Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2011-1-54 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 11-43/922-291
Karar Tarihi : 14.07.2011
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY,
Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR, Prof. Dr. Metin TOPRAK
B. RAPORTÖRLER: Harun ULU, Başak ARSLAN 10
C. ŞİKAYET EDEN : Yüksel Seramik Sanayi ve Ticaret A.Ş.
Mutluhan Plaza Altayçeşme Mah. İstiklal Cad. No:122
Kat:134843, Maltepe/İstanbul
D. HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA
YAPILAN : Ege Gaz A.Ş.
Karaköy Ticaret Merkezi Kemeraltı Cad. No:24/5 Karaköy/İstanbul
E. DOSYA KONUSU: Doğalgaz fiyatlarında değişim olmamasına rağmen Ege Gaz
A.Ş.'nin sıvılaştırılmış doğalgaz fiyatlarına %28,5 oranında zam talep ettiği
iddiası.
F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 05.04.2011 tarih ve 2584 sayı ile intikal 20
eden şikayet üzerine hazırlanan 02.06.2011 tarih ve 2011-1-54/İİ-11-264.HU sayılı İlk
İnceleme Raporu, Rekabet Kurulunun 09.06.2011 tarihli toplantısında görüşülmüş ve
4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun çerçevesinde bir soruşturma
açılmasına gerek olup olmadığının belirlenmesi amacıyla, Kanun’un 40/1. maddesi
uyarınca ilgili şirket hakkında önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir. Bunun
üzerine, 4054 sayılı Kanun’un ilgili hükümleri uyarınca yapılan inceleme sonucunda
düzenlenen 12.07.2011 tarih ve 2011-1-54/ÖA-11-264.HU sayılı Önaraştırma Raporu
12.07.2011 tarih ve REK.0.06.00.00-110/199 sayılı Başkanlık Önergesi ile 11-43 sayılı
Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
G. İDDİALARIN ÖZETİ: Yapılan başvuruda özetle; 30
- Bölgelerinde doğalgaz boru hattı olmaması nedeniyle seramik üretiminde
sıvılaştırılmış doğalgaz (LNG) kullanıldığı,
- Bölgedeki en yakın sağlayıcı olan Ege Gaz A.Ş.’nin doğalgaz fiyatlarında değişiklik
olmamasına rağmen LNG fiyatlarına 01 Nisan 2011 tarihinden itibaren geçerli olmak
üzere %28,5 oranında zam talep ettiği,
- Maliyetleri içinde %33’lük oranı ile en büyük kalemi oluşturan yakıtın fiyatında
gerçekleşen bu artışın, firmanın üretimine devam etmesini imkansız hale getirdiği ve
rekabet olanaklarını elinden aldığı
ifade edilerek, konu hakkında gereğinin yapılması talep edilmiştir.
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; Ege Gaz A.Ş.’nin doğalgaz fiyatlarında 40
hiçbir değişim olmamasına rağmen LNG fiyatlarına %28,5 oranında zam yapmasının
4054 sayılı Kanun’un 6. maddesi kapsamında değerlendirilmesinin olanaklı olmadığı,
bu nedenle şikâyetin reddedilmesi gerektiği görüşü ifade edilmiştir.
I. INCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. Taraflar
I.1.1. Yüksel Seramik Sanayi ve Ticaret A.Ş. (Yüksel Seramik)
Dosyadaki bilgilere göre; Aydın ili Söke ilçesinde faaliyet göstermekte olan Yüksel
Seramik, yıllık 7.000.000 m2 üretim kapasitesine sahiptir. Firmanın en büyük maliyet
11-43/922-291
2
kalemini %33’lük payı ile yakıt oluşturmakta ve bu sebeple Yüksel Seramik 1995
yılında diğer seramik üreticileri ile birlikte doğal gaz temini için başvurmuştur. Ancak 50
günümüze kadar bu talebi gerçekleştirilmeyen firma, bu ihtiyacını sıvılaştırılmış doğal
gaz (LNG) ile karşılamaktadır. LNG teminini aynı grup şirketi olan Selgaz Doğalgaz
Dağıtım ve Pazarlama A.Ş. aracılığıyla gerçekleştiren Yüksel Seramik, alımlarını 21
aydır Ege Gaz A.Ş.’den yapmaktadır.
I.1.2. Ege Gaz A.Ş. (Ege Gaz)
Ege Gaz; sanayi (demir çelik), enerji (doğalgaz, LNG, elektrik) ve bankacılık
konularında faaliyet gösteren Çolakoğlu Grubuna dahil bir şirket olarak 1998 yılında
kurulmuştur. 2001 yılında İzmir Aliağa’da kurulan ve 2006 yılında işletmeye açılan Ege
Gaz LNG Terminali; ulusal boru hattı şebekesi üzerinden sanayi müşterileri, elektrik
üretim santralleri, dağıtım şirketleri ve toptan satış şirketlerine doğal gaz teslimatı; 60
20.000-50.000 litre kapasiteli tanker kamyonlara LNG teslimatı yapmakta ve üçüncü
şahıslara ait LNG kargolarına tahliye, gazlaştırma ve sevkiyattan oluşan terminal
hizmeti vermektedir.
I.2. İlgili Pazar
LNG, doğalgazın soğutulup sıvı hale getirilmesiyle elde edilmektedir. Doğalgaz’ın
sıvılaştırılarak satışa sunulmasının nedeni, satıcı ve alıcı arasında boru hattının
olmamasıdır. Bu çerçevede, LNG, kaynağından çok uzakta tüketilebilmektedir. Nitekim
Japonya gibi arz kaynaklarına uzak bölgeler LNG talebinin en büyük kısmını
oluşturmaktadırlar.
Kaynakta üretilen LNG’nin nihai tüketiciler açısından iki türlü kullanımı söz konusudur. 70
Buna göre tüketilecek bölgeye/ülkeye genellikle deniz yolu ile getirilen LNG, limanlarda
bulunan terminallerde depolanır. Terminallerdeki LNG ise ya karayolu/deniz yolu ile
sıvı halde veya gazlaştırılarak boru hattı ile müşterilerin kullanımına sunulur.
Türkiye’nin LNG alımları, doğalgaz piyasasındaki arz kaynaklarının çeşitlendirilerek arz
güvenliğinin ve tedarikte esnekliğin artırılması amacıyla başlamıştır. Devletlerarası
imzalanan anlaşmalar kapsamında 1994 yılından itibaren Cezayir’den, 1999 yılından
itibaren Nijerya’dan LNG alımına Botaş vasıtasıyla başlanmıştır. BOTAŞ ithal edilen
LNG’yi Marmara Ereğlisi Terminali’nden boru hattı ve kara taşımacılığı yoluyla
müşterilere sunmaktadır. Ülkemizde ikinci LNG terminali ise Ege Gaz tarafından 2006
yılında işletmeye açılmıştır. 80
Doğalgaz ve LNG ithalatı 2008 yılına kadar münhasıran BOTAŞ’a bırakılmakla birlikte
09.07.2008 tarihli ve 5784 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu ve Bazı Kanunlarda
Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun ile LNG ithalatı, BOTAŞ ve diğer piyasa
katılımcıları için serbest bırakılmış ve daha önce 4646 sayılı Kanun ile düzenlenmemiş
olan ithalat (spot LNG) faaliyeti düzenleme altına alınmıştır. Ayrıca, alınacak tek bir
ithalat (spot LNG) lisansı kapsamında birden fazla ülkeden ithalat yapılabilmesinin önü
açılmıştır. Bu Kanun kapsamında BOTAŞ dışında kalan şirketler 1 yılı aşan alım
sözleşmeleri yapamamakta, yalnızca spot (1 yıl içerisinde gerçekleştirilecek) alımlar
yapabilmektedirler. Öte yandan, ithal edilen LNG’nin yurtiçinde toptan satışını yapacak
şirketlerin de lisans alması koşulu getirilmiştir. Toptan satış lisansına sahip bu şirketler 90
terminallerden aldıkları LNG’yi kara veya deniz yolu ile nihai kullanıcıya
sunmaktadırlar.
Tablo 1: LNG İthalatı Yapan Firmaların LNG Satış Miktarları:
2009 2010
BOTAŞ 368.000.000 m3 280.000.000 m3
Ege Gaz 101.500.000 m3 302.000.000 m3
TOPLAM 469.500.000 m3 582.000.000 m3
11-43/922-291
3
2009 ve 2010 yıllarında gerçekleşen ulusal doğalgaz tüketim miktarlarının sırasıyla 35
milyar m3 ve 37 milyar m3 olduğu dikkate alındığında aynı yıllar için LNG/toplam
doğalgaz tüketim oranının sırasıyla %1,3 ve %1,5 olduğu görülmektedir.
İlgili ürün pazarı sadece LNG olarak alınması durumunda, bu pazarda faaliyet gösteren
ithalatçı iki şirketin olduğu (BOTAŞ, Ege Gaz) görülmektedir. İthalat rakamları
açısından bakıldığında ise LNG tedarik pazarında Ege Gaz’ın 2009 ve 2010
yıllarındaki pazar payı sırasıyla %22 ve %52’dir. 100
Öte yandan bu dosya kapsamında ulaşılan sonuçları etkilememesi bakımında ayrıntılı
bir ürün ve coğrafi pazar tanımı yapmaya gerek görülmemiştir.
I.3. Değerlendirme
Dosya konusu şikayet, doğalgaz fiyatlarında herhangi bir değişim yaşanmamasına
rağmen Ege Gaz’ın LNG satış fiyatlarını 01.04.2011 tarihi itibarıyla %28,5 oranında
artırdığı yönündedir ki, bu şikayet Kanun’un 6. maddesi kapsamında değerlendirmeyi
gerektirmektedir. Bununla birlikte hakim durum tespiti yapmadan önce eylemlerin
niteliğinin incelenmesi yerinde olacaktır.
Kanun’un 6. maddesinde yasaklanan eylemleri; sömürücü, dışlayıcı ve ayrımcı
nitelikteki eylemler olarak gruplamak olanaklıdır. Sömürücü eylemler, genel itibarıyla 110
hakim durumdaki teşebbüsün müşterilerinden aşırı fiyatlama veya benzer yollarla
değer transferini hedef alan eylemlerdir. Dışlayıcı eylemlerin kapsamına hakim
durumdaki teşebbüsün rakiplerini pazar dışına itmeye yönelik eylemleri girmektedir.
Ayrımcılıkta ise hakim durumdaki teşebbüs, ilgili piyasada var olan rekabet şartlarını
kendi lehine çevirmeye çalışmaktadır.
Burada sömürücü uygulamalardan aşırı fiyatlamanın çoğunlukla literatürde yer aldığını,
bu yönde rekabet hukuku uygulamalarına nadiren tesadüf edildiğini belirtmek
gerekmektedir. Şöyle ki, aşırı fiyatlamadan kaynaklanan yüksek karların piyasaya yeni
teşebbüslerin girmesini teşvik edeceği ve bu bakımdan müdahale edilmemesi gerektiği
genel kabul gören bir yaklaşımdır. Öte yandan, adil fiyatın ne olacağı gibi subjektif 120
değerlendirmeler içermesi bu konudaki uygulamaların sadece yasal tekellerle sınırlı
kalması gibi sonuçlar da doğurmaktadır. Bu genel açıklamalardan sonra Ege Gaz’ın
şikayete konu faaliyeti aşağıda incelenmiştir.
Ege Gaz’ın LNG alımı: Ege Gaz, LNG tedariğini spot piyasalardan kısa süreli
sözleşmeler yoluyla yapmaktadır. Aşağıda şirketin 2010-11 yıllarında yaptığı LNG’nin
ithalat fiyatlarına yer verilmiştir:
Tablo 2: 2010 ve 2011 Yıllarında Gerçekleştirilen Bazı LNG Alımlarına İlişkin Fiyat Bilgileri
2010 – Ocak 254 USD/1000Sm3
2010 – Mart 275 USD/1000Sm3
2010 – Eylül 294 USD/1000Sm3
2011 – Ocak 294 USD/1000Sm3
2011 – Şubat 299 USD/1000Sm3
2011 – Mart 299 USD/1000Sm3
2011 – Nisan 294 USD/1000Sm3
2011 - Ağustos 381 USD/1000Sm3
Ege Gaz’ın LNG satışı: Ege Gaz, Aliağa Terminali’ne getirdiği LNG’nin yaklaşık
%90’ını boru hattı vasıtasıyla gaz olarak pazarlamakta ve LNG olarak satış toplam
satışların %10’unu oluşturmaktadır. Ege Gaz LNG’yi doğrudan nihai kullanıcılara 130
pazarlayamamaktadır. Şöyle ki, ilgili mevzuat çerçevesinde bu işin toptan satış lisansı
sahibi şirketler tarafından yapılması gerekmektedir. Bu kapsamda Ege Gaz’ın müşteri
portföyünde Akpet, Aygaz, Aytemiz, Enerji Grup, Güney Gaz, Habaş, İpragaz, Or-Can,
POAŞ ve Selgaz olmak üzere toplam on müşteri bulunmaktadır. Nihai kullanıcılar ise
LNG ihtiyaçlarını bu şirketlerden karşılamaktadırlar. Toptan satış şirketlerinden Ege
11-43/922-291
4
Gaz’ın portföyünde yer alan Selgaz’ın, Yüksel Seramik’in kendi ihtiyacını karşılamak
üzere kurduğu bir şirket olduğunu ve böylece aslında Ege Gaz’dan doğrudan alım
yapabildiğinin altını çizmek gerekmektedir.
Ege Gaz ile toptan satış firmaları arasında çerçeve sözleşmeler bulunmaktadır. Bu
sözleşmelerde fiyat ve miktar dışında tüm koşullar yer almaktadır. Fiyat ve miktara 140
ilişkin koşullar ise duruma göre bir veya üç aylık dönemler için yapılan protokoller ile
belirlenmektedir.
Ege Gaz’ın toptan satış şirketleri ile yaptığı sözleşmeler ve protokoller incelendiğinde,
tüm müşterilerine aynı koşul ve fiyatlarla satış yaptığı anlaşılmaktadır. Şirketin,
müşterilerine alış miktarı veya başka unsurları dikkate alarak farklı fiyat uygulaması
tespit edilmemiştir. Şirketin 2011 yılında uyguladığı satış fiyatlarına aşağıda yer
verilmiştir:
Tablo 3: 2011 Yılında Gerçekleştirilen LNG Satımlarına İlişkin Fiyat Bilgileri
2011 - Ocak 471,348 TL/1000Sm3
2011 - Şubat 471,348 TL/1000Sm3
2011 - Mart 471,348 TL/1000Sm3
2011 - Nisan 595 TL/1000Sm31
2011 - Mayıs 650 TL/1000Sm3
2011 - Ağustos 425 USD/1000Sm3
Şirketin 2009 ve 2010 yıllarında yer alan protokollerde müşterilere uygulanacak satış
fiyatının “BOTAŞ Satış Fiyatı” olduğu hükmü yer almaktadır. Nitekim şirket 2011 Nisan 150
ayına kadar BOTAŞ satış fiyatı üzerinden satış yapmıştır. Bu aydan itibaren ise
fiyatları yükseltmiş, Ağustos 2011 ayında da Amerikan Doları üzerinden satışa
başlamıştır.
Buraya kadar yapılan açıklamalar çerçevesinde, Ege Gaz’ın şikayete konu eyleminin
dışlayıcı ve ayrımcı nitelikler taşıdığını söylemek olanaklı görünmemektedir. Şöyle ki;
satış koşulları ve fiyatlarının bütün müşterilere eşit olarak uygulanması bu nitelikteki
eylemleri imkansız hale getirmektedir.
Sömürücü nitelikteki uygulamaların mevcudiyeti için ise şirketin alış-satış fiyatları ve
satış marjlarının incelenmesi gerekmektedir.
Dosyadaki bilgilere göre, şirketin ithalat fiyatlarının Ocak 2011 için 294 USD/1000S m3 160
(441 TL), Şubat ve Mart 2011 için 299 USD/1000S m3 (448 TL), Nisan 2011 için 294
USD/1000S m3 ve 2011 Ağustos için ise 381 USD/1000S m3 (580 TL) olduğu
görülmektedir. Aynı dönemler için şirket satış fiyatının Ocak-Mart 2011 döneminde 471
TL/1000Sm3 olduğu ve satış marjının da yaklaşık 30 TL/1000Sm3 olduğu
görülmektedir. Nisan 2011’de 595 TL/1000Sm3 satış fiyatı ile bu marj 150 TL/1000S
m3 iken, Ağustos 2011’de 425 USD/1000Sm3 satış fiyatı ile bu marjın 78 TL/1000S m3
civarında olduğu tespit edilmektedir.
Ege Gaz yetkilileri, Nisan 2011’deki fiyat artışı ile ilgili açıklamalarında; ilk olarak Afrika
ülkelerinde meydana gelen siyasi-toplumsal karışıklıkların enerji arzında düşmeye yol
açtığını, Japonya’da yaşanan doğal felaket ve nükleer kazanın bu ülkenin LNG talebini 170
artırdığını; bunların sonucunda ise uluslararası petrol ve doğalgaz piyasalarında
beklenenin üzerinde fiyat artışları meydana geldiğini ve bu artışların süreceği
beklentisine yol açtığını ifade etmişlerdir. Öte yandan şirket yetkilileri 2011 Nisan ayına
kadar uyguladıkları satış fiyatının, BOTAŞ rekabeti nedeniyle, alış fiyatına yakın hatta
maliyetlerle birlikte, altında olduğunu ifade etmişler ve bu durumun sürdürülebilir
olmaması nedeniyle fiyatları artırdıklarını belirtmişlerdir. Öte yandan, yetkililer bu fiyat
artışı sonunda müşterilerinden Aytemiz, Or-Can, Habaş ve Güney Gaz’ın alımları
durdurduklarını ifade etmişlerdir.
1 2011 yılı Nisan ayına kadar Ege Gaz LNG satış fiyatlarını BOTAŞ’ın fiyatları olarak belirlemiştir.
11-43/922-291
5
Ege Gaz’ın alış ve satış fiyatları arasındaki farklara bakıldığında, 2011 Nisan ayında
yaklaşık %30 oranında bir fiyat artışı gerçekleştiği ve alım-satış fiyatları arasında 150 180
TL’lik bir marjın ortaya çıktığı görülmektedir. Hakim durumda kabul edilse dahi, şirketin
maliyet ve kar paylarını da içeren bu marjın büyüklüğünün rekabet hukuku kapsamı
bakımından bir ihlal olarak değerlendirilmesinin olanaklı olmadığı düşünülmektedir.
Şöyle ki; ilk olarak şirketin maliyetlerinin belirlenmesi ile ilgili sorunlar gerçek kar
marjının belirlenmesini güçleştirmektedir. Maliyetlerle ilgili bu zorluklar terminale
depolanan LNG’nin devamlı gazlaşmaya maruz kalması ve LNG halinde tutulamaması,
şirket açısından asıl işin gaz satışı olup LNG halinde satışın işin esaslı yönünün
olmaması, kayıp kaçak ve diğer unsurlardan kaynaklanan maliyetlerin gaz ve LNG
satışı arasında paylaştırılamaması gibi sorunlardan kaynaklanmaktadır.
Öte yandan, geleceğe ilişkin beklentiler ve fırsat maliyetleri gibi unsurlar da satış fiyatı 190
ve marjı ile ilgili tespitleri zorlaştırmaktadır. Öyle ki, bu unsurlara bağlı olarak kısa süreli
olarak satış fiyatının maliyetlerin çok üzerine çıkması söz konusu olabilmektedir.
Nitekim 2011 Ağustos ayı için ortaya çıkan satış marjına bakıldığında, bunun yaklaşık
78 TL olduğu ve ürünün ithalat değerine oranının %14 civarında olduğu görülmektedir.
Sonuç olarak, Ege Gaz’ın LNG alış ve satış fiyatları ile satış koşulları dikkate
alındığında, adı geçen şirketin şikayete konu olan eyleminin 4054 sayılı Kanun’un 6.
maddesi kapsamında değerlendirilmesinin olanaklı olmadığı, bu çerçevede şikayetin
reddedilmesi gerektiği kanaatine varılmaktadır.
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre; dosya konusu iddialara 200
yönelik olarak 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına
gerek olmadığına, şikayetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy