Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2010-3-20 (Devralma)
Karar Sayısı : 10-29/428-157
Karar Tarihi : 8.4.2010
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI 10
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, Mehmet Akif ERSİN, İsmail Hakkı
KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Murat
ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR
B. RAPORTÖRLER: Aydın ÇELEN, Zeynep MADAN, Çağlar Deniz ATA
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : Bunge Gıda Sanayi ve Ticaret A.Ş.
Temsilcileri: Tolga İŞMEN ve Eda DURU
Büyükdere Caddesi Maya Akar Center No:100-102, Kat:18 20
Esentepe / İstanbul
D. TARAFLAR : Bunge Gıda San. ve Tic. A.Ş.
Centrum İş Merkezi Aydınevler Sanayi Caddesi No: 3/301
34854 Küçükyalı / İstanbul
Doysan Tarım Ürünleri ve Tic. A.Ş.
Kuleli Mahallesi Tarlabaşı Sokak No:4 Çengelköy
Üsküdar / İstanbul
30
E. DOSYA KONUSU: Doysan Tarım Ürünleri ve Ticaret A.Ş.’ye ait yağlı tohum
tesisinin Bunge Gıda Sanayi ve Ticaret A.Ş. tarafından devralınması işlemine
izin verilmesi talebi.
F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 27.1.2010 tarih ve 771 sayı ile giren ve en
son 15.3.2010 tarih ve 2262 sayı ile eksiklikleri tamamlanan bildirim üzerine, 4054
sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 7. maddesi ile 1997/1 sayılı Rekabet
Kurulu’ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ’in ilgili
hükümleri uyarınca yapılan inceleme sonucu düzenlenen 30.3.2010 tarih ve 2010-3-
20/Öİ-10-AÇ sayılı Birleşme/Devralma Ön İnceleme Raporu, 2.4.2010 tarih ve 40
REK.0.07.00.00-120/140 sayılı Başkanlık Önergesi ile 10-29 sayılı Kurul
toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor'da;
- Doysan Tarım Ürünleri ve Ticaret A.Ş.’ye ait taşınmazların Bunge Gıda Sanayi
ve Ticaret A.Ş. tarafından devralınması işleminin, 1997/1 sayılı Tebliğ kapsamında
bir işlem olmakla birlikte, 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi anlamında hâkim durum
yaratan veya mevcut bir hâkim durumu güçlendiren ve bunun sonucunda ülkenin
bütünü yahut bir kısmında ilgili ürün piyasalarındaki rekabetin önemli ölçüde
10-29/428-157
2
azaltılması sonucunu doğuran bir işlem olmadığı, bu nedenle bildirime konu devralma 50
işlemine izin verilmesi gerektiği;
- Bunge Gıda Sanayi ve Ticaret A.Ş. ile Doysan Tarım Ürünleri ve Ticaret A.Ş.
arasında akdedilen İşletim ve Üretim Sözleşmesi’nin 4054 sayılı Kanun’un 5.
maddesinde sayılan koşulları sağladığı ve bu sözleşmeye muafiyet verilebileceği
sonuç ve kanaatine ulaşıldığı ifade edilmektedir.
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1.Taraflar 60
H.1.1. Bunge Gıda Sanayi ve Ticaret A.Ş. (Bunge)
Bildirimin devralan tarafı olan Bunge, Bermuda kanunlarına göre kurulmuş ve merkezi
White Plains, New York'ta olan Bunge Limited'in Türkiye’deki iştirakidir. Bunge
Limited, dünya çapında entegre tarım ticareti ve gıda sektöründe faaliyet göstermekte
olup, özellikle zirai ürünlerin etkin ve güvenli şekilde işlenmesi ve bu ürünlerin
lojistiğinin sağlanması gibi işlerle iştigal etmektedir. 30’dan fazla ülkede faaliyeti
bulunan Bunge’nin, 25.000’den fazla çalışanı bulunmaktadır.
70
Bunge Limited’in Türkiye’deki iştiraki olan Bunge ise 18.7.2000 tarihinde İstanbul’da
kurulmuştur. Bunge’nin başlıca faaliyet alanları, gıda hammaddeleri, tüm tahıl ve
tarım ürünleri, yağlı tohumlar, tüm ham ve rafine yağlar başta olmak üzere her türlü
tam ve yarı mamul tarım ve gıda ürününün hammaddelerinin veya bu
hammaddelerden elde edilen ürünlerin, hazır gıda maddelerinin üretimini, ithalatını,
ihracatını, pazarlamasını ve ticaretini yapmaktır. Ayrıca Bunge, İzmit Körfezi’nde
(Derince) bir liman işletmektedir. Liman, doğal bir ticari merkez olarak hizmet
vermekte olup Doğu Akdeniz’deki, Karadeniz’deki ve Kafkaslardaki pazarlara erişim
imkânı sağlamaktadır. Bunlara ek olarak Bunge’nin istikrarlı bir servis yapılmasını
kolaylaştırmak için taneler, yağ tohumları ve gıda ürünleri için inşa ettiği depolama 80
tesisleri de bulunmaktadır.
Bunge’nin hissedarlık yapısı Tablo 1’de sunulmuştur.
Tablo-1: Bunge’nin Ortaklık Yapısı
Pay Sahibi Pay Miktarı (TL) Pay Oranı (%)
Koninklijke Bunge B.V.1
Murat Reka
Rıza Selami Çağatay
Sinan Tüylü
Gülben Gökçe Sarılı
Toplam
Kaynak: Bildirim Formu
H.1.2. Doysan Tarım Ürünleri ve Ticaret A.Ş. (Doysan)
Devreden Doysan 19.12.2006 tarihinde kurulmuş olup, merkezi İstanbul’dadır. 90
Şirketin ilk kurulduğu tarihte ticari unvanı Rebul Tekstil Ürünleri Sanayi ve Ticaret A.Ş.
1 Koninklijke Bunge B.V’nin tamamı doğrudan Bunge Limited tarafından kontrol edilmektedir.
10-29/428-157
3
iken, 27.10.2007 tarihinde söz konusu unvan Doysan’ın şimdiki unvanı ile
değiştirilmiştir.
Doysan’ın başlıca faaliyet konusu yağlı tohumlardan bitkisel sıvı yağ ve yan
mamullerinin üretimini, alımını, satımını, ithalini, ihracını, pazarlamasını ve dağıtımını
yapmaktır. Doysan yağlı tohumlardan bitkisel yağ ve yan mamullerinin üretimi
faaliyetini, Bunge, Ahmet Refik Bulutçu, Filiz Bulutçu ve ADM Yağ Sanayi ve Ticaret
A.Ş. (ADM) arasında imzalanmış olan “İşletim ve Üretim Sözleşmesi” kapsamında
gerçekleştirmektedir. Doysan’ın bu sözleşme çerçevesinde Bunge için 100
gerçekleştirmekte olduğu üretim faaliyetleri haricinde herhangi bir üretim ve satış
faaliyeti bulunmamaktadır.
Tablo-2: Doysan’ın Ortaklık Yapısı
Pay Sahibi Pay Miktarı (TL) Pay Oranı (%)
Filiz Bulutçu
Zülal Pehlivan
Hakan Pehlivan
Orhan Gülmez
Zeki Bulutçu
Toplam
Kaynak: Bildirim Formu
H.2. İlgili Pazar
Yağlar, karbonhidratlar ve proteinler gibi insan vücudu için yaşamsal değeri olan ve
insanların beslenmesinde önemli yer tutan temel ihtiyaç maddelerinden biridir. 110
Yağları hammaddelerine göre bitkisel yağlar ve hayvansal yağlar olarak iki gruba
ayırmak mümkündür. Bitkisel yağlar; ayçiçeği yağı, mısırözü yağı, zeytinyağı, pamuk
yağı, fındık yağı, soya yağı ve kolza yağı iken tereyağı, hayvansal yağ olarak
sınıflandırılmaktadır.
Bitkisel yağlar temel olarak yağlı tohum adı verilen çeşitli bitki türlerinin farklı
seviyelerde işlenmesi ile elde edilmektedir. İlk olarak “kırma” işleminden geçirilen
yağlı tohumdan bu süreç sonunda ham yağ ve küspe elde edilmektedir. Küspe
hayvan yemi, gübre katkı maddesi ve kimi yörelerde yakacak olarak kullanılırken
işlemin asıl çıktısı olarak görülebilecek olan ham yağ ise bitkisel sıvı ve katı bitkisel 120
yağların üretiminde kullanılmaktadır. Hayvansal yem olarak kullanılan küspeler, elde
edildikleri tohumun yağlılık oranına göre kanatlı ya da büyükbaş hayvanların besinleri
olarak kullanılabilmektedir. Genellikle soya yağı küspesi kanatlı hayvan besini olarak
kullanılmakta iken, pamuk yağı küspesi gibi soya yağı küspesine göre daha yağlı
olan yemler ise büyükbaş hayvan besiciliğinde kullanılmaktadır.
Dünya genelinde ekonomik değeri olan başlıca yağlı tohumlu bitkiler, ayçiçeği, soya,
kolza (kanola), susam, pamuk çiğidi, yerfıstığı, mısır, aspir, zeytin, palmiye tohumu,
yağ keteni ve hint yağıdır.
130
H.2.1. İlgili Ürün Pazarı
“İlgili Pazarın Tanımlanmasına İlişkin Kılavuz”da atıf yapılan 1997/1 sayılı Tebliğ’in 4.
maddesine göre, belirli bir ürün ve onunla yüksek ikame edilebilirliği olan diğer
ürünlerden oluşan pazarlar ilgili ürün pazarını oluşturmaktadır. Dolayısıyla belirli bir
10-29/428-157
4
ürün ve onunla yüksek ikame edilebilirliği olan diğer ürünlerden oluşan pazar ilgili
ürün pazarının tanımında temel alınmaktadır.
Dosya konusu işlem özelinde incelendiğinde, devralan taraf Bunge ile devreden taraf
Doysan’ın çakışan faaliyetleri yağlı tohum, ham yağ ve küspe üretimidir. Bu üç 140
ürünün özellikleri dikkate alındığında, özellikle talep ikamesi yönünden daha özel alt
pazar ayrımına gidilmesine yer olmadığı görülmektedir.
Dolayısıyla bildirim konusu işlem bakımından ilgili ürün pazarları “yağlı tohum pazarı”,
“ham yağ pazarı” ve “küspe pazarı” olarak belirlenmiştir.
H.2.2. İlgili Coğrafi Pazar
Devralma işleminin konusunu oluşturan ürünler bakımından pazara giriş, üretim,
dağıtım, pazarlama ve satış gibi rekabet şartlarının bölgesel bir farklılık göstermediği 150
göz önüne alınarak ilgili coğrafi pazar “Türkiye” olarak belirlenmiştir.
H.3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
H.3.1. Bildirime Konu İşlem
Bunge Gıda Sanayi ve Ticaret A.Ş. (Bunge) ile Doysan Tarım Ürünleri ve Ticaret A.Ş.
(Doysan) arasında 5.10. 2007 tarihinde imzalanan gayrimenkul satış vaadi
sözleşmesinin konusunu oluşturan ve Kırklareli’nde bulunan taşınmaz ile bu
taşınmazın alt yapı tesisleri, yerüstü yapıları ve bütünleyici parçaları ile mütemmim 160
cüzlerini satın almak üzere 15.1.2010 tarihinde “Malvarlığı Satım Sözleşmesi”
imzalanmıştır.
Bildirim formunda ayrıca devralma işlemi öncesinde, 5.9.2007 tarihinde, satışa konu
malvarlığının önemli kısmını oluşturan taşınmazın ortaklaşa işletilmesi amacıyla
taraflar arasında “İşletim ve Üretim Sözleşmesi” imzalandığı belirtilmiştir.
1997/1 sayılı Tebliğ’in 2. maddesinin 1. fıkrasında birleşme veya devralma sayılan
hallere yer verilmiştir. Söz konusu fıkranın (b) bendinde ise “Herhangi bir teşebbüsün
ya da kişinin diğer bir teşebbüsün malvarlığını yahut ortaklık paylarının tümünü veya 170
bir kısmını ya da kendisine yönetimde hak sahibi olma yetkisi veren araçları
devralması ya da kontrol etmesi” birleşme/devralma sayılan hallerden kabul
edilmiştir. Bu bağlamda, bir teşebbüse ait malvarlıklarının kısmen ya da tamamen
devredilmesi 1997/1 sayılı Tebliğ kapsamında devralma sayılmaktadır.
1997/1 sayılı Tebliğ’in 4. maddesinin birinci fıkrasında, “birleşmeyi veya devralmayı
gerçekleştiren teşebbüslerin, ülkenin tamamında veya bir bölümünde ilgili ürün
piyasasında, toplam pazar paylarının, piyasanın %25’ini aşması halinde veya bu
oranı aşmasa bile toplam cirolarının yirmibeş milyon Türk lirasını aşması halinde”
Rekabet Kurulundan izin almasının zorunlu olduğu eşikler belirlenmiştir. 180
Tarafların ilgili ürün pazarlarındaki toplam pazar payı bilgilerine Tablo 3’te yer
verilmiştir:
10-29/428-157
5
Tablo 3: Tarafların İlgili Ürün Pazarlarındaki Toplam Pazar Payları
Ürün Bazında Yıllara Göre Pazar Payları (%)
2005 2006 2007 2008
Yağlı Tohum (Ayçiçek, Kanola, Soya, Pamuk
Tohumu)
Ham Yağ (Ayçiçek, Kanola, Mısır, Soya,
Pamuk Yağı)
Küspe(Ayçiçek, Kanola, Soya Küspesi)
Kaynak: Bildirim Formu
Tablodan da görüldüğü üzere devir işlemi, tarafların ilgili pazarlardaki toplam pazar
payları bakımından 1997/1 sayılı Tebliğ’de öngörülen %25 pazar payı eşiğinin altında 190
kalmaktadır.2 Ancak Bunge ve Doysan’ın 2008 yılı toplam cirolarının sırasıyla
………………. TL ve …………………… TL olarak gerçekleştiği dikkate alındığında,
söz konusu işlem ilgili Tebliğ kapsamında izne tabi bir işlemdir.
H.3.2. Hukuki Değerlendirme
4054 sayılı Kanun’un 7. maddesinde “hâkim durum yaratmaya veya hâkim
durumlarını daha da güçlendirmeye yönelik olarak ülkenin bütünü ya da bir kısmında
herhangi bir mal veya hizmet piyasasındaki rekabetin önemli ölçüde azaltılması
sonucunu” doğuracak birleşme ve devralmalar rekabet hukukuna aykırı kabul 200
edilerek yasaklanmıştır.
Öncelikle belirtilmelidir ki, inceleme konusu devralma işleminin herhangi bir pazarda
yoğunlaşma doğurucu etkisi bulunmamaktadır. Zira tarafların faaliyette bulundukları
pazarlar olan “yağlı tohum pazarı”, “ham yağ pazarı” ve “küspe pazarı” yoğunlaşmış
bir yapı sergilemekten uzaktır.
Bitkisel yağ sektörünün 2010 yılında, 5 milyon ton yağlı tohum işleme ve 1,5 milyon
ton rafine üretim kapasitesine sahip olduğu ve parasal hacminin yaklaşık 4 milyar
dolar civarında olduğu dosya mevcudundan anlaşılmaktadır. Türkiye’de 2009 yılında 210
toplam 1,8 milyon ton yağlı tohum üretilmiş ve bu tohumların işlenmesinden 510 bin
ton ham yağ elde edilmiştir. Bu üretimle Türkiye’nin bitkisel yağ ihtiyacının yüzde 30’u
karşılanmıştır. Geriye kalan bitkisel yağ ihtiyacı, yağlı tohum veya ham yağ ithalatıyla
temin edilmiştir3. Türkiye’de bitkisel yağ sanayii kırıcı, rafine ve margarin tesisleri
olarak dünyanın en modern teknolojilerine sahip olup ürünler Avrupa standartları
seviyesindedir. Böyle modern teknolojiye sahip sanayimizi gelecekte sıkıntıya
sokacak en büyük tehdit unsuru, hammadde bakımından dışa bağımlı olunmasıdır.
Türkiye’de değişik kapasitelerde toplam 150 civarında bitkisel yağ üretimi yapan tesis
bulunmaktadır. Bu tesislerin bir kısmı sadece ayçiçeği, çiğit ve soya fasulyesi 220
işleyerek ham yağ imal etmekte ve bu ham yağı margarin ve rafine sanayine
vermektedirler. Büyük tesislerin hemen hemen tümü rafine tesislerine sahiptir. Küçük
tesisler bölgesel olup ancak sezonluk çalışmaktadır. 2009 yılında yerli üretim ve
ithalat yoluyla getirilen hammaddelerin işlenmesi sonucunda sektörün tohum işleme
2 Doysan kendi fabrikasında yalnızca Bunge’ye fason hizmeti verdiğinden dolayı tek başına pazar payı
bulunmamaktadır. Tablo-3’deki pazar payı bilgileri Bunge’ye aittir.
3 Türkiye’nin yemeklik yağ ihtiyacını ve ihracatı karşılamak üzere 2009 yılında, 1,7 milyon ton yağlı tohum ithalatı
gerçekleştirilmiştir. Ayrıca 2009 yılında 940 bin ton ham yağ ithalatı yapılmış ve tüm yağlı tohum, ham yağ ve
türevleri ithalatı karşılığında 2009 yılında 2,2 milyar dolar döviz ödenmiştir.
10-29/428-157
6
(kırma) kapasite kullanımının % 58, rafineri kapasite kullanımının ise % 78 civarında
gerçekleştiği bilinmektedir.
Pazara ilişkin olarak yer verilen tüm bu bilgiler ışığında, tarafların ilgili ürün
pazarındaki toplam pazar payları da dikkate alındığında işlemin herhangi bir
yoğunlaşma doğurucu etkisinin bulunmadığı anlaşılmıştır. 230
H.3.2.1. Bunge ile Doysan Arasında İmzalanmış Olan İşletim ve Üretim
Sözleşmesi
Devralma işlemi öncesinde, taraflar arasında imzalanan “İşletim ve Üretim
Sözleşmesi” kapsamında, Doysan’a ait bildirime konu malvarlığının önemli kısmını
oluşturan Kırklareli’de bulunan taşınmaz, Bunge ve Doysan tarafından fiilen ortaklaşa
kontrol edilmeye başlanmıştır. İşletim ve Üretim Sözleşmesi hükümleri uyarınca
Doysan, Bunge’nin intifa hakkı sahibi olduğu bu malvarlığını münhasıran Bunge’nin
ihtiyacı olan ürünlerin üretimi amacıyla sözleşme süresi ile sınırlı olmak üzere
işletecektir. Taraflar ayrıca üretim şartlarını, özelliklerini, standartlarını ve fason 240
üretim bedellerini “İşletim ve Üretim Sözleşmesi”nin ekinde bulunan Yağlı Tohum
İşleme Şartnamesi’ne uygun olarak gerçekleştirmek konusunda anlaşmışlardır.
Bu tip ticari işlemler rekabet hukukunda genel olarak stratejik işbirliği anlaşmaları
olarak tanımlanmaktadır. Stratejik işbirliği basit ticari ilişkilerden veya sözleşmelerden
daha ileri, fakat bir birleşme işleminden daha önceki bir safhadır. Stratejik işbirliği
birleşmeden farklı olarak tarafların bağımsızlıklarını ve ayrı ayrı kimliklerini
korumalarına, kendi kişisel çıkarlarını gözetmelerine imkân vermektedir. Bu özellik
sebebiyle şirket birleşmeleri bir “evliliğe” benzetilirken, stratejik işbirliği anlaşmaları
“nişanlanmaya” benzetilmektedir. Rekabet hukuku kapsamında önem arz eden bir 250
stratejik işbirliği “Iki veya daha fazla bağımsız şirketin kendi otonomilerini koruyarak,
birbirlerine göre rekabet avantajına sahip oldukları teknoloji, uzmanlık, üretim vb. belli
spesifik faaliyetleri birlikte gerçekleştirmek veya ortak hedeflere ulaşmak amacıyla
yaptıkları, basit ticari sözleşmelerle birleşme işlemleri arasında yer alan, kısa vadeli,
esnek yapılı yeni bir hukuki varlığın kurulmasını gerektirmeyen (kontrolün el
değiştirmesini gerektirmeyen), sözleşme bazlı anlaşmalar” şeklinde
tanımlanmaktadır. Stratejik işbirliğinin ömürlerinin genellikle kısa olmakla birlikte
ittifakın bitiminde ilgili faaliyetin ortaklardan biri tarafından devralınması ile yukarıda
nişanlanmaya benzetilen ittifak, şirketlerin birleşmesi ile sonlanmaktadır.
260
Stratejik işbirliğinde ortakların sadece belli alanlarda işbirliği yapma imkânları vardır.
İşbirliğinin kapsamı, zaman içinde genişletilebilir veya değersizleşen faaliyetler
bırakılarak daraltılabilir. Bu imkân, stratejik işbirliklerine birleşme ve devralmalara
göre çok büyük bir avantaj sağlamaktadır. Stratejik işbirlikleri çeşitli hukuki yapılarda
ve karmaşık ilişkiler ağı şeklinde ortaya çıkabildiğinden rekabet otoritelerince temkinli
karşılanmaktadır. En çok şüpheyle yaklaşılan stratejik işbirliği, rakip firmalar arasında
yapılanlardır. Bu bakımdan, fiyat tespiti, arz kısıtı veya pazar paylaşımı içeren
stratejik işbirlikleri yasaklanmaktadır. Yapılan stratejik işbirliği tanımlarının kapsamına
giren işlemler, 4054 sayılı Kanun’da 4. madde ve bu Kanun’a bağlı olarak çıkartılan
1997/1 sayılı Tebliğ’in 2(c) maddesinde açıklanan ortak girişimler çerçevesinde 270
düzenlenmektedir. Nitekim işbirliği doğurucu stratejik işbirliği ve ayrı bir tüzel kişilik
kurulmadan rakipler arasındaki üretim, dağıtım ve benzeri nitelikteki işbirliklerine
yönelik anlaşmalar yoluyla gerçekleştirilen stratejik işbirliği de 4054 sayılı Kanun’un 4.
maddesi çerçevesinde incelenmektedir.
10-29/428-157
7
H.3.2.1.1. Bireysel Muafiyet Değerlendirmesi
İşletim ve Üretim Sözleşmesi kapsamında ADM (Doysan), Satışa Konu Malvarlığı’nı
işletmek ve Bunge’nin tek taraflı seçimine tabi olmak üzere, yağlı tohumun usulüne
uygun şekilde işlenip sıvı yağ ve küspe olarak Bunge’ye teslimi ile yükümlü 280
kılınmıştır. Ayrıca ADM Satışa Konu Malvarlığı dâhilinde bulunan bitkisel yağ
rafinasyon tesisini de Bunge’nin talepleri doğrultusunda işleterek bitkisel yağların
usulüne uygun olarak rafine edilmesi ve/veya paketlenerek teslimi ile yükümlüdür.
İşletim ve Üretim Sözleşmesi çerçevesinde Bunge, ADM’nin ortaklarının sıvı yağ
üretim sektöründe sahip olduğu bilgi, tecrübe, birikim ve know how’a olan güveni
çerçevesinde ADM ile işbirliği yapmakta iken, ADM de Bunge’nin intifa hakkına sahip
olduğu satışa konu malvarlığında sadece Bunge’ye ait ürünlerin işletilmesi ve
üretilmesi faaliyetlerinde bulunmaktadır.
290
İşletim ve Üretim Sözleşmesi’nin 2.2.3. maddesi uyarınca ADM satışa konu
malvarlığını kesinlikle üçüncü kişilere kullandırmayacak, hiçbir şekilde üçüncü
kişilerin imalatında veya doğrudan doğruya yararına kullanmayacaktır.
Bunge’nin intifa hakkı konusu satışa konu malvarlığının işleyişi ve yönetimi
hususlarında ciddi söz hakkı bulunmaktadır. Gerekli görülmesi halinde Bunge,
işletmenin idari, finans ve diğer her türlü bölümünde temsilci bulundurma hakkına da
sahiptir.
Birbirlerine rakip konumda bulunan Bunge ile Doysan arasında imzalanan İşletim ve 300
Üretim Sözleşmesi’nde Doysan’a getirilen Bunge dışında başka bir şahıs ya da
firmanın ürününü işlememe yükümlülüğü 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi
kapsamındadır. Bu nedenle söz konusu sözleşme için 4054 sayılı Kanun’un 5.
maddesi kapsamında muafiyet değerlendirmesi yapılmıştır. Bildirim formunda,
bildirime konu devralma işleminin kapanış tarihi ile birlikte tesisi işletmeye devam
edecek olan Doysan’a benzer bir rekabet etmeme yükümlülüğü getirilmesinin
planlandığı ifade edilmektedir. Burada yapılacak muafiyet değerlendirmesi devralma
ile birlikte taraflar arasında imzalanacak sözleşmede yer alacak benzer mahiyetteki
hüküm için de geçerlidir.
310
4054 sayılı Kanun’un muafiyet verilmesinin koşullarını düzenleyen 5. maddesinde iki
olumlu ve iki olumsuz koşul sayılarak, muafiyet verilecek olan anlaşma, uyumlu
eylem ve teşebbüs birliği kararlarının bu dört koşulu birden sağlaması gerektiği
hükme bağlanmıştır.
H.3.2.1.1.1. Malların Üretim Veya Dağıtımı İle Hizmetlerin Sunulmasında Yeni
Gelişme Ve İyileşmelerin Ya Da Ekonomik Veya Teknik Gelişmenin Sağlanması
Dosya mevcudu bilgi ve belgelerden; ayçiçeği ve kanola kırım tesisi olarak 2007
yılında faaliyetine başlayan Doysan fabrikasının, İşletim ve Üretim Sözleşmesi’nin 320
imzalanması öncesinde herhangi bir faaliyeti olmayan ve atıl durumda bulunan bir
fabrika olduğu anlaşılmaktadır. Taraflarca, Bunge’nin İşletim ve Üretim Sözleşmesi
kapsamında Doysan’a belirli bir süre ile sağlamış olduğu garanti olmasaydı
10-29/428-157
8
Doysan’ın piyasada herhangi bir faaliyette bulunmasının mümkün olmayacağının
ifade edildiği dosya içeriğinden anlaşılmıştır.
Bunge ise Doysan ile imzaladığı İşletim ve Üretim Sözleşmesi ile yağ ithalat miktarını
azaltmış, yağın iç pazarda üretilmesine katkı sağlamıştır. Bunge ile Doysan arasında
kurulan ticari ilişki sayesinde atıl bir tesis üretime kazandırılmıştır. Dolayısıyla,
“İşletim ve Üretim Sözleşmesi” ile kurulan ticari ilişkinin hem ekonomiye ve hem de 330
her iki tarafa da fayda sağladığı anlaşılmaktadır.
H.3.2.1.1.2. Tüketicinin Bundan Yarar Sağlaması
Türkiye’deki ayçiçeği ve soya tohumu üretimi yurtiçi ayçiçek yağı, soya yağı ve küspe
taleplerini karşılamakta yetersiz kalmaktadır. Türkiye’nin soya üretimi yılda 40.000 –
50.000 ton civarında iken ayçiçeği üretimi yaklaşık 800.000 ton, kanola üretimi ise
50.000 ton civarındadır. Soya tohumu Dünya’daki dört ana soya üreticisi olan Kuzey
Amerika, Arjantin, Brezilya ve Paraguay’dan ithal edilmektedir. Ayçiçeği Rusya,
Ukrayna, Bulgaristan ve Romanya’dan ithal edilmekte iken kanola ise, Kanada, 340
Almanya ve Fransa’dan ithal edilmektedir.
Türkiye’deki ayçiçek yağı, soya yağı ve küspe talebinde bulunan alıcıların
çoğunluğunda bu ürünlerin üretim faaliyetlerini gerçekleştirebilecek finansal güç ve
mal teminini uygun koşullar ile sağlayabilecek tedarik zinciri olmadığı için, bu alıcılar
Bunge’nin kurmuş olduğu alternatif temin yolundan menfaat sağlamaktadırlar.
Doysan’ın özellikle faal olduğu ayçiçeği rafine yağı pazarında Trakya Birlik’in çok
önemli bir pazar gücü bulunmaktadır. Böyle bir pazarda Bunge ile Doysan’ın faaliyet
göstermeye başlamasının doğrudan ekonomiye ve tüketicilere fayda sağlayacağına 350
şüphe bulunmamaktadır.
H.3.2.1.1.3. İlgili Piyasanın Önemli Bir Bölümünde Rekabetin Ortadan
Kalkmaması
Muafiyetin üçüncü koşulu, anlaşmanın veya kararın teşebbüslere ilgili piyasanın
önemli bir bölümünde rekabeti ortadan kaldırma imkânı tanımamasıdır.
Doysan’a ait fabrikada Bunge yararına sağlanan münhasırlığın ilgili piyasada
rekabetin sınırlandırılmasına sebep olabilecek bir etkisinin bulunmadığı kanaati
oluşmuştur. Zira Türkiye’de Doysan’a ait fabrika haricinde çok sayıda soya, ayçiçeği 360
ve kanola kırım tesisi bulunmakta olup, bu tesisler önemli tonajlarda kırım faaliyeti
gerçekleştirebilmektir.
H.3.2.1.1.4. Rekabetin (a) ve (b) Bentlerindeki Amaçların Elde Edilmesi İçin
Zorunlu Olandan Fazla Sınırlanmaması
Muafiyetin son şartı, muafiyet değerlendirmesi yapılan bir anlaşmada yer alan tüm
rekabet kısıtlamalarının, üretimin, dağıtımın gelişmesi ya da ekonomik veya teknik
gelişmenin sağlanması ve bu iyileşmeden tüketicilerin yararlanabilmeleri için zorunlu
olmasıdır.
370
Sözleşmenin ilgili maddelerinde yer alan münhasırlık şartının Bunge tarafından
Doysan’a sağlanan know-how ve işletme bilgisinin korunması için gerekli olduğu
kanaatine varılmıştır.
10-29/428-157
9
Doysan’a ait fabrikada münhasıran Bunge müşterilerine yağ tedarik edilmesi,
Doysan’ın işletme maliyetlerinin karşılanmasının garantiye alınabilmesi için
zorunludur. Bu durum söz konusu teşebbüsün rekabet gücünü kısıtlamamakta,
aksine bu fabrikayı üretime kazandırmak suretiyle rekabeti geliştirmektedir
I. SONUÇ 380
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre;
1- Doysan Tarım Ürünleri ve Ticaret A.Ş.’ye ait taşınmazların Bunge Gıda Sanayi ve
Ticaret A.Ş. tarafından devralınması işleminin 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi ve
bu maddeye dayanılarak çıkarılan 1997/1 sayılı “Rekabet Kurulu’ndan İzin
Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ” kapsamında izne
tabi olduğuna, işlem sonucunda aynı Kanun maddesinde belirtilen nitelikte hâkim
durum yaratılmasının veya mevcut hâkim durumun güçlendirilmesinin ve böylece
rekabetin önemli ölçüde azaltılmasının söz konusu olmaması nedeniyle işleme
izin verilmesine 390
2- Bunge Gıda Sanayi ve Ticaret A.Ş. ve Doysan Tarım Ürünleri ve Ticaret A.Ş.
arasında akdedilen İşletim ve Üretim Sözleşmesi’ne 4054 sayılı Kanun’un 5.
maddesi çerçevesinde bireysel muafiyet tanınmasına
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy