Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2012-3-173 (Muafiyet/Menfi Tespit)
Karar Sayısı : 13-07/75-44
Karar Tarihi : 24.01.2013
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE,
Dr. Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR, Kenan TÜRK
B. RAPORTÖR : Osman Tan ÇATALCALI
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : - Efes Pazarlama ve Dağıtım Tic. A.Ş.
Esentepe Mah. Anadolu Cad. No:3 Kartal 34870 İstanbul
(1) D. DOSYA KONUSU: Efes Pazarlama ve Dağıtım Ticaret A.Ş. ile Duvel Moortgat NV
arasında akdedilen "İthalat ve Dağıtım Sözleşmesi"ne menfi tespit belgesi verilmesi
veya muafiyet tanınması talebi.
(2) E. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 13.12.2012 tarih ve 10461 sayı ile giren bildirim
üzerine düzenlenen 15.01.2013 tarih ve 2012-3-173/MM sayılı Menfi Tespit/Muafiyet
Raporu görüşülerek karara bağlanmıştır.
F. RAPORTÖRÜN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda özetle; Efes Pazarlama ve Dağıtım Ticaret
A.Ş. ile Duvel Moortgat NV arasında akdedilen “İthalat ve Dağıtım Sözleşmesi”ne
(Sözleşme) 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun (4054 sayılı Kanun)’un 4.
maddesi uyarınca yasaklanan sınırlamalar içermesi nedeniyle menfi tespit belgesi
verilemeyeceği; Sözleşme’nin 2002 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği
(2002/2 sayılı Tebliğ) kapsamında sağlanan muafiyetten yararlanmadığı; diğer yandan
anılan Sözleşme’ye, 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinde sayılan koşulları taşıması
nedeniyle, bireysel muafiyet tanınabileceği kanaat ve sonucuna ulaşıldığı ifade edilmiştir.
G. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
G.1. Taraflar
G.1.1. Efes Pazarlama ve Dağıtım Tic. A.Ş. (Efpa)
(3) Anadolu Grubu’na bağlı bir şirket olan Efpa, Anadolu Efes Biracılık ve Malt San. A.Ş.
(Anadolu Efes) tarafından üretilen biranın tüm Türkiye’deki dağıtım, pazarlama ve satışını
yapan ve %99,997’si Anadolu Efes tarafından kontrol edilen bir teşebbüstür. Efpa bu
faaliyetini, ürünlerinin dağıtımını üstlenen 179 bayi ve 28 distribütörle sürdürmektedir.
G.1.2. Duvel Moortgat NV (Duvel)
(4) Merkezi Belçika’da olan Duvel, uluslar arası bir bira üreticisidir. Yılda yaklaşık 800.000
hektolitre bira üreten teşebbüsün ürünleri 50’nin üzerinde ülkeye ihraç edilmektedir.
G.2. İlgili Pazar
G.2.1. Bira Pazarına İlişkin Bilgiler
(5) Sözleşme’ye konu ürün biradır. Ülkemizde bira üretimi gerçekleştiren yedi teşebbüs
bulunmaktadır. Bunlar Efpa, Bimpaş Bira ve Meşrubat Pazarlama A.Ş. (Bimpaş), Park
Gıda ve Meşrubat San. ve Tic. A.Ş., Süral Otelcilik Turizm İşletmeleri A.Ş., İstanbul Gıda
13-07/75-44
2/5
ve Turizm A.Ş., Elif Turizm Ticaret ve İşletmeleri A.Ş. ve Feza Turizm İşletmeleri A.Ş.’dir.
Diğer yandan sektörün düzenleyici kurumu olan Tütün ve Alkol Piyasaları Düzenleme
Kurulu (TAPDK)’na “Alkollü İçki Bildirim”i yapan pek çok ithalatçı teşebbüs de mevcuttur.
(6) Bira pazarında faaliyet gösteren teşebbüslerin litre cinsinden pazar paylarına Tablo 1’de
yer verilmektedir.
Tablo 1 – Bira Pazarındaki Teşebbüslerin 2005-2010 Yılları Arasındaki Litre Bazındaki Pazar Paylar (%)
Firmalar 2005 (%) 2006 (%) 2007 (%) 2008 (%) 2009 (%) 2010 (%) 2011 (%)
Efpa (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Bimpaş (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Diğer (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
İthalat (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Toplam 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0
(7) Yukarıda yer verilen tablodan da görülebileceği üzere, Efpa’nın pazar payı 2005 yılından
itibaren istikrarlı bir şekilde %(…..)’den %(…..)’e artmış, buna paralel olarak en büyük rakibi
olan Bimpaş’ın pazar payı ise %(…..)’den %(…..)’e gerilemiştir. Bu yıllar arasında diğer
teşebbüslerin ve ithal biraların pazardaki payı ise %(…..)’in altında seyretmiştir.
G.2.2. İlgili Ürün Pazarı
(8) Bira içerdiği alkol oranı ve tüketiciler gözündeki değeri bakımından diğer alkollü
içeceklerden ayrılmaktadır. Diğer yandan tüketiciler, birayı her zaman aynı şekilde
tüketmemekte, ya daha sonra tüketim için ya da hemen tüketim için satın almaktadırlar.
(9) Bildirime konu anlaşmanın konusu lisansı Duvel’de bulunan bira ürünlerinin Efpa
tarafından Sözleşme’de belirlenen bölge içinde hem açık hem de kapalı noktalarda
satılmasıdır. Bu nedenle mevcut dosya bakımından ilgili ürün pazarının tanımlanmasında
anlaşma konusu ürünlere tüketicilerin nasıl ulaştığından çok ürünlerin tüketici gözündeki
nitelikleri ön plana çıkmaktadır.
(10) Mevcut dosya bakımından ilgili ürün pazarı “bira” pazarı olarak tanımlanmıştır.
G.2.3. İlgili Coğrafi Pazar
(11) İlgili coğrafi pazar “Türkiye” olarak belirlenmiştir.
G.3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
G.3.1. Bildirime Konu Sözleşme
(12) Başvuru konusu anlaşma ile Duvel tarafından Sözleşme konusu ürünlerin satış, dağıtım ve
pazarlaması için Efpa’ya münhasır bir bölge1 tahsis edilmektedir. Böylelikle Efpa Sözleşme
konusu ürünlerin satış, dağıtım ve pazarlamasını Türkiye’de yapabilecek tek teşebbüs
durumuna gelmektedir.
(13) Sözleşme’de yer alan diğer sınırlamalar ise Efpa’nın bölge dışına aktif satış yapmasının
Duvel’in yazılı onayına bağlanması (Madde 2), Sözleşme’nin süresi boyunca Duvel’e
sözleşme konusu ürünleri Efpa’ya tahsis edilen bölgede doğrudan üretmesinin ve/veya
dağıtmasının kısıtlanması (Madde 2), Duvel’e Sözleşme’nin süresi boyunca Sözleşme
konusu ürünleri aktif olarak satma haklarını başka şahıs, firma veya teşebbüse vermesinin
yasaklanması (Madde 2), Efpa’ya Sözleşme konusu ürünleri Sözleşme süresince sadece
Duvel’den veya Duvel’in göstereceği bir sağlayıcıdan alma zorunluluğunun getirilmesi
(Madde 2) ve Sözleşme sona erdikten sonra Duvel’e ya da iştiraklerinden herhangi birine
12 (on iki) ay süreyle Sözleşme’de tanımlanan bölgede sözleşme konusu ürünleri
üretmesinin ve/veya aktif olarak satmasının öncelikle Efpa ile müzakere yapılması şartına
bağlanması (Madde 13.2) olarak sayılabilir.
1 Söz konusu bölge Türkiye Cumhuriyeti ve Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’ni kapsamaktadır (Madde 1).
13-07/75-44
3/5
G.3.2. Menfi Tespit Değerlendirmesi
(14) Sözleşme’nin yukarıda sayılan hükümleri 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi çerçevesinde
değerlendirildiğinde, sınırlamaların 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında
yasaklanan sınırlamalar içerdiğinden Sözleşme’ye, 4054 sayılı Kanun’un 8. maddesi
uyarınca menfi tespit belgesi verilmesinin mümkün olmadığı kanaatine varılmıştır.
G.3.3. Grup Muafiyeti Değerlendirmesi
(15) 2002/2 sayılı Tebliğ’in 2. maddesinde tanımlanan dikey anlaşmaların Tebliğ kapsamında
olduğu ve Tebliğ ile sağlanan muafiyetin ilgili pazardaki Pazar payının %40’ı aşmaması
durumunda uygulanacağı ifade edilmektedir.
(16) Başvuru konusu anlaşmada alıcı taraf Efpa olup, Efpa’nın ilgili ürün pazarında 2011 yılı
pazar payı %(…..)’dir. Dolayısıyla Sözleşme’nin 2002/2 sayılı Tebliğ ile tanınan muafiyetten
yararlanamayacağı açıktır.
G.3.4. Bireysel Muafiyet Değerlendirmesi
G.3.4.1. Malların Üretim veya Dağıtımı ile Hizmetlerin Sunulmasında Yeni Gelişme ve
İyileşmelerin ya da Ekonomik veya Teknik Gelişmenin Sağlanması
(17) Efpa ile Duvel arasındaki anlaşma 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinin (a) bendinde yer
verilen koşul çerçevesinde incelendiğinde, Sözleşme ile birlikte lisansı Duvel’e ait olan bira
çeşitlerinin ilk defa Türkiye pazarına gireceği ve Efpa’nın yaygın dağıtım ağı sayesinde
ürünün tüm Türkiye’de yeni bir dağıtım ağı kurulma maliyetine katlanılmaksızın
satılabileceği söylenebilir. Diğer yandan Duvel’in ürünlerinin sadece Efpa tarafından satışa
sunulabilecek olması Efpa’nın bu ürünleri daha aktif bir şekilde pazarlamak için
yoğunlaşmasına olanak sağlayarak dağıtımın daha etkin bir şekilde yapılmasına katkı
sağlayabilecektir.
(18) Yukarıda yer verilen açıklamalar çerçevesinde, Sözleşme’nin 4054 sayılı Kanun’un 5.
maddesinin (a) bendinde yer verilen koşulu sağladığı kanaatine varılmıştır.
G.3.4.2. Tüketicinin Bundan Yarar Sağlaması
(19) Efpa ile Duvel arasındaki anlaşma 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinin (b) bendinde yer
verilen koşul çerçevesinde incelendiğinde, daha önce Türkiye’de satılmayan yeni ürünlerin
Sözleşme ile birlikte Türkiye’de satılmaya başlanacağı anlaşılmaktadır. Bu durum ise
tüketicilerin tercih seçeneklerini çoğaltmak suretiyle Sözleşme’den tüketicilerin de yarar
sağlamasına yol açacaktır. Dolayısıyla, Sözleşme’nin 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinin
(b) bendinde yer verilen koşulu sağladığı kanaatine varılmıştır.
G.3.4.3. İlgili Piyasanın Önemli Bir Bölümünde Rekabetin Ortadan Kalkmaması
(20) Efpa ile Duvel arasındaki anlaşma 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinin (c) bendinde yer
verilen koşul çerçevesinde incelendiğinde, Sözleşme’de Duvel’e ürünlerini belirlenen
bölgede sadece Efpa’ya sağlaması yükümlülüğünün getirildiği ve Sözleşme sona erdikten
sonra Duvel’e sınırlı bir rekabet yasağı getirildiği görülmektedir.
(21) Sözleşme’nin 13.2. maddesi ile Sözleşme sona erdikten sonra Duvel’e getirilen 12 aylık
rekabet etmeme yükümlülüğü, mutlak bir rekabet etmeme yükümlülüğü olmayıp, maddede
belirtilen koşulları sağlaması durumunda Duvel’in Türkiye’ye lisanslı ürünlerini 12 aylık
süreden önce de pazarlaması mümkündür.
(22) Bildirim formunda söz konusu sınırlamaların;
a. “Alkollü içkiler açısından önemli yasakların bulunduğu Türkiye bira pazarına yeni bir
ürünün girişi ve tutundurulması için yapılan masrafların bir ölçüde geri kazanılması,
b. Anlaşma konusu Duvel markası ile ilgili 3 yıllık süreçte Efpa tarafından yaratılacak
13-07/75-44
4/5
brand equity’nin hiçbir masraf yapmadan Efpa’nın rakiplerinden birisinin portföyüne
girmesi ihtimaline karşı Efpa tarafından pozisyon alınabilmesi,
c. Alınacak en muhtemel pozisyonun yurt dışı menşeli yeni bir Premium bira markası
getirmek ve bunun için de yaklaşık 9-12 ay arasında süre alacak şekilde sıfırdan
başlatılacak bir müzakere sürecine girmek durumunda kalması,
d. Lisans Anlaşması’nın sona ermesinden sonraki dönem için öngörülen bu rekabet
yasağının, bira pazarını rakiplere kapanmasına neden olma gücü bulunmaması,
e. Bahse konu kısıtlamanın hedefindeki etkilenen pazar olan Premium bira segmentinin
toplam bira pazarı içindeki payının çok küçük olması”
nedeniyle ilgili pazarın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkmasına neden
olmayacağı açıklanmıştır.
(23) Yukarıda yer verilen sınırlamaların bira pazarında veya bu pazarın önemli bir bölümündeki
rekabeti ortadan kaldıracak nitelikte olmadığı kanaatine varılmıştır. Nitekim alıcılara
münhasır bir bölge tahsis edilmesi ve satıcının bu bölgeye yapacağı satışların sözleşme
sona erdikten sonra makul bir süre için kısıtlanmasının dağıtım anlaşmalarının etkinliğini
arttırıcı hükümler olduğu söylenebilir.
(24) Değinilmesi gereken bir başka husus ise Sözleşme konusu ürünlerin “Premium Bira”
segmentine hitap eden ürünlerdir. Duvel tarafından üretilen bira ürününe Avrupa’da rakip
olan diğer markalar ise Leffe, Hoegaarden ve Guinness olarak sıralanabilir. Dosya
içeriğinde yer alan Efpa tarafından yapılan açıklamalardan; Duvel’in kendi pazarında güçlü
rakipleri olduğu anlaşılmaktadır.
(25) Dolayısıyla Duvel’in Türkiye’de münhasıran sadece Efpa tarafından satılacak olmasının
bira pazarına olan etkisinin, yurt dışı pazarlarında aynı segmentte yer alan daha pek çok
marka biranın Türkiye’ye girme potansiyelinin bulunması ve Türkiye’de premium bira
segmentinin toplam bira pazarına oranının yaklaşık % (…..) olması nedeniyle oldukça sınırlı
olacağı anlaşılmaktadır.
(26) Yukarıda yapılan açıklamalar ışığında Sözleşme’nin taraflarına getirilen sınırlamalar
neticesinde bira pazarının önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkmayacağı
kanaatine varılmıştır.
G.3.4.4. Rekabetin (a) ve (b) Bentlerindeki Amaçların Elde Edilmesi İçin Zorunlu
Olandan Fazla Sınırlanmaması
(27) Efpa’ya münhasır bir bölge tanınmaması durumunda Efpa Duvel ile bir anlaşma
yapmaktan kaçınabilecek ve bunun sonucunda da tüketicilerin Duvel tarafından üretilen
ürünlere erişimlerinin kısıtlanması sonucunu doğurabilecektir. Benzer şekilde Efpa’nın
Sözleşme’de belirlenen bölgenin dışına satış yapmasının yasaklanması Duvel’in Türkiye
pazarına girmesini de engelleyebilecektir. Bu nedenle taraflar arasında akdedilen
sözleşmede yer alan rekabeti sınırlayıcı hükümlerin bira dağıtımında yeni gelişme ve
iyileşmelerin ya da teknik gelişmenin sağlanması ve tüketicilerin yarar sağlaması için
gerekli olandan fazla oranda rekabeti sınırlayıcı olmadığı ve 4054 sayılı Kanun’un 5.
maddesinin (d) bendinde yer alan koşul olan “rekabetin (a) ve (b) bentlerindeki amaçların
elde edilmesi için zorunlu olandan fazla kısıtlanmaması” koşulunu da sağladığı kanaatine
ulaşılmıştır.
13-07/75-44
5/5
H. SONUÇ
(28) Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre;
1- Efes Pazarlama ve Dağıtım Ticaret A.Ş. ile Duvel Moortgat NV arasında akdedilen
"İthalat ve Dağıtım Sözleşmesi"ne 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında
Kanun'un 4. maddesi ile yasaklanan sınırlamalar içermesi nedeniyle, aynı Kanun'un 8.
maddesi çerçevesinde menfi tespit belgesi verilemeyeceğine,
2- Alıcı tarafın ilgili pazardaki payının 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti
Tebliği’nde öngörülen eşiği aşması nedeniyle, Sözleşmenin bahse konu Tebliğ
kapsamında sağlanan muafiyetten de yararlanamadığına,
3- Bununla birlikte anılan Sözleşme'ye, 4054 sayılı Kanun'un 5. maddesinde sayılan
koşulları taşıması nedeniyle, bireysel muafiyet tanınmasına
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
.
Full & Egal Universal Law Academy