TÜRK MİLLETİ ADINA
T.C.
DİYARBAKIR
ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
GEREKÇELİ KARAR
ESAS NO :
KARAR NO :
HAKİM :
KATİP :
TALEP EDEN :
VEKİLİ :
TALEP : Zayi Belgesi Verilmesi
TALEP TARİHİ : 03/07/2023
KARAR TARİHİ : 07/01/2025
GEREKÇELİ KARARIN
YAZILDIĞI TARİH :
Mahkememizde görülmekte olan Zayi Belgesi Verilmesi davasının yapılan açık yargılaması sonunda,
GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:
Talep eden vekili dava dilekçesinde özetle; ... günü Kahramanmaraş merkezli olarak meydana gelen depremler nedeniyle Müvekkili Şirketin ağır hasarlı hale gelen Diyarbakır ... İş Merkezi'ndeki idari ofis olarak kullandığı taşınmazın yıkıldığı. Bahse konu taşınmazın yıkım kararı ve yıkım sürecinin medyaya da yansıdığı belirtilmiştir. Müvekkili Şirketin bahse konu, iş yerinde bulunduğu belirtilen aşağıda belirtilen kanuni defter ve belgelerin deprem enkazında zayi olduğu. İşbu nedenle Türk Ticaret Kanunu'nun 82. Maddesi'nin 7. Fıkrası ile 7440 sayılı Bazı Alacakların Yeniden Yapılandırılması ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun’un 10 uncu maddesinin 22. Fıkrası uyarınca ilgili makamlar tarafından talep edilmesi halinde Müvekkili Şirket tarafından sunulabilmesi için Müvekkili Şirketin kanuni defter ve belgelerinin zayi olduğuna ilişkin olarak Sayın Mahkemeden zayi belgesi talep ve dava etmiştir.
GEREKÇE;
Talep, 6102 sayılı TTK.'nun 82/7. kaddesi uyarınca zayi belgesi verilmesi istemine ilişkindir.
6102 sayılı TTK m. 82/7 hükmüne göre, bir tacirin saklamakla yükümlü olduğu defterler ve belgeler; yangın, su baskını veya yer sarsıntısı gibi bir afet veya hırsızlık sebebiyle ve kanuni saklama süresi içinde zıyaa uğrarsa tacir zıyaı öğrendiği tarihten itibaren onbeş gün içinde ticari işletmesinin bulunduğu yer yetkili mahkemesinden kendisine bir belge verilmesini isteyebilir. Bu dava hasımsız açılır.
Söz konusu hükümde "yangın, su baskını, veya yer sarsıntısı gibi bir afet sebebiyle" defter ve belgelerin ziyaa uğramasından söz edildiği dikkate alınarak, sınırlayıcı bir düzenleme yapılmadığı kabul edilmelidir. Bu nedenle hükümdeki "gibi" sözcüğünden de anlaşılacağı üzere, tacirin elinde olmayan benzer olayların da madde kapsamında düşünülmüştür. Bu nedenle tacirin, söz konusu hükümdeki defter ve belgelerin korunması amacıyla gereken dikkat ve ihtimamı göstermiş bulunması, diğer taraftan da ziyaa uğramanın onun iradesi dışında, elinde olmayan bir nedenle meydana gelmiş olması zorunludur (Yargıtay HGK'nın 25/09/1985, E. 1984/11-12, K. 1985/728 tarih ve sayılı kararı). Bundan ayrı olarak, ticari defter ve belgelerin kaybedilmiş olduğu iddiasının, samimi ve inandırıcı bulunması da lâzımdır. (Arkan, Sabih: Ticarî İşletme Hukuku, 24. Basıdan Tıpkı Basım, Ankara 2018, s. 382)
Eldeki talepte, ... tarihinde talep eden şirkete ait ticari defter ve belgelerin depremde yıkılan... iş merkezinde kaldığı, binanın depremde yıkıldığının belirtildiği anlaşılmış; mahkememizce ... E., ... K. Sayılı karar ile istemin reddine karar verilmiş, akabinde talep edenin istinaf yoluna başvurusu üzerine Diyarbakır Bölge Adliye Mahkemesinin ... Esas, ... Karar sayılı kararı ile; gelir idaresi başkanlığının ... tarihli müzekkere cevabında, davacıya ait e-defterlerin ve beratların kayıtlarının yedeklendiğinin bildirildiği, anılan kurumdan davacı şirketin e-defter kayıtları ile beratlarının temin edilebileceği gerekçesiyle davanın reddine karar verildiği, bu halde davacının dava dilekçesinde talep ettiği ... yılı öncesi bütün defter ve belgeler hakkında zayi belgesi verilmesi talebi hakkında olumlu olumsuz herhangi bir hüküm kurulmadığı, öte yandan, zayi nedeni ile iptali istenen defterlerin noter bilgileri davacı vekilince bildirilmesine rağmen, defterlerin açılış ve kapanış tasdiklerinin yapılıp yapılmadığı ilgili noterlikten sorulmamış, zayi belgesi istemine konu tüm defter ve belgelerin deprem enkazında kalıp kalmadığına ilişkin olay tarihinde tutulmuş resmi bir tutanak mevcut olup olmadığı araştırılmamış ve davacı tarafa açıklattırılmamış, yine davacı şirketin zayi istemine konu defter ve belgelerin depremde yıkılan binada saklandığı yönündeki beyanı karşısında, davacının evrakların saklanması için gereken tüm özeni gösterip göstermediği, evrakın saklandığı yerde gerekli önlemlerin alınıp alınmadığının, evrakın kurtarılma imkanının bulunup bulunmadığı, özenle saklama yükümlülüğü yerine getirilmesine rağmen ziya hadisesinin gerçekleşip gerçekleşmediği hususlarında gerekli görülmesi halinde mahallinde keşif de yapılarak, zayi belgesi verilmesi koşullarının oluşup oluşmadığı araştırılmadığı gibi davacının saklamakla yükümlü olduğu süre göz önüne alınarak bir değerlendirme yapılmamış olup, re'sen araştırma ilkesine tabi eldeki davada, eksik inceleme ve araştırmaya dayalı olarak yazılı şekilde hüküm kurulması yerinde olmadığı, belirtilen sebeplerle, davacı vekilinin istinaf başvurusunun kabulü ile, belirtildiği şekilde araştırma ve inceleme yapılması sonucuna göre karar verilmek üzere mahkememizin ... Esas ve ... karar sayılı kararının kaldırılmasına karar verildiği anlaşılmıştır.
Mahkememizce ilgili kurumlara müzekkereler yazılmış olduğu, gelir İdaresinden gelen yazı cevabına göre ... vergi kimlik numaralı ... Otomotiv İnşaat Sanayi Ticaret Ltd. Şti' nin ... tarihi itibariyle e-Defter uygulamasına dahil olduğu, ... yıllarına ait e-Defter beratlarını GİB sistemine yüklediği, ... dönemlerine ait e-Defter ve berat dosyalarının ikincil kopyalarını başarılı şekilde GİB saklama sistemine aktardığı tespit edilmiş olduğunun bildirildiği; Diyarbakır ...Noterliğinin ... tarihli gelen yazı cevabına göre ise bilgisayar yevmiye kayıtlarının tetkikinden ... yılında yevmiye,kebir,envanter .. yılında yevmiye,kebir,envanter - ... yılında yevmiye,kebir,envanter - ... yıllarında Envanter defteri tasdik ettirmiş olduğu görüldüğünün bildirildiği, kolluktan gelen yazı cevabına göre de şirketin yıkılan binada faaliyetlerine devam ettiğinin belirtildiği, talep edenin talep konusu yapmış olduğu ...yıllarına ilişkin belgelerinin kaybına iddialarını ispat etmiş olduğu, ... ve sonraki yılından sonraki yıllarda ise e-defter kayıtlarının tutulduğu ve bunun temini için talep edenin başvurusunun bulunmadığı anlaşılmakla talebinin kısmen kabulüne karar vermek gerekmiştir.
HÜKÜM:
1-TALEBİN KISMEN KABULÜ İLE; Talep eden ... İnş. Nak. San. Ve Tic. Ltd. Şti'nin ... yıllarına ilişkin alım, satım ve gider belgeleri ile yevmiye defteri, defteri kebir ile envanter defterinin ve karar defteri, pay defterinin zayi olduklarının TESPİTİNE, fazlaya ilişkin istemin reddine,
2-492 sayılı Harçlar Kanunu gereğince alınması gereken 615,40 TL maktu karar ve ilam harcının davacı tarafından yatırılan 179,90 TL peşin harçtan mahsubu ile 435,50-TL'nin davacıdan alınarak hazineye irat kaydına,
3-Davacı tarafça yapılan yargılama giderlerinin kendi üzerinde bırakılmasına,
4-Yargılama sonucunda ve re’sen yapılacak gider olmadığı takdirde, gerekirse re’sen yapılacak gider de mahsup edilmek suretiyle, 6100 sayılı HMK’nın 333. maddesi gereğince yatırılan avansın kullanılmayan kısmının yatırana iadesine,
Dair talep eden vekilinin yüzüne karşı verilen karara karşı, 6100 Sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanununun İstinafa ilişkin hükümleri doğrultusunda, kararın tebliğ tarihinden itibaren iki (2) haftalık süre içerisinde (HMK'nın 345. maddesi), mahkememize veya başka bir yer mahkemesine dilekçe ile başvurmak (HMK'nın 343. maddesi) ve istinaf harcı ile gerekli giderlerin tamamen ödemek (HMK'nın 344. maddesi) suretiyle, Diyarbakır Bölge Adliye Mahkemesi nezdinde İstinaf yolu açık olmak üzere açıkça okunup usulen anlatıldı.
Katip Hakim