Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2006-4-80 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 06-53/688-195
Karar Tarihi : 20.7.2006
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
II. Başkan : Tuncay SONGÖR 10
Üyeler : Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ, Rıfkı ÜNAL,
Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI, Süreyya ÇAKIN.
B. RAPORTÖRLER: Metin HASSU, Muhammed GÜNDOĞDU, Sinan BOZKUŞ
C. ŞİKÂYET EDEN: Tacettin DEMİR
Kocaköy Mal Müdürlüğü 21450 Kocaköy/Diyarbakır
D. HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA
YAPILANLAR : - Öz Diyarbakır Ltd. Şti. 20
İnönü Cad. No: 3/6 Diyarbakır
- Yeni Diyarbakır Ltd. Şti.
İnönü cad. No:27/A Diyarbakır
- Has Diyarbakır Ltd. Şti.
İnönü Cad. No:28 Diyarbakır
- Özlem Diyarbakır Ltd. Şti.
Elazığ Yolu 1. km Tunç Güneş Petrol arkası/Diyarbakır
- Diyarbakır Sur Ltd. Şti.
Seyrantepe Belediye Garajı No:1 Diyarbakır
30
E. DOSYA KONUSU: Diyarbakır ilinde faaliyet gösteren şehirlerarası otobüs
firmalarının ortak bir fiyat tarifesi belirlemek suretiyle 4054 sayılı “Rekabetin
Korunması Hakkında Kanun”u ihlal ettikleri iddiası.
F. İDDİALARIN ÖZETİ : Kurum kayıtlarına intikal eden başvuruda özetle, şehirlerarası
otobüs bilet fiyatlarının firmaların aralarında anlaşma yapmaları sebebiyle yükseldiği ve
bu fiyatlar üzerinden herhangi bir indirim yapılmadığı ifade edilerek konunun incelenmesi
talep edilmektedir.
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 10.5.2006 tarih ve 2917 sayı ile giren başvuru 40
üzerine hazırlanan 31.5.2006 tarih, 2006–4–80/İİ–06-SY sayılı İlk İnceleme Raporu,
7.6.2006 tarihli Kurul toplantısında görüşülmüş ve Diyarbakır ili merkezli otobüs ile
şehirlerarası yolcu taşıma hizmetleri pazarında rekabetin ihlal edilip edilmediğinin ve
dolayısıyla 4054 sayılı Kanun kapsamında soruşturma açılmasına gerek olup
olmadığının tespiti amacıyla, Kanun’un 40/1. maddesi gereğince önaraştırma açılmasına
06-53/688-195
2
06–41/508-M sayı ile karar verilmiştir. İlgili karar uyarınca düzenlenen 13.7.2006 tarih
2006–4–80/ ÖA–06MH sayılı Önaraştırma Raporu, 17.7.2006 tarih ve REK.0.08.00.00–
110/174 sayılı Başkanlık Önergesi ile 06–53 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek
karara bağlanmıştır.
50
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; Diyarbakır merkezli faaliyet gösteren
otobüs firmalarının aralarındaki rekabeti sınırlar mahiyette bir anlaşma yaptıkları veya bu
yönde bir uyumlu eylemin içerisinde oldukları iddiasını kanıtlamaya yeterli delil
olmaması sebebiyle şikâyet konusu ile ilgili bir soruşturma açılmasına gerek olmadığı
ifade edilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. İlgili Pazar
I.1.1. İlgili Ürün Pazarı
60
İlgili ürün pazarı, haklarında önaraştırma yürütülen tarafların faaliyetleri dikkate alınarak
“otobüs ile şehirlerarası yolcu taşıma hizmetleri pazarı” olarak belirlenmiştir.
I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar
Önaraştırmaya konu şehirlerarası yolcu taşıma şirketlerinin faaliyetlerini Diyarbakır ilinde
gerçekleştirdikleri göz önüne alınarak coğrafi pazar “Diyarbakır ili” olarak tespit edilmiştir.
I.2. Yapılan Tespitler ve Deliller
70
Önaraştırma sürecinde raportörlerce yapılan yerinde incelemelerde elde edinilen bilgi ve
belgelere aşağıda yer verilmiştir:
I.2.1. 27.6.2006 tarihinde Ulaştırma Bölge Müdürlüğü’nde Şube Müdürü ile yapılan
görüşmede aşağıdaki görüşler ifade edilmiştir:
“Rekabet Kurumu’nun Şanlıurfa ile ilgili soruşturma kararından haberimiz vardır.
Ancak Diyarbakır’da otobüs işletmelerinin benzer bir anlaşma içerisinde
bulunduğuna dair Müdürlüğümüze herhangi bir şikâyet gelmediği gibi bu konuda
herhangi bir duyumumuz da olmamıştır. Böyle bir şikâyet ya da bir duyum almış
olsaydık Ulaştırma Bölge Müdürlüğü olarak biz de mutlaka bir inceleme yaparak 80
yönetmeliğimiz gereğince yaptırım uygulardık. Ulaştırma Bakanlığı’nın belirlediği
taban fiyatlar yıkıcı rekabetin önlenmesi amacıyla tespit edilmiş, otobüs
işletmelerinin maliyetlerini başa baş karşılayabilecek ya da maliyetlerin altında bir
düzeydedir. Söz konusu otobüs işletmelerinin bize onaylattıkları ücretler ise bunun
çok fazla üzerinde değildir, makul düzeydedir. Zaten otobüs firmalarının da yüksek
fiyat uygulamaları gerek çevre illerden gelerek Diyarbakır’dan yolcu alan rakip
otobüs firmaları gerekse Onur Air gibi özel hava yollarının çok düşük rakamlarla
yolcu taşımaları nedeniyle mümkün olmamaktadır. Ayrıca belirtilmesi gereken diğer
bir husus otobüs firmalarının bilet fiyatlarının birbirine çok yakın veya aynı olması
aralarında yazılı bir anlaşma olduğuna kanıt teşkil edemez oluşudur. Bunun nedeni 90
06-53/688-195
3
firmaların faaliyet maliyetlerinin birbirine çok yakın olması ve faaliyet gösterdikleri
mekânların çoğu zaman aynı olmasıdır. Bunun yanı sıra uygulanacak fiyat
tarifelerinin Müdürlüğümüzce uygun bulunma ve onay verilme zorunluluğunun
bulunması nedeniyle bu onaylanan fiyatların üzerine çıkmaları yasaktır. Bu
uygulama da otobüs firmalarının uyguladıkları fiyatların birbirine yakın olması
ihtimalini artırmaktadır.”
I.2.2. 27.6.2006 tarihinde Öz Diyarbakır Seyahat Ltd. Şti. Müdürü ile yapılan görüşmede
kendisi,
“Şehirlerarası otobüs bilet fiyatlarını şirketimizin kendi maliyetine, en önemli kalem
olan mazot fiyatlarına göre belirlemekteyiz. Ulaştırma Bakanlığından onaylı fiyat 100
listelerinin üzerine çıkmamız zaten yasaktır. Uygulamada ise gerek faaliyet
gösteren özel hava yolları gerek çevreden gelen diğer otobüs firmaları nedeniyle bu
fiyatların altında fiyat uygulamaktayız. Ancak Ulaştırma Bakanlığının yayınladığı
taban fiyatın altına inmemiz mümkün olmamaktadır. Ayrıca bilindiği gibi, en önemli
maliyet kalemimiz olan mazot fiyatlarında ciddi artışlar olmasına rağmen bir yıldır
uyguladığımız fiyatlarda herhangi bir yükselme olmamıştır. Örneğin yaklaşık bir
yıldır İstanbul için uyguladığımız fiyatlar 40–50 YTL aralığında değişmektedir.
Zaten otobüs firmaları arasındaki rekabetten dolayı daha yüksek fiyat uygulamamız
mümkün olmamaktadır. Terminalde otobüs şirketlerinin fiyatlarının birbirine yakın
olması hepimizin benzer maliyetlere sahip olmamız dolayısıyla normaldir. Ancak 110
size verdiğimiz fatura örneklerinden de anlaşılacağı üzere farklı firmalar kendi
fiyatlarıyla çalışmaktadır. Aramızda herhangi bir anlaşma yoktur. Ayrıca
Diyarbakır’da faaliyet göstermeyen ancak Diyarbakır’da şubesi bulunan diğer illerin
firmalarını herhangi bir şekilde zorlamadık.” şeklinde görüş belirtmiştir.
Haklarında önaraştırma açılan diğer seyahat şirketleri Özlem Diyarbakır Ltd. Şti., Has
Diyarbakır Ltd. Şti., Yeni Diyarbakır Ltd. Şti. ve Diyarbakır Sur Ltd. Şti. Müdürleri de
benzer ifadeler kullanarak bilet fiyatlarını belirlerken serbest davranamadıklarını,
Ulaştırma Bakanlığı’nın belirlediği alt ve üst sınırlar içinde fiyat belirleyebildiklerini, mazot
fiyatlarının çok önemli bir maliyet kalemi olduğunu, buna rağmen fiyatları bir yıldır 120
artıramadıklarını belirtmişlerdir. Havayolu şirketlerinin devreye girmesiyle üstlerinde
daha fazla rekabetçi baskı olduğunu ifade etmişlerdir. Ayrıca Diyarbakır merkezli
olmayan diğer otobüs şirketlerine baskı yaptıkları iddialarının gerçeği yansıtmadığını
söylemişlerdir.
I.2.3. 27.06.2006 tarihinde Diyarbakır merkezli olmayan otobüs firmalarından Siirt Petrol
Ltd. Şti. ve Lider Turizm Ltd. Şti. acentesi; Öz Silvanlar, Öz Elbistan ve Batman Barış
Seyahat şahıs işletmeleri acentesi ile Lüks Batman, Kafkas Kars ve Lider Bingöllü Şahıs
İşletmeleri acenteliğini yapan kişilerle yapılan görüşmede aşağıdaki bilgiler edinilmiştir:
“Biz burada, Siirt, Van gibi çevre illerden gelen ve güzergâhları nedeniyle 130
Diyarbakır’dan geçen firmaların acentesi olarak faaliyet göstermekteyiz.
Fiyatlarımızı belirlerken Ulaştırma Bakanlığından onaylı fiyat listelerini dikkate
almaktayız. Otobüslerin doluluk oranına göre aynı güzergâhlar için farklı
zamanlarda farklı fiyatlar uygulamaktayız. Ulaştırma Bakanlığının yayınladığı taban
fiyatın altına inmemiz mümkün olmamaktadır. Faaliyetler için uygulanan fiyat
06-53/688-195
4
konusunda firmalar arasında herhangi bir anlaşma olmadığı gibi Diyarbakır
merkezli firmalardan bizlere karşı herhangi bir baskı da söz konusu değildir.”
I.2.4 Ulaştırma Bakanlığı’nın yayınladığı Karayolu ile Şehirlerarası Yolcu Taşımacılığı
Alanında Uygulanacak Taban Ücret Tarifesi Hakkında Tebliğ’de, uygulanacak olan 140
taban ücret tarifesi aşağıdaki gibi belirlenmiştir:
YOL MESAFESİ (KM) TARİFE (YTL) YOL MESAFESİ (KM) TARİFE (YTL)
101–125 7,80 801–900 32,24
126–150 8,84 901 -1000 33,80
151–175 9,36 1001–1100 35,36
176–200 10,40 1101–1200 37,44
201–250 11,96 1201–1300 39,00
251–300 13,52 1301–1400 41,08
301–375 16,64 1401–1500 43,16
376–450 18,72 1501–1625 45,24
451–525 21,32 1626–1750 47,84
526–600 23,92 1751–1875 49,92
601–700 26.00 1876–2000 52,52
701–750 28,08 2001 ve üzeri 55,12
751–800 30,68
Buna göre Diyarbakır’dan Ankara’ya taban fiyat 33.80 YTL, İstanbul’a 41.08 YTL, İzmir’e
ise 43.16 YTL'dir. (Diyarbakır-Ankara arası 921 km, Diyarbakır-İstanbul arası 1372 km
ve Diyarbakır-İzmir arası 1424 km.)
I.2.5 Şikâyet edilen otobüs firmalarının Ulaştırma Bakanlığı Diyarbakır Bölge
Müdürlüğü tarafından onaylanmış yolcu taşıma fiyat tarifesi Diyarbakır’dan Ankara, 150
İstanbul, İzmir güzergâhları için aşağıdaki şekildedir:
FİRMA GÜZERGÂH FİYAT (YTL)
ÖZ Diyarbakır İstanbul 75
Yeni Diyarbakır İstanbul 60
Özlem Diyarbakır İstanbul 69
Diyarbakır Sur İstanbul 60
FİRMA GÜZERGÂH FİYAT (YTL)
ÖZ Diyarbakır Ankara 60
Yeni Diyarbakır Ankara 40
Özlem Diyarbakır Ankara 48
Diyarbakır Sur Ankara 50
06-53/688-195
5
FİRMA GÜZERGÂH FİYAT (YTL)
ÖZ Diyarbakır İzmir 75
Yeni Diyarbakır İzmir 60
Özlem Diyarbakır İzmir 65
Diyarbakır Sur İzmir 60
I.2.6 Raportörlerce yapılan yerinde incelemeler sırasında şikâyet edilen beş otobüs
firmasından alınan bilet koçanlarında, Diyarbakır-İstanbul otobüs bilet fiyatlarının 35–50
YTL arasında, Diyarbakır-Ankara otobüs bilet fiyatlarının 30–40 YTL arasında,
Diyarbakır-İzmir otobüs fiyatlarının ise 35–60 YTL arasında olduğu tespit edilmiştir.
J. GEREKÇE ve HUKUKİ DAYANAK
Diyarbakır Şehirlerarası Otobüs Terminali’nde yazıhanesi ve/veya acentesi bulunan 160
seyahat firmalarında raportörlerce yapılan yerinde inceleme esnasında bilet fiyatlarının
belirlenmesine yönelik herhangi bir anlaşmaya ilişkin bir delile ulaşılmamıştır. Ayrıca
Diyarbakır Ulaştırma Bölge Müdürlüğünde Şube Müdürünün ifadesi de, haklarında
inceleme yapılan teşebbüslerin aralarında anlaşma yapmadıkları yönündedir.
I.2.4 sıra sayılı tespitte firmaların uygulayacakları minimum fiyatlara ilişkin tarife, I.2.5
sıra sayılı tespitte ise firmaların Ulaştırma Bölge Müdürlüğü’ne onaylattıkları fiyat
tarifeleri vardır. Bu listede Diyarbakır kalkışlı güzergâhlara ilişkin bilet fiyatları yer
almaktadır. Ayrıca kararın I.2.6 sıra sayılı tespitinde yer verilen muhtelif otobüs bileti
örnekleri ile “Tarife”de yer alan fiyatların uyuşmadığı görülmektedir. Örneğin; Diyarbakır-
Ankara hattında firmaların ekseriyetinin 35 YTL bilet ücreti belirledikleri, onaylatılan 170
tarifede ise bu hat için belirlenen fiyatın 60 YTL olduğu görülmektedir. İstanbul ve İzmir
illeri için de aynı durum söz konusudur. Yani firmalar havayolu firmalarının ve çevre
illerden gelen otobüs firmalarının da devreye girmesi sonucu artan rekabetten dolayı
fiyatlarını düşürmek zorunda kalmışlardır. Ulaştırma Bakanlığı tarafından belirlenen
taban fiyatın dahi altında bilet kestikleri elde edilen bilet koçanlarından anlaşılmaktadır.
Örneğin Diyarbakır-İstanbul arası minimum ücret 41,08 YTL olmasına rağmen kesilen
bilet koçanlarından 40 YTL ye yolcu taşındığı anlaşılmaktadır.
İncelenmesi gereken diğer bir husus da teşebbüsler arasında bir uyumlu eylemin olup
olmadığıdır. 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesinin 2. fıkrasında; “Bir anlaşmanın varlığının
ispatlanamadığı durumlarda piyasadaki fiyat değişmelerinin veya arz ve talep 180
dengesinin ya da teşebbüslerin faaliyet bölgelerinin, rekabetin engellendiği, bozulduğu
veya kısıtlandığı piyasalardakine benzerlik göstermesi, teşebbüslerin uyumlu eylem
içinde olduklarına karine teşkil eder.” hükmü yer almaktadır. Kanun’un anılan
maddesinin 3. fıkrasında ise; “Ekonomik ve rasyonel gerçeklere dayanmak koşuluyla
taraflardan her biri uyumlu eylemde bulunmadığını ispatlayarak sorumluluktan
kurtulabilir.” ifadesi yer almaktadır.
Raportörlerce yapılan yerinde incelemelerde edinilen bilgilere göre, Diyarbakır merkezli
faaliyet gösteren seyahat firmaları aynı güzergâhlarda yolcu taşıyan Siirt, Ağrı, Batman,
Van merkezli teşebbüslerin rekabet baskısı ile karşı karşıyadır. Bu firmaların Diyarbakır
Şehirlerarası Otobüs Terminali’nde yazıhanelerinin bulunduğu ve bu terminalden yolcu 190
06-53/688-195
6
aldıkları görülmektedir. Hâlihazırda 34 teşebbüsün faaliyet gösterdiği bir pazarda uyumlu
eylem yoluyla fiyat rekabetinin ortadan kaldırılabilmesi mümkün görünmemektedir.
Yerinde inceleme sırasında elde edilen bilet fiyatlarından da teşebbüslerin aynı
güzergâhta birbirlerinden farklı fiyatlar uyguladıkları anlaşılmaktadır. Bir uyumlu eylemin
ispatlanmasının en büyük kanıtının fiyat hareketleri olduğu düşünüldüğünde teşebbüsler
arası bir uyumlu eylemin var olduğundan bahsetmenin mümkün olmadığı
anlaşılmaktadır.
K. SONUÇ
200
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre; Diyarbakır ili merkezli otobüs
ile şehirlerarasında yolcu taşımacılığı pazarında faaliyet gösteren teşebbüslerin 4054
sayılı “Rekabetin Korunması Hakkında Kanun”un 4. maddesini ihlal ettikleri iddiasını
destekler nitelikte yeterli kanıt bulunamadığından bu teşebbüsler hakkında soruşturma
açılmasına gerek olmadığına OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy