Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2008-2-48 (İlk inceleme)
Karar Sayısı : 08-25/256-84
Karar Tarihi : 20.3.2008
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI 10
Üyeler :Tuncay SONGÖR, M. Sıraç ASLAN, Mehmet
Akif ERSİN, Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE
B. RAPORTÖRLER: Hakan BİLİR, Evrim Özgül KAZAK
C. ŞİKAYET EDEN : - Ufuk SUNAN
Atik Mustafa Paşa Mahallesi Mumhane Cad. No:3 Mert Market,
Edirnekapı/İstanbul
D. HAKKINDA İNCELEME 20
YAPILANLAR : - Merkez Dağıtım Pazarlama Sanayi ve Ticaret A.Ş.
Fatih Mah. Hasan Basri Cad. 34885 Samandıra/İstanbul
-YAYSAT Yayın Pazarlama ve Dağıtım A.Ş.
Doğan Medya Tesisleri, Hoşdere Yolu, Esenyurt,
Küçükçekmece-İstanbul
E.DOSYA KONUSU: Dükkanında gazete satmak isteyen bir teşebbüsün bayilik
talebinin YAYSAT Yayın Pazarlama ve Dağıtım A.Ş. ve Merkez Dağıtım Pazarlama
Sanayi ve Ticaret A.Ş tarafından reddedildiği iddiası.
30
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Başvuru dilekçesinde özetle; işlettiği bakkal dükkanında
gazete satmak istediği, bu amaçla YAYSAT Yayın Pazarlama ve Dağıtım A.Ş
(YAYSAT)1 ve Merkez Dağıtım Pazarlama Sanayi ve Ticaret A.Ş. ’ne (Merkez Dağıtım)
müracaatlarda bulunduğu, dağıtım şirketlerinin, yakında başka bir gazete bayisi olduğu
gerekçesi ile kendisine bayilik veremeyeceklerini bildirdiği, gazete satmamasının
işlerini çok etkilediği ve diğer bakkallar ile rekabet edebilmesinin zorlaştığı iddia
edilmiştir.
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 25.2.2008 tarih ve 1173 sayı ile giren
başvuru üzerine, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un ilgili hükümleri 40
çerçevesinde düzenlenen 14.3.2008 tarih, 2008-2-48/İİ-08-HB sayılı İlk İnceleme
Raporu, 14.3.2008 tarih ve REK.0.06.00.00-110/84 sayılı Başkanlık önergesi ile 08-25
sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ : İlgili raporda; yapılan şikayete yönelik olarak 4054
sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun kapsamında herhangi bir işlem tesis
edilmesine gerek olmadığı gerektiği ifade edilmiştir.
1 Doğan Grubu içerisinde gazete ve dergi dağıtımı Doğan Dağıtım Satış ve Pazarlama A.Ş. tarafından
gerçekleştirilmektedir.
08-25/256-84
2
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
Bilindiği gibi, gazete ve dergi dağıtımı pazarı, süreli yayınların yayınevinden çıkıp 50
okuyuculara ulaştırılmasına kadar olan faaliyetlerinin bütününü konu almaktadır.
Gazete ve dergilerin dağıtımında, yayınların bizzat yayınevi veya dağıtım şirketi
tarafından posta veya özel kargo yoluyla okura ulaştırılmasını kapsayan abonelik
sistemi veya örgün dağıtım sistemi yolu kullanılmaktadır. Örgün bir dağıtım sisteminde
Türkiye çapında dağıtımı yapılan yayınlar genelde; yayınevi, dağıtım şirketi, başbayi
(ana bayi) ve tali bayiden (son satış noktası) oluşan dört aşamalı bir kanal aracılığı ile
tüketicilere (okuyuculara) ulaştırılmaktadır. Bu sistemde dağıtımı yapılacak gazete
veya dergi yayınevi tarafından basıldıktan sonra, belirli bir komisyon oranı karşılığında
dağıtım şirketlerine teslim edilmektedir. Söz konusu komisyon, genellikle satış fiyatı
üzerinden hesap edilen bir oran olmakla beraber, satış miktarı çok düşük olan ya da 60
piyasaya yeni girmesi, henüz tanınmaması gibi nedenlerle satış miktarının düşük
olması riskini taşıyan yayınlardan, komisyon oranı uyarınca alınan ücretin yanısıra
sabit bir ücret de talep edilebilmektedir. Ayrıca, alınan komisyonların oranı, yayının
niteliğine göre de değişebilmektedir. Örneğin, gazetelerden alınan komisyonların oranı,
genellikle dergilerden alınan komisyonların oranından düşüktür.
Dağıtım şirketine teslim edilen yayınlar, uygun ulaşım araçları ile ilgili bölge
müdürlüklerine gönderilmektedir. Dağıtım şirketleri, yayınların niteliğine göre, günün
belirli saatlerinde ülkenin dört bir yanına kamyon seferleri düzenlemekte veya
yayınların havaalanından alınıp dağıtımlarını yapmaktadır. Bununla birlikte, özellikle 70
büyük tirajlı gazetelerin, İstanbul’un yanısıra, Ankara, Antalya, İzmir, Trabzon gibi
büyük şehirlerde baskı merkezleri kurarak, yayınlarını dağıtım sistemine bölge
müdürlükleri düzeyinden sokmayı tercih ettikleri de görülmektedir. Bundan sonraki
aşama, yayınların bölge müdürlükleri vasıtasıyla “başbayilere” ulaştırılmasıdır.
Başbayilerin yayın satış miktarları, kendilerine bağlı olan tali bayilerin sayısı ve
istihdam ettikleri personel sayısı, bulundukları yere göre değişiklikler göstermektedir.
Başbayiler tarafından tasnif edilen yayınlar, tali bayilere gönderilmekte ve tali bayiler
tarafından da okuyuculara satılmaktadır. Tali bayilere “son satış noktası” adını vermek
de mümkündür. Ülkemizde son satış noktalarını genellikle bakkal, market, kitabevi,
mobo ve kiosklar oluşturmakta; zaman zaman da, tali bayilerin bir başka son satış 80
noktasına (örneğin; bakkal veya gezici satıcılar) yayın verdikleri görülmektedir.
Başvuru konusunu, dükkanında gazete satmak isteyen bir teşebbüsün başvurusunun,
her iki dağıtım firması tarafından da yakınında başka bir bayileri olması gerekçesi ile
reddedilmesi oluşturmaktadır. Bu anlamda şikayeti, genel olarak rekabet hukukunda
mal vermeyi reddetme/sözleşme yapmayı reddetme kavramları ışığında, dağıtım
firmalarının kendilerinden bayilik talep eden her teşebbüse bayilik verme
zorunluluklarının olup olmadığı çerçevesinde incelenmesi gerekmektedir.
Yukarıdaki bölümde ayrıntılı olarak anlatıldığı üzere gazete ve dergi dağıtımı pazarı 90
yayınların yayınevinden çıkıp, okuyuculara ulaştırılmasına kadar olan faaliyetlerin
tümünü kapsayan bir piyasayı ifade etmektedir. Dağıtım firması yayınevleri tarafından
kendilerine ulaştırılan yayınları ana bayi ve tali bayi zinciri ile okuyucuya
ulaştırmaktadır. Bu çerçevede, gazete ve dergi dağıtımı hizmetleri ile uğraşan bir
teşebbüs için, aşağıda yer verilen unsurlar pazara giriş ve pazarda varolabilme
açısından kritik öneme sahip olmaktadır:
a) Yayınların tali bayilere (son satış noktalarına) mümkün olan en kısa sürede
ulaştırılması,
08-25/256-84
3
b) Son satış noktalarına ulaşan yayınların en iyi şekilde teşhirinin ve satışının 100
sağlanması,
c) Satılmayan süreli yayınların son satış noktalarından toplanarak iade edilmesi,
d) Bir sonraki dönemin tirajının belirlenmesine yardımcı olmak üzere yayının satış
seyrine ilişkin bilgilerin yayınevlerine iletilmesi,
e) Satılan yayınlardan elde edilen gelirin en kısa zamanda yayınevine ulaştırılması,
f) Ana bayilik ve tali bayilik sisteminin beslenmesi.
Yukarıda yer verilen unsurlar incelendiğinde, bir dağıtım şirketinin pazardaki faaliyetleri
bakımından tali bayi ağının büyük önem arz ettiği görülmektedir. Bu anlamda, dağıtım
firmalarının tali bayiliklerini yukarıda yer verilen; ulaşım, yayınların sunumu, iade ve 110
dağıtım firması-tali bayi ilişkileri ve bayilere yeterli kar marjı bırakılması kriterlerine göre
ticari/ekonomik stratejilerine en uygun olacak şekilde seçmesinde rekabet hukukuna
aykırılık teşkil eden bir durum bulunmamaktadır. Bu tip münferit bir bayilik vermeyi
reddetme eyleminin anlaşma ve/veya hakim durumun kötüye kullanılması sonucu rakip
dağıtım firmasını pazar dışına çıkarma/pazara giriş engeli yaratma veya alt/ilgili diğer
pazarda rekabetin kısıtlanması gibi etkiler doğurmayacağı görülmektedir. Bununla
birlikte, dağıtım firması tarafından herhangi bir tali bayisinin bir başka kişi veya
kuruluşa satış için yayın vermesinin engellenmesi halihazırda 2002/2 sayılı Dikey
Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği’ne göre mümkün değildir. Bu çerçevede tali
bayi kendisine teslim edilen yayınları isterse bakkal, market gibi başka bir satış 120
noktasına satabilme özgürlüğüne sahiptir. Dolayısıyla dağıtım firmaları ile
anlaşamayan başvuru sahibinin, bakkalında satmak üzere diğer tali bayilerden söz
konusu ürünleri temin etmesi önünde bir engel mevcut değildir.
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, dosya konusu ile ilgili olarak
4054 sayılı Kanun çerçevesinde önaraştırma yapılmasına ya da soruşturma
açılmasına gerek olmadığına ve şikayetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy