Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2011-2-226 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 11-52/1316-467
Karar Tarihi : 13.10.2011
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet
İlhan GÜNAY, Reşit GÜRPINAR, Prof. Dr. Metin TOPRAK
B. RAPORTÖRLER : Sinan ÇÖRÜŞ, Esma GÜNDOĞDU, Necla SÜMER 10
C. BAŞVURUDA
BULUNAN : Gizlilik talebi bulunmaktadır.
D. HAKKINDA İNCELEME
YAPILAN : - Betonsa Beton San. ve Tic. A.Ş.
Hüseyin Bağdatlıoğlu İş Merkezi, Kaya Sultan Sok. No: 97
Kat:5 34742 Kozyatağı/İstanbul
- Bursa Beton Sanayi ve Ticaret A.Ş.
Hacı İyas Mh. Ulubatlı Hasan Bulvarı No:106 Bursa
- Uytunlar Motorlu Araç Day. Tük. Mal. Gıda İletişim İnş. Tur. 20
Nak. Hafriyat Maden. Orman Ürünleri Taah. San. ve Tic. Ltd. Şti.
Akçay Asfaltı Üzeri Zeytinli Yol Ayrımı Kuruçay Mevkii,
Edremit/Balıkesir
E. DOSYA KONUSU: Edremit ve çevre ilçelerde faaliyet gösteren bazı hazır beton
üreticilerinin ürün fiyatlarını beraber belirledikleri iddiası.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Başvuruda özetle;
- Balıkesir ili Edremit ilçesindeki hazır beton santrallerinden Betonsa Beton San. ve Tic.
A.Ş. (Betonsa), Bursa Beton Sanayi ve Ticaret A.Ş. (Bursa Beton) ve Uytunlar Motorlu
Araç Day. Tük. Mal. Gıda İletişim İnş. Tur. Nak. Hafriyat Maden. Orman Ürünleri Taah.
San. ve Tic. Ltd. Şti.’nin (Uytun Beton) aralarında anlaştığı, 30
- Adı geçen teşebbüslerin anlaşma uyarınca beton metreküp fiyatlarını 85 TL olarak
sabitlemek suretiyle tekelleştikleri ve rekabeti önlemeye çalıştıkları
öne sürülmüştür.
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 9.5.2011 tarih ve 3561 sayı ile intikal eden
başvuru üzerine yapılan inceleme sonucunda düzenlenen 01.06.2011 tarih ve 2011-2-
226/İİ-11-388.SÇ sayılı İlk İnceleme Raporu Kurul’un 09.06.2011 tarihli toplantısında
değerlendirilmiş ve konu hakkında önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir. İlgili karar
uyarınca yapılan inceleme sonucunda hazırlanan 06.10.2011 tarih ve 2011-2-226/ÖA-11-
388.SÇ sayılı Önaraştırma Raporu, 11.10.2011 tarih ve REK.0.16.00.00-110.02.02/584
sayılı Başkanlık Önergesi ile 11-52 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara 40
bağlanmıştır.
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; dosya konusu iddialara yönelik olarak,
4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4. maddesinin ihlal edildiği yönünde
herhangi bir bilgi ve belgeye ulaşılamadığından, aynı Kanunun 41. maddesi uyarınca
soruşturma açılmasına gerek olmadığı ifade edilmiştir.
11-52/1316-467
2
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. Hakkında Önaraştırma Yapılan Teşebbüsler
Söz konusu iddialar Bursa ve Balıkesir illerinde hazır beton alanında faaliyet gösteren
teşebbüsleri kapsamaktadır. İnceleme sürecinde ihbara konu edilen Edremit pazarının 50
oldukça bölgesel bir nitelik gösterdiğinin anlaşılması üzerine, yürütülen inceleme bu bölge
ile sınırlı tutulmuştur. Bu bölgede faaliyet gösteren teşebbüslere dair bilgilere aşağıda yer
verilmiştir:
I.1.1. Betonsa/Akçansa
Betonsa, Akçansa Çimento San. ve Tic. A.Ş.’nin (Akçansa), hazır beton markasıdır.
Akçansa, Sabancı Holding tarafından kontrol edilen Akçimento ile Alman menşeli
Heidelberg Cement Group’un birleşmesiyle kurulmuştur. Betonsa/Akçansa’nın hazır beton
faaliyetleri Marmara, Ege ve Karadeniz bölgelerine yayılmış toplam 35 hazır beton tesisi
aracılığıyla yürütülmektedir.
I.1.2. Bursa Beton 60
Bursa Beton, Bursa Çimento Fabrikası A.Ş.’ye (Bursa Çimento) bağlı bir kuruluş olarak
faaliyet göstermekte olup Bursa ile çevre il ve ilçelerde hazır beton üretimi
gerçekleştirmektedir. 1986 yılında hazır beton üretimine başlamış olan Bursa Beton,
faaliyetlerini Bursa, Yalova, Balıkesir ve Kütahya illerinde kurulu 14 tesis aracılığıyla
sürdürmektedir.
I.1.3. Uytun Beton
Uytun Beton, otomobil, sigorta, turizm, inşaat, yayıncılık, yapı, döviz bürosu işletmeciliği
gibi çeşitli sektörlerde faaliyet gösteren Uytun Şirketler Grubu bünyesinde yer almakta ve
Edremit-Balıkesir’de hizmet vermektedir.
I.2. İlgili Pazar 70
I.2.1. İlgili Ürün Pazarı
Hazır beton, belirli oranlarda çimento, doğal veya yapay agrega, su ve belli katkı
malzemelerinin mikserle karıştırılması yöntemiyle üretilen bir inşaat malzemesidir. Hazır
beton ürünleri, kullanım amaçları bakımından C14, C16, C18, C20, C25 ve C25+ gibi alt
kategorilere ayrılabilse de, alt ürün grupları arasında yüksek ikame bulunmaktadır.
Dosya bakımından ilgili ürün pazarı, başvuru konusu iddiaların yönelik olduğu “hazır beton
pazarı” olarak belirlenmiştir.
I.2.2. İlgili Coğrafi Pazar
Hazır beton belirli bir sürenin geçmesi halinde özelliğini yitirdiğinden, stoklanamayan
yüksek taşıma maliyetleri olan ve uzun mesafelere taşınması hem teknik hem de 80
ekonomik açıdan güç olan bir üründür. Ürünün bu nitelikleri ve yüksek taşıma maliyetleri
nedeniyle, hazır betonun, üretildiği santralden yaklaşık 50 km uzaklığa kadar taşınabildiği
kabul edilmektedir. Bununla birlikte, bu mesafe, yol ve iklim koşullarına göre
değişebilmektedir. Bu noktada, belirleyici olan unsur üretim sonrasında geçen süre olup;
betonun tesiste transmiksere yüklenmesi, tesisten transmikser ile inşaat alanına
ulaştırılması, müşteri tarafından teslim alınması ve pompa aracılığıyla kalıba yerleştirilmesi
süreçlerinde geçen zamanın, hazır betondaki kıvam ve işlenebilirlik kayıplarının
önlenebilmesinde kritik eşik olan iki saatin altında tutulması gerekmektedir. Dolayısıyla ilgili
coğrafi pazarın tespit edilmesi açısından da temel itibariyle ürünün bu özelliklerinin dikkate
alınması gerekmiştir. 90
Mevcut dosya özelinde önaraştırma konusu iddialara konu bölgenin Balıkesir’in Edremit
ilçesi olduğu görülmüştür. Bölgede yer alan tesislerin de faaliyetlerini Edremit üzerinde
11-52/1316-467
3
yoğunlaştırdığı dikkat çekmiştir. Bununla birlikte pazarın kesin sınırlarının dosya
kapsamında yapılan değerlendirmeler açısından belirleyici bir önemi olmayacağından
kesin bir coğrafi pazar tanımı yapılmamıştır.
I.3.Değerlendirme
Dosya mevcudu bilgi ve belgeler dikkate alınarak Edremit ve çevresinde hazır beton
üreticisi teşebbüslerin işbirliği içerisinde hareket ederek ürün fiyatlarını ortaklaşa
belirledikleri iddiası incelenmiştir. Bu iddia kapsamında esas olarak Edremit Bölgesinde
faaliyet gösteren hazır beton üreticilerinin fiyatlandırma davranışlarına bakılmıştır. Tablo 100
1’de en sık kullanılan hazır beton kategorileri olan C25 ve C30’a ilişkin ağırlıklı ortalama
fiyatlar verilmiştir:
Tablo 1: Edremit Bölgesindeki Hazır Beton Ortalama Satış Fiyatları (2010 Ocak -2011 Eylül) (TL /m3)
C 25 C 30
Kafkas Akç. Bursa Uytun Kafkas Akç. Bursa Uytun
Oca. 2010 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Şub. 2010 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Mar. 2010 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Nis. 2010 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
May. 2010 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Haz. 2010 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Tem. 2010 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Ağu. 2010 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Eyl. 2010 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Eki 2010 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Kas. 2010 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Ara. 2010 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Oca 2011 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Şub. 2011 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Mar. 2011 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Nis. 2011 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
May. 2011 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Haz. 2011 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Tem. 2011 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Ağu. 2011 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Eyl. 2011 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Grafik 1 ve Grafik 2’de ise Tablo 1’de yer alan verilerin görsel bir özeti sunulmuştur:
11-52/1316-467
4
Grafik 1: Edremit İlçesi C25 Hazır Beton Aylık Ortalama Satış Fiyatları (2010 Ocak -2011 Eylül) (TL /m3)
Grafik 2: Edremit İlçesi C30 Hazır Beton Aylık Ortalama Satış Fiyatları (2010 Ocak -2011 Eylül) (TL/m3) 110
Bu fiyat hareketleri incelendiğinde, yaklaşık olarak 2010 yılı Haziran ayında başlayacak
şekilde fiyatların bölgede hızlı bir düşüş içine girdiği, bu sürecin 2010 yılı son çeyreği
ortalarına kadar devam ettiği, bu tarihten itibaren ise fiyatların yükselişe geçerek 2010 yılı
başındaki seviyelere oturduğu görülmüştür. Fiyat serilerinin bu seyri teşebbüslerin
fiyatlandırma eğilimlerinde Bursa Beton’un piyasaya giriş yaptığı dönem olan 2010 yılı
Haziran ayının önemli bir etkide bulunmasının bir göstergesi olabileceği gibi tamamen
sezon veya mevsimsel etki olarak da yorumlanabilir. Pazara yeni bir oyuncunun girmesi
pazarın yapısal dinamiklerini değiştirdiği ve bu durum fiyatlarda ciddi dalgalanmalara yol 120
açtığından, sadece mevcut fiyatlama davranışlarından yola çıkarak teşebbüslerin
saiklerinin rekabetle mi yoksa örtülü ya da açık bir anlaşma ile mi daha uyumlu olduğunu
net olarak anlamak mümkün olmamıştır.
Fiyatların değerlendirmesinden sonra bu iddia kapsamında ikinci olarak yerinde
incelemede elde edilen ve açık anlaşmalara gösterge olabilecek belgelerin
değerlendirilmesi yapılmıştır.
Oca.10Mar.10 May.10 Tem.10 Eyl.10 Kas.10 Oca.11 Mar.11 May.11 Tem.11Eyl.11
Kafkas Beton
Akçansa
Bursa Beton
Uytun Beton
Eyl.10 Kas.10 Oca.11 Mar.11 May.11 Tem.11 Eyl.11
Kafkas Beton
Akçansa
Bursa Beton
Uytun Beton
11-52/1316-467
5
Bu bağlamda, örneğin belgelerin birinde 1.7.2011 tarihinde oluşturulan bir listeden
bahsedildiği görülmüştür. Fiyatların bu listenin uygulamaya konulmasına rağmen istenilen
düzeye oturmadığı ifade edilmiş, Uytun Beton, Betonsa’nın ve Kafkas Beton’un liste
fiyatının altında mal sağladığı belirtilmiştir. Daha sonra özellikle Betonsa’nın düşük fiyat 130
verilen bir takım uygulamalarından bahsedilmiş ve bu uygulamaların piyasada olumsuz bir
hava yarattığı öne sürülmüştür. Kullanılan ifadeler, taraflar arasındaki bir anlaşma sonucu
hazırlanmış ortak bir fiyat listesinin olduğunu, bununla birlikte bu listeye Uytun Beton,
Kafkas Beton ve Betonsa tarafından uyulmadığı izlenimini vermiştir. Benzer şekilde, kim
tarafından kullanıldığı hususunda bir belirsizlik bulunsa da, (….. TİCARİ SIR…..) nezdinde
Uytun Beton’un yaklaşımını yansıttığı anlaşılan diğer bir belgede yer alan ‘(….. TİCARİ
SIR…..) yönündeki ifadesinin de bu yönde bir başka bulgu olarak değerlendirilebilmesi
muhtemel görülmüştür.
Öte yandan, Bursa Beton’un 2010 yılı Haziran ayında Edremit hazır beton pazarına hızlı
bir giriş yaptığı ve ilk üç aylık dönemde pazardaki payını hızlı bir şekilde arttırdığı 140
görülmüştür. Nedeni ister rekabet artışı isterse mevsimsel etkiler olsun, fiyatların özellikle
2010 yılında bir düşme trendi gösterdiği görülmüştür. Gerek bu bulgudan gerekse
rakiplerin faaliyetlerine ilişkin dosya mevcudu ifadelerden, pazarda yer alan teşebbüslerin
2011 yılında da birbirlerinin müşterilerini fiyat kırarak kazanma yoluna başvurabildikleri
anlaşılmıştır. Dolayısıyla ortada fiyatları arttırmaya yönelik bir anlaşma var idiyse bile
hayata geçirilemediği kanısına varılmıştır.
Ancak, rekabeti kısıtlama amacı taşıyan anlaşmaların bir etki doğurmamış olması
teşebbüsleri, hukuki sorumluluktan kurtarmaz. Bazı teşebbüslerin rekabeti kısıtlama
‘amacıyla’ bir takım uygulamalar tasarlamaları, bu çabaların istenilen sonuçlara yol
açmamalarından bağımsız olarak, rekabeti kısıtlayıcı olarak değerlendirilebilirse de işbu 150
dosya kapsamındaki bulguların rekabeti kısıtlama amacı taşıyan bir anlaşmaya varıldığı
sonucunu çıkarmak için yeterli açıklıkta olmadığı düşünülmüştür.
Mevcut bilgi ve belgeler ışığında Edremit’teki hazır beton üreticilerinin fiyatları bir arada
belirledikleri yönündeki iddiaya ilişkin olarak soruşturma açılmasına gerek olmadığı
kanaatine varılmıştır.
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, dosya konusu iddialara yönelik
olarak 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek
olmadığına, şikayetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
160
Full & Egal Universal Law Academy