1 REKABET KURUMU
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : D1/1/A.Ö.-00/2
Karar Sayısı : 00-49/518-283 (Devralma)
Karar Tarihi : 12.12.2000
A- TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. M.Tamer MÜFTÜOĞLU
Üyeler : Dr. Kemal EROL, Mehmet Zeki UZUN, Sadık KUTLU,
İsmet CANTÜRK, Nejdet KARACEHENNEM, Mustafa PARLAK,
A. ERSAN GÖKMEN, R. MÜFİT SONBAY, Kubilay ATASAYAR, Murat GENCER.
B- RAPORTÖRLER: Aydın ÖZTUNALI, Harun ULU
C- BİLDİRİMDE BULUNAN: Dystar Tekstil Boyaları ve Tic. Ltd. Şti.
Temsilcisi: Av. Esra TACEDDİN
BJK Plaza, Spor Cad. 92B Blok Kat:9
Akaretler, Beşiktaş-İSTANBUL
D- TARAFLAR: - DyStar Tekstil Boyaları ve Tic. Ltd. Şti.
Merkez Efendi Mah. Yılanlı Ayazma Sok. No:14-16
Topkapı- İSTANBUL
- BASF Türk Boya ve Kimya Ltd. Şti.
Defterdar Yokuşu No:3 Tophane-İSTANBUL
E- DOSYA KONUSU : DyStar Tekstil Boyaları ve Tic. Ltd. Şti.’nin BASF Türk
Boya ve Kimya Ltd. Şti.’nin tekstil boyaları bölümünü devralması işlemine izin
verilmesi talebi.
F- DOSYA EVRELERİ : Kurum kayıtlarına 11.09.2000 tarih, 3775 sayı ile giren
bildirim üzerine, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 7 nci maddesi
ile 1997/1 sayılı Rekabet Kurulu’ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve
Devralmalar Hakkında Tebliğ’in ilgili hükümleri uyarınca düzenlenen 04.10.2000
tarih, D1/1/A.Ö.-00/2 sayılı Devralma Ön İnceleme Raporu 05.10.2000 tarih,
REK.0.05.00.00/100 sayılı Başkanlık önergesi ile 00/38 sayılı Kurul toplantısında
görüşülerek devralma işleminin Kanun’un 10/2 nci maddesi uyarınca nihai
incelemeye alınmasına karar verilmiştir. Kurul’un söz konusu Kararı uyarınca yapılan
inceleme sonucu düzenlenen 06.12.2000 tarih ve D1/2/A.Ö.-00/3 sayılı Nihai
İnceleme Raporu 06.12.2000 tarih, REK.0.05.00.00/122 sayılı Başkanlık Önergesi ile
00-49 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
G- RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ : DyStar Tekstil Boyaları ve Ticaret Ltd. Şti.'nin
BASF Türk Boya ve Kimya Ltd. Şti.'nin tekstil boyaları bölümünü devralmasına ilişkin
işlemin (aynı zamanda etki bakımından aynı sonucu doğuran DyStar Textilfarben
GmbH & Co ile BASF AG arasındaki işlem de göz önünde bulundurularak) 1997/1
sayılı Rekabet Kurulu’ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar
Hakkında Tebliğ’in 4 üncü maddesinde belirtilen pazar payı eşiklerinin aşılması
2 REKABET KURUMU
nedeniyle bildirime tabi olduğu, ancak anılan işlemin ülkemiz tekstil boyaları
pazarlarında rekabetin önemli ölçüde azaltılması sonucunu doğuracak şekilde hakim
durum yaratılmasına ya da var olan bir hakim durumu güçlendirmesine neden
olmayacağı gerekçesiyle izin verilmesi, öte yandan DyStar Textilfarben GmbH & Co
ve BASF AG'ye, bildirim yapmadan devralma işlemini gerçekleştirmelerinden dolayı,
4054 sayılı Kanun'un 16 ncı maddesinin 1 inci fıkrasının (c) bendi uyarınca idari para
cezası uygulanması gerektiği düşünülmektedir.
H- İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
1. İlgili Pazar
a) Ürün Pazarı : Tekstil terbiyesinin en önemli kısımlarından birisi de ürünün (iplik,
kumaş, elyaf vs.) boyanmasıdır. Tekstil boyaları, tekstil ürünlerine renk
kazandırmanın yanısıra bu ürünlere sahip olması istenen ışık, sürtünme, ter, su ve
ütü haslıkları gibi özellikleri kazandırmak için uygulanan kimyevi maddelerdir.
Terbiye işleminin en önemli girdilerinden olan tekstil boyaları, doymamış
organik bileşikler olup kimyasal içerikleri değişik en az iki molekülden oluşurlar ve
tekstil liflerinin boyanmasında kullanılırlar. Bu moleküllerden, boya taşıyıcı olarak
adlandırılan bir molekül rengi oluştururken diğer molekül de rengin tekstil lifi
üzerinde tutunmasını sağlar. Boyalar, ayrı üretim süreçlerinde değişik yöntemlerle
elde edilen iki molekülün üçüncü bir üretim aşamasında birleştirilmesiyle elde edilir.
Genel anlamda renk, renk tonları ve nüansları boya kimyasında değişik
organik maddeler ve bu maddelerin ışık etkisi altında insanın algılamasına yönelik
etkileri olarak kabul edilir. Birçok boyanın karıştırılması ile ek renk tonları elde
edebilmenin mümkün olduğu boyama endüstrisinde, renk indeksine göre yaklaşık 10
ile 12.000 arasında boya çeşidi bulunmaktadır. Tekstil boyaları, çeşitli renklerin
kullanılmasıyla yeni renklerin elde edilebilmesi nedeniyle, sahip oldukları renge göre
gruplandırılmamaktadır.
Rengin lif üzerine tutunmasını sağlayan ikinci boya molekülünün, kimyasal
olarak iki değişik maddeyi birbirine bağlama yeteneğine sahip olması gerekir. Bu
molekülün renk molekülünü kendisine bağlaması ve daha sonra life tespit etmesi
veya kimyasal bir tepkime sonucu lif ile kaynaştırması gerekmektedir. Bu nedenle,
boyaların değişik yüzey özelliklerine sahip olan tekstil liflerinde (doğal, viskos,
sentetik) kullanılabilmesi için, lifin türüne uyum sağlayan kimyasal moleküllere sahip
olması gerekmektedir.
Selüloz lifleri (pamuk, keten, kevenevir, viskoz vs.) tüm kullanım alanlarında
reaktif, direkt, vat, kükürt ve naftol boyaları ile boyanabilirler. Söz konusu 5 selüloz
boyası selüloz liflerin boyanmasından başka bir uygulama için uygun değildir. Doğal
liflerden olan yün ve ipeğin boyanmasında asit boyalar kullanılır. Sentetik liflerden
polyester lifler yalnızca dispers boyalar ile boyanabilirken poliakril nitril lifler sadece
bazik boyalar ve polyamid lifler sadece asit boyalarla boyanabilmektedir. Tekstil
boyalarından baskılı boyama için kullanılan pigmentler ise lif türünden bağımsız
olarak her çeşit lifin boyanması için kullanılırlar.
Bu çerçevede, tekstil boyalarının genel kullanım alanları aşağıdaki tablodaki
gibidir.
3 REKABET KURUMU
LİF TÜRÜ UYGUN TEKSTİL BOYASI
1.Doğal Lifler
A- Selüloz lifler
(Pamuk, keten, viskoz)
B- Yün ve İpek
Reaktif
Vat
Direkt
Kükürt
Naftol
Asit
2.Sentetik Lifler
A-Poliamid
B-Polyester
C-Polyakrilnitil
Asit
Dispers
Bazik
3. Her Tür Lif Pigment
Genel olarak kullanıldıkları liflerin türüne göre sınıflandırılan tekstil
boyalarının daha alt gruplar halinde sınıflandırılmasında sahip oldukları haslık
özellikleri etkili olmaktadır. Haslık, tekstil ürününün ışık, sürtünme (dayanıklılık), su
gibi etmenler karşısında gösterdiği özelliklerdir. Tekstil boyalarının kullanım alanları
ve haslıkları hakkında bilgiler aşağıda sunulmuştur.
Reaktif Boyalar: Selüloz ile kimyasal bir bağ oluşturan ve suda çözülebilen
boyalardır. Reaktif boyamanın avantajı, temiz ve parlak renk tonları ile iyi ışık ve
yıkama mukavemeti sağlamasıdır. Dolayısıyla bu boyalar yüksek haslıklara
sahiptirler.
Vat Boyalar: Selüloz liflerini boyamak için kullanılan ve suda çözülmeyen, sadece
belli kimyevi maddelerle çözünür hale getirilen boyalardır. Vat boya ile boyanan
selüloz lifleri suda çözülmeyen boya maddesi sayesinde son derece yüksek yıkama
ve ışık mukavemetine sahiptirler. Bunun yanında, diğer tekstil boyalarında pek
rastlanmayan bir klor mukavemeti gösterirler. Bu ayrıcalıklı haslık özellikleri diğer
selüloz boyaları ile elde edilemez.
İndigo: İndigo, bitki kökünden ya da bunun suni taklitlerinden elde edilen, suda
çözülmeyen boyalardır. Aslında bir vat boya olan indigo, yıkandıkça ağarması
nedeniyle bu gruptan ayrılır. Sadece kot kumaşı boyamada kullanılan indigo boyaya
bu alanda ikame olacak başka bir tekstil boyası bulunmamaktadır.
Direkt Boyalar: Suda iyi çözünürler ve sudaki çözeltileri direkt olarak selüloz lifine
geçtiğinden bu şekilde adlandırılırlar. Direkt boyalar, tekstil boyaları arasında en
basit boyama tekniğine ihtiyaç duyan boya grubudur. Buna karşın suda iyi
çözülmeleri, lif üzerine çok sıkı yapışmamaları nedeniyle yıkama dirençleri azdır ve
düşük haslıklara sahiptirler.
4 REKABET KURUMU
Kükürtlü Boyalar: Suda çözülmeyen boyalardır. Kükürtlü boyalar, kullanım
metodları itibariyle vat boyalara benzerlik gösterse de, düşük haslık özelliği
nedeniyle vat boyalar yerine ikame edilemezler. Maliyet açısından en ucuz
boyalardır.
Aşağıdaki tabloda, selüloz lifini boyamada kullanılan ürünlerin tüketim
açısından önemli olan ekonomiklik, mukavemet, işlem emniyeti, çevreye etkisi gibi
kritetlere yer verilmiştir.
Ekonomiklik Mukavemet Emniyet Kullanım
Kolaylığı
Çevreye
Etki
Reaktif 3-4 4 4 4 4
Vat 3 5 3-4 3-4 3-4
Kükürtlü 5 4 3-4 3 2-3
Direkt 4-5 3-4 3-4 5 4-5
(Değerlendirme: 1 Çok kötü, 2 kötü, 3 orta, 4 iyi, 5 çok iyi)
Asit Boyalar: Suda çözülen, yün, ipek ve polyamid elyafını boyayan boya
gruplarındandır. Elyafla iyonik olarak bağlanırlar. Işık haslıkları sınırlıdır.
Dispers Boyalar: Polyester liflerini boyamada kullanılan, suda çözülmeyen
boyalardır. Banyoda eşit olarak dağılırlar. Diğer tekstil boyalarıyla ikame edilme
imkanı yoktur.
Bazik Boyalar: Poliakrilnitril liflerinin boyanmasında kullanılan, suda çözünebilir
maddelerdir. Diğer tekstil boyaları ile ikame edilemez.
Pigment: Baskı boyama işlemlerinde, lif türünden bağımsız olarak kullanılırlar.
Pigmentleri lif üzerine tespit etmek için “yapıştırıcı” denilen uygun yardımcı
maddelere ihtiyaç duyulur. Boyama işlemi, yapıştırıcının boya maddesini içine alıp lif
üzerine tespit etmesi şeklinde gerçekleşir.
İlgili ürün pazarının genel tanımı; özelliği, kullanım amacı ve fiyatı açısından
tüketici gözünde denk olan ürünlerden oluşan pazar şeklindedir. Ürünlerin aynı ilgili
ürün pazarında kabul edilebilmesi noktasında, talep veya bazı durumlarda arz
yönünden birbirlerinin yerine ikame edilmesinin mümkün olması gerekmektedir.
Talep açısından hareket edildiğinde, boyaların boyanacak liflere bağlanması
halinde birbirinin yerine kullanılması mümkündür. Böyle bir durumda; selülöz lifleri,
yün-ipek ve poliamidi, polyesteri ve polyakrili boyamada kullanılan boya
gruplarından her bir grubun ayrı ilgili ürün pazarı oluşturduğu sonucu
çıkarılabilecektir. Ancak, yukarıda değinildiği gibi, doğal liflerden selüloz lifleri
boyamada kullanılan boyaların, ürüne sağladıkları haslıkların ve kullanım
amaçlarının birbirinden farklı olması nedeniyle birbirinin yerine kullanılması, elde
edilmek istenen sonuç bakımından mümkün değildir. Bu nedenle, selüloz liflerin
boyanmasında kullanılan boyaların her birinin ayrı ürün pazarı olarak kabul edilmesi
gerekmektedir. Diğer yandan, tekstil boyalarının üretim süreçlerinin birbirinden farklı
olması, birinin üretiminden diğerinin üretimine geçilmesinin ilave yatırımlar
gerektirmesi nedeniyle ekonomik değildir. Bu açıklamalar ışığında devralma işlemine
konu olan, taraflardan en az birinin etkinlik gösterdiği ilgili ürün pazarları;
5 REKABET KURUMU
- Reaktif boyalar,
- Vat boyalar,
- İndigo boyalar,
- Direkt boyalar,
- Kükürtlü boyalar,
- Asit boyalar,
- Dispers boyaları
- Naftol
- Pigmentler
olarak en dar şekilde belirlenmiştir.
b) Coğrafi Pazar : Ürünün üretim, kullanım, nakliye, vs. gibi özellikleri göz önünde
tutularak, ilgili coğrafi pazar Türkiye Cumhuriyeti sınırları olarak kabul edilmiştir.
2. YapılanTespitler ve Hukuki Değerlendirme
Alman uyruklu Hoechst ve Bayer şirketleri, faaliyet kollarından birini teşkil
eden tekstil boyaları üretimi ve pazarlaması için bir birleşme gerçekleştirerek, dünya
genelinde tekstil boyaları üretimi ve pazarlaması konusunda faaliyet gösteren
uluslararası bir kuruluş olan DyStar Textilfarben GmbH & Co'yu oluşturmuşlardır.
Yukarıda söz edilen DyStar GmbH ile BASF AG dünya çapında, DyStar ismini
saklı tutarak, BASF AG'nin tekstil boyaları bölümünün DyStar GmbH'dan alınan belli
bir pay karşılığında DyStar GmbH'a katılmasını sağlayan bir devralma
gerçekleştireceklerdir.
DyStar GmbH'nin ve BASF AG'nin bu devirle amacının, dünya çapında
maliyetlerini düşürerek Doğu Asya tekstil boyaları sektöründeki düşük imalat fiyatları
ile rekabet edebilmek ve dünya tekstil üreticilerine daha ucuz ve kaliteli hammadde
kullanma olanağı sunabilmek olduğu belirtilmektedir.
Bu devralma için Avrupa Komisyonu'na başvurulmuş ve Komisyon 05.09.2000
tarihli kararıyla bu devralmaya herhangi bir itirazının olmadığını bildirmiştir.
Bildirim konusu işlem, Dystar KG'nin BASF AG'nin tekstil boyaları iş kolundaki
faaliyetlerini devralmasının bir sonucu olarak ülkemizde yerleşik Dystar Ltd. Şti.'nin
BASF Ltd. Şti.'yi devralması işlemidir. Bu işlem, Türkiye pazarlarını etkileyecek
olması nedeniyle, 1997/1 sayılı “Rekabet Kurulu’ndan İzin Alınması Gereken
Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ”in 2 nci maddesi anlamında birleşme veya
devralma sayılan hallerdendir.
Bu noktada, işlemin aynı Tebliğ’in 4 üncü maddesi kapsamında bildirime tabi
olup olmadığının belirlenmesi gerekmektedir. 1997/1 sayılı Tebliğ’in 1998/2 sayılı
Tebliğ ile değişik 4 üncü maddesinde; “birleşmeyi veya devralmayı gerçekleştiren
teşebbüslerin, ülkenin tamamında veya bir bölümünde ilgili ürün piyasasında, toplam
pazar paylarının, piyasanın %25’ini aşması halinde veya bu oranı aşmasa bile
toplam cirolarının yirmişbeş trilyon Türk Lirası’nı aşması halinde Rekabet
Kurulu’ndan izin almaları zorunludur.” şeklinde düzenleme getirilmiştir.
Gerek Dystar KG, gerekse BASF AG Türkiye pazarında sadece bağlı
ortaklıkları vasıtasıyla etkinlik göstermektedir. İç piyasadaki müşterilerin dolaysız
olarak ana teşebbülerden (Dystar KG ve BASF AG) mal almaları mümkün olmayıp
6 REKABET KURUMU
bu işlemi Dystar Ltd. Şti. veya BASF Ltd. Şti. Aracılığı ile gerçekleştirmek
durumundadırlar. İlgili ürün pazarlarının toplam büyüklüğü ile Dystar Ltd. ve BASF
Ltd. Şti’nin bu ürün pazarlardaki ciroları şu şekildedir.
(Milyar TL)
Ürün Pazarı
Türkiye
Pazarı
Dystar’ın
Cirosu
BASF’ın
Cirosu
Tarafların
Toplam Cirosu
Reaktif Boy. …… …… …… ……
Vat Boy. …… …… …… ……
İndigo Boy. …… …… …… ……
Direkt Boy. …… …… …… ……
Kükürt Boy. …… …… …… ……
Asit Boy. …… …… …… ……
Dispers Boy. …… …… …… ……
Naftol …… …… …… ……
Pigment …… …… …… ……
Dystar Ltd. Şti ve BASF Ltd. Şti.’nin ilgili pazarlardaki münferit ve toplam
pazar payları ise aşağıdaki gibidir:
(%)
Ürün Pazarı Dystar BASF Toplam
Reaktif …… …… ……
Dispers …… …… ……
Vat Boya …… …… ……
Kükürtlü By. …… …… ……
İndigo …… …… ……
Pigment …… …… ……
Asit …… …… ……
Direkt …… …… ……
Napthol …… …… ……
Tarafların ürün pazarlarındaki cirolarına bakıldığında, tüm ilgili ürün
pazarlarındaki toplam cirolarının 1997/1 sayılı Tebliğ’de belirtilen 25 trilyon TL.’lik
ciro eşiği altında kaldığı görülmektedir.
Tarafların toplam pazar paylarına bakıldığında ise; reaktif boya, dispers boya,
vat boya, kükürtlü boya, indigo boya ve naftol pazarlarında 1997/1 sayılı Tebliğ’de
belirtilen %25’lik pazar payı eşiğinin aşıldığı ve söz konusu işlemin Rekabet
Kurulu’nun iznine tabi bir devralma işlemi olduğu anlaşılmaktadır.
Pigment boya, asit boya ve direkt boya pazarlarında, tarafların ciro ve pazar
payı toplamlarının 1997/1 sayılı Tebliğ’de belirtilen ciro ve pazar payı eşiklerinin
altında kalması nedeniyle, bildirime konu işlem bu pazarlarda hakim durum
yaratılması veya hakim durumun güçlendirilmesi sonucunu doğurmayacaktır. Diğer
yandan, indigo pazarında Dystar’ın, kükürtlü boya ve naftol pazarında da BASF’ın
herhangi bir etkinliğinin olmaması nedeniyle devralma işleminin indigo boya, kükürtlü
7 REKABET KURUMU
boya ve naftol pazarlarında da hakim durum yaratması veya var olan hakim durumu
güçlendirmesi söz konusu olmayacaktır.
Reaktif boya pazarında Dystar’ın pazar payı %……, BASF’ın pazar payı %…
olup tarafların toplam pazar payı %……’dur. Reaktif boyalar tekstil boyaları
tüketiminin yaklaşık yarısını oluşturan boya grubudur. Üretimi nispeten basit olan bu
boya pazarında hammadde bolluğu ve ucuz işçilik maliyetleri nedeniyle G. Kore,
Hindistan, Tayvan ve Tayland gibi ülkelerin Avrupa menşeli ürünler kalitesinde
ürünleri daha düşük fiyatla satışa sunmaları nedeniyle yoğun bir rekabet
yaşanmaktadır. Bu boya pazarında Eksoy, Itochu, Clariant ve Ciba tarafların en
büyük rakipleri olup, bu pazarda devralma işlemi sonucu pazar payı %……’a ulaşan
Dystar’ın hakim duruma gelmesi mümkün görünmemektedir. Diğer yandan, dispers
boya pazarında Dystar’ın pazar payı %……, BASF’ın pazar payı %20 olup devralma
sonrası Dystar’ın pazar payı %……’ye yükselecektir. Benzer şekilde, pazarda
mevcut rakiplerin sayısının çok olması ve Uzak Doğu menşeli ürünlerin potansiyel
rekabeti de artırması nedeniyle bu pazarda devralma işlemi sonucu Dystar’ın hakim
duruma gelmesi mümkün görünmemektedir.
Vat boya pazarında ise, devralma sonrası Dystar’ın pazar payının %…… gibi
büyük bir orana ulaşacak olması nedeniyle, hakim durum yaratılması veya mevcut
hakim durumun güçlendirilmesinin söz konusu olup olmadığının incelenmesi
gerekmektedir.
Vat boyalar, selüloz liflerin (pamuk, keten, viskoz) boyanmasında kullanılan
ışık haslıkları düşük, kaliteli boyalardır. Ülkemizde özellikle, AB ülkelerine ihracat
yapan, büyük tekstil firmaları tarafından yoğun olarak kullanılmaktadır.
Bildirim formunda verildiği şekliyle, gerek Dystar'ın ve gerekse BASF'in bu
pazardaki varlıkları, devralma işlemi sonucundaki toplam pazar büyüklüğünü %
71'ler seviyesine taşıyacaktır (1999 yılı rakamları esas alındığında). Pazar
büyüklüğü açısından durum böyle olmakla birlikte, konunun değerlendirmesinde
diğer bazı hususların da incelenmesi yarar sağlayacaktır.
Genel Durum ve İthalat: Genel olarak son üç yıllık vat boya ithalatına bakıldığında
şu tabloyla karşılaşılmaktadır.
Yıl 1996 1997 1998 1999 20001
Miktar (Kg) …… …… …… …… ……
Tutar ($) …… …… …… …… ……
Birim Fiyat ($/Kg.) …… …… …… …… ……
Görüldüğü üzere vat boya ithalatı 1998 yılında bir önceki döneme göre miktar
bazında yaklaşık % 30'luk, değer olarak ise % 20'lik bir düşüş göstermiş, bununla
birlikte 1999 itibarıyla yapılan ithalat, miktar anlamında neredeyse 1998 dönemiyle
aynı seviyede gerçekleşmesine rağmen değer olarak yine % 20'lik bir azalma
kaydetmiştir. Bu değişimler de göstermektedir ki; 1998-1999 döneminde genel bir
ifadeyle ithalatı yapılan vat boyaların birim değeri düşmüştür. Bu düşüş, 15,79 ABD
Doları/Kg'dan 12,97 ABD Doları /Kg. seviyelerine doğru gerçekleşmiştir. Nitekim,
1 İlk on ay itibarıyla.
8 REKABET KURUMU
VIII. Beş Yıllık Kalkınma Programı Tekstil Terbiyesi Özel İhtisas Alt Komisyonu
Raporu'nda da bu trend, tüm boyarmadde ithalatı için 1995 yılında 11,90 ABD Doları
/Kg olan birim fiyatın 1999'da 8,20 ABD Doları /Kg'a düşmesi şeklinde
gösterilmektedir.
Yukarıdaki verilerden anlaşılmaktadır ki; son iki yılda, gerileyen tekstil sektörü
ile birlikte tekstil boyaları, daha özelinde ise vat boya pazarında da bir küçülme ve
reel anlamda bir fiyat düşüşü gerçekleşmiştir. Bu fiyat düşüşünün altında, pazarın
daralmasından başka uzakdoğulu üreticilerin dünya pazarlarındaki varlıklarını ve
dolayısıyla rekabeti artırmış olması yatmaktadır.
Alıcıların Gücü: Vat boyaların büyük oranda özellikle, kaliteli ürünler üretip
yurtdışına ihracat yapan Bossa, Güney Sanayi, Mensa, vs. gibi büyük tekstil
şirketleri tarafından kullanılıyor olması, "alıcıların pazarlık gücü" anlamında, bu
oranda konsantre olmamış alıcı pazarlarına göre devralmayla oluşacak
yoğunlaşmanın kullanıcılar üzerindeki etkisel şiddetini azaltmaktadır.
Pazara Giriş Engelleri: Vat boyaların üretim teknolojisi ve bilgisinin yaygın olarak
bulunuyor olması ve ilk yatırım maliyetlerinin yüksek olmaması, anılan boyaların
üretimi anlamında bir pazara giriş engeli yaratmamaktadır. Ancak burada, üretimin
kalitesi ve sonrasında özellikle tanınmış markalara üretim yapan şirketler anlamında
satış sonrası teknik destek ağının kurulması, belli oranda iyi organize olmuş ve
üretim-teknik servis zincirinde devamlılık ilkesini içselleştirebilmiş işletmelerin
varlığını ön plana çıkartabilmektedir.
Ülkemizde vat boya üreten işletmelerin üretim miktarları tespit edilememiş
olmakla birlikte, 1998 yılında yapılan ihracatın 140 ton ve değerinin de 648,000 ABD
Doları olduğu bilinmektedir. Ancak, ülkemizde diğer tüm tekstil boyası çeşitlerinde
olduğu gibi marka yaratmış kaliteli boyarmadde üreten büyük işletmeler mevcut
değildir. Dolayısıyla, özelinde vat boya için, bu analizde odaklanılması gereken
üretimin yurt dışında yapılan üretim olduğunu söylemek yanlış olmayacaktır. Bu
noktada, gerek Uzakdoğulu ve gerekse Batı Avrupalı üreticiler için ithalatta herhangi
bir kısıtlama bulunmamaktadır. Ancak AB ve EFTA ülkelerinden yapılan ithalata
gümrük vergisi uygulanmamasına rağmen Uzakdoğudan yapılan ithalatta kanuni %
17, tavizli % 6,5 oranında gümrük vergisi uygulanmaktadır. Gümrük vergilerindeki bu
farklılığa rağmen yine de, ucuz işgücü, çevre yatırımlarının ve Ar-Ge harcamalarının
düşüklüğü gibi maliyet avantajları ile çalışan Uzakdoğulu üreticilerin fiyatları Batı
Avrupalı üreticilerin fiyatlarından oldukça düşük seviyelerde gerçekleşmektedir.
Yukarıda belirtilen nedenler, üretim merkezi neresi olursa olsun, ülkemiz
pazarlarına giriş konusunda herhangi bir sıkıntı yaşanmadığının işaretleridir.
Nitekim, ülkemiz boyarmadde pazarına diğerlerine göre oldukça geç giren Everlight
isimli Tayvan firması, uyguladığı farklı pazarlama stratejisi ile pazardaki varlığını
(tüm tekstil boyaları pazarı) 1999 yılı itibarıyla % 9'lar seviyesine çıkarmıştır.
Pazardaki Diğer Teşebbüslerin Durumu: Ülkemiz tekstil boyaları pazarında,
devralmaya taraf olan teşebbüsler dışında önceki bölümlerde pazar payları verildiği
üzere, kalite açısından bu üreticilerin ürünlerine eşdeğer ürünler sunan İsviçre
menşeli Clariant ve Ciba firmaları faaliyet göstermektedir. Bu firmaların tekstil
boyaları pazarındaki payları sırasıyla % … ve % … şeklindedir. Vat boya üretimi de
9 REKABET KURUMU
yaptıkları bilinen bu şirketlerin, Türkiye'ye hiç satışlarının olmaması durumunda dahi
ilgili ürünün ithalatına ilişkin herhangi bir kısıtlama olmaması dolayısıyla, anılan
devralma ile oluşacak % 70 civarındaki pazar payının, özellikle fiyatlar konusunda
herhangi bir manipülasyona yer vermeyecek şekilde, rekabeti önemli ölçüde
sınırlayacak bir oluşuma yol açmayacaktır. Kaldı ki pazarda, Ciba ve Clariant dışında
uzakdoğu menşeli olmakla birlikte, fiyat - kalite dengesini çok iyi bir şekilde optimize
etmiş Everlight ve Sumitomo (%… ve %…) isimli şirketler de faaliyet göstermektedir.
Pazar araştırmalarından ve yukarıda sıralanan nedenlerle birlikte, anılan üretici-
ithalatçı şirketlerin varlığı karşısında ülkemiz vat boya pazarında DyStar'ın, BASF'in
tekstil boyaları bölümünü devralmasıyla oluşacak % ….. pazar payıyla rekabetin
önemli ölçüde sınırlanmasına neden olacak bir hakim durum yaratılmasından söz
edilmesi mümkün görünmemektedir.
İ- SONUÇ
Yukarıda yer verilen değerlendirmeler doğrultusunda;
1) DyStar Tekstil Boyaları ve Tic. Ltd. Şti.’nin BASF Türk Boya ve Kimya Ltd. Şti.’nin
tekstil boyaları bölümünü devralması, Türkiye pazarlarını etkileyecek olması
itibarıyla 1997/1 sayılı “Rekabet Kurulu’ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve
Devralmalar Hakkında Tebliğ” kapsamında bir devralma olup, söz konusu Tebliğ’in 4
üncü maddesinde belirtilen pazar payı eşiği aşıldığından Rekabet Kurulu iznine tabi
olmakla birlikte, hakim durum yaratılması ya da mevcut bir hakim durumun
güçlendirilerek ilgili pazarlardaki rekabetin önemli ölçüde azaltılmasına yol
açmayacak olması nedeniyle dosya konusu işleme izin verilmesine,
2) DyStar Textilfarben GmbH & Co ve BASF AG'ye 4054 sayılı Kanun'un 16.
maddesinin 1. fıkrasının ( c ) bendi uyarınca, bildirim yapmadan devralma işlemini
gerçekleştirmelerinden dolayı idari para cezası verilmesine ilişkin raportör önerisinin,
ilgili Daire’den ek bilgi temininden sonra görüşülmek üzere incelemeye alınmasına,
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy