereken harç ve yargılama giderleri yönünden bu davalılar hakkında değerlendirme yapılmamıştır.)
Faizin türü ve faiz başlangıç tarihine ilişkin olarak;
Taraflar tacir olduğundan davacının avans faizi isteyebileceği kabul edilmiştir.
Her ne kadar davacı tarafından ödeme tarihinden itibaren faiz talebinde bulunulmuş ise de; 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 117. maddesi gereğince muaccel bir borcun borçlusu, alacaklının ihtarı ile mütemerrit olur. Somut olayda, davacı tarafından davalının dava tarihinden önce temerrüde düşürüldüğü ispatlanamadığından hükmedilen alacak miktarlarına dava dilekçesinde talep edilen kısım yönünden dava tarihinden, ıslahla arttırılan kısım yönünden ıslah tarihinden itibaren faiz işletilmesine karar verilerek aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.
HÜKÜM-Gerekçesi yukarıda açıklandığı üzere:
1-)Davanın KISMEN KABULÜNE,
a-)703,58 TL'nın dava tarihinden itibaren işleyecek avans faizi ile birlikte davalılardan ... Özel Güvenlik Danışmanlık Eğitim Alarm Cihazları ve Sistemleri Tic. Ltd. Şti. ile .... Güvenlik Sistemleri Özel Güvenlik Ltd. Şti.'den müştereken ve müteselsilen tahsili ile davacıya verilmesine,
b-)6.918,23 TL'nın dava tarihinden itibaren işleyecek avans faizi ile birlikte davalılardan ... Koruma ve Özel Güvenlik Hizmetleri Tic. Ltd. Şti.'den dava tarihinden itibaren işleyecek avans faizi ile birlikte tahsili ile davacıya verilmesine, fazlaya ilişkin istemin REDDİNE,
c-)570,75 TL'nın dava tarihinden itibaren işleyecek avans faizi ile birlikte davalılardan ... Koruma ve Özel Güvenlik Hizmetleri Ticaret A.Ş.'den tahsili ile davacıya verilmesine,
d-)8.709,17 TL'nın dava tarihinden itibaren işleyecek avans faizi ile birlikte davalılardan ... Koruma ve Güvenlik Hizmetleri Ltd. Şti.'den tahsili ile davacıya verilmesine, fazlaya ilişkin istemin reddine,
Harçlar Kanunu gereğince alınması gereken 642,84 TL harçtan, başlangıçta yatırılan 289,02 TL peşin harcın mahsubu sonucu bakiye kalan 353,82 TL harcın;
26,45 TL'lik kısmının davalılardan ... Özel Güvenlik Danışmanlık Eğitim Alarm Cihazları ve Sistemleri Tic. Ltd. Şti ile .... Güvenlik Sistemleri Özel Güvenlik Ltd. Şti.'den müştereken ve müteselsilen,
327,37 TL'lik kısmının davalılardan ... Koruma ve Güvenlik Hizmetleri Ltd. Şti.'den,
tahsili ile Hazineye irad kaydına,
3-Davacı tarafından başlangıçta yatırılan 80,70 TL başvuru harcı ile 289,02 TL peşin harcın toplamı olan 369,72 TL'nın;
26,45 TL'lik kısmının davalılardan ... Özel Güvenlik Danışmanlık Eğitim Alarm Cihazları ve Sistemleri Tic. Ltd. Şti ile .... Güvenlik Sistemleri Özel Güvenlik Ltd. Şti.'den müştereken ve müteselsilen,
342,08 TL'lik kısmının davalılardan ... Koruma ve Güvenlik Hizmetleri Ltd. Şti.'den,
tahsili ile davacıya verilmesine,
4-Davacı tarafından 1.590,00 TL tebligat ve posta masrafı ile 2.900,00 TL bilirkişi ücreti olarak sarf edilen toplamda 4.490,00 TL yargılama giderinin;
335,67 TL'lik kısmının davalılardan ... Özel Güvenlik Danışmanlık Eğitim Alarm Cihazları ve Sistemleri Tic. Ltd. Şti ile .... Güvenlik Sistemleri Özel Güvenlik Ltd. Şti.'den müştereken ve müteselsilen,
4.154,33 TL'lik kısmının davalılardan ... Koruma ve Güvenlik Hizmetleri Ltd. Şti.'den,
tahsili ile davacıya verilmesine,
5-Davacı kendisini vekil ile temsil ettirdiğinden karar tarihinde yürürlükte bulunan A.A.Ü.T gereğince hesaplanan;
703,58 TL vekalet ücretinin davalılardan ... Özel Güvenlik Danışmanlık Eğitim Alarm Cihazları ve Sistemleri Tic. Ltd. Şti ile .... Güvenlik Sistemleri Özel Güvenlik Ltd. Şti.'den müştereken ve müteselsilen,
8.709,17 TL vekalet ücretinin davalılardan ... Koruma ve Güvenlik Hizmetleri Ltd. Şti.'den,
tahsili ile davacıya verilmesine,
6-Arabuluculuk aşaması görüşme sonucunda anlaşamama ile sonuçlandığından, 6325 Sayılı HUAK'nun 18/A-13 maddesi ve Arabuluculuk Kanunu Yönetmeliği tarife hükümleri gereğince Adalet Bakanlığı bütçesinden ödenen 3.280,00 TL arabuluculuk ücretinin;
804,30 TL'lik kısmının davalılardan ... Özel Güvenlik Danışmanlık Eğitim Alarm Cihazları ve Sistemleri Tic. Ltd. Şti ile .... Güvenlik Sistemleri Özel Güvenlik Ltd. Şti.'den müştereken ve müteselsilen,
2.475,70 TL'lik kısmının davalı ... Koruma ve Güvenlik Hizmetleri Ltd. Şti.'den,
tahsili ile davacıya verilmesine,
7-Davacı tarafından yatırılan gider avansından kullanılmayan kısmın karar kesinleştiğinde davacı yana iadesine,
Dair, davacı vekili ile davalılar ... Ltd. Şti. ile ... A.Ş. yüzüne karşı, davanın değeri itibariyle kesin olmak üzere verilen karar açıkça okunup usulen anlatıldı.
Katip Hakim