REKABET KURUMU
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2009-1-56 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 09-39/947-234
Karar Tarihi : 26.8.2009
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
10
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI (Başkan V.)
Üyeler : Mehmet Akif ERSİN, Doç. Dr. Mustafa ATEŞ,
İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY,
Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR
B. RAPORTÖRLER: Mehmet Akif KAYAR, Burak SAĞLAM
C. ŞİKAYET EDEN : Gizlilik talebi bulunmaktadır
D. HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA 20
YAPILANLAR : - İşbir Sünger San. A.Ş.
İstanbul yolu 17. Km. P.K. 19 Etimesgut/Ankara
- Birlik Sünger Kimya San. Tic. Ltd. Şti.
Organize Sanayi Bölgesi Şehitler Blv. No:7 Eskişehir
- Nova Sünger ve Yatak San. Tic. A.Ş.
Bekirpaşa Kozluk Mah. D-100 Yan yol No:10 Adapazarı
- Form Sünger ve Yatak San. Tic. A.Ş.
Organize Sanayi Bölgesi 8. Cad. No:60 Kayseri
- Ürosan Kimya San. A.Ş.
Cumhuriyet Cad. No:361 Harbiye/İstanbul 30
- Serra Sünger Kimya San. Ltd. Şti.
Organize Sanayi Bölgesi Ana Cadde Sonu
P.K. 16400 İnegöl/Bursa
E. DOSYA KONUSU: Döşeme sünger üretimi yapan teşebbüslerin, fiyatlara aynı
anda ve birbirine yakın oranlarda zam yaptıkları ve yüksek fiyattan sünger satışı
yaptıkları iddiası.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Şikâyet dilekçesinde özetle,
- Şikâyetçinin koltuk (döşeme-oturma grubu) sektöründe faaliyet gösteren 40
işletmelerde çeşitli kademelerde 20 yıldır görev yaptığı,
- Bu sektördeki üreticilerin maliyetlerinin önemli bir bölümünü süngerin
oluşturduğu,
- Süngerin hammaddesi olan TDI (Toluen di izosiyanat)’yı üreten ve piyasaya
süren firmaların Shell-Nova ve Bayer olduğu,
- Bu hammaddenin fiyatının ABD Dolarına endeksli olduğu ve dolar kuru düşse
de yükselse de sünger fiyatlarına otomatik olarak enflasyon fiyatının üzerinde
zam yapıldığı,
09-39/947-234
2
- Bazı dönemlerde TDI bulunamadığı gerekçesi ile sünger fiyatları üzerinde çeşitli
spekülasyonlar yapıldığı, oysa söz konusu hammaddenin petrol türevi bir 50
madde olduğu ve petrol olduğu müddetçe bu maddenin bulunacağı,
- Sünger üretimi yapan söz konusu 8-10 adet firmanın, bir araya gelerek piyasayı
istedikleri şekilde yönlendirdikleri ve yüksek fiyattan sünger satmakta oldukları,
- Bu hususların sektördeki tüm işverenlerin ortak tespitleri olduğu,
iddia edilmektedir. Ayrıca raportörlerce Bahse konu şikayetçi ile 3.7.2009 tarihinde
yapılan telefon görüşmesinde şu hususlar ifade edilmiştir.
“Mobilya sektöründe faaliyet göstermekteyiz. Şikâyetim döşeme süngercilerini
kapsamaktadır. Kayseri, İzmir, İstanbul, Bursa ve Adapazarı başta olmak üzere
yaklaşık 8-10 döşeme süngercisinin fiyatlarını aynı anda yükselttiklerini ve vadeleri 60
anlaşarak kıstıklarını düşünüyorum. Şikâyet ettiğim sünger üreticilerinin isimlerini
vermek istemiyorum. İsmimin gizli tutulmasını talep ediyorum. Süngerin ithalatı hacim
probleminden dolayı sıkıntılıdır. Enflasyonun üzerinde fiyat artışları yapılmaktadır.
Sünger maliyetlerimize % 20 oranında yansımaktadır.”
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 8.6.2009 tarih ve 4009 sayı ile intikal eden
şikâyet üzerine hazırlanan 08.07.2009 tarih ve 2009-1-56/İİ-09-MAK sayılı İlk İnceleme
Raporu, Rekabet Kurulu’nun 24.6.2009 tarihli toplantısında görüşülmüş ve anılan
iddialara ilişkin olarak önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir. Bunun üzerine yapılan
incelemeler sonucunda düzenlenen 18.8.2009 tarih ve 2009-1-56/ÖA-09-MAK sayılı 70
Önaraştırma Raporu, 21.8.2009, REK.0.05.00.00-110/183 sayılı Başkanlık Önergesi
ile 09-39 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda, Şikayetçinin iddialarına konu
teşebbüsler ile ilgili olarak 4054 sayılı Kanun kapsamında herhangi bir soruşturma
açılmasına gerek olmadığına ve şikâyetin reddedilmesi gerektiği ifade edilmektedir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. Taraflar
I.1.1. İşbir Sünger San. A.Ş. (İşbir Sünger) 80
İşbir Holding'e bağlı bir kuruluş olan ve üretimine 1977 yılında Ankara'da başlayan İşbir
Sünger, esnek sünger imali konusunda yüksek pazar payı ile sektör lideri olarak
faaliyetini sürdürmektedir.
İşbir Sünger; yatak, koltuk, kanepe ve oturma grupları ile ev tekstili, imalat sektörü, oto
döşeme, ambalaj ısı-ses izolasyonu uygulamalarının temel girdisi olan "yüksek kalitede
sünger" üretmektedir. Şirket, çeşitli yoğunluk, renk, ebat, şekil ve fiziksel özellikteki
esnek poliüretan sünger üretimi gerçekleştirmektedir.
İşbir Sünger’in bağlı olduğu İşbir Holding 1960’ların ortasında 2.7 milyon TL sermaye
ile faaliyete başlamış ve bugün itibarıyla 6.4 milyon TL’lik bir sermaye ve 120 milyon
TL’lik bir özkaynak büyüklüğüne ulaşmıştır. 90
I.1.2. Nova Sünger ve Yatak San. Tic. A.Ş. (Nova Sünger)
Mobilya sektörüne döşemelik kumaş imalatı ile hizmet veren Aydın Tekstil Gurubuna
ait olan Nova Sünger, poliüretan ürünler, yaylık yatak teli, yatak yayı ve
konstrüksiyonu, sanayi zımba telleri ve çeşitli elyaflar alanlarında faaliyet
09-39/947-234
3
göstermektedir. Nova Sünger Adapazarı’nda 55.000 m² ’si kapalı olmak üzere toplam
245.000 m²’lik alanda hizmet vermektedir.
I.1.3. Form Sünger ve Yatak San. Tic. A.Ş. (Form Sünger)
Boydak Grubunun kimya alanındaki tek tesisi olan Form Sünger, 2002 yılı Şubat 100
ayında Kayseri’de faaliyete geçmiştir. Şirket 62.000 m² arazide, 200 personeli ile elyaf
üretimi ve TDI-MDI bazlı blok, enjeksiyon sünger üretimi yapmaktadır. Koltuk, kanepe,
yatak başta olmak üzere otomotiv, mobilya, ev tekstili ve yalıtım sektörlerine hizmet
vermektedir.
Form Sünger, 2005 yılı üretim faaliyetleriyle Türkiye’nin ilk 500 büyük şirketi arasında
486. sırada kendine yer bulmuştur. Şirket yıllık, toplam 1,5 milyon m³ sünger üretim ve
kesim, 10000 ton elyaf işleme kapasitesine sahiptir.
I.1.4. Serra Sünger Kimya San. Ltd. Şti. (Serra Sünger) 110
Serra Sünger, 1996 yılında Serra Sünger Kimya Sanayi Tic. Ltd. Şti. adı ile Bursa –
İnegöl’de sünger üretimine başlamış, 2004 Nisan ayı itibarıyla üretim kapasitesini
genişleterek 20.000 m²`si kapalı olmak üzere 40.000 m²`lik alanda faaliyet göstermeye
başlamıştır. Şirket poliüretan süngerlerden polieter bazlı standart, soft (yumuşak), HR
(High Resillence: Yüksek Elastikiyetli) ve CMHR (Combustion Modifield High
Resillence: Yanması Modifiye Edilmiş Yüksek Elastikiyetli) ürünleriyle oturma grupları,
mobilya, yatak sektöründe önde gelen üretici firmalara hizmet vermektedir.
I.1.5. Birlik Sünger Kimya San. Tic. Ltd. Şti. (Birlik Sünger) 120
Birlik Sünger, 1987 yılında Eskişehir’de ağırlıklı olarak mobilya, yatak, otomotiv ve
tekstil sektörleri için muhtelif süngerler üretmek üzere kurulmuştur. Şirket 1998 yılında
kapasite artırımına gitmiş, 48000 m² açık ve 35000 m² kapalı alanda, 25 metrelik
bloklar dökebilme kabiliyetine sahip yeni döküm makinesiyle ve dinlendirme sahalarıyla
1999 yılında yeni binasında üretime geçmiştir.
I.1.6. Ürosan Kimya Sanayi A.Ş. (Ürosan)
Ürosan Kimya Sanayi A.Ş. 1974 yılında kurulmuş, bu tarihten beri esnek sünger 130
pazarında üretim yapan bir kuruluştur.
I.2. Sektöre İlişkin Bilgiler
Bir çeşit poliüretan olan süngerler, yoğunluklarına ve ham madde cinslerine göre
sınıflandırılırlar. Yumuşaklık ve sertlikleri yoğunluklarına bağlı olmayıp, üretimlerinin
farklılığından kaynaklanır. Aynı yoğunlukta sert veya yumuşak sünger
üretilebilmektedir.
Poliüretan süngerler üretildikleri ham maddelere göre polieter ve polyester süngerler 140
olmak üzere iki ana gruba ayrılmaktadır:
I.2.1. Polieter Süngerler
Polieter süngerlerin polyester süngerlere göre daha üstün oldukları taraf esneklik
özelliklerinin fazla olmasıdır. Bu sebepten döşeme işlerinde tercih edilirler. Ayrıca
09-39/947-234
4
maliyetleri polyester süngerlerden daha düşük olduğu için fiyat avantajları vardır. Blok
kesimlerin yanında ekli ve eksiz kontinü kesimleri de yapılabilir.
Polieter esaslı süngerler başlıca konvansiyonel süngerler, HR süngerler ve özel üretim
süngerler olarak sınıflandırabilir:
Konvansiyonel Süngerler 150
Herkes tarafından tanınan, en çok alınıp satılan, "döşemelik sünger" denildiği vakit
akla ilk gelen süngerlerdir. Fiyatları emsallerine göre ekonomiktir.
HR Süngerleri (High Resilient)
Yüksek esneklik ve kaliteye sahiptir. Standart süngerlere göre daha dayanıklıdır.
Destek katsayıları yüksektir. Basma-bırakma kuvvetleri birbirine yakındır. Bu sebepten
oturma ünitelerinde daha yüksek bir konfor özelliği sağlarlar. Yataklarda da bu tip
süngerler anatomik rahatlık sağladığı için tercih edilirler.
Bunlara ek olarak alev geciktirme özellikleri de vardır. Alev kaynağı devamlı tutulursa
yanarlar, ancak alev kaynağı çekilirse kendi kendilerini söndürürler.
Özel Üretim Süngerler 160
- Özel Renkler: Oyuncak, hediyelik eşya gibi piyasaların gereksinimini karşılayacak
şekilde ışık haslığı daha yüksek, daha derin renklere sahip olan ürünlerdir.
- UV Dayanımı Yüksek Süngerler: Süngerlerin güneş ışınlarına karşı dayanıksız
olduğu bilinmektedir. Bu tip süngerlere UV dayanıklılığı sağlayacak şekilde katkılar
sağlanır.
- Alev Geciktiricili Sünger: Bu tip süngerler, alev geciktiricili kimyasallar ile yangına
karşı önlem olacak şekilde üretilirler. Sünger, alev kaynağı çekilince kendini söndürür.
- HLB Süngeri: Yüksek yük taşıma kabiliyetli, yoğunluğu yüksek süngerlerdir.
Döşemede ince kesilmiş parçalar, bu özellik sayesinde kalın kesilmiş süngerlerin
yerine kullanılırlar. Böylelikle fiyattan gelen dezavantaj kalkmış olur ve tasarımcılar için 170
de ince çizgilerle aynı kaliteyi yakalama olanağı çıkar.
I.2.2. Polyester Süngerler
Poliüretan sünger çeşitlerinden olan ve kimyasal yapıları nedeniyle polieter
süngerlerden farklılık gösteren bu süngerler, düşük esnekliklerine rağmen yüksek
mukavemetlilik, güneş ışınlarına dayanıklı olma, sıcaklık ve basınçla preslenebilme,
aleve karşı dayanıklı olma özelliğiyle tekstil ve otomotiv endüstrisinde yaygın olarak
kullanılır.
Polyester süngerlerin esneklik özellikleri düşüktür. Destek katsayısı düşük, basma-
bırakma eğrileri birbirinden uzaktır. Buna karşılık fiziksel dayanımları yüksektir.
Aşınma, sürtünme ve yırtılmalara karşı dirençli oldukları gibi kimyasallara (deterjan, 180
kuru temizleme solvantları gibi) karşı da daha dayanıklıdırlar. Bu nedenlerle otomotiv
endüstrisi, ses izolasyonu, boyacılık işleri vb. daha birçok teknik ihtiyacın önde olduğu
alanda kullanılır. Önemli bir kullanım alanı da tekstil sektörüdür (vatkalık, sütyenlik).
Alev laminasyonu işlemine çok uygun oldukları için kumaş laminasyonlarında tercih
edilirler. Ayrıca güneş ışınlarına karşı dayanıklılığı diğer süngerlerden fazladır. Bir
önemli özellikleri de sıcakta preslenerek şekil alabilme kabiliyetleridir. Bu özellikleri
otomotiv kılıflarının hazırlanmasında önemlidir.
09-39/947-234
5
I.3. İlgili Pazar
I.3.1. İlgili Ürün Pazarı
Dosya konusu şikayet kapsamında, ilgili ürün pazarı, ”döşeme süngeri pazarı” olarak 190
belirlenmiştir.
I.3.2. İlgili Coğrafi Pazar
Döşeme süngeri pazarında nakliye masrafları süngerin hacim problemi nedeniyle
önemli bir maliyet kalemi olmasına rağmen, yapılan incelemede bölgesel pazarların
oluşmasına yol açan herhangi bir unsura rastlanmadığı ve yerinde inceleme yapılan
sünger üreticisi teşebbüslerin de hizmet verdiği alan dikkate alınarak, ilgili coğrafi
pazar “Türkiye” olarak belirlenmiştir.
I.4. Değerlendirme 200
Dosya konusunu inceleyen raportörler tarafından, önaraştırma kapsamında ileri
sürülen iddiaların açıklığa kavuşturulmasına yönelik olarak 17.8.2009 tarihinde
eşzamanlı olarak İşbir Sünger San. A.Ş., Birlik Sünger Kimya San. Tic. Ltd. Şti. ve
Nova Sünger ve Yatak San. Tic. A.Ş.’de ve 18.8.2009 tarihinde Form Sünger ve Yatak
San. Tic. A.Ş., Ürosan Kimya San. A.Ş. ve Serra Sünger Kimya San. Ltd. Şti.’de
yerinde inceleme yapılmıştır. Şikayetçinin konu ile ilgili bilgi verebilecek kişilerden birisi
olarak ifade ettiği (…………………………………………………………….) mukim iş
adresine gidilmiş ancak kendisinin yurtdışında olduğu iddia edildiğinden herhangi bir
görüşme yapılamamıştır. Yapılan incelemelerde söz konusu teşebbüslerin döşeme 210
sünger pazarında fiyatları birlikte belirlediğine ya da rekabetçi davranışların
koordinasyonu içinde bulunduklarına, dolayısıyla 4054 sayılı Rekabetin Korunması
Hakkında Kanun’u ihlal ettiklerine ilişkin herhangi bir bilgi ve belgeye rastlanılmamıştır.
Raportörlerce yapılan yerinde incelemeler sırasında, şirket yetkilileri tarafından
dünyada poliüretan satan Shell, Bayer, Dow, Nova gibi beş büyük firmanın bulunduğu
ve sünger üretimi için ham madde olarak poliüretan tedariğinde bu firmalara bağımlı
olunduğu hususları ifade edilmiştir. Yine aynı kişiler süngerin ham madde ithalatının
büyük oranda gümrük vergisinin sıfır olduğu Avrupa Birliği ülkelerinden yapıldığını
vurgulamışlardır. Şirket yetkilileri genel olarak sektörde fazla ihracat yapılmadığını, 220
döşeme sünger ithalatı yerine ise ham maddesinin ithalatı ile sünger üretiminin yerel
olarak gerçekleştirildiğini ifade etmişlerdir.
Serra Sünger’den edinilen bilgilere göre, döşeme sünger pazarının toplam büyüklüğü
80000–85000 tondur. Sektörün ortalama 160 milyon euro cirosal büyüklüğü
bulunmaktadır. Bütün maliyet kalemlerinin eklenmesi ile sektörün büyüklüğü 200
milyon euro’ya ulaşmaktadır.
Serra Sünger yetkilileri tarafından raportörlere ayrıca sünger üretiminde ham madde
olarak kullanılan TDI’ın fiyatının, petrol fiyatından ziyade bu ürünün global arz ve talep 230
koşullarına bağlı olduğu hususu ifade edilmiştir. Bu husus İşbir Sünger’de yapılan
yerinde inceleme sırasında bölge müdürlerine gönderilen dünya piyasalarında TDI
üretiminin talebi karşılayamamasından ham madde fiyatlarının döviz bazında arttığının
ve döviz ile T1 çalışan müşterilerin fiyatlarının %10 ve %7 arttırılacağının belirtildiği iç
yazışmalar ile de desteklenmektedir. Buna ek olarak sektörde yer alan her firmanın
farklı firmalardan ham madde temin ettiği, bu bağlamda ham madde tedarik fiyatının
farklılaştığını ve bunun da süngerin satış fiyatının firmalar arasında farklılaşmasına yol
09-39/947-234
6
açtığı, ve ayrıca raportörlere sunulan fiyat listelerinden miktar ve ödeme şartlarına
bağlı olarak %10 ile %35 arasında ıskonto uygulanmak suretiyle de fiyatların
farklılaştığı hususu vurgulanmıştır. Şirket yetkilileri tarafından her firmanın aynı kalitede 240
üretim yapmadığını, sektörde dolgu maddesi olarak kalsiyum karbonat kullanan
firmaların bulunduğunu ve bunların da kalite farklılığı nedeniyle aynı dansitede %30’a
varan fiyat farklılıklarına yol açtığı belirtilmiştir.
Şikayetçinin gönderdiği belgelerde 2004-2009 yıllarına ait önaraştırmaya konu sünger
üreticilerinin satış fiyatlarının incelenmesinden de aynı aylarda farklı şirketlerin farklı
satış fiyatlarının mevcut olduğu ve bir uyumlu eylem iddiasında bulunulmasının güç
olduğu anlaşılmaktadır. Keza yerinde incelemeler neticesinde de anılan teşebbüslerin
aynı zamanlarda birlikte fiyat artışları yaptıklarına ilişkin herhangi bir bulguya
rastlanılamamıştır. 250
Yapılan incelemeler ve yukarıda yapılan değerlendirmeler ışığında, söz konusu
teşebbüslerle ilgili olarak herhangi bir soruşturma açılmasına gerek olmadığı kanaatine
varılmıştır.
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, dosya konusuna yönelik
olarak 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek
bulunmadığına, şikayetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir. 260
Başkan V.
Prof.Dr.Nurettin KALDIRIMCI
Mehmet Akif ERSİN
Doç. Dr. Mustafa ATEŞ İsmail Hakkı KARAKELLE
Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY
Murat ÇETİNKAYA Reşit GÜRPINAR
Full & Egal Universal Law Academy