Efes Pazarlama ve Dağıtım Ticaret A.Ş. ve Çorum Efes Gıda Paz. San. ve Tic. Ltd. Şti.’nin Çorum ilinde Ekomini noktası işleten başvuru sahibinin Tuborg marka biraları satmasını engellediği iddiası - Karar Sayı 18-02/9-5

Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2017-3-63 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 18-02/9-5
Karar Tarihi : 11.01.2018
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Ömer TORLAK
Üyeler : Arslan NARİN, Adem BİRCAN,
Şükran KODALAK, Mehmet AYAN
B. RAPORTÖRLER: Bahar ERSOY ZENGİN, Mehmet GERÇEK, Pelin TEBER
C. BAŞVURUDA
BULUNANLAR : - Gülhan AKSU
Kale Mah. Ata 8 Sok. No:20 ÇORUM
D. HAKKINDA İNCELEME
YAPILANLAR : - Efes Pazarlama ve Dağıtım Tic. A.Ş.
FSM Mahallesi Balkan Caddesi No:58 Buyaka E Blok 34771
Tepeüstü Ümraniye İSTANBUL
- Çorum Efes Gıda Paz. San. ve Tic. Ltd. Şti.
Kale Mah. 2. İbik Sok. No:50 ÇORUM
(1) E. DOSYA KONUSU: Efes Pazarlama ve Dağıtım Ticaret A.Ş. ve Çorum Efes Gıda
Paz. San. ve Tic. Ltd. Şti.’nin Çorum ilinde Ekomini noktası işleten başvuru
sahibinin Tuborg marka biraları satmasını engellediği iddiası.
(2) F. İDDİALARIN ÖZETİ: Rekabet Kurumu (Kurum) kayıtlarına 25.08.2017 tarih ve 6181
sayı ile intikal eden, Çorum ili merkezinde Ekomini işletmeciliği yapan Gülhan AKSU
(Cemrem Market ve Tekel Bayii/Cemrem Ekomini) tarafından yapılan başvuruda
özetle; Efes Pazarlama ve Dağıtım A.Ş.’nin (EFPA) bayisi olan Çorum Efes Gıda Paz.
San. ve Tic. Ltd. Şti. (ÇORUM EFPA)’ye aralarındaki ticari ilişkinin bir gereği olarak
(…..) TL’lik bir teminat senedi verdiği, tüketici talebi üzerine Tuborg satmaya
başlamasıyla EFPA yetkilisinin markette Tuborg marka ürünlerin satılması halinde söz
konusu teminat senediyle ilgili olarak icra takibi başlatacağını ve avukatlık masraflarıyla
birlikte bunun kendisine yaklaşık (…..) TL’ye mal olacağını söylediği; akabinde
işletmeye bir ihtarname gönderildiği, sözleşmede rakip bira markasının satılabileceğine
dair hüküm olmasına karşın, EFPA dolabının %20’sine Tuborg ürünleri konulmasına
izin verilmediği ifade edilerek 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun (4054
sayılı Kanun) kapsamında gereğinin yapılması talep edilmiştir. 11.09.2017 tarihinde
başvuru sahibinin eşi ile yapılan telefon görüşmesinde ise; Çorum’da yaklaşık sekiz
adet Ekomini noktası bulunduğu, hâlihazırda bu marketlerin ÇORUM EFPA’nın baskısı
nedeniyle Tuborg ürünlerini satamadığı, ÇORUM EFPA yetkilisinin markette Tuborg
ürünlerinin satılması halinde, ÇORUM EFPA ile akdedilen Ekomini Alt Franchise
Sözleşmesi’nde yer alan dolap düzeni koşullarına uyulmadığını bahane ederek
markete ihtarname göndereceklerini belirtmek suretiyle kendisini tehdit ettiği ve bu
yolla Tuborg ürünlerinin satılmasını engellediği, Çorum’da başka bir Ekomini market
işletmecisi olan (…..) da benzer bir mağduriyetinin olduğu ve kendisiyle iletişime
geçildiği takdirde konuya ilişkin bilgi sağlanabileceği belirtilmiştir. 11.09.2017 tarihinde
(…..) işletmecisi (…..) ile yapılan telefon görüşmesinde; kendisinin de Çorum’da
Ekomini market işlettiği, ÇORUM EFPA’nın, Ekomini’lerde Tuborg ürünleri satılması
halinde vadeli ödeme imkânını durdurduğu; vadeli ödeme imkânının, Tuborg ürünlerini
18-02/9-5
2/50


satmaktan vazgeçmeye sebep olacak kadar önemli olduğu; bu sebeple hâlihazırda
Tuborg ürünlerini satmadığı, ancak ÇORUM EFPA’nın Tuborg ürünlerini piyasadan
dışlamaya yönelik davranışı son bulduğu takdirde Tuborg ürünlerini de satmak istediği
ifade edilmiştir.
(3) G. DOSYA EVRELERİ: Söz konusu başvuruya istinaden hazırlanan 11.09.2017 tarih
ve 2017-3-63/İİ sayılı İlk İnceleme Raporu Rekabet Kurulunun (Kurul) 27.09.2017 tarihli
toplantısında görüşülmüş ve 17-30/507-M sayı ile dosya konusu iddialara yönelik
olarak 4054 sayılı Kanun’un 40. maddesinin birinci fıkrası uyarınca önaraştırma
yapılmasına karar verilmiştir.
(4) Dosya sürecinde başvuru sahibinin 27.02.2017 tarih, 1284 sayılı ve 28.02.2017 tarih,
1339 sayılı başvuruları Kurum kayıtlarına girmiştir. 15.03.2017 tarih ve 3389 sayılı
yazıyla 2012/2 sayılı Rekabet İhlallerine İlişkin Başvuru Usulüne Dair Tebliğ’in 5.
maddesinin dördüncü fıkrası uyarınca başvuru sahibi bilgilendirilmiştir. Bunun üzerine
başvuru sahibi, Kuruma yukarıda bahsi geçen ve ÇORUM EFPA tarafından
07.04.2017 tarihinde çekilen ihtarnamenin bir örneğini sunmuştur. Söz konusu
ihtarnameden, şarküteri dolabı ile sütlük dolabının amacı dışında kullanıldığı
gerekçesiyle Ekomini Alt Franchise Sözleşmesi’ne aykırılıktan dolayı ÇORUM
EFPA’nın başvuru sahibine ihtarname gönderdiği anlaşılmaktadır.
(5) Dosya kapsamında 07.12.2017 tarihinde EFPA Orta Anadolu Satış Müdürlüğü’nde ve
EFPA’nın Çorum bayisi ÇORUM EFPA’da yerinde incelemeler gerçekleştirilmiştir.
Ayrıca dosya kapsamında Ankara ve Çorum’da bulunan bazı Ekomini noktaları ziyaret
edilmiştir. Önaraştırma kapsamında ayrıca, Tuborg Pazarlama A.Ş.’den (TUBORG)
talep edilen bilgiler ve hakkında önaraştırma yürütülen EFPA’dan talep edilen bilgiler
Kurum kayıtlarına intikal etmiştir.
(6) H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: Raporda; EFPA ve ÇORUM EFPA hakkında, 4054 sayılı
Kanun’un 41. maddesi gereğince soruşturma açılmasına gerek olmadığı, bununla
birlikte Ekomini noktalarında işletmecilerin istedikleri bira markalarını satmakta serbest
oldukları, EFPA’nın münhasırlık etkisi doğuracak bir uygulamada bulunmasının Kurul
kararları gereği yasak olduğu ve rakip dolabı bulunmayan noktalarda rakip bira
satılmak istenmesi halinde %20 dolap kuralına riayet edilmesi gerektiğine dair
bilgilendirici bir metnin, EFPA tarafından Türkiye’deki tüm Ekomini noktalarına tebliğ
edilmesinin; akabinde ise tüm Ekomini’lere tebligat yapıldığına dair yazının Kuruma
sunulmasının uygun olacağı ifade edilmektedir.
18-02/9-5
3/50


I. İNCELEME, GEREKÇE VE HUKUKİ DAYANAK
I.1. Hakkında İnceleme Yapılan Taraflar
I.1.1. EFPA
(7) EFPA, Anadolu Efes Biracılık ve Malt Sanayii A.Ş. (ANADOLU EFES) tarafından
üretimi gerçekleştirilen biranın dağıtım, pazarlama ve satışını yapan bir firmadır. Ticari
faaliyetlerini 15 ayrı satış müdürlüğü, 190 adet bayi ve distribütörlük vasıtasıyla
gerçekleştirmektedir. ANADOLU EFES, Türkiye dahil altı ülkeye yayılmış 18 bira
fabrikası, yedi malt, bir şerbetçiotu üretim tesisi ve 22 meşrubat şişeleme tesisiyle
faaliyet göstermektedir. ANADOLU EFES’in bira üretim ve satışı gerçekleştirdiği
ülkelerden Türkiye, Kazakistan, Moldova ve Gürcistan’da lider konumda olduğu,
Rusya’da ikinci ve Ukrayna’da dördüncü sırada yer aldığı; satış hacmi bakımından
dünyanın en büyük on birinci, Avrupa’nın ise en büyük altıncı bira şirketi olduğu şirket
yetkilileri tarafından ifade edilmiştir. Türkiye’de İstanbul, Ankara, İzmir ve Adana’da
olmak üzere dört bira fabrikasına sahip olan şirketin, Konya ve Afyon’da birer adet malt
üretim tesisi ve Bilecik’te bir adet şerbetçiotu işleme tesisi bulunmaktadır.
(8) Türkiye bira pazarının en geniş ürün gamına sahip ANADOLU EFES’in ürün portföyü;
Efes Pilsen, Efes Pilsen Özel Seri:10, Efes Pilsen Fıçı, Efes Malt, Efes Mini Malt, Efes
Xtra, Efes Xtra Shot, Efes Dark, Efes Light, Bomonti, Bomonti Filtresiz, Marmara,
Marmara Gold, Marmara Kırmızı, M34, Mariachi, Miller, Beck’s Duvel, Peroni, Grolsch,
Kozel, Samuel Adams, Amsterdam Navigator, Erdinger isimli biralardan oluşmaktadır.
I.1.2. ÇORUM EFPA
(9) ÇORUM EFPA, EFPA’nın Çorum ilindeki bayisi konumunda olup, Çorum merkez ve
ilçelerine Efes ürünlerinin dağıtımını gerçekleştirmektedir.
I.2. İlgili Pazar
I.2.1. Bira Pazarı Hakkında Bilgi
(10) İçecek sektörü, alkollü ve alkolsüz içecekler olarak ikiye ayrılmakta; alkolsüz içecekler,
kullanım amaçları, fiyat seviyeleri, sektörün regülasyona tabi olmaması gibi açılardan
alkollü içeceklerden farklılaşmaktadır. Alkollü içecekler ise, kullanılan hammadde ve
üretim süreçlerindeki farklılıklar göz önüne alınarak, distile ve fermente içkiler olarak
ikiye ayrılabilmektedir. Distile içkilerin fermente içkilerden temel farklılığı, bu içkilerin
üretim sürecinde alkolü meydana getiren fermantasyon sürecine ek olarak damıtılma
sürecinin bulunması ve bu sürecin sonucu olarak da fermente içkilere göre yüksek
oranda alkol içermeleridir. Distile içkileri rakı, viski, votka, cin, tekila, rom, likör, brendi
gibi ürünler oluşturmakta; fermente içkiler ise, bira ve şarap gibi ürünleri
kapsamaktadır. Ülkemizde alkollü içki tüketimi incelendiğinde düşük alkollü bir içecek
olan biranın diğer içkilere oranla yüksek miktarda tüketildiği göze çarpmaktadır.
18-02/9-5
4/50


(11) Bira sektörünün en belirleyici özelliklerinden biri soğuk bulunurluktur. Zira tüketiciler
bira ürünlerini genellikle soğuk almayı tercih etmekte ve soğuk olarak tüketmektedirler.
Soğuk bulunurluğun yanı sıra kaliteli bulunurluk da ürünleri tüketicilere ulaştırmak
bakımından oldukça önemlidir. Nitekim bir satış noktasında üretici bir teşebbüse ait ne
kadar çok ürün çeşidi teşhir edilirse o kadar farklı ürünün nihai müşterilere ulaştırılması
ve tanıtılması söz konusu olmaktadır. Pazarda reklam yasakları olduğu dikkate
alındığında da bu hususun önemi pekişmektedir. Bu bağlamda, gerek soğuk bulunurluk
gerek kaliteli bulunurluk bakımından soğutucu dolapların önemi büyüktür. Zira
soğutucu dolaplar hem biranın soğuk olarak muhafaza edilmesini sağlamakta hem de
tüketicilerin bir üreticiye ait farklı bira ürünlerine erişmesine daha fazla olanak
tanımaktadır.
(12) Bira pazarının özellikleri bakımından üzerinde önemle durulması gereken bir diğer
husus da ülkemizde alkollü içki reklamlarının yasak oluşu ve alkollü içki satışının
birtakım sınırlamalara tabi olduğudur. 2013 yılında 4250 sayılı İspirto ve İspirtolu İçkiler
İnhisarı Kanunu’nun (4250 sayılı Kanun) 6. maddesi yeniden düzenlenmiş ve alkollü
içkilerin her türlü reklam ve tanıtımının yapılması yasaklanmış ve alkollü içki satışına
yönelik birtakım kısıtlamalar getirilmiştir. Buna göre, ilgili maddede aşağıdaki
düzenlemeler yer almıştır:
“Alkollü içkilerin her ne surette olursa olsun reklamı ve tüketicilere yönelik tanıtımı
yapılamaz. Bu ürünlerin kullanılmasını ve satışını özendiren veya teşvik eden
kampanya, promosyon ve etkinlik yapılamaz. Ancak, münhasıran alkollü içkilerin
uluslararası düzeyde tanıtımına yönelik ihtisas fuarları ile bilimsel yayın ve
faaliyetler düzenlenebilir. Alkollü içkileri üreten, ithal eden ve pazarlayanlar, her
ne surette olursa olsun hiçbir etkinliğe ürünlerinin marka, amblem ya da
işaretlerini kullanarak destek olamazlar. Açık alkollü içki satışı yapmaya ilişkin
izin belgesi olan işletmelerde servis amaçlı materyallerde marka, amblem ve logo
kullanılabilir. Televizyonlarda yayınlanan dizi, film ve müzik kliplerinde alkollü
içkileri özendirici görüntülere yer verilemez.
Alkollü içkileri üretenler, ithal edenler ve pazarlayanlar her ne amaçla olursa
olsun, teşvik, hediye, eşantiyon, promosyon veya bedelsiz olarak alkollü içki
dağıtamazlar. …
Alkollü içkiler, otomatik satış makineleri ile satılamaz, her nevi oyun makineleri
veya farklı yöntemlerle oyun ve bahse konu edilemez. Bu ürünler basın ve yayın
yoluyla tüketicilere satılamaz ve posta ile satış yöntemi kullanılarak
gönderilemez. Alkollü içkiler, 22:00 ila 06:00 saatleri arasında perakende olarak
satılamaz.
Alkollü içkiler sunum izni verilen yerlerde açık olarak tüketilebilir ve bu yerlerde
tesis sınırları dışında tüketilmek üzere alkollü içki satışı yapılamaz.
Alkollü içkiler, işletme dışından görülecek şekilde perakende olarak satışa arz
edilemez.…”
18-02/9-5
5/50


(13) Keza, aynı Kanun’un 9. maddesinin ikinci ve üçüncü fıkrası ile alkollü içki satışına
yönelik birtakım sınırlamalar daha getirilmiştir:
“Bu Kanun kapsamına giren ürünlerin perakende veya açık olarak satışının
yapıldığı yerler ile örgün eğitim kurumları ve dershaneler, öğrenci yurtları ve
ibadethaneler arasında kapıdan kapıya en az yüz metre mesafenin bulunması
zorunludur. Bu fıkradaki mesafe şartı turizm belgeli işletmeler için uygulanmaz.
Mesafe şartı, satış belgesinin verildiği tarih itibarıyla aranır.”
(14) İlgili Kanun’un Geçici 1. maddesinin dördüncü fıkrası ise “9 uncu maddenin ikinci
fıkrası, bu maddenin yayımı tarihinden önce iş yeri açma ruhsatı ve satış belgesi almış
işletmeler için uygulanmaz. Bu işletme sahipleri işletmelerini birinci ve ikinci derece kan
hısımlarına devredebilir.” şeklinde düzenlenmiştir.
(15) 4250 sayılı Kanun’un 6. maddesindeki yasak ve sınırlamalara paralel olarak 2013
yılında, 07.01.2011 tarihli ve 27808 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe
giren Tütün ve Alkol Piyasası Düzenleme Kurulu’nun (TAPDK) “Tütün Mamulleri ve
Alkollü İçkilerin Satışına ve Sunumuna İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmelik”inin (TAPDK Yönetmeliği) 20. maddesi yeniden düzenlenerek aşağıdaki
hükümlere yer verilmiştir:
“(1) Alkollü içkilerin her ne surette olursa olsun reklamı ve tüketicilere yönelik
tanıtımı yapılamaz. Alkollü içkilerin, tamamen arz zinciri içinde yapılan ve
tüketicilere yönelik olmayan tanıtımının alkollü içki tüketiminden kaynaklanan
kamusal, toplumsal ve tıbbi herhangi bir zararlı etki oluşturmayacak içerikte,
ürünün özelliklerini tanıtmaya ve doğru bilgilendirmeye yönelik olması, teşvik
edici ve özendirici olmaksızın yapılması gerekmektedir.
(2) Alkollü içkilerin kullanılmasını ve satışını özendiren veya teşvik eden
kampanya, promosyon ve etkinlik yapılamaz. Bu yükümlülük, arz zinciri
içerisindeki tüm gerçek ve tüzel kişileri kapsar.
(3) Münhasıran alkollü içkilerin uluslararası düzeyde tanıtımına yönelik ihtisas
fuarları ile bilimsel yayın ve faaliyetler düzenlenebilir. Bilimsel yayınlar reklam
amacıyla kullanılamaz.
(4) Alkollü içkileri üretenler, ithal edenler ve pazarlayanlar her ne amaçla olursa
olsun, teşvik, hediye, eşantiyon, promosyon veya bedelsiz olarak alkollü içki
dağıtamazlar.
(5) Herhangi bir alkollü içkinin alınması koşuluna bağlı kampanya ve promosyon
düzenlenemez.
(6) Perakende satıcılara, açık alkollü içki satıcılarına ve tüketicilere yönelik bağlı
satış uygulaması yapılamaz.
(7) Alkollü içkileri üreten, ithal eden ve pazarlayanlar, her ne surette olursa olsun
hiçbir etkinliğe ürünlerinin marka, amblem ya da işaretlerini kullanarak destek
olamazlar.
(8) Açık alkollü içki satış belgesini haiz işyerlerinde servis amaçlı materyallerde
marka, amblem ve logo kullanılabilir.
(9) Alkollü içkilerin marka, logo, amblem ve işaretlerini içerecek şekilde
sözcükler, şekiller, resim ve harfler, iş yerlerinin içinde, dışında, vitrinlerinde,
tabelalarında, satış ünitelerinde, soğutucularında, taşınabilir veya sabit her türlü
materyal üzerinde bulundurulamaz.
18-02/9-5
6/50


(10) Üzerinde alkollü içki marka, amblem, logo veya işareti bulunan kasa, kutu
gibi taşıma veya dış ambalaj için kullanılan materyaller, lojistik amaçlı
bulundurmalar hariç, kamuya özel teşhir edilmek maksadıyla kullanılamaz.
(11) Alkollü içkiler sektöründe faaliyet gösteren firmaların kullandıkları araçlarda,
bu ürünlere ilişkin markaların tanınmasını sağlayacak bir uygulamaya gidilemez.
Söz konusu araçlar üzerinde, alkollü içki markaları ile alkollü içki markalarının
logo, amblem ve işaretleri kullanılamaz. Ticaret unvanlarıyla firma bilgilerine,
ancak bu araçların yan yüzeylerinde ve bir yan yüzey alanının yüzde onunu
aşmayacak oranda yer verilebilir. Araçlar üzerinde yer verilen ticaret
unvanlarında herhangi bir markayı öne çıkaracak şekilde farklılaştırma
yapılamaz.
(12) Açık alkollü içki satıcıları, marka ismi, servis veya ambalaj hacmi ve fiyat
bilgisi ile sınırlı kalmak koşuluyla satışa sundukları tüm ürünlere liste halinde
menülerine yer verirler.”
(16) Yine aynı yıl, TAPDK Yönetmeliği’nin 23. maddesinin birinci, üçüncü ve beşinci fıkraları
aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir:
“(1) Alkollü içkiler, sadece bu ürünlerin satışına tahsis edilmiş alanda bulunan
satış ünitelerinde sergilenir. Ürüne tahsis edilmiş muhafaza ve soğutma amaçlı
üniteler de satış ünitesi kapsamındadır. Alkollü içkiler, birden fazla satış
ünitesinde satışa sunulabilir ancak, satış üniteleri birden fazla alanda/reyonda
konumlandırılarak alkollü içkilere tahsis edilmiş alan bütünlüğü bozulamaz.
Reklam ve tanıtım unsurlarını taşımayan ve içi görünmeyecek şekilde dizayn
edilmiş soğutucuların işyeri dışında konumlandırılması alan bütünlüğünü
bozmaz.
…
(3) Tüketicilerin içeriye girmeksizin alışveriş yapabildiği büfeler hariç olmak
üzere, alkollü içkiler; çocuklara yönelik olan materyaller, çocuk dergileri, kitap ve
yayınları ile çocuk kıyafetleri, kırtasiye, oyuncaklar ile cips, çikolata, şekerleme
benzeri çoğunlukla çocuklar tarafından tüketilen ürünlerle bitişik olan alanlarda
satışa arz edilemez.
…
(5) Alkollü içkiler işletme dışından görülecek şekilde perakende olarak satışa arz
edilemez. Perakende satış belgesini haiz satıcılar, alkollü içkilerin işyeri dışından
görünmemesi için gerek işyerinin fiziki koşullarını gerekse satış ünitelerinin
niteliğini ve konumunu uygun hale getirmek için tedbir almak zorundadırlar.”
18-02/9-5
7/50


(17) 2013 yılında TAPDK Yönetmeliği’nde yapılan bir başka değişiklik ise; alkollü içkilerin,
bilgi toplumu hizmetleri vasıtasıyla ya da posta ve benzeri dağıtım hizmetleri yoluyla
yapılacak satışlarına ilişkin olarak getirilen sınırlamalardır. Bu çerçevede, anılan
Yönetmelik’in 11. maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkraları aşağıdaki gibi
düzenlenmiştir:
“(3) Alkollü içkilerin adını veya markasını içeren alan/alt alan adı kullanılmak
suretiyle bu ürünlerin reklam ve tanıtımına yönelik olarak internet sitesi açılamaz.
Ancak Türkiye’de faaliyette bulunan alkollü içki üreticisi firmalar ihracat amacıyla,
ülke içinden erişimini engellemeleri koşuluyla, ürettikleri ürünlerin yurt dışına
yönelik reklam ve tanıtımını internet siteleri vasıtasıyla yapabilirler.
(4) Alkollü içki üretici, ithalatçı veya toptan satıcıları, ürettikleri, ithal ettikleri veya
pazarladıkları ürünlerin isimlerine/markalarına Kurumsal internet sitelerinin
ürünler bölümünde, reklam ve ürün tanıtımı yapılmaksızın ve görsel unsurlar
kullanmaksızın liste halinde yer verebilirler…”
(18) Aynı yıl son olarak, reklam, sponsorluk ve promosyon uygulamalarını düzenleyen
TAPDK Yönetmeliği’nin 24. maddesi, 4250 sayılı Kanun’da getirilen reklam yasağı
doğrultusunda mülga edilmiştir.
(19) 2013 yılında alkollü içki sektörüne ilişkin olarak yapılan regülasyonlar sonucunda, bira
pazarında ürün reklam ve tanıtımının, sponsorluğunun vs. yasak olduğu karanlık pazar
(dark market) koşullarına geçilmiştir. Karanlık pazar koşulları ile birlikte, bira pazarında
soğuk ve kaliteli bulunurluğun önemi daha da artmış; güçlü, marka bilinirliği yüksek ve
geniş portföye sahip olan teşebbüsler bu olumsuz koşullardan diğer teşebbüslere
oranla daha az etkilenmiş; piyasaya yeni teşebbüslerin girmesi ve girenlerin de
piyasada tutunması ise büyük ölçüde güçleşmiş; bir başka ifadeyle, karanlık pazar
koşulları piyasadaki mevcut giriş engellerini pekiştirmiştir. Zira pazarda karanlık pazar
döneminden önce mevcut olan bira üreticileri tüketiciler nezdinde tanındığından,
karanlık pazar döneminde piyasaya girmek isteyen teşebbüslerin -herhangi bir reklam
veya tanıtım yapmaksızın- mevcut bira üreticileri ile rekabet ederek tüketicilere
ulaşması çok zor bir hale gelmiştir.
(20) Bira pazarı bakımından değinilmesi gereken bir başka husus ise, ithalatın sınırlı
oluşudur. Bu duruma sebebiyet veren hususlar ise turizm kaynaklı nedenler, ithal bira
tüketicilerinin özellikleri ve Özel Tüketim Vergisi (ÖTV) olarak sıralanabilecektir. Her ne
kadar, Türkiye’ye turizm amaçlı gelen kişilerin, kendi ülkelerinde tercih ettikleri biraları
ülkemizde de tüketmek istemesi ithalatı olumlu biçimde etkilemekteyse de; İstanbul
haricinde genellikle “her şey dahil” sistemle çalışan otellerin mevcut olması, bu
otellerde genellikle yerli üreticilere ait fıçı biraların kullanılması ve ithal biraların vergi ve
döviz kurlarındaki değişime bağlı olarak yerli biralara nazaran daha pahalı olması
ithalatın sınırlı olmasına neden olmaktadır1. İkinci olarak, ithal biranın tüketildiği yerlerin
genellikle büyük şehirlerde bulunan ve belirli bir ekonomik güce sahip olan tüketicilerin
gitmeyi tercih ettiği işletmeler olduğu dikkate alındığında, ithal biranın ancak sınırlı
sayıda tüketici tarafından tüketildiği görülmektedir. Son olarak, özellikle yerel markalara
kıyasla pahalı olan ithal bira fiyatının, ÖTV artışlarına bağlı olarak daha da arttığı dikkat
çekmektedir. Aşağıdaki grafikte, yıllar itibarıyla bira ithalat miktarı sunulmaktadır:

1 2016 yılı verilerine göre, ithalatın tüm pazarda EFPA ve TUBORG tarafından yapılan satışlara oranı
%(…..)’dir.
18-02/9-5
8/50


Grafik 1: Bira İthalat Miktarı (lt)

(21) TAPDK verilerine göre, bira pazarında 2016 yılı itibarıyla toplam 23 ithalatçı
bulunmakta olup bunların başında sırasıyla TUBORG, EFPA ve KARAGÖZOĞLU2
gelmektedir. İthalat miktarı bakımından, söz konusu teşebbüslerden hemen sonra
gelen Vintage Dış Ticaret Ltd. Şti., Berk İçecek Pazarlama Ltd. Şti., Advin Reklam
Malz. Dan. Ter. ve Dış Tic. Ltd. Şti., Orion Grup Tic. ve Lojistik Ltd. Şti. gibi başlıca bira
ithalatçısı firmalar ise pazardan oldukça düşük seviyelerde pay alabilmektedirler3.
(22) Türkiye’de bira üretimine bakıldığında ise, TAPDK’dan üretim izni almış olan çeşitli
teşebbüslerin bira üretiminde bulunduğu görülmektedir. Üretim yapan teşebbüslerin
başında ANADOLU EFES ve TUBORG gelmektedir. Türkiye bira pazarı bakımından
dikkat çekici husus, en büyük üretim kapasitesine sahip ANADOLU EFES ve
TUBORG’un hâlihazırda sırasıyla %(…..) ve %(…..) kapasite kullanım oranına sahip
olduğu; bir başka ifadeyle pazarda atıl kapasitenin söz konusu olduğudur. Bir başka
husus ise, 2016 yılı itibarıyla ANADOLU EFES ve TUBORG’un sırasıyla %(…..) ve
%(…..) oranlarında üretim payına sahip olmalarıdır. Bira üretimi yapan diğer
teşebbüslerin toplam üretim payı ise %(…..) olup, ihmal edilebilir düzeydedir.

2 KARAGÖZOĞLU ithal bira, şarap, meyve suyu ve alkolsüz bira gibi ürünlerin toptan satışını
gerçekleştirmektedir. İthal ettiği biralar arasında Budweiser, Heineken, Amstel gibi markalar yer alırken
2012-2015 yılları arasında toplam gelirinin %(…..)’ini bira kategorisinden elde etmiştir.
3 TAPDK verilerine göre, 2016 yılında iç piyasaya sunulan 900.356.443 litre biranın yaklaşık 6.400.000
litresi ithal edilen miktardır.
18-02/9-5
9/50


(23) Biranın nihai tüketicilere satıldığı satış noktaları iki gruba ayrılmaktadır. Bunlar,
tüketicilere ürünleri kapalı olarak satan bakkal, market, büfe, kuruyemişçi gibi satış
noktalarından oluşan kapalı satış noktaları (KSN) ile tüketicilere ürünleri satış
noktasında hemen tüketilmek üzere şişe, kutu ve fıçı formunda ve genellikle yemek,
müzik, konaklama veya eğlence hizmetleri ile birlikte satılan bar, otel, restoran, kafe
gibi açık satış noktalarıdır (ASN)4. ASN’lerde bira ürününün satışı genellikle müzik,
eğlence, restoran ya da konaklama hizmetlerinin bir parçası olarak
gerçekleştirildiğinden, ASN’lerde satışa sunulan biranın fiyatı ile KSN’lerde satışa
sunulan biranın fiyatı arasında ciddi farklılıklar söz konusudur. Gerek KSN’lerin gerek
ASN’lerin bira satışı gerçekleştirebilmeleri için, 4250 sayılı Kanun’un 9. maddesinin ilk
fıkrası uyarınca, öncelikle belediye veya il özel idaresinden iş yeri açma ruhsatı ya da
Kültür ve Turizm Bakanlığından turizm belgesi almaları zorunlu olup, akabinde Tütün
ve Alkol Piyasası Düzenleme Kurumu’ndan (TAPDK) alkollü içki satış belgesi almaları
gerekmektedir. Yıllar itibarıyla alkollü içki satış belgesine sahip olan ASN ve KSN
sayıları aşağıda sunulmaktadır:
Tablo 1: Alkollü İçki Satış Belgesine Sahip KSN ve ASN Sayıları
Yıl KSN ASN Toplam
2012 87.736 25.249 112.985
2013 78.960 22.763 101.723
2014 57.840 26.631 84.471
2015 53.143 26.793 79.936
2016 52.041 27.107 79.148
2017 (İlk altı ay) 48.039 26.267 74.306
(24) Yukarıda yer alan tablodan, yıllar itibarıyla alkollü içki satış belgesine sahip KSN
sayısında ciddi bir düşüş yaşandığı dikkat çekmektedir5. Bununla birlikte alkollü içki
satış belgesine sahip ASN sayısında büyük bir değişiklik yaşanmadığı görülmektedir.
(25) Bira pazarında genel olarak KSN ve ASN’ler ile sözleşmeli ya da sözleşmesiz olarak
çalışılmaktadır. Sözleşmesiz olarak çalışılan noktalarda, ilgili bira üreticisinin ürünleri
herhangi bir bulunurluk sözleşmesi yapılmaksızın yer almaktadır. Nokta, ilgili bira
üreticisinin ürünlerini bulundurma taahhüdü altına girmediğinden, sözleşmesiz olarak
çalışılan noktalara herhangi bir katkı ya da yatırım yapılmamaktadır. Bununla birlikte
söz konusu noktalara ıskonto ve kampanya uygulanabilmektedir. Sözleşmeli çalışılan
noktalarda ise, ilgili bira üreticisinin ürünlerinin bulundurulmasına yönelik bir
yükümlülük altına girildiğinden, söz konusu noktalara birtakım katkı, yatırım, ıskonto ve
kampanyalar uygulanmaktadır.
(26) Bira pazarının geneline açık ve kapalı bira pazar ayrımı açısından bakıldığında,
KSN’lere yapılan satışların, gerek ciro gerekse satış miktarı bakımından tüm bira
pazarının (kapalı bira pazarı + açık bira pazarı) yıllar itibarıyla büyük bir kısmını (%75-
80) oluşturduğu görülmektedir.

4 Bir zincir çatısı altında faaliyet gösteren ve merkezi olarak alım yapan ASN’lere aynı zamanda Hotel-
Restaurant-Cafe isimlerinin kısaltılmışı olarak “Horeca Noktaları” denilmektedir.
5 TUBORG tarafından, KSN sayısında yaşanan düşüşün büyük ölçüde, saat 22:00 yasağı, 100 metre
kuralı, iş koşullarındaki zorluklar ve organize perakende ticaretin önem kazanmasına bağlı olarak ortaya
çıktığı ifade edilmiştir. Mevzuat gereği 100 metre kuralı hem KSN’ler hem de ASN’ler (turizm belgeli
işletmeler hariç) için geçerli olup saat 22:00 yasağı yalnızca KSN’ler için geçerlidir.
18-02/9-5
10/50


(27) Pazarda dikkat çeken bir başka husus ise, EFPA tarafından son yıllarda kaybedilen
pazar payının neredeyse tamamının TUBORG tarafından alınmasıdır. Kapalı bira
pazarındaki bira satışlarını ölçen Nielsen verileri6 dikkate alındığında, EFPA’nın pazar
payının yıllar itibarıyla TUBORG’a kaydığı görülmektedir:
Tablo 2: Satış Miktarı (lt) Bazında Kapalı Bira Pazarı Payları (%)
Teşebbüs 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 (İlk on ay)
EFPA (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
TUBORG (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Diğer (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Tablo 3: Ciro (TL)7 Bazında Kapalı Bira Pazarı Payları (%)
Teşebbüs 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 (İlk on ay)
EFPA (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
TUBORG (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Diğer (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
(28) Her iki tablo da incelendiğinde, EFPA ve TUBORG haricinde faaliyet gösteren
ithalatçıların ve diğer küçük üreticilerin pazar paylarını artırma noktasında güçlü
olamadıkları ve kapalı bira pazarında halen son derece düşük pazar paylarıyla söz
konusu iki yerli üreticiye alternatif olmaktan uzak oldukları görülmektedir.
(29) Nielsen verilerinin8 yanı sıra, 2017 yılı Kasım sonu itibarıyla kapalı bira pazarındaki
EFPA ve TUBORG’un şirket verilerine dayalı olarak satış miktarı ve pazar payları
aşağıdaki tabloda sunulmuştur9:
Tablo 4: 2017 Yılı (İlk 11 Ay) İtibarıyla EFPA ve TUBORG'un Kapalı Bira Pazarı Satışları
Teşebbüs Satış Miktarı (lt) Pazar Payı (%)
EFPA (…..) (…..)
TUBORG (…..) (…..)
I.2.2. İlgili Ürün Pazarı
(30) İlgili ürün pazarı, geçmiş tarihli Kurul kararları10 doğrultusunda “kapalı bira pazarı”
olarak belirlenmiştir.
I.2.3. İlgili Coğrafi Pazar
(31) İlgili ürün pazarları bakımından pazara giriş, arz kaynaklarına ulaşma, üretim, dağıtım,
pazarlama ve satış şartlarının bölgesel bir farklılık göstermediği göz önüne alınarak
ilgili coğrafi pazar “Türkiye” olarak belirlenmiştir.

6 Kapalı bira pazarında araştırma yapan Nielsen’in verileri, geleneksel kanalı ve perakende zincir
marketleri içermektedir. Nielsen Cash&Carry'de (toptancı zincirler) ölçümleme yapmamaktadır,
dolayısıyla Cash&Carry verileri Nielsen verilerine dahil değildir.
7 Nielsen tarafından hesaplanan ciro verileri içerisinde, kimi noktalarda fiş/fatura üzerinden hesaplama
yapıldığı, kimi noktalarda da satış miktarlarının vergiler dahil fiyatlarla çarpılması suretiyle satış
tahminine/verisine ulaşıldığı için, hem KDV hem de ÖTV bulunmaktadır.
8 Nielsen verileri istatistiki tahminlere dayalı sonuçlar olduğundan, gerçek durumdan sapmalar
olabilmektedir. Bu nedenle şirket verilerinden yola çıkılarak hesaplanan pazar paylarının daha sağlıklı
olduğu düşünülmektedir.
9 Diğer sınıfındaki teşebbüsler pazarın %1’inden azı kadar bir paya sahip oldukları için EFPA ve
TUBORG verileri esas alınmıştır.
10 13.07.2011 tarihli ve 11-42/911-281 sayılı, 17.11.2011 tarihli ve 11-57/1474-530 sayılı, 18.07.2012
tarihli ve 12-38/1084-343 sayılı, 03.11.2016 tarihli ve 16-36/613-274 sayılı, 03.07.2017 tarih ve 17-
20/320-142 sayılı Kurul kararları.
18-02/9-5
11/50


I.3. Sektöre Yönelik Geçmiş Tarihli EFPA Kararları
(32) Bira pazarının geçmişten günümüze genel resmini gösterebilmek ve Kurul kararlarında
üzerinde durulan hususlara dikkat çekebilmek amacıyla, “kapalı bira pazarı” ve “açık
bira pazarı” ayrımı yapılmaksızın önem arz eden Kurul kararlarına aşağıda sırasıyla yer
verilecektir.
I.3.1. 22.04.2005 Tarihli ve 05-27/317-80 Sayılı Kurul Kararı (2005 Tarihli Grup
Muafiyetinin Geri Alınması Kararı)
(33) EFPA ve Bimpaş Bira ve Meşrubat Pazarlama A.Ş.’nin11 (BİMPAŞ) KSN ve ASN’ler ile
yaptığı münhasırlık hükmü içeren anlaşmalarına sağlanan grup muafiyetini geri alan
kararda, EFPA’nın hakim durumda bulunduğu ve güçlü bir markaya sahip olduğu,
BİMPAŞ’ın ise pazarda ikinci önemli oyuncu konumunda bulunduğu, yabancı
teşebbüslerin hâkim durumdaki teşebbüs ile lisans anlaşması yaparak pazara ürün
sunmayı tercih ettiği, üretici olarak pazara girişin zor olduğu ve ithalatın önemli boyutta
olmadığı düopolistik bir yapı sergileyen bira pazarında teşebbüsler arasında etkin bir
rekabetin bulunmadığı, pazara girme niyetinde olan veya yeni giren teşebbüslerin
kapasiteleri ve/veya ithalat potansiyelleri itibari ile bu pazarda etkin bir rekabet
yaratmaktan uzak olduğu tespit edilmiştir.
(34) Bunun yanı sıra, EFPA ve BİMPAŞ’ın sahip oldukları kapasite fazlasının ve sektördeki
reklam kısıtlamalarının önemli birer giriş engeli oluşturduğu; pazar büyüme eğiliminde
olmasına rağmen, EFPA ve BİMPAŞ’ın kapasite kullanım oranlarının düşük
seviyelerde seyretmesinin, teşebbüslerin kendi aralarında paralel davranışlar
sergilemelerine müsait bir ortam oluşturduğu; bira pazarındaki her iki teşebbüsün de
atıl kapasiteye sahip olmasının teşebbüslerin pazardaki davranışlarını disipline edici bir
etkiye sahip olacağı belirtilmiştir.
(35) EFPA’nın pazarda uzunca yıllardır faaliyet gösteriyor olmasının neticesinde sağlamış
olduğu Efes markasının bilinirliğini, sportif ve sanatsal faaliyetlere yapmış olduğu
destek sayesinde sürdürmeyi ve daha da güçlendirmeyi başarabildiği; ancak pazara
yeni girme niyetinde olan teşebbüslerin ürünlerini geniş tüketici kitlelerine tanıtabilmek
amacıyla radyo ve televizyon reklamlarını kullanamamaları nedeniyle bira pazarından
uzak durdukları ifade edilmiştir.
(36) Kararda ayrıca, her bir satış noktasının alım miktarının üretici teşebbüslerin toplam
satışları içerisinde önemli bir yer tutmadığı; dolayısıyla satış noktalarının üreticiler
karşısında herhangi bir pazarlık gücüne sahip olmadığı, üstelik bira satışı ile iştigal
eden nihai satış noktalarının çok büyük bir kısmının finansal güce sahip olmayan küçük
ve orta ölçekli teşebbüsler olduğu mütalaa edilmiştir.

11 BİMPAŞ’ın ticaret unvanı 23.09.2013 tarihinde Tuborg Pazarlama A.Ş. olmuştur.
18-02/9-5
12/50


(37) Kararda, EFPA ve BİMPAŞ’ın kendilerinin veya distribütörlerinin/bayilerinin hem
ASN’ler hem de KSN’ler ile akdettikleri tek elden satın alma anlaşmalarında yer alan
rekabet etmeme yükümlülüklerinin (münhasırlık şartı) ve bu etkiyi doğuran diğer
sınırlamaların (tek elden satın alma yükümlülükleri, asgari satın alma/satış
yükümlükleri, verilen krediler ve indirim vs. diğer katkıların tek marka satma şartına
bağlanması gibi yükümlülükler), bira pazarında etkin rekabetin oluşmasının önünde
önemli bir engel olduğuna; alıcı konumundaki ASN ve KSN’lerin ihtiyaçlarının küçük de
olsa bir kısmını [2002 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği’nde
(2002/2 sayılı Tebliğ) öngörülen %80 oranından çok daha düşük olsa dahi] EFPA ve
BİMPAŞ ürünlerine yönlendirmelerine yol açacak her türlü düzenlemenin yasaklanan
rekabet etmeme yükümlülüğü tanımı içerisinde değerlendirilmesi gerektiğine; pazarda
etkin rekabetin tesis edilmesi bakımından, EFPA ve BİMPAŞ’ın kendilerinin ya da
distribütörlerinin/bayilerinin hem ASN’ler hem de KSN’ler ile akdettikleri bu tür
münhasırlık içeren tek elden satın alma anlaşmalarına 2002/2 sayılı Tebliğ ile tanınan
muafiyetin 4054 sayılı Kanun’un 13. maddesi uyarınca geri alınmasına12; EFPA ve
BİMPAŞ’ın kendilerinin ya da distribütörlerinin/bayilerinin nihai satış noktalarına vermiş
oldukları soğutucu dolaplara rakip ürünlerin konulmasını engellemelerinin piyasada
rekabetin oluşmasının önünde önemli bir engel olduğuna, bu yüzden soğutucu
dolaplara rakip bira ürünlerinin konulmasının yasaklanması uygulamasına son
verilmesine, 22.04.2005 tarihinden önce akdedilmiş sözleşmelerde yer alan rekabet
etmeme yükümlülüklerinin ve bu etkiyi doğuran nitelikteki diğer yükümlülüklerin anılan
sözleşme metinlerinin tamamından çıkarılmasına, bu değişikliklerin yapılabilmesi için
kararın tebliği tarihinden itibaren taraflara 90 gün süre verilmesine, EFPA ve BİMPAŞ
ürünlerinin satışına ilişkin olarak nihai satış noktalarına rekabet etmeme yükümlülüğü
getirilemeyeceğine ve soğutucu dolaplara rakip bira ürünlerinin konulmasının EFPA ve
BİMPAŞ ile bu teşebbüslerin bayi/distribütörleri tarafından engellenemeyeceğinin,
bayi/distribütörlere ve nihai satış noktalarına EFPA ve BİMPAŞ tarafından
bildirilmesine ve bu yükümlülüğün yerine getirildiğinin 90 gün içerisinde tevsik
edilmesine hükmedilmiştir13.

12 Kararda, EFPA ve BİMPAŞ tarafından benzer nitelikte dikey sınırlamalar (özellikle rekabet etmeme
yükümlülüğü ve bu etkiyi doğuran diğer hükümler) içeren anlaşmaların toplu etkisinin gerek ASN’ler
gerekse de KSN’leri ilgilendiren pazarlarda yüksek bir orana ulaştığı belirtilerek, her iki teşebbüs
bakımından grup muafiyetinin geri alınmasına hükmedilmiştir.
13 90 günlük geçiş süresinin telafisi olanaksız zararlara ve haksızlığa neden olacağı gerekçesiyle,
EFPA’nın bu sürenin ASN’ler için 2 yıl, KSN’ler için ise 1,5 yıl uzatılmasını talep etmesi üzerine alınan
21.07.2005 tarihli ve 05-48/696-184 sayılı Kurul kararında, 2002/2 sayılı Tebliğ ile 2002/2 sayılı
Tebliğ’in Açıklanmasına Dair Kılavuz’da (Kılavuz), 2002 sayılı Tebliğ’in 6. maddesi uyarınca alınacak bir
kararda asgari bir geçiş süresi verilmesine dair bir hüküm bulunmadığı; bira sektörünün zaman
kaybetmeksizin rekabete açılabilmesi ve kararın gereklerinin yapılabilmesi için verilen 90 günlük süre
yeterli olduğu; alınan kararın nihai karar mahiyetinde olduğu; 4054 sayılı Kanun’un 55. maddesine göre
nihai kararlara karşı ilgili teşebbüslerin takip edeceği usul belirlenmiş olduğu belirtilerek, kararın talep
konusu nedeniyle yeniden ele alınarak süre uzatımı yönünden incelenmesi de mümkün olmadığına ve
90 günlük sürenin uzatılması talebinin reddine karar verilmiştir.
18-02/9-5
13/50


I.3.2. 31.10.2005 Tarihli ve 05-76/1031-288 Sayılı Kurul Kararı (2005 Tarihli Geri
Bildirim Kararı)
(38) EFPA ile BİMPAŞ’ın nihai satış noktalarıyla yaptıkları, bayi ve distribütörlerin de nihai
satış noktalarıyla yaptıkları münhasırlık içeren tek elden satın alma anlaşmalarından
muafiyetin geri alınması ile ilgili karardaki geri bildirimleri içeren kararda, EFPA’nın
sözleşmelerinin eski halinde yer alan rakip ürünlerin satışına dair yasağın kaldırıldığı;
eski sözleşmelerde yer alan asgari satış taahhüdünün, hedef satış planlaması haline
getirildiği ve hedefin tutturulamamasının sözleşmenin feshi veya cezai şart yaptırımına
tabi kılınmadığı; buna ilaveten yeni sözleşmelerde EFPA’nın nihai satış noktası
ihtiyaçlarının %80’den düşük dahi olsa bir kısmını kendi bira ürünlerinden tedarik etme
konusunda yönlendirme yapamayacağını taahhüt ettiği belirtilmiştir. Keza, kararda
BİMPAŞ’ın da sözleşmelerinde benzer değişiklikler yaparak sözleşmelerini 2005 Tarihli
Grup Muafiyetinin Geri Alınması Kararı’na uygun hale getirdiği; bununla birlikte satış
noktalarına verilen fıçı cihazı ve demirbaş malzemelerinin satış noktasının anlaşmada
belirlenen miktarda ürün satmaması halinde geri alınabileceği, belirlenen miktarda alım
gerçekleştirilmediği takdirde sözleşmenin feshedilebileceği ve bu miktar
gerçekleşinceye kadar sözleşmeye devam edeceği yönündeki hükümlerin
sözleşmelerden çıkarılması veya 2005 Tarihli Muafiyetin Geri Alınması Kararı’na aykırı
olmayacak şekilde değiştirilmesi ve bu yönde yapılacak düzenlemelerin BİMPAŞ
tarafından bayilere/distribütörlere ve nihai satış noktalarına bildirilmesi gerektiği
sonucuna ulaşılmıştır.
(39) Kararda ayrıca, soğutucu dolaplara rakip bira ürünlerinin konulması konusunda nihai
satış noktalarının tamamen serbest olduklarının ve soğutucu dolaplara rakip ürünlerin
konulmasının EFPA, BİMPAŞ ve bu teşebbüslerin bayi/distribütörleri tarafından
engellenemeyeceğinin bayi/distribütörlere ve nihai satış noktalarına EFPA tarafından
bildirilmesinin 30 gün içerisinde gerekli düzenlemeleri yaparak tevsik edilmesine
hükmedilmiştir.
(40) Kararda son olarak, 2005 Tarihli Grup Muafiyetinin Geri Alınması Kararı’nın biranın bir
hizmet ile birlikte satışının yapıldığı otel ve benzeri ASN’lere de uygulanacağının
EFPA’ya bildirilmesi kanaatine ulaşılmıştır.
I.3.3. 10.04.2008 Tarihli ve 08-28/321-105 Sayılı Kurul Kararı (2008 Tarihli
Muafiyet Kararı)
(41) 2005 Tarihli Grup Muafiyetinin Geri Alınması Kararı’nın ardından BİMPAŞ, pazardaki
gelişmeler ve 2002/2 sayılı Tebliğ’e %40 pazar payı eşiği getiren değişiklik sonrasında
ASN ve KSN’lerle imzaladığı Tek Elden Satın Alma Sözleşmelerine menfi
tespit/muafiyet verilmesi talebinde bulunmuştur.
(42) Kararda, Kurul tarafından BİMPAŞ’ın 2005 tarihinden sonra az da olsa pazar payı
kaybettiği, ancak bu durumun teşebbüsün pazar payındaki ilgili karardan önceki
dönemde başlamış olan düşme eğiliminin devamı niteliğinde olduğu tespiti yapılmıştır.
Öte yandan, 2005 yılı sonrasında küçük teşebbüslerin pazarda önemli bir varlık
gösteremediği ve EFPA ile BİMPAŞ üzerinde rekabetçi baskı yaratamadığı da
belirtilmiştir. 2005 Tarihli Grup Muafiyetinin Geri Alınması Kararı’ndan sonra, EFPA ve
BİMPAŞ’ın bulunurluk oranlarını artırdıkları, bu durumun ise bahsi geçen karardan
beklenen bir fayda olduğu değerlendirilmiştir.
18-02/9-5
14/50


(43) Kararda, hem KSN’ler hem de ASN’ler ile akdedilmek üzere hazırlanan Tek Elden
Satın Alma Sözleşmesi’nin değişik maddelerinde nihai satış noktalarına, 2005 Tarihli
Grup Muafiyetinin Geri Alınması Kararı’nda yasaklanan türden, doğrudan veya dolaylı
rekabet etmeme yükümlülüğü getirildiği belirtilmiştir. Kararda ayrıca, 2002/2 sayılı
Tebliğ’de öngörülen %40’lık pazar payının çok aşağısında yer alan BİMPAŞ’ın grup
muafiyetinden yararlandırılması gerektiği iddiası karşısında, grup muafiyetinden
yararlanan teşebbüslerin yaptıkları anlaşmalar ile pazarın önemli bir kısmını rakip
teşebbüslere kapatmaları halinde bu teşebbüslerden grup muafiyetinin alınabileceği;
BİMPAŞ için bu değerlendirmenin 2005 Tarihli Grup Muafiyetinin Geri Alınması
Kararı’nda yapıldığı ve BİMPAŞ’ın ASN ve/veya KSN’lerle yaptığı anlaşmalardan grup
muafiyetinin pazarın rakip teşebbüslere kapanması nedeniyle alındığı, bu sebeple
karardan sonra 2002/2 sayılı Tebliğ’de öngörülen pazar payı eşiğinin BİMPAŞ
tarafından aşılmamasının, BİMPAŞ’ın grup muafiyetinden doğrudan yararlanacağı
anlamına gelmediği ifade edilmiştir. Bu bağlamda, BİMPAŞ’ın tip sözleşme niteliği
taşıyan, ASN ve KSN’lere yönelik Tek Elden Satın Alma Sözleşmelerinin içerdiği
rekabet etmeme yükümlülüğü nedeniyle menfi tespit belgesi verilemeyeceğine ve 4054
sayılı Kanun’un 5. maddesinde sayılan koşulları sağlamadığı için bireysel muafiyet de
tanınamayacağına hükmedilmiştir.
(44) Söz konusu Kurul kararıyla ayrıca, 2005 Tarihli Grup Muafiyetinin Geri Alınması
Kararı’ndaki bazı düzenlemelere istisnalar getirilmiştir. Bu çerçevede,
- BİMPAŞ’ın veya bu teşebbüsün distribütörlerinin/bayilerinin ASN’ler ile
akdedecekleri tip sözleşmelerde getirilen rekabet etmeme yükümlülüğüne,
sadece fıçı bira satışlarını kapsaması, yalnız EFPA ürünlerine karşı ileri
sürülebilir olması ve en fazla 2 yıl süre ile sınırlı olması koşuluyla 3 yıl süre ile
bireysel muafiyet tanınmasına,
- EFPA ve BİMPAŞ’ın ya da bu teşebbüslerin distribütörlerinin/bayilerinin askeri
tesis ve otel gibi geleneksel olarak alımlarını ihale ile gerçekleştiren ASN’ler ile
akdedecekleri ve EFPA ile BİMPAŞ dışındaki teşebbüslere karşı ileri
sürülemeyen rekabet etmeme yükümlülüğü içeren en fazla 2 yıl süreli
sözleşmelere bireysel muafiyet tanınmasına,
- EFPA ve BİMPAŞ tarafından belirli spor, sanat ya da eğlence olaylarını
desteklemek amacıyla belirli bir mekanda yılda 60 günü geçmemek şartıyla
yapılan, içecek tedarikinin tanıtım amaçlı bir yan unsur olarak yer aldığı, EFPA
ve BİMPAŞ dışındaki teşebbüslere karşı ileri sürülemeyen rekabet etmeme
yükümlülüğü içeren sponsorluk anlaşmalarına bireysel muafiyet tanınmasına,
- 100 m2 ve altında net satış alanına sahip KSN’ler için; bir noktada eğer
EFPA/BİMPAŞ dolabı dışında tüketicinin doğrudan erişebileceği bir başka alkollü
içecek dolabı yoksa; bu noktada bu teşebbüslerin dolaplarının kullanımını
düzenleyen ariyet sözleşmelerinin, dolabın görünür kısmında ve satış
noktasındaki toplam dolap hacminin en fazla %20’sini kapsayacak şekilde rakip
ürün konulmasına izin verilmesini temin edecek şekilde düzenlenmesine
hükmedilmiştir.
18-02/9-5
15/50


(45) Öte yandan kararın gerekçesinde, 100 m² eşiğinin sadece EFPA ve BİMPAŞ açısından
geçerli olması ve pazardaki küçük oyuncuların satış alanı sınırlamasına tabi olmaksızın
her noktada rakip üreticilerin dolabına girmesi gerektiği, EFPA ve BİMPAŞ’ın dolap
yatırımı konusunda herhangi bir sıkıntı yaşamadığının açık olduğu, bu çıkarımlardan
hareketle diğer teşebbüslerin ürünlerinin 100 m²’nin üstünde satış alanına sahip
noktalarda rakiplerinin dolabında yer almasının fiili münhasırlığın tam anlamıyla
ortadan kaldırılması için bir zorunluluk olduğu sonucuna varılmış olup kararın sonuç
kısmında gerekçede yer verilen sınırlamaların getirilmesi hükme bağlanmıştır.
I.3.4. 18.03.2010 Tarihli ve 10-24/331-119 Sayılı Kurul Kararı (2010 Tarihli
Muafiyet Kararı)
(46) Söz konusu kararda, BİMPAŞ ile bayilerinin/distribütörlerinin ASN ve KSN’lerle
akdedecekleri tip sözleşmelerinin 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında grup muafiyetinden
yararlanması talebi değerlendirilmiştir.
(47) BİMPAŞ’ın, 2005 yılından 2010 yılına kadar olan süreçte, 2005 Tarihli Grup
Muafiyetinin Geri Alınması Kararı ile birlikte pazarda meydana gelmesi beklenen
olumlu değişimlerin yaşanmadığı; aksine pazarda yoğunlaşmanın arttığı; münhasır
uygulamaların sona ermesiyle eş zamanlı olarak EFPA’nın pazar payı yükselirken,
BİMPAŞ’ın pazar payının düştüğü; ayrıca pazardaki mevcut oyuncu sayısının da
azaldığı; Kurul’un 2008 yılında BİMPAŞ’a ASN’lerde fıçı bira ürünlerine mahsus olmak
üzere münhasırlık imkanı sağlayan kararının pazarda beklenen faydayı sağlayamadığı
iddialarını değerlendiren Kurul; bira pazarında EFPA’nın hakim durumda bulunmaya ve
rakipleri karşısında pazar payını artırmaya devam ettiği, ithalatın pazarda herhangi bir
rekabetçi baskı yaratma potansiyelinin olmadığı, piyasadaki küçük aktörlerin piyasadan
çekilerek pazardaki yoğunlaşma oranının arttığı, bira pazarında son yıllarda EFPA’nın
pazar payı artarken BİMPAŞ’ın hem pazar payı kaybettiği hem de teşebbüsün ASN ve
KSN’lere yaptığı satışların azaldığı tespitinde bulunmuştur. Bu nedenle BİMPAŞ ile
bayilerinin/distribütörlerinin KSN ve ASN’lerle akdedecekleri tip sözleşmelerdeki 5 yılı
aşmayan tek marka sınırlamalarına 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesi çerçevesinde
bireysel muafiyet tanınmasına karar vermiştir.
I.3.5. 13.07.2011 Tarihli ve 11-42/911-281 Sayılı Kurul Kararı (2011 Tarihli
Soruşturma Kararı)
(48) EFPA ve distribütörlerinin satış noktalarına mal vermek için noktalardan sadece Efes
markalı biraları satmasını talep ettiği ve/veya rakip ürün satan noktaların faaliyetlerini
çeşitli uygulamalarla zorlaştırdığı iddiasını değerlendiren Kurul; EFPA’nın 2005 Tarihli
Grup Muafiyetinin Geri Alınması Kararı ile yasaklanan nitelikte, nihai satış noktalarına
(KSN ve ASN’lere) rekabet etmeme yükümlülüğü getirilmesine yönelik uygulamalar
içerisinde bulunduğuna ve bu suretle 4054 sayılı Kanun'un 4. maddesini ihlal ettiğine
karar vererek teşebbüs aleyhine idari para cezasına hükmetmiştir. Önaraştırma ve
soruşturma döneminde yapılan yerinde incelemelerde, EFPA’nın birtakım nihai satış
noktalarına rekabet etmeme yükümlülüğü getirdiğine veya bazı noktalarla bu etkiyi
doğurabilecek nitelikte sözleşmeler yaptığına işaret eden belge ve sözleşmelere
ulaşıldığı belirtilmiş ve kararda bu belgelere yer verilmiştir.
(49) Kurul ayrıca, EFPA ve/veya distribütörleri tarafından nihai satış noktalarıyla akdedilen
bulunurluk sözleşmelerinde yer alan bazı maddelerin pazarda rekabetçi yapıyı
sağlayabilmek ve muhafaza edebilmek adına değiştirilmesinde veya yeniden
düzenlenmesinde fayda bulunduğunu belirtmiştir.
18-02/9-5
16/50


(50) İlk olarak, “sağlayıcının katkı ve yardımların amacına uygun olarak kullanılıp
kullanılmadığının kontrolünden sonra ilgili yardımları vermeye yetkili olduğu ve bu katkı
ve yardımların haklı sebeplere dayanılarak eksiltilebileceği, askıya alınabileceği,
durdurulabileceği, sona erdirilebileceği” şeklindeki ifadelerin -genelde noktaya belli bir
yatırım karşılığında katkı verildiği dikkate alındığında- EFPA yatırımlarını kötü niyetli
davranışlara karşı koruyucu nitelikte olduğu kabul edilmekle birlikte bu hükmün nokta
üzerinde bu katkıyı alabilmek için fiili olarak rakip ürünün noktaya girmemesi yönünde
bir etki yaratmasının mümkün olduğu kanaatine ulaşılmıştır. Bu çerçevede, noktalara
verilen katkının rakip ürünlerin noktada satılmasıyla bağlantılı olmadığının açıkça
anlaşılmasını sağlayacak şekilde ilgili hükmün yeniden düzenlenmesi gerektiği
belirtilmiştir.
(51) İkinci olarak ise, “İŞLETİCİ, … sözleşme tarihinden itibaren, işbu sözleşme konusu bira
ürünlerini her tip, marka ve türünü işbu sözleşme hükümlerine tamamen uymak kayıt
ve şartıyla satmayı ve bulundurmayı kabul ve taahhüt eder.” hükmüyle nihai satış
noktasına getirilen yükümlülüğün, EFPA’nın faaliyetinin sadece bira pazarı ile sınırlı
olmasından hareketle, ayrı ilgili ürün pazarlarındaki ürünler için geçerli olan karışık
paketleme ya da bağlama uygulaması kapsamında değerlendirilmemesi gerektiği
kanaatine varılmıştır. Kararda ayrıca, oldukça geniş bir ürün gamına sahip olan EFPA
tarafından, nihai satış noktalarına getirilen bu türden bir yükümlülüğün, özellikle raf ya
da depo alanı kısıtlı nihai satış noktaları bakımından, filli olarak rakip ürünün noktaya
girememesi ya da rekabetçi baskının sağlanabilmesi için gerekli olan sayıda markayı
bulunduramaması şeklinde bir etkiye yol açabileceği ifade edilmiştir. Bu çerçevede,
ilgili hükmün sözleşmeden çıkartılmasına karar verilmiştir.
I.3.6. 17.11.2011 Tarihli ve 11-57/1474-530 Sayılı Kurul Kararı (2011 Tarihli Menfi
Tespit Kararı)
(52) 2011 Tarihli Soruşturma Kararı ile getirilen yükümlülükler kapsamında revize edilerek,
EFPA ile KSN’ler arasında yapılan KSN Sözleşmesi’ne menfi tespit belgesi
verilmesi/muafiyet tanınması ve sözleşmenin ilgili karara uygunluğunun tespiti talebini
değerlendiren Kurul; EFPA’nın 2011 Tarihli Soruşturma Kararı’nda öngörülen
yükümlülükleri yerine getirdiği; EFPA ile KSN’ler arasında imzalanacak olan KSN
Sözleşmesi’ne 4054 sayılı Kanun’un 4., 6. ve 7. maddeleri kapsamında
değerlendirilebilecek düzenlemeler taşımaması nedeniyle menfi tespit verilmesi
gerektiği sonucuna ulaşmıştır.
I.3.7. 23.05.2012 Tarihli ve 12-27/796-224 Sayılı Kurul Kararı (2012 Tarihli Menfi
Tespit/Muafiyet Kararı)
(53) Söz konusu kararda, EFPA ve EFPA’nın bayilerinin/distribütörlerinin müşterileriyle
akdettiği tek tip ASN bulunurluk sözleşmesinin revize edilmesi sonucunda düzenlenen
farklı tipteki ASN sözleşmelerine menfi tespit/muafiyet talebi değerlendirilmiştir. EFPA;
daha önce tek tip olan ASN sözleşmelerinin sayısının altıya yükseltilmesinin her
ASN’nin ihtiyacının aynı olmaması nedeniyle yapıldığını, ASN’lerin merkezi alım yapan
zincir otel, askeri tesisler ve zincir restoranlar; bireysel alım yapan oteller; konsept
noktalar ve standart noktalar olarak dört farklı alt gruba ayrılabileceğini dile getirmiştir.
Kurul,
18-02/9-5
17/50


- Standart Noktalarla İmzalanacak Süreli Sözleşme’de sözleşme süresi ve
sonrasını kapsayan herhangi bir rekabet yasağının bulunmadığı, ASN’nin rakip
ürünleri de satabileceği ve ASN’nin rakip ürünleri EFPA’ya ait soğutucu
dolaplarda da bulundurabileceği göz önüne alınarak söz konusu sözleşmeye
menfi tespit verilebileceği,
- Standart Noktalarla İmzalanacak Miktar Taahhütlü Sözleşme’de tek marka satma
yükümlülüğünün getirilmediği, rakip bira ürünlerinin gerekirse EFPA tarafından
sağlanan dolaplarda satılabileceğinin açık olduğu, satış noktasına EFPA ya da
distribütörü tarafından verilecek katkının bir hedefe veya rakip bira ürünlerinin
satılmaması koşuluna bağlı olmadığı, satış noktasında başka marka bira
ürünlerinin satılması veya sözleşmede belirlenen hedefe ulaşılamaması halinde
cezai şart uygulanmayacağı, sözleşmenin miktar taahhüdünün gerçekleşmesiyle
sona ereceği dikkate alınarak söz konusu sözleşmeye menfi tespit verilebileceği,
bununla birlikte miktar taahhüdünün fiili münhasırlık yaratmayacak şekilde
uygulanması gerektiği,
- EFPA’nın alımlarını ihale usulü ile yapan zincir oteller, askeri tesisler ve zincir
restoranlar gibi satış noktalarıyla akdedeceği Merkezi Alım Yapan Noktalarla
İmzalanacak Sözleşme’de münhasırlık hükmü içeren anlaşmaların en fazla 2 yıl
süreyle olacağı ve bu durumun 2008 Tarihli Muafiyet Kararı’na uygun olduğu
dikkate alınarak söz konusu sözleşmeye bireysel muafiyet verilebileceği,
- Zincir otel niteliğini haiz olmayan ve bireysel alım yapan oteller ile akdedilecek
olan Açık Satış Noktası Sözleşmesi-Otel Sözleşmesi’nde açıkça satış noktasına
tek marka satma yükümlülüğünün getirilmediği, sözleşme süresinin 5 yılı
geçmeyeceği, katkıların herhangi bir hedefe veya rakip ürünlerin satılmaması
koşuluna bağlı olmadığı dikkate alınarak söz konusu sözleşmeye menfi tespit
verilebileceği,
- Konsept Noktalarla İmzalanacak Süreli Sözleşme’de tek marka satma
yükümlülüğünün getirilmediği, sözleşmenin en fazla 5 yıl ile sınırlı olduğu,
sözleşme sonrasında da konsept noktalara14 herhangi bir rekabet yasağı
getirilmediği; bununla birlikte ASN’de oluşturulan konseptin bir tamamlayıcısı
olarak EFPA tarafından verilen ve üzerinde EFPA’nın logo veya sair görsellikleri
bulunan bira sunumuyla ilgili malzemelerin münhasıran bulundurulma
zorunluluğu getirildiği, ayrıca rakip bira üreticilerinin ürünlerinin sunumuyla ilgili
zorunlu malzemelerin (bardak, bardak altlığı, rakip fıçı tesisatı veya menüde yer
alma hakkı) tüketicilerin talebine bağlandığı tespitleri yapılarak, görsel
malzemelere yönelik düzenlemelerin fiili münhasırlığa yol açabileceği; 2005
Tarihli Muafiyetin Geri Alınması Kararı’na aykırılık teşkil eden bu düzenlemelerin
yeniden düzenlenmesi halinde sözleşmeye menfi tespit verilebileceği,

14 Kararda, konsept noktalar “iç ve dış dekorasyonunun bira ürününün satılması için EFPA tarafından
belirlenen kriterlere uygun olarak yapıldığı noktalar” olarak tanımlanmıştır.
18-02/9-5
18/50


- Konsept Noktalarla İmzalanacak Miktar Taahhütlü Sözleşme’de tek marka satma
yükümlülüğünün getirilmediği, sözleşmenin miktar taahhüdünün
gerçekleşmesiyle sona ereceği; bununla birlikte ASN’de oluşturulan konseptin bir
tamamlayıcısı olarak EFPA tarafından verilen ve üzerinde EFPA’nın logo veya
sair görsellikleri bulunan bira sunumuyla ilgili malzemelerin münhasıran
bulundurulma zorunluluğu getirildiği, ayrıca rakip bira üreticilerinin ürünlerinin
sunumuyla ilgili zorunlu malzemelerin (bardak, bardak altlığı, rakip fıçı tesisatı
veya menüde yer alma hakkı) tüketicilerin talebine bağlandığı tespitleri yapılarak,
görsel malzemelere yönelik düzenlemelerin fiili münhasırlığa yol açabileceği;
2005 Tarihli Muafiyetin Geri Alınması Kararı’na aykırılık teşkil eden bu
düzenlemelerin yeniden düzenlenmesi halinde sözleşmeye menfi tespit
verilebileceği; bunun yanı sıra, miktar taahhüdünün fiili münhasırlık
yaratmayacak şekilde uygulanması gerektiği
sonucuna ulaşmıştır15.
I.3.8. 03.07.2017 Tarihli ve 17-20/320-142 Sayılı Kurul Kararı (2017 Tarihli KSN
Kararı)
(54) EFPA’nın, 2011 Tarihli Menfi Tespit Kararı ile menfi tespit verilen Kapalı Satış Noktası
Sözleşmesi’nde değişiklikler yapılmak suretiyle hazırlanmış olan dört tip yeni Kapalı
Satış Noktası Sözleşmesi’ne menfi tespit verilmesi/muafiyet tanınması talebini içeren
başvurusu üzerine;
- Tam Münhasır Kapalı Satış Noktası Sözleşmesi (4 alternatifli), Sınırlı Münhasır
Kapalı Satış Noktası Sözleşmesi ile Miktar Taahhütlü Kapalı Satış Noktası
Sözleşmesi’ne, 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında olmaları sebebiyle
menfi tespit belgesi verilemeyeceğine,
- Bu sözleşmelerin, 2002/2 sayılı Tebliğ’in 2. maddesinin ikinci fıkrasında belirtilen
eşiğin aşılması nedeniyle grup muafiyetinden yararlanamadığına,
- Tam Münhasır Kapalı Satış Noktası Sözleşmesi (4 alternatifli), Sınırlı Münhasır
Kapalı Satış Noktası Sözleşmesi ile Miktar Taahhütlü Kapalı Satış Noktası
Sözleşmesi’ne 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinde aranan koşulları taşımaması
sebebiyle bireysel muafiyet tanınamayacağına,
- Standart Kapalı Satış Noktası Sözleşmesi’ne ise 4054 sayılı Kanun’un 8.
maddesi çerçevesinde menfi tespit belgesi verilmesine
karar verilmiş olup bu karar sonucunda, 03.07.2017 tarih ve 17-20/320-M sayıyla, işbu
dosya konusu TUBORG’un kapalı bira pazarında sahip olduğu bireysel muafiyetin geri
alınması ve kapalı bira pazarında 2008 Tarihli Muafiyet Kararı ile dolap kuralının
kaldırılmasına yönelik inceleme başlatılmıştır.


15 EFPA tarafından, 2012 Tarihli Menfi Tespit/Muafiyet Kararı ile menfi tespit/muafiyet alan altı tip
sözleşmeye ek olarak, Standart Noktalarla İmzalanan Miktar Taahhütlü Sözleşme’nin bireysel alım
yapan oteller için de uyarlandığı, Otellerle İmzalanan Açık Satış Noktası Sözleşmesi'nin "süreli"
versiyonu yanı sıra "miktar taahhütlü" versiyonunun da uygulamaya konulduğu ifade edilmiştir.
18-02/9-5
19/50


I.3.9. 03.07.2017 Tarihli ve 17-20/321-143 Sayılı Kurul Kararı (2017 Tarihli ASN
Kararı)
(55) EFPA’nın, 2012 Tarihli Menfi Tespit/Muafiyet Kararı ile menfi tespit verilen Standart
Noktalarla İmzalanan Süreli Sözleşme’de değişiklikler yapılmak suretiyle hazırlanmış
olan Sınırlı Münhasır Açık Satış Noktası Sözleşmesi’ne menfi tespit verilmesi/muafiyet
tanınması talebini içeren başvurusu üzerine,
- Sınırlı Münhasır Açık Satış Noktası Sözleşmesi’ne, 4054 sayılı Kanun’un 4.
maddesi kapsamında olması sebebiyle menfi tespit belgesi verilemeyeceğine,
- Bu sözleşmenin, 2002/2 sayılı Tebliğ’in 2. maddesinin ikinci fıkrasında belirtilen
eşiğin aşılması nedeniyle grup muafiyetinden yararlanamadığına,
- Sınırlı Münhasır Açık Satış Noktası Sözleşmesi’ne, 4054 sayılı Kanun’un 5.
maddesinde aranan koşulları taşımaması sebebiyle bireysel muafiyet
tanınamayacağına
karar verilmiştir.
I.3.10. 09.11.2017 Tarihli ve 17-36/583-256 Sayılı Kurul Kararı (2017 Tarihli
TUBORG’un Bireysel Muafiyetinin Geri Alınması Kararı)
(56) 2010 Tarihli Muafiyet Kararı ile TUBORG’un kapalı bira pazarında yaptığı münhasırlık
sözleşmelerine tanınan bireysel muafiyetin geri alınmasına yönelik EFPA talebi
üzerine,
- 2010 Tarihli Muafiyet Kararı ile TUBORG’un kapalı bira pazarındaki münhasırlık
içeren sözleşmelerine tanınan bireysel muafiyetin 4054 sayılı Kanun’un 13.
maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi uyarınca geri alınmasına,
- 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinde düzenlenen koşullarla bağdaşmaz etkilere
sahip olması nedeniyle TUBORG’un kapalı bira pazarındaki münhasırlık içeren
sözleşmelerinin 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında grup muafiyetinden
yararlanamadığına
karar verilmiştir.
I.4. Ekomini Özelinde Alınan Geçmiş Tarihli EFPA Kararları
I.4.1. 23.05.2012 Tarihli ve 12-27/795-223 Sayılı Kurul Kararı (2012 Tarihli Ekomini
Kararı)
(57) EFPA tarafından kurulması planlanan ve hızlı tüketim malları (HTM) sektöründe
“Ekomini” markası altında faaliyet gösterecek olan franchise sistemi için hazırlanan
“Master Franchise Sözleşmesi” (MFS) ve “Alt Franchise Sözleşmesi”ne (AFS) menfi
tespit/muafiyet talep edilmiştir.
(58) EFPA tarafından kurulması planlanan sistemde Master Franchise’ın (MF), kendisinden
Franchise alan işletmeler ile EFPA arasında köprü görevi kuracak olan bağımsız
teşebbüsler olacağı, MF’nin, EFPA ile aralarındaki anlaşmanın niteliği gereği, hem bir
kapalı satış noktası olarak hareket edeceği hem de alt bayiliklerin seçimi ve uygun
adaylarla sözleşme imzalayarak bayi ağının genişletilmesinden sorumlu olacağı,
kurulacak sistemde yer alacak bayiler tarafından satılacak HTM ürünlerinin nitelikleri,
markaları, alım koşulları vb. unsurların EFPA tarafından belirleneceği, bu durumun,
yeni kurulacak dağıtım zincirinin faaliyet alanını kapalı satış noktalarının ötesine
taşımakta olduğu ve diğer geleneksel perakende zincirlerine rakip haline getirdiği ifade
edilmiştir.
18-02/9-5
20/50


(59) Sözleşmelerin esas amacının alkollü içki satan noktaların içki satış ruhsatı alma
konusunda yaşadığı sıkıntıların tek noktadan (EFPA tarafından) çözümünü sağlamak
ve satış yapan noktaların sayısının belirli bir seviyenin altına inmesini önleyerek
markalarının sayısal bulunurluğunu arttırmak olduğu, başvuru sahibi firmanın
öngördüğü sistemi gerçekleştirmek için iki kademeli bir yapı kurulacağı, ilk aşamada
EFPA ile Master Franchise’ler arasında bir anlaşma imzalanacağı, sonraki aşamada
ise EFPA tarafından belirlenen kriterler çerçevesinde MF’lerce Ekomini konseptine
uygun olduğu karar verilen işletmelerin sisteme dâhil edileceği belirtilmiştir.
(60) Franchise Veren’in (FV) söz konusu franchise sistemi içinde bir franchise veren
konumu bulunduğu gibi, aynı zamanda bira ürünlerinin satışını yapan teşebbüs
kimliğinin de bulunduğu, bu anlamda FV’nin, söz konusu pazarda hâkim durumda
bulunduğu, bu nedenle FV’nin özünde bir kapalı satış noktası olan Ekomini noktaları ile
standart kapalı satış noktalarına yapılacak bira ürünleri satışında rekabet mevzuatına
ve Kurul kararlarına uyumlu olmak durumunda olduğuna değinilmiştir.
(61) Kararda yer verilen tespitlere göre;
- FV, franchise sisteminin bütünlüğünün bozulmaması için, “Ekomini” noktalarının
iç ve dış görselliğinin sağlanması, mağaza içi yerleşim konularında standart
kapalı satış noktalarına yapılmayan yatırımları yapacak,
- MFS ile MF’lere, FV tarafından bira ürünlerinin satışı için kendilerine tahsis
edilmiş olan -2002/2 sayılı Tebliğ’e uygun- münhasır coğrafi bölge sınırları
dâhilinde FA’lar ile Ekomini noktalarının açılması için AFS yapma yetkisi
verilecek,
- Ekomini noktası açacak FA’ların ayırt edici özellikleri ve standartları FV
tarafından aktarılacak know-how sayesinde belirlenecek,
- FV ile MF’ler arasında akdedilecek olan MFS ile MF’ler ve FA’lar arasında
akdedilecek olan AFS dağıtım zincirinin farklı seviyelerinde bulunan teşebbüsler
arasında gerçekleştirilecektir.
(62) Oluşturulacak franchise sistemi kapsamında, Ekomini noktalarının modern HTM
perakendeciliği pazarında faaliyet göstermesinin amaçlandığı, çeşitli mal ve hizmetlerin
Türkiye çapındaki son kullanıcılara perakende seviyesinde satışının yapılacağı, bu
nedenle dosya konusu MFS’nin, 2002/2 sayılı Tebliğ’in 2. maddesi anlamında bir dikey
anlaşma olduğu, MFS ve AFS’lerin tarafı olan teşebbüslerden hiç birisinin ilgili ürün
pazarında bir faaliyeti veya payı bulunmadığı, bu bağlamda, %40’lık pazar payı eşiğinin
aşılmaması nedeniyle bildirimde bulunulan MFS ve AFS’nin 2002/2 sayılı Tebliğ
kapsamında grup muafiyeti çerçevesinde değerlendirilebileceği, 4054 sayılı Kanun
kapsamında ortaya çıkabilecek endişeleri ortadan kaldırmak için, FV’nin satışını
yapmakta olduğu bira, gazlı ve gazsız içecekler alt kategorilerinde söz konusu
kısıtlamanın ortadan kaldırıldığı, Ekomini noktalarının isterlerse söz konusu alt
kategorilerde FV’nin satmakta olduğu ürünlere rakip olan ürünlerin de satılabileceği
ifade edilmiştir.
(63) Kurul tarafından daha önce 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında olmadığına ve muafiyet
de tanınamayacağına karar verilmiş ürünler bakımından, anlaşmaların münhasırlık
içerecek şekilde akdedilemeyeceği; diğer ürünler bakımından ise EFPA'nın “MF” ve
“FA” konumundaki teşebbüsler ile akdedeceği sözleşmelerin 2002/2 sayılı Tebliğ
kapsamında olduğuna karar verildiği belirtilmiştir.
18-02/9-5
21/50


I.4.2. 09.10.2013 Tarihli ve 13-57/802-341 Sayılı Kurul Kararı (2013 Tarihli Ekomini
Kararı)
(64) EFPA’nın “Ekomini” sisteminin öncüsü konumundaki OTC (off-trade chain) adında,
ağırlıklı olarak alkollü içecekler, tütün mamulleri, cips, şekerli ürünler/şeker,
kuruyemiş/kuru meyve ve diğer ürünlerden oluşan kısıtlı bir ürün portföyü satan bir
sistem kurduğu, bu sistemin başarılı olmaması sebebiyle bu noktaların yapısını
değiştirerek ve yeni noktalar ekleyerek “Ekomini” sistemini bir franchise olarak
yerleştirmeyi planladığı, açılan “Ekomini” noktalarında sadece MFS’nin ekinde yer alan
ürün kategorilerine dâhil olan ürünler ile tarafların karşılıklı mutabakatına bağlı olan
ihtiyari ürünler satılmasının öngörüldüğü, ayrıca, tesis edilmeye çalışılan konseptin
bozulmaması ve her noktanın bireysel alım yaptığı duruma kıyasla FV tarafından çok
daha avantajlı koşullarla mal alımının yapılabilmesini sağlayan merkezi pazarlık ve
alım planlandığı ifade edilmiştir.
(65) Kurul’un 2012 Tarihli Ekomini Kararı üzerinden geçen yaklaşık bir yıllık süre zarfında
EFPA ürünleri hariç muafiyeti geri alınan tedarikçilerle yaşanan merkezi pazarlık gücü
problemi, münhasırlık yapılamadığı için yeterince tüketici fazlası elde edilememesi,
rakiplerle fiyat rekabeti yapılamaması gibi nedenlerle EFPA ürünleri de dâhil muafiyeti
koşulsuz olarak geri alınan tedarikçilerle münhasırlık içeren sözleşmeler
akdedilmesinin sistemin ayakta kalabilmesi için kaçınılmaz olduğu ve bu hükümleri
içeren sözleşmelere menfi tespit/muafiyet talebinde bulunulduğu belirtilmiştir.
(66) Kurul tarafından yapılan 2012 Tarihli Ekomini kararında yapılan değerlendirmede,
2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında olmadığına ve muafiyet de tanınamayacağına karar
verilmiş ürünler bakımından, anlaşmaların münhasırlık içerecek şekilde
akdedilemeyeceği; diğer ürünler bakımından ise EFPA’nın “MF” ve “FA” konumundaki
teşebbüsler ile akdedeceği sözleşmelerin 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında olduğu ve
grup muafiyetinden yararlandığı ifade edilmiştir. Bir diğer ifadeyle Kurul sözleşmedeki
diğer kısıtlamaları 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında değerlendirirken, muafiyeti geri
alınan teşebbüslerden COCA COLA (gazlı içecek), UNILEVER (dondurma-Algida)
FRİTO LAY (paketlenmiş cips), MEY İÇKİ (rakı), EFPA (bira) teşebbüsleriyle adı geçen
ürün kategorileri bağlamında münhasır anlaşma yapılamayacağını hükme bağlamıştır.
(67) İncelemeye konu başvuru kapsamında EFPA’nın, ilgili sözleşmelerde yapılacak olan
değişikliklerle, muafiyeti geri alınan teşebbüslerle münhasır sözleşmeler akdedebilme
yetkisini istediği belirtilmiştir.
(68) Sözleşme maddelerinin incelenmesinden ilgili sözleşmelerin rekabet yasağına yönelik
(münhasırlık) hükümler içerdiği ve belirlenen ürünler dışındaki ürünlerin satılmasının
engellendiği, bu kapsamıyla sözleşmelerin 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi
kapsamında rekabete aykırı hükümler içerdiği, bu nedenle sözleşmelerin menfi tespit
alamayacağı değerlendirilmiştir.
(69) COCA COLA, UNILEVER, FRITO LAY, MEY İÇKİ ve EFPA’dan grup muafiyetlerinin
önceki yıllarda ilgili ürünler bazında geri alındığı ve sözleşmelerin bireysel muafiyet
alamayacağının da belirtildiği, ancak yapılan başvuru ve teşebbüs tarafından öne
sürülen gerekçeler bağlamında yine de bireysel muafiyet değerlendirmesi yapıldığı
vurgulanmıştır. EFPA başvurusu, bira ürünü açısından irdelendiğinde ise, bedavacılık
probleminin önlenmesi amacıyla EFPA ürünleri haricindeki bira ürünlerinin satış
noktalarında satılmasını önleyecek düzenlemenin yapılmasının talep edildiği
anlaşılmaktadır.
18-02/9-5
22/50


(70) Söz konusu sistemde satış noktası başına yapılan yatırımın, rakip ürün satılmazsa üç
yılda geri döneceğinin öngörüldüğü ancak rakip ürünler satıldığında bu sürenin altı yıla
kadar çıkacağı EFPA tarafından ifade edilmiştir.
(71) Kararda, bu ve benzeri sözleşmelere izin verilmesi durumunda muafiyeti geri alınan
diğer teşebbüslerin de benzeri sistemler kurarak rekabeti kısıtlayabilecekleri
vurgulanmıştır. Bu noktaların, çevresinde alkol satışı olmayan ve bu nedenle dikkatlice
seçilen yerlerde kurulduğu göz önünde bulundurularak buralarda rakip ürün
bulunmasının, tüketicinin rakip ürün satın alabileceği başka yakın nokta olmadığı
hatırlandığında önemli olduğu belirtilmiştir.
(72) Ayrıca muafiyeti geri alan Kurul kararlarında marka tercihinin satış noktasına
bırakılmasının, bu kapsamda hâkim durumdaki teşebbüslerden herhangi bir teşvik
veya yönlendirme gelmemesinin kararların temelini oluşturduğu ve bu sistemde söz
konusu sınırlı sayıda ürün kapsamında satış noktasının tercihinin önem taşıdığı bir
yapı kurulduğu ifade edilmiştir. Bu yapıda “Ekomini” noktalarının bir kısmının Tuborg
ürünleri satmamayı tercih edebildiği, geri kalan noktaların ise tüketici talebi ya da kendi
tercihleri doğrultusunda Tuborg ürünleri satmakta oldukları belirtilmiştir.
(73) Bahse konu sözleşmelerin 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında olmadığına ve 4054 sayılı
Kanun’un 5. maddesi kapsamında muafiyet tanınamayacağına karar verilmiş ürünler
bakımından münhasırlık içerecek şekilde akdedilemeyeceğine karar verilmiştir.
I.4.3. 03.11.2016 Tarihli ve 16-36/613-274 Sayılı Kurul Kararı (2016 Tarihli Ekomini
Önaraştırma Kararı)
(74) EFPA’nın şikâyetçilere ait Ekomini satış noktalarında Tuborg dolaplarının
kullanılmasına engel olmak suretiyle 4054 sayılı Kanun’u ihlal ettiği iddiasının
incelendiği kararda;
- 2012 Tarihli Ekomini Kararı ile grup muafiyetinden yararlandığı sonucuna
ulaşılan MFS ve AFS’lerin Ekomini’lerin yeknesaklığı ve standardı konusunda
EFPA’ya açıkça söz hakkı tanıması,
- Yine aynı Kurul kararıyla grup muafiyetinden yararlandırılan MFS ve AFS’lerde
EFPA münhasırlığının açıkça yasaklanması,
- Geçmiş Kurul kararlarının sözleşmeden veya fiili uygulamalardan
kaynaklanabilecek münhasırlığa izin vermemiş olması ve fakat Ekomini
noktalarına TUBORG dolabı konulmasının engellenmiş olmasının fiili
münhasırlığa yol açacak nitelik arz etmemesi, zira dolabı bulunmasa da Tuborg
ürünlerinin Ekomini noktalarında satılmasının önünde herhangi bir engel
bulunmaması,
- Son üç yıl içinde TUBORG’un Ekomini noktalarına yaptığı satışların artış
eğiliminde olması,
- Ekomini noktalarındaki TUBORG bulunurluk oranlarının tüm KSN’lere göre daha
düşük olmasının, mevcut dosya kapsamındaki bilgi, belge ve veriler dikkate
alındığında, EFPA’nın davranışlarına atfedilebilmesinin mümkün olmaması,
- Şikâyet başvurularında sözü edilen rakip dolabın Ekomini noktalarından
çıkarılması sonucunu doğuran davranışlarla EFPA’nın kapalı satış yapılan bira
pazarını rakip faaliyetlere kapattığına ilişkin dosya kapsamında herhangi bir bilgi,
belge ya da bulgunun mevcut olmaması
hususları bir arada değerlendirilerek, EFPA hakkında soruşturma açılmasını
gerektirecek hususların bulunmadığı kanaatine ulaşılmıştır.
18-02/9-5
23/50


I.5. MFS ve AFS’lerde Yer Alan Önemli Hükümler
(75) EFPA/FV ve MF’ler arasında akdedilen MFS’ler ile MF ve FA/Ekomini noktaları
arasında akdedilen AFS’lerin önemli hükümlerine aşağıda yer verilmektedir:
I.5.1. Ekomini MFS’de Yer Alan Hükümler


(…..TİCARİ SIR.....)


I.5.2. Ekomini AFS’de Yer Alan Hükümler


(…..TİCARİ SIR.....)


I.6. KSN Sözleşmesi’nde Yer Alan Önemli Hükümler
(76) Ekominiler özü itibarıyla aynı zamanda birer KSN olduğundan, diğer KSN’lerle
imzalanmakta olan KSN Sözleşmesi (bulunurluk sözleşmesi) Ekominiler ile de
imzalanmaktadır. Bu çerçevede, EFPA bayileri ile Ekomini noktaları arasında akdedilen
söz konusu sözleşmenin önemli hükümleri aşağıda yer almaktadır:


(…..TİCARİ SIR.....)


I.7. Yerinde İncelemede Elde Edilen Bilgi ve Belgeler
(77) Belge 1: Mağazalar Satış ve Pazarlama Saha Sorumlusu (…..)’ın (EFPA Orta Anadolu
Satış Müdürlüğü) ajandasından alınan ve tarihi belli olmayan notlarda aşağıdaki
ifadeler yer almaktadır:
“Sözl.16 yenilemeyi engelleyen nedenler?
(…..)17
(…..)18
(…..)19
(…..)20

16 (…..).
17 (…..).
18 (…..).
19 (…..).
20 (…..).
18-02/9-5
24/50


Sözl. yenilemesi ve tuborg için ne yapılmalı
(…..)21
(…..)22
(…..)23
(…..)24
(78) Belge 2: 17.02.2016 tarihinde Mağazalar Satış ve Pazarlama Saha Sorumlusu (…..)
(EFPA Orta Anadolu Satış Müdürlüğü) tarafından (…..) ile Mağazalar Satış ve
Pazarlama Saha Sorumluları (…..) ve (…..)’e (EFPA Orta Anadolu Satış Müdürlüğü)
gönderilen “yıllık rakip potansiyeli” konulu e-postada aşağıdaki ifade bulunmaktadır:
“Merkezi dağıtımdaki mağazaların yıllık rakip potansiyelleri ekteki dosyadadır.
(…..) abiye verdiğim mağazaların bilgilerini de ekledim.”
(79) E-postanın ekinde yer alan excel tablosunda ise, Orta Anadolu Satış Bölgesi dâhilinde
olan Ekomini işletmeleri ve bu işletmelerin e-posta içeriğinde bahsedilen yıllık rakip
potansiyelleri bilgileri yer almaktadır. Söz konusu tabloda (…..) Ekomini işletmesine yer
verilmiş olup; bunların (…..)’unun karşısında yıllık potansiyele ilişkin bir litre tahmini
bulunuyorken, kalan (…..) işletmenin yıllık litre tahmininin karşısında herhangi bir
miktar yer almamaktadır.
(80) Belge 3: 10.11.2016 tarihinde Mağazalar Satış ve Pazarlama Saha Müdürü (…..)’dan
(EFPA Orta Anadolu Satış Müdürlüğü) (…..)’e gönderilen “(…..) İHTARNAME” konulu
e-postada aşağıdaki ifadeler bulunmaktadır:
“Ekte sözleşme örneği bulunan (…..)25 mağazamızın işleticisi, planograma ve
sözleşmeye aykırı olarak, mağazada rakip firma soğutucusu bulundurmaktadır.
Kendisiyle uzlaşma çabalarımız sonuç vermemiştir. Adı geçen mağazamızın
işleticisine ihtarname gönderilmesi için yardımınızı rica ederim.”
(81) Belge 4: 16.01.2017 tarihinde, Grup Rekabet Uyum Müdürü (…..) tarafından
ANADOLU EFES Satış Direktörlüğü ile ANADOLU EFES OTC Direktörlüğü’ne
gönderilen “Ekomini Ön Araştırması Sonucu” konulu e-postada aşağıdaki ifadeler
bulunmaktadır:
“…Ekim ayında iki Ekomini noktasının şikayeti üzerine başlatılan ve esasen
Tuborg ya da diğer şirketlere ait dolap ya da stantların Ekomini yönetimi izin
vermediği sürece Ekomini noktalarına konulamayacağı yönündeki
uygulamalarımızın değerlendirildiği ön araştırma süreci soruşturmaya dönmeden
kapatılmış ve Ekomini franchise noktalarına bizim izin vermediğimiz hiçbir stant,
dolap ya da görsel malzemenin konulamayacağı konusundaki yetkimiz Rekabet
Kurumu tarafından da bu karar ile onaylanmıştır. Karar ektedir.
Kararın özeti şu şekildedir:
- İlgili pazar “Türkiye kapalı satış yapılan bira pazarı” olarak tespit edilmiştir.

21 (…..).
22 (…..).
23 (…..).
24 (…..).
25 (…..)’da faaliyet gösteren Ekomini noktası.
18-02/9-5
25/50


- Kurul’un 2012 senesinde izin vermiş olduğu Ekomini franchise sistemi
kapsamında, EFPA’nın, franchise sistemi içindeki noktaların standardını
korumak için önemli bir söz hakkına ve yetkiye sahip olduğu kabul edilmiştir.
- Ancak, EFPA’nın bu yetkiyi, sadece Ekomini standartlarını korumak
amacıyla kullanması gerektiğine, rakiplerin faaliyetini zorlaştırmak için
kullanamayacağına ya da fiili münhasırlık yapamayacağına vurgu
yapılmıştır.
- Rakip ürünlerin Ekomini’lerde EFPA dolaplarının %20’sinde satılmasının
sınırlandırılmadığı ve bu yönde yapılan yerinde incelemelerde herhangi bir
bilgi veya belge bulunmadığı belirtilmiştir.
- Tuborg’un Ekomini’lere olan bira satışının ve Türkiye kapalı bira pazarındaki
pazar payının son 3 yılda arttığı ortaya kabul edilmiştir.
- Tuborg’un Ekomini’lerdeki bulunurluğunun, kapalı pazardaki bulunurluğuna
göre düşük olma sebebinin Ekomini’lerin sayısal dağıtımın daha düşük
olduğu ve Tuborg’un kendi ticari kararı ile bulunmayı tercih etmediği coğrafi
bölgelerde (66 ilde) açılmasından kaynaklandığı belirtiliyor.
- Bu bağlamda, Tuborg satan noktaların %80’inin bulunduğu ve Tuborg’un
daha yoğunlukla çalıştığı 15 ilde Tuborg’un Ekomini’lerdeki bulunurluğunun
da diğer 66 ile kıyasla daha yüksek olduğu belirtilmiştir.
- Sonuç olarak, Tuborg Ekomini sistemindeki bulunurluğunun, kapalı kanal
(Nielsen) rakamlarına göre düşük olmasının nedeninin, EFPA’nın rekabete
aykırı davranışlarından kaynaklandığını gösteren bilgi ve belge olmadığı; bu
durumun, tamamen ticari dinamiklerden kaynaklandığı kabul ediliyor.
- Tuborg dolabının çıkarıldığı Ekominilere ilişkin bilginin Tuborg’tan istendiği;
bu noktalarda dolapların çıkarılması öncesi ve sonrasında aylık ortalama
satış miktarlarına bakıldığı ve sonuç olarak, dolap çıkışı sonrasında, bazı
Ekomini noktalarında Tuborg satışlarının azaldığı, bazı noktalarda
değişmediği ve bazı noktalarda da arttığı belirtiliyor. Bunun da fiili
münhasırlık olmadığı tezini destekleyen bir başka unsur olduğu belirtilmiştir.
- Geçmiş tarihli kararlarda, büyüyen bira pazarında Tuborg pazar payının
azalması, Tuborg’un pazar gücünün olmadığı yönünde güçlü bir gösterge
olarak değerlendirilmekte iken; son 3 yılda Tuborg’un pazar payının düzenli
olarak artması, EFPA tarafından fiili münhasırlık yapılmadığı yönünde bir
gösterge olarak kabul ediliyor.
- Sonuç olarak, Tuborg satışlarının Ekomini franchise sistemine mensup
mağazalarda engellenmediği ve dolap kuralı uygulanıp Tuborg ürünleri
EFPA dolaplarının %20’sine girebildiği sürece, EFPA’nın Ekomini franchise
sisteminin kurucusu olarak Tuborg dolabı dahil kendi izin vermediği dolapları
Ekomini noktalarına koydurmama hakkı olduğu belirtilerek şikayet
OYBİRLİĞİ ile reddedilmiştir. …”
18-02/9-5
26/50


(82) Belge 5: 15.02.2017 tarihinde, Mağazalar Satış ve Pazarlama Saha Müdürü (…..)’dan
(EFPA Orta Anadolu Satış Müdürlüğü) (…..)’e gönderilen “(…..)” konulu e-postada
aşağıdaki ifadeler bulunmaktadır:
“(…..)26 mağazamız, işletmeye Tuborg soğutucusu konumlandırarak franchise
sözleşmesini ihlal etmiştir.
İhtarname gönderilerek uyarılmasını rica ederim…”
(83) Belge 6: 22.02.2017 tarihinde Mağaza Proje ve Yatırımlar Saha Sorumlusu (…..)’ten
(EFPA Orta Anadolu Satış Müdürlüğü) Mağaza Proje ve Yatırımlar Saha Müdürü
(…..)’ya (EFPA Orta Anadolu Satış Müdürlüğü) gönderilen “Çorum Gülhan Aksu mağ
hk.” konulu e-postada aşağıdaki ifadeler bulunmaktadır:
“(…..) bey,
Çorum bayiliğinde merkezde bulunan 1332377 Gülhan Aksu mağazamızda
konumlandırmış olduğumuz şarküteri ve sütlüğümüzü işletmeci amacı dışında
kullanmaktadır.
Şarküteri dolabında alkol çeşitler, sütlük dolabında ise sıvı içecekler
bulunmaktadır.
Soğutucularımızın amacı dışında kullanıldığı sebebi ile noktadan
soğutucularımızı alarak, amaç dahilinde kullanacak başka bir mağazaya
vermemizin daha doğru olacağını düşünmekteyim.”
(84) Bunun üzerine, aynı tarihte söz konusu e-posta, Mağaza Proje ve Yatırımlar Saha
Müdürü (…..) (EFPA Orta Anadolu Satış Müdürlüğü) tarafından (…..)’e iletilerek şu
ifadeye yer verilmiştir:
“(…..) hanım merhaba,
Aşağıdaki durum için nasıl hareket edelim.
İhtarname ye gerek var mi? Direk gidip alsak
Nasıl olur?”
(85) Söz konusu e-postaya cevaben, aynı tarihte (…..) tarafından Mağaza Proje ve
Yatırımlar Saha Müdürü (…..)’ya (EFPA Orta Anadolu Satış Müdürlüğü) gönderilen e-
postada aşağıdaki ifadelere yer verilmektedir:
“(…..) bey merhaba,
Eger isletici anlasma yoluyla bize teslim etmeyecek ise ihtarname göndermemiz
gerekir. Direkt gidip alamayiz.
Bir de sahadaki arkadaslar aykırı kullanimin fotoğraflarını cekebilirler mi?”

26 (…..)’de faaliyet gösteren Ekomini noktası.
18-02/9-5
27/50


(86) Akabinde, 06.03.2017 tarihinde Mağaza Proje ve Yatırımlar Saha Müdürü (…..) (EFPA
Orta Anadolu Satış Müdürlüğü) tarafından, Mağazalar Satış ve Pazarlama Saha
Müdürü (…..)’a (EFPA Orta Anadolu Satış Müdürlüğü) gönderilen “Re:Çorum Gülhan
Aksu mağ hk.” konulu e-postada şu ifade geçmektedir:
“Merhaba,
Çorum Gülhan Aksu, Bize ait sütlükleri amacı dışında kullanıyor biliyorsun.
Aldırmak istiyorum. Öncelikle ihtarname gidecek. Ardından aldıracağım. Senin
için de uygun mudur?”
(87) Söz konusu e-postaya cevaben, aynı tarihte Mağazalar Satış ve Pazarlama Saha
Müdürü (…..)’dan (EFPA Orta Anadolu Satış Müdürlüğü) Mağaza Proje ve Yatırımlar
Saha Müdürü (…..)’ya (EFPA Orta Anadolu Satış Müdürlüğü) gönderilen e-postada ise
“Uygun” ifadesi bulunmaktadır.
(88) Yine aynı tarihte, Mağaza Proje ve Yatırımlar Saha Sorumlusu (…..)’ten (EFPA Orta
Anadolu Satış Müdürlüğü) Mağaza Proje ve Yatırımlar Saha Müdürü (…..)’ya (EFPA
Orta Anadolu Satış Müdürlüğü) gönderilen “Gülhan Aksu” konulu e-posta ekinde,
Gülhan AKSU’nun işlettiği Cemrem Ekomini’deki şarküteri ve sütlük dolaplarının
TAPDK mevzuatına aykırı kullanımına ilişkin fotoğraflar bulunmaktadır.
(89) 13.03.2017 tarihinde Mağaza Proje ve Yatırımlar Saha Sorumlusu (…..) (EFPA Orta
Anadolu Satış Müdürlüğü) tarafından, OTC Yönetici Asistanı (…..)’a (EFPA) gönderilen
“sözleşme hk.” konulu e-postada aşağıdaki ifadeler bulunmaktadır:
“(…..) hanım merhaba,
1334495 Gülhan Aksu mağazasına yasal süreç başlatılacağından tüm setine
ihtiyaç vardır…”
(90) 03.04.2017 tarihinde Mağazalar Satış ve Pazarlama Saha Sorumlusu (…..) (EFPA
Orta Anadolu Satış Müdürlüğü) tarafından Mağazalar Proje Yatırımlar Saha Sorumlusu
(…..) (EFPA Orta Anadolu Satış Müdürlüğü), Mağazalar Proje Yatırımlar Saha
Sorumlusu (…..) (EFPA Orta Anadolu Satış Müdürlüğü), Mağazalar Proje Yatırımlar
Saha Sorumlusu (…..) (EFPA Orta Anadolu Satış Müdürlüğü), (…..) (EFPA Orta
Anadolu Satış Müdürlüğü), Mağazalar Planlama ve Kontrol Uzmanı (…..)’ya (EFPA)
gönderilen “pay takip” konulu e-posta ekinde yer alan “Orta Anadolu Pay Takip Mart 2.
Yarı.xlsl” dosyasında, Orta Anadolu Satış Müdürlüğü bölgesinde yer alan (…..) Ekomini
noktasının TUBORG satışlarının takip edildiği görülmektedir27.

27 Aralık 2017 itibariyle, Orta Anadolu Satış Müdürlüğü bölgesinde (…..) adet aktif Ekomini bulunduğu
bilinmektedir.
18-02/9-5
28/50


(91) Belge 7: 03.04.2017 tarihinde Mağazalar Satış ve Pazarlama Grup Müdürü (…..)
(EFPA) tarafından, teşebbüs bünyesindeki çok sayıda departmana gönderilen “FW:
Rekabet Kurulu’nun Ekomini kararı” konulu e-postada aşağıdaki ifadeler
bulunmaktadır:
“Arkadaşlar merhaba;
Geçtiğimiz dönemde Rekabet Kurumunun ‘Ekomini’ de yaptığını ön araştırma
neticesinde vermiş olduğu kararın detay aşağıdaki linktedir.

A7eli+Kurul+Karar%C4%B1%2f16-36-613-274.pdf
Bu karara göre Tuborg’un mağazalarımızda soğutucu konumlandırması mümkün
değildir.
Bizden izinsiz başka bir soğutucu da konumlandırılamaz.
Ekteki önyazıyı ve Rekabet Kurumu kararını bayilerinizle de paylaşarak konunun
duyurulmasını sağlamanızı rica ederim.”
(92) Belge 8: 04.04.2017 tarihinde, OTC Direktörü (…..)’den (EFPA) ANADOLU EFES
OTC Direktörlüğü’ne gönderilen “Mart 2017” konulu e-postada aşağıdaki ifadeler
bulunmaktadır:
“…Yılın ikinci çeyreği tüm sistem için son derece önemli. Bunun hepiniz
farkındasınız. Özellikle devamlı konuştuğumuz ve bizim için önemli olduğunu
düşündüğümüz;
- (…..),
- rekabet kurallarına uygun dibine kadar tüm rakipler ile mücadele,
- dolap kuralının Ekominilerde uygulanmasının devamlılığı,
- (…..)
konularında hepinizin yüksek görev bilinci ve sorumluluğu ile çalıştığınızdan hiç
şüphem yok…”
(93) Belge 9: 19.04.2017 tarihinde Mağazalar Satış ve Pazarlama Saha Sorumlusu (…..)
(EFPA Orta Anadolu Satış Müdürlüğü) tarafından Mağazalar Planlama ve Kontrol
Uzmanı (…..)’ya (EFPA) ve bilgi olarak ise Mağazalar Satış ve Pazarlama Saha
Müdürü (…..), Mağazalar Proje Yatırımlar Saha Sorumlusu (…..) (EFPA Orta Anadolu
Satış Müdürlüğü), (…..), Mağazalar Proje Yatırımlar Saha Sorumlusu (…..) (EFPA Orta
Anadolu Satış Müdürlüğü), Mağazalar Proje Yatırımlar Saha Sorumlusu (…..) (EFPA
Orta Anadolu Satış Müdürlüğü), Mağazalar Proje Yatırımlar Saha Sorumlusu (…..)’ya
(EFPA Orta Anadolu Satış Müdürlüğü) gönderilen “Pay takip” konulu e-posta ekinde
yer alan “Orta Anadolu Pay Takip Nisan 1. Yarı.xlsl” dosyasında, Orta Anadolu Satış
Müdürlüğü bölgesinde yer alan (…..) Ekomini noktasının TUBORG satışlarının takip
edildiği görülmektedir.
18-02/9-5
29/50


(94) Belge 10: 17.07.2017 tarihinde Mağazalar Satış ve Pazarlama Saha Sorumlusu (…..)
(EFPA Orta Anadolu Satış Müdürlüğü) tarafından, Mağazalar Satış ve Pazarlama Saha
Müdürü (…..)’a (EFPA Orta Anadolu Satış Müdürlüğü) gönderilen “2018 sözleşmesi
bitecekler hk” konulu e-postada aşağıdaki ifadeler bulunmaktadır28:
“(…..) Bey,
Geçen hafta 2018’de sözleşmesi bitecek mağazalarla ilgili alınan aksiyonları
paylaşmamızı istemiştiniz. İşleticilerle mağaza ziyaretleri gerçekleştirildikçe
tekrar tekrar görüşüyorum. Mağaza bazlı açıklamalar ekteki gibidir.”
(95) Bu çerçevede, 31.05.2018 tarihinde sözleşmesi bitecek Cemrem Ekomini-Gülhan
AKSU’ya ilişkin olarak şu ifade bulunmaktadır:
“İşletmeci ile rakip konusunda sıkıntı yaşanıyor, bayi vadeyi tekrar açtı, sözleşme
yenileme konusunda görüşmeler devam ediyor.”
(96) Belge 11: 08.08.2017 tarihinde, Mağazalar Satış ve Pazarlama Saha Sorumlusu (…..)
(EFPA Orta Anadolu Satış Müdürlüğü) tarafından, Mağazalar Satış ve Pazarlama Saha
Müdürü (…..)’a (EFPA Orta Anadolu Satış Müdürlüğü) gönderilen “Re: KÜMÜLATİFTE
GERİLEYENLER” konulu e-postada29 aşağıdaki ifadeler bulunmaktadır:
“(…..) Bey günaydın,
Attığınız listede iptal olan, devir aşamasında olan ve devir olduğu için kodu değişip
bu seneki satışı sıfır olan Mağazalar var. Tüm Mağazaların açıklamasını sırayla
aşağıda belirtiyorum:
(…..)30: … mağaza vadesi (…..) tl olduğu için birkaç aydır mal alımı yapmıyordu.
Geçen hafta (…..) tl vade açıldı. Düzenli çalıştığında vadesi yükseltilecek. Şu an
mağazada sorun kalmadı.
(…..)31: …mağaza devir oldu. Şimdiki işleticimiz şu an ayda ortalama (…..) lt mal
alımı yapıyor. Mağazanın satışı her geçen gün artıyor. Önümüzdeki sene
sözleşme yenilemesi de geleceği için işletici mal alımına ekstra özen gösteriyor. Şu
an mağazada sorun kalmadı.
(…..)32: …işletici vefat ettiği için mağaza oğluna devir oldu. Şu an mağazada sorun
yok. Sözleşmesi yenilendi.
(…..)33: Mağaza iptale alındı.
(…..)34:…Mağazada şu an sorun yok. Sözleşmesi yenilendi.

28 EFPA tarafından, söz konusu e-postada 2018 yılında sözleşmesi sona erecek mağazalarla ilgili
olarak alınan aksiyonların paylaşıldığı belirtilmiştir. Bunun yanı sıra, e-posta Temmuz 2017 tarihli
olmakla birlikte, e-postada işletmeci ile sene başından itibaren yaşanan duruma ilişkin tespitlere yer
verildiği vurgulanmıştır. Bu doğrultuda, bayinin vadeyi açtığı yönündeki bilgilendirmenin Temmuz 2017
dönemine ilişkin olmadığı, Nisan 2017 itibariyle nokta ile yeniden senetli olarak çalışılmaya yönelik bir
tespitten ibaret olduğu ifade edilmiştir. Sözleşme konusunda görüşmelerin devam etmesinin ise, daha
güncel bir tespit olduğu belirtilmiştir.
29 EFPA tarafından, söz konusu e-posta Ağustos 2017 tarihli olmakla birlikte, kümülatifte yani Ocak-
Temmuz 2017 döneminde gerileyen mağazalara ilişkin olduğu, dolayısıyla e-postanın Ocak-Temmuz
dönemini kapsadığı bildirilmiştir.
30 (…..)’da faaliyet gösteren Ekomini noktası.
31 (…..)’da faaliyet gösteren Ekomini noktası.
32 (…..)’da faaliyet gösteren Ekomini noktası.
33 (…..)’da faaliyet gösteren Ekomini noktası.
34 (…..)’da faaliyet gösteren Ekomini noktası.
18-02/9-5
30/50


(…..)35: Mağaza iptale alındı.
(…..)36: Mağaza iptale alındı.
…
GÜLHAN AKSU37: Çorum’da rakip ürün satan tek mağaza ve (…..) nedeniyle
bayiyle sorun yaşıyor. Vadesinin kesilmesi sebebiyle satış kaybı gözüküyor.
Önümüzdeki sene sözleşmesi bitecek ve sistemden çıkarılacak.
(…..)38: 2016daki yüksek stok nedeniyle bu seneki satışı az görünüyor. Satış kaybı
yok.
…
(…..)39: Mağazada satış kaybı var, rakiple ilgili bir sorun yok. İşleticinin babasının
ağır hasta olması sebebiyle mağazayla çok fazla ilgilenememesinin de satış
kaybında etkisi var. Sözleşme yenilemesi yaklaştı, dükkan sahibi sorun çıkartıyor.
Bu sorun çözülürse yenilemesi yapılacak ve mağaza normal işleyişine devam
edecektir.
(…..)40: 2016 yılından yüksek stok var, mağazada satış kaybı yok.
…
(…..)41: Öğrenci bölgesinde olduğu için rakipten kaynaklı kayıp var… Stok
yapılarak ve dolap düzenini korumaya çalışarak satış kaybını engellemeye
çalışıyoruz ancak şuan pozitif bir gelişme gözükmüyor.
(…..)42: Mağaza cirosunun genel olarak düşmesinden kaynaklı ufak bir gerilemesi
var. Mağazada başka bir problem yok.
(…..)43: Mağaza cirolarının genel olarak düşmesinden kaynaklı küçük bir gerilemesi
var. Rakip satmıyor. Mağazada problem yok.
(…..)44: Mağaza devir olduğu için devir aşamasında tapdk sürecinde mal alımı
yapılamadığı için gerileme gözüküyor. Önümüzdeki yıl sözleşmesi yenileneceği
için mal alımına dikkat ediyor. Mağazada şu an sorun yok.
(…..)45: Mağaza cirolarının genel olarak düşmesinden kaynaklı küçük bir satış
kaybı var. Bunun dışında mağazada sorun yok.”

35 (…..)’da faaliyet gösteren Ekomini noktası.
36 (…..)’da faaliyet gösteren Ekomini noktası.
37 Çorum’da faaliyet gösteren, başvuru sahibinin işlettiği Ekomini noktası.
38 (…..)’da faaliyet gösteren Ekomini noktası.
39 (…..)’de faaliyet gösteren Ekomini noktası.
40 (…..)’da faaliyet gösteren Ekomini noktası.
41 (…..)’te faaliyet gösteren Ekomini noktası.
42 (…..)’de faaliyet gösteren Ekomini noktası.
43 (…..)’da faaliyet gösteren Ekomini noktası.
44 (…..)’ta faaliyet gösteren Ekomini noktası.
45 (…..)’de faaliyet gösteren Ekomini noktası.
18-02/9-5
31/50


(97) Belge 12: 16.08.2017 tarihinde, Mağazalar Satış ve Pazarlama Saha Müdürü
(…..)’dan (EFPA Orta Anadolu Satış Müdürlüğü) (…..)’e gönderilen “(…..)
İHTARNAME” konulu e-postada aşağıdaki ifadeler bulunmaktadır:
“Daha önce görüştüğümüz ve daha önce sözleşme örneğini gönderdiğim (…..)
mağazamıza ihtar gönderilmesini rica ediyorum.
İhtara konu olarak, yetkisiz kaynak/kaynaklardan ürün alımını, Ekomini konsept
ve standartlarına aykırılığı, deposunda rakip firma soğutucusu bulundurmayı
gösterebiliriz…”
(98) Belge 13: 05.09.2017 tarihinde, Mağazalar Satış ve Pazarlama Saha Sorumlusu (…..)
(EFPA Orta Anadolu Satış Müdürlüğü) tarafından Mağazalar Satış ve Pazarlama Saha
Müdürü (…..)’a (EFPA Orta Anadolu Satış Müdürlüğü) gönderilen “21-31 Ağustos
Rapor” konulu e-postada aşağıdaki ifadeler bulunmaktadır:
“(…..)Bey merhaba,
21-31 Ağustos tarihleri arasında bölgemde yapılan çalışmalar aşağıdaki gibidir.
Bayram nedeniyle 1,5 haftalık çalışmayı toplu olarak iletiyorum…
…
(…..)46: Önceki hafta cephe tabelası şikayet üzerine aşağıya indirilen
mağazamızın tentesi de sürekli takip sonrasında indirildi ve tente sorunu da bu
şekilde çözülmüş oldu… (…..) firması ile yaşanılan sıkıntı nedeniyle firma ile
iletişime geçildi.
…
(…..)47: Ürün eksiği olan mağazamızda işleticimizin maddi sıkıntıları var ve
mağaza çok az sayıda insanın yaşadığı bir köyde bulunuyor. Ağustos ayı için
Efes satışı ekibi ile görüşülerek ay sonunda bir miktar ürün yazıldı. Mağaza ayı
bu şekilde (…..) litre ile kapatmış oldu.
(…..)48: Mağazanın yarım kalan window frame görselleri yapıldı… İşletici ile
görüşülerek mağazanın temizlenmesi sağlandı. Efes Pilsen alımı için bayimiz
(…..) Beyle görüşülerek vade açıldı. Yeni açılan mağazamız ağustos ayını (…..)
litre ile kapatmış oldu. (…..)’nun bir köyünde olan mağazamıza firmaların ziyaret
sorunu bulunmakta ve (…..) da soğutucu vermiyor. Konu ile ilgili (…..) firması ile
görüşüldü, mağazaya soğutucu konumlandırılacak. Ziyaret gerçekleştirmeyen
(…..) firması da ürünleri yakın bir lokasyonda ziyaret edilen bir mağazaya
bırakacak. Bu iki firmanın sorununu bu şekilde çözmüş olduk. Mağazamızın
cephe tabelası hala takılmadı.
(…..)49: Malzeme eksiklikleri giderildi, satış hakkında görüşüldü. Mağazada
herhangi bir sorun bulunmamaktadır.

46 (…..)’de faaliyet gösteren Ekomini noktası.
47 (…..)’da faaliyet gösteren Ekomini noktası.
48 (…..)’da faaliyet gösteren Ekomini noktası.
49 (…..)’da faaliyet gösteren Ekomini noktası.
18-02/9-5
32/50


(…..)50: Mağazamızın tamamen bozuk olan elektrik tesisatı yenilendi. Daha önce
(…..)’daki merch arkadaş (…..)’in yaptığı Efes teşhiri tamamen bozulmuştu,
yeniden yapıldı. Satış konuşuldu, büyütülen mağazamızda işletmeciye bir önceki
ziyarette yapılması rica edilen düzeltmeler kontrol edildi. Mağazada herhangi bir
sorun bulunmuyor.
(…..)51: Mağazamızın bozulan Efes teşhiri yeniden düzenlendi. Mağazada
soğutucuların yeri ile ilgili bir sorun vardı ve mağaza çok biçimsiz bir durumdaydı.
İşleticiye yeniden çizim yapılarak paylaşıldı, işletmeci bu hafta düzeltmeleri yaptı,
bir sonraki ziyarette de reyon düzenlemeleri yapılacak. İşletmeci ve bayi ile
görüşülerek mağazamıza ağustos ayında (…..) litrelik ürün yazıldı…
(…..)52: Efesliyiz.bizde53 tanımlanan televizyon fırsatı için gerekli yönlendirme
yapıldı ve buna göre ürün alımı gerçekleştirildi. Eksik malzemeler tamamlandı.
Bayi carisi hakkında görüşüldü. Mağazada herhangi bir sorun bulunmuyor.
(…..)54: Mağaza bu hafta 2 kere ziyaret edildi. Rakip firma ile ilgili yaşanan sıkıntı
bayi ekibinin de büyük desteği ile çözüldü. İşleticiye her şey en baştan yine
tekrar tekrar anlatıldı. İşleticinin bozduğu planogramın düzeltileceğiyle ilgili
işleticiden söz alındı ve yeniden planogram çizilip işletici ile paylaşıldı. Efes
soğutucusu yeniden değiştirildiğinde planogram değişikliği yapılıp dükkan tekrar
tapdkya uygun hale getirilecek.
(…..)55: Sözleşmesi henüz yenilenen mağazamızın bedelsizleri için fatura kesildi,
ürünleri gönderildi. Hırsız girdiği için kırılan camın window frame görseli yapıldı.
Satış hakkında görüşüldü. Yenileme sebebiyle bağlanan dönemsel iskonto ve
kampanyalardan olan kazancı anlatıldı. Mağazada herhangi bir sorun
bulunmamaktadır.
Ekomini Gülhan Aksu56: Mağazada yaşanan rakip ürün sorunu şu an kalkmış
gözüküyor, ancak dışarıda diğer firmaya ait o an çalışmayan ve boş olan bir
yatay soğutucu vardı. İşletici düğüne göndermek için aldıklarını iletti. İşletici
Gülhan hanım ile yaşanan sıkıntılarla ilgili tekrar görüşüldü. Şu an sorun
gözükmüyor.
(…..)57: Mağazada hiçbir sorun bulunmuyor. Geçen hafta mağazaya 1 adet
Bomonti soğutucusu göndermiştim, işletici bu hafta planladığımız yere
konumlandırmasını yaptı. İşletici ile bayiye olan carisi hakkında görüşüldü.

50 (…..)’da faaliyet gösteren Ekomini noktası.
51 (…..)’da faaliyet gösteren Ekomini noktası.
52 (…..)’da faaliyet gösteren Ekomini noktası.
53 /login web adresi, bayi/distribütör ve alkollü içki ruhsatına sahip satış noktalarının
kullanımı için hazırlanmıştır.
54 (…..)’da faaliyet gösteren Ekomini noktası.
55 (…..)’da faaliyet gösteren Ekomini noktası.
56 Çorum’da faaliyet gösteren, başvuru sahibinin işlettiği Ekomini noktası.
57 (…..)’da faaliyet gösteren Ekomini noktası.
18-02/9-5
33/50


(…..)58: (…..)’da tutucu bir bölgede açılacak mağazamızın işleticisi ile görüşülüp
dükkan ziyaret edildi. İlk bira faturası kestirildi. …İşleticimize bölgede alkol
satılmaması için yoğun baskı var, bununla ilgili olarak işletici bilgilendirildi. Firma
yönlendirmelerinin tamamı yapıldı, sigara standı, (…..) dolabı ayarlandı.
İşleticinin kepengi takıldığında ürünler ve soğutucular, sigara standı
konumlandırılacak. (Baskı nedeniyle işletici ve biz temkinli davranıyoruz)…
(…..)59: … Mağazada… eksik malzemeler tamamlandı. Diğer firmanın (bardak,
sticker, dönkart gibi) görselleri kaldırıldı.
…
(…..)60: Mağazada gıda ve temizlik ürünlerinin seyrek olması dışında herhangi
bir sorun bulunmuyor… Satış temsilcisi arkadaş (…..) ile planlanıp Efes
soğutucuları düzenlenecek.
(…..)61: Mağazada reyon planogramları işletmeci yalnız çalıştığı için sürekli
bozuluyor, bu sebeple zaman ayırıp zaman zaman yapmak gerekiyor. Efes
Pilsen alımlarımız iyi ve düzenli, soğutucu düzenimize çok özen gösteriyor.
…
(…..)62: Eksik malzemeler giderildi. İşleticinin carisi hakkında görüşüldü. Efes
Pilsen alımları görüşüldü. Veresiye verme konusunda işletici uyarıldı. (…..)’tan
alınan ürünlerin bozulması sorunu ürünler iade alınarak çözüldü. Mağazada
başka herhangi bir sorun gözükmüyor.
…
Bölge ziyaretlerinde dönemsel iskontoların uygulanırlıklarını teyit ettim, herhangi
bir sorun yok…”
(99) Belge 14: 06.11.2017 tarihinde Mağazalar Satış ve Pazarlama Saha Müdürü (…..)
(EFPA Orta Anadolu Satış Müdürlüğü) tarafından, Mağazalar Satış ve Pazarlama Grup
Müdürü (…..)’e (EFPA) gönderilen “EKİM KÜMÜLATİF SATIŞ DEĞERLENDİRMESİ”
konulu e-postada aşağıdaki ifadelere yer verilmektedir:
“Ekim kümülatif satış değerlendirmesine yönelik bir çalışma yaptık. Gerileme
gösteren mağazalarımızın açıklamaları yanlarına yazılmıştır.
Geçen yıla göre %(…..) gelişme sağlanmış ((…..) lt. artış), bütçe %(…..)
gerçekleştirilmiştir ((…..) lt. (…..))…”

58 İlgili dönem itibariyle, (…..)’da açılması planlanan Ekomini noktası. Ancak ilgili nokta, hâlihazırda
(…..) ’daki aktif Ekomini noktaları arasında yer almamaktadır.
59 (…..)’da faaliyet gösteren Ekomini noktası.
60 (…..)’da faaliyet gösteren Ekomini noktası.
61 (…..)’da faaliyet gösteren Ekomini noktası.
62 (…..)’nda faaliyet gösteren Ekomini noktası.
18-02/9-5
34/50


(100) Söz konusu e-postanın ekinde yer alan “EKİM KÜM.SAT.DEĞ.XLS” isimli dosyadan
ise, EFPA Orta Anadolu Satış Müdürlüğü sorumluluğunda bulunan tüm Ekomini
işletmelerine EFPA tarafından 2016 ile 2017 yıllarında yapılan satışlara karşılaştırmalı
olarak yer verildiği ve 2016 yılına nazaran 2017 yılında EFPA alımları azalan noktaların
tespit edilerek, yanlarına yüzde kaç oranında bir gerileme yaşandığı ve bunların
gerekçelerinin yazıldığı görülmektedir. Bu gerekçeler arasında, “finansal problemler”,
“alternatif kaynaklardan alım yapıyor63”, “kapalı”, “devir”, “sözleşme yenilemedi”, “22.00
baskısının artması”, “devir sonrası tapdk yenileyemedi, bu ay sonu iptale alınacak”,
“stok kaybı”, “stok kaybı ve rakip”, “finansal problemler ve rakip”, “alternatif
kaynaklardan alım yapıyor ve rakip”, “yol çalışması etkiledi”, “rakip ve bölge nüfusunun
azalması”, “yakınına açılan satış noktası ve rakip”, “alternatif kaynaklardan alım
yapıyor, yasal süreç başlatıldı”, “kapandı”, “bölgede yeni satış noktaları açıldı”, “rakip”
“ciro kaybı”, “bir süre kapalı kaldı” gibi hususlara değinildiği anlaşılmaktadır. Başvuru
sahibi Gülhan AKSU’nun EFPA alımlarındaki azalmaya ilişkin olarak ise “alternatif
kaynaklardan alım yapıyor” ifadesine yer verildiği görülmektedir. Diğer yandan, (…..)’un
EFPA alımlarında geçen yıla nazaran bir değişiklik olmadığı, dolayısıyla karşısında
herhangi bir açıklama yazılmadığı anlaşılmıştır.
I.8. EFPA’dan Elde Edilen Bilgiler
(101) EFPA tarafından gönderilen cevabi yazılarda özetle;
- Başvuru sahibi Gülhan AKSU ve eşi Vural AKSU tarafından işletilen Cemrem
Ekomini ile 01.06.2013 tarihinde AFS akdedildiği ve 10.09.2013 tarihinde
mağaza açılışının yapıldığı,
- İlgili satış noktasında rakip dolabı bulunmadığı, bununla birlikte 2013 yılından bu
yana işleticilerin EFPA’ya rakip ürünlerin satışını devam ettirdiği, rakip ürünlerin
EFPA’ya ait dolaplarda konumlandırıldığı ve bu duruma ilişkin EFPA’nın herhangi
bir itirazının olmadığı,
- Ancak, başvuru sahibi işleticinin özellikle TAPDK mevzuatına ve franchise
sisteminin gereklilikleri, mağazada uyulması gereken düzen ve tertip kuralları,
mağaza içi ve dolap içi planogramlara uyum gibi hususlarda sürekli olarak
sözleşme hükümlerine aykırı davranarak, EFPA dolaplarına EFPA ürünlerinin ve
rakip ürünlerin yerleşimi hususunda dolap kuralına ve plangorama asla riayet
etmediği; ayrıca EFPA’nın izin vermediği cips vb. stantları market içi düzene
uymayacak şekilde yerleştirdiği, (alkollü içeceklere ayrılmış alanın dışında yer
alan) sütlük ve şarküteri dolaplarına rakı, bira vb. alkollü içecek ürünlerini
koyduğu, bunun üzerine işleticinin uyarıldığı, hatta konu ile ilgili olarak bir
ihtarname yollandığı, nitekim yerinde incelemede alınan belgelerde yer alan
fotoğraflardan da bu hususun net bir şekilde görüldüğü,

63 MFS’nin 5.2. maddesi uyarınca, (…..). Söz konusu hükmün gerekçesinin temelini, (…..) oluşturduğu
değerlendirilmektedir. Şöyle ki, (…..). Dolayısıyla hem Ekomini işletenleri hem de tüketiciler açısından,
(…..) oldukça önem taşımaktadır. Bu açıklamalar çerçevesinde, alternatif kaynaklardan alım yapılıp
yapılmaması hususu, EFPA’nın rakibi konumunda bulunan TUBORG’dan alım yapılıp yapılmadığı
anlamına gelmemektedir.
18-02/9-5
35/50


- Ekomini yetkilileri tarafından 27.02.2017 tarihinde çekilen fotoğraftan da, EFPA
dolabının tamamen planograma aykırı bir biçimde düzenlendiğinin ve Tuborg
ürünlerinin %20 dolap kuralının üzerinde olacak şekilde64 gelişigüzel
yerleştirildiğinin net bir şekilde görüldüğü,
- Yerinde incelemelerde elde edilen ve başvuru sahibiyle ilgili e-posta çıktılarında
geçen “rakip ürün sorunu” ve “rakip konusunda sıkıntı” ifadeleri ile kast edilenin,
esasen bu %20 dolap kuralına aykırılık ve rakip bira ürünlerini de kapsayacak
şekilde alkollü içeceklerin TAPDK mevzuatına aykırı olarak sütlük ve şarküteri
dolaplarında yer almasıyla ilgili olduğu, konunun kısaltma yapılarak ve özensiz
bir şekilde ifade edilmesi nedeniyle yanlış anlaşılmaya müsait bir hale geldiği,
işleticinin 2013 yılından beri rakip ürün satışı gerçekleştirdiği düşünüldüğünde bu
ifadelerin noktaya rakip ürün girişini engellemek amacıyla sarf edilmediğinin açık
olduğu,
- Yerinde incelemede elde edilen, Gülhan AKSU’yla ilişkili bir belgede geçen
“İşletmeci ile rakip konusunda sıkıntı yaşanıyor, bayi vadeyi tekrar açtı, sözleşme
yenileme konusunda görüşmeler devam ediyor.” şeklindeki ifadenin, her biri ayrı
birer durum tespiti olan ifadelerden oluştuğu, söz konusu tespitler arasında
herhangi bir neden-sonuç ilişkisi bulunmadığı, bu ifadelerin %20 dolap kuralına
ve TAPDK mevzuatına aykırı davranışlar sebebiyle kullanıldığı,
- Keza yerinde incelemede alınan bir belgede geçen “GÜLHAN AKSU: Çorum’da
rakip ürün satan tek mağaza ve (…..) nedeniyle bayiyle sorun yaşıyor. Vadesinin
kesilmesi sebebiyle satış kaybı gözüküyor. Önümüzdeki sene sözleşmesi bitecek
ve sistemden çıkarılacak.” ifadesindeki cümlelerin de kendi içinde bir neden-
sonuç ilişkisi barındırmadığı, söz konusu ifadelerin birbirinden bağımsız durum
tespitlerinden ibaret olduğu, mağazalara ilişkin konuları mümkün olduğunca özet
olarak dile getirmek ve zaman ve yer tasarrufu sağlamak amacıyla birbirinden
bağımsız tespitlerin arka arkaya sıralanmış olduğu, işletmenin Çorum’da rakip
ürün satan tek Ekomini noktası olduğunun Mağazalar Satış ve Pazarlama Saha
Müdürü (…..)’a (EFPA Orta Anadolu Satış Müdürlüğü) hızlı bir şekilde
hatırlatılmak istenmesi sebebiyle söz konusu durum tespitinin yapıldığı,
01.06.2013 tarihinde akdedilen AFS’nin 31.05.2018 tarihinde sona ereceği,
Gülhan AKSU’nun sözleşmesinin yenilenmeyeceği, fakat kendisi ile franchise
sistemi dışında çalışılmaya devam edileceğinin düşünüldüğü,

64 Fotoğraftan, iki kapılı EFPA dolabının en alt raflarında Tuborg ürünleri bulunmasının yanı sıra, sağ
kapağın üçüncü ve dördüncü raflarında da Tuborg ürünleri (Tuborg ve Carlsberg) bulunduğu
görülmektedir.
18-02/9-5
36/50


- Başvuru sahibine ilişkin bir başka belgede geçen “Ekomini Gülhan Aksu:
Mağazada yaşanan rakip ürünü sorunu şu an kalkmış gözüküyor, ancak dışarıda
diğer firmaya ait o an çalışmayan ve boş olan bir yatay soğutucu vardı. İşletici
düğüne göndermek için aldıklarını iletti. İşletici Gülhan hanım ile yaşanan
sıkıntılarla ilgili tekrar görüşüldü. Şu an sorun gözükmüyor.” ifadesinde geçen
“rakip ürün sorunu”nun, işletmecinin %20 dolap kuralına ve planograma aykırı
davranmasıyla ilgili olduğu ve rakip ürün satmakla ilişkilendirilemeyeceği; diğer
yandan, mağaza dışında ve uzakta yer alan yatay TUBORG soğutucusunun
neden orada bulunduğu hususunun işleticiye sorulması üzerine, işleticinin söz
konusu soğutucuyu bir düğüne göndermek için geçici olarak orada
bulundurduğunu dile getirdiği; gerçekten de rakibe ait yatay soğutucunun kısa bir
süre sonra kaldırıldığı ve bunun EFPA yetkilileri ile işletici arasında herhangi bir
soruna dönüşmediği,
- Cemrem Ekomini işletmecisi Gülhan AKSU’nun dolap kuralına ve TAPDK
mevzuatına riayet edilmesi gibi hususlarda yapıcı olduğu ve ikazlar üzerine
gerekli özeni gösterdiği65; ancak EFPA ve ÇORUM EFPA yetkililerinin, Gülhan
AKSU’nun eşi Vural AKSU ile diyalog kurmakta zorlandığı, (…..) Vural AKSU’nun
franchise sisteminin gereklilikleri konusunda (…..) davrandığı ve dolap kuralına
ve TAPDK mevzuatına uygun davranmaktan ısrarla imtina ettiği, dolayısıyla
mağaza ve dolap düzeninin devamlı olarak bozulduğu,
- Çorum’da başvuru sahibi işletici de dahil olmak üzere 26 adet Ekomini satış
noktası bulunduğu, franchise sistemine entegrasyon bakımından Çorum’daki
diğer Ekomini’lerle sorun yaşanmazken Vural AKSU’nun bu sistemin bir parçası
olmaktan uzak davrandığı, örneğin ürünlerin ortak bir depodan mağazalara
taşınması konusunda Orta Anadolu Bölgesi’nde yapılan bir pilot uygulamaya
diğer Ekomini’ler katılım gösterirken başvuru sahibinin bu uygulamaya tepki
gösterdiği ve katılmadığı,
- Ayrıca AFS imzalandığından beri Cemrem Ekomini’nin franchise bedeli
borçlarının hiçbirisinin ÇORUM EFPA’ya ödenmediği, 2015 yılına ait (…..)
TL+KDV, 2016 yılına ait (…..) TL+KDV, 2017 yılına ait (…..) TL+KDV franchise
bedeli borçlarının olduğu, buna rağmen franchise bedellerinin ödenmediği
gerekçesiyle ÇORUM EFPA’nın ürün satışını ve vadeli ödeme imkanını
durdurmadığı,
- 12.12.2017 tarihinde mağazanın dışından çekilen bir fotoğraftan görüleceği
üzere, işletmenin camlarının sözleşmeye aykırı olacak şekilde başka bir firmanın
((…..)) görselleri ile kapatıldığı; yukarıda sayılan sebepler bir bütün olarak
değerlendirildiğinde, işletmeci ile yapılan sözleşmenin haklı nedenle feshedilmesi
imkanını veren birçok durum ortaya çıkmış olsa da EFPA’nın bu yolu tercih
etmediği, sözleşmenin bitim tarihini beklediği, sonrasında ise Gülhan AKSU ile
franchise sistemi altında çalışmayı düşünmedikleri, ancak diğer geleneksel
KSN’lerle olduğu şekilde rutin bir şekilde çalışmaya devam edileceği,
- Başvuru sahibi ile ÇORUM EFPA arasında yaşanan en büyük sorunun, ürün
alımlarında bayiye geç ve eksik ödeme yapılması ile işleticinin EFPA ürünlerini
alternatif satış kanallarından temin etmeye çalışması olduğu,

65 Bu kapsamda, 03.06.2017 tarihinde Ekomini yetkilileri tarafından Cemrem Ekomini’de çekilen bir
fotoğraf sunulmuş, Tuborg ürünlerinin EFPA dolabında soğuk bir şekilde satıldığı bildirilmiştir.
18-02/9-5
37/50


- Ekomini noktalarına Efes ürünleri satışının, her Ekomini’nin bulunduğu
lokasyonda faaliyet gösteren ilgili EFPA bayisi tarafından yapıldığı; bu çerçevede
ticari yükümlülük ve risk tümüyle bayiler üzerinde olduğundan, Efes ürünleri için
sağlanan ödeme imkanlarının da tamamen bayiler tarafından belirlendiği, bu
konuda EFPA’nın bayilere herhangi bir öneri ya da yönlendirmesi olmadığı;
Ekomini noktalarının finansal durumu, ödeme imkanları, ödeme geçmişi, ödeme
alışkanlıkları ve güvenilirliği dikkate alınarak, borç senedi düzenlenmesi, (…..)
vadeli ya da sadece peşin/kredi kartıyla çalışılması gibi durumların bayilerin
takdirinde olduğu; finansal güvenilirliği olmayan, borcunu ödemeyen ve sürekli
olarak temerrüde düşen noktalarla peşin çalışılmasının ticari hayatın doğal
akışına uygun olduğu,
- ÇORUM EFPA tarafından, başından beri işleticiye senet ile ödeme imkanı
sunulduğu ve genellikle (…..) vade uygulandığı, tarafların uzlaşmasına bağlı
olarak kimi zaman bu sürenin kısaltılabildiği veya uzatılabildiği, bununla birlikte
başvuru sahibinin ödemelerinde gecikme yaşanması ve eksik ödeme yapması
sebepleriyle Ekim 2016 – 26.04.2017 arasındaki dönemde vadeli çalışma
imkanının durdurulduğu, işleticinin ricaları ve taahhütleri bağlamında 26.04.2017
– 02.11.2017 arasındaki dönemde yeniden vadeli ödeme imkanına geçildiği ve
bu dönemde ödemelerin daha düzenli yapıldığı, ancak son 3-4 aylık süreçte
ödemelerde yeniden gecikme yaşandığı66,
- EFPA Orta Anadolu Satış Müdürlüğü Mağazalar Satış ve Pazarlama Saha
Müdürü (…..) ile Gülhan AKSU’nun eşi Vural AKSU arasında gerek telefon,
gerekse Çorum’da yüz yüze görüşmeler yapıldığı; başvuru sahibinin iddia
ettiğinin aksine, vade kesintisinin rakip ürün satılmasına bağlı olmadığının birçok
kere ilgili işletmeciye izah edildiği,
- Öte yandan, işleticinin tamamen kendi isteğiyle küçük miktarlı alımları nakit veya
kredi kartı ile gerçekleştirmeyi tercih edebildiği, ayrıca yerinde incelemede alınan
belgelerden de görüleceği üzere işleticinin -AFS’ye aykırı olarak- alternatif temin
kaynaklarından da Efes ürünlerini dönem dönem temin ettiğinin tespit edildiği,

66 Bu bağlamda, örnek vermek gerekirse, işletici Gülhan AKSU’nun vadeli ödeme imkanı kaldırılmadan
önceki dönemde,
- 16.01.2016 vadeli senet tutarının (…..) tarihinde tam olarak ödendiği,
- 02.05.2016 vadeli senet tutarının (…..) tarihinde tam olarak ödendiği,
- 04.06.2016 vadeli senet tutarının (…..) tarihinde tam olarak ödendiği,
- 02.08.2016 vadeli senet tutarının (…..) tarihinde tam olarak ödendiği,
- 05.05.2016 vadeli senet tutarının (…..) tarihinde tam olarak ödendiği,
- 09.09.2016 vadeli senet tutarının (…..) tarihinde tam olarak ödendiği,
- 10.09.2016 vadeli senet tutarının (…..) tarihinde tam olarak ödendiği,
26.04.2017 tarihinden itibaren yeniden getirilen vadeli ödeme imkanı devam ederken bile,
- 08.08.2017 vadeli senet tutarının (…..) tarihinde tam olarak ödendiği,
- 29.08.2017 vadeli senet tutarının (…..) tarihinde tam olarak ödendiği,
- 01.09.2017 vadeli senet tutarının (…..) tarihinde tam olarak ödendiği,
Son olarak da 02.11.2017 vadeli bir senedinin bulunduğu, bir başka ifadeyle başvuru sahibi ile vadeli
olarak çalışılmaya devam edildiği ifade edilmiş ve söz konusu ödemelere dair senet tahsilat formları
sunulmuştur.
18-02/9-5
38/50


- Başvuru sahibinin iddia ettiği üzere, işletmecinin rakip ürün satması nedeniyle
vadeli ödeme imkanının kaldırılarak cezalandırılması gibi bir durum olsaydı, 2013
yılından bu yana rakip ürün satan Cemrem Ekomini’nin başından beri vadeli
ödeme imkanının olmaması gerektiği; Cemrem Ekomini’nin vadeli ödeme
imkanının yalnızca Ekim 2016 – Nisan 2017 arasındaki 6-7 aylık dönemde
kaldırıldığı dikkate alındığında, EFPA dolabında rakip ürün bulunması ve/veya
noktada rakip ürün satışı ile ÇORUM EFPA’nın noktaya uyguladığı vade
arasında bir illiyet bağı kurulamayacağı,
- Cemrem Ekomini haricinde Çorum’da geçmişte (…..)’ın da senedini uzun süreli
geciktirmesi ve kısmi de olsa ödeme yapmaması nedeniyle 16.02.2016 tarihinde
senet uygulamasının kaldırıldığı; bununla birlikte, senet uygulamasının
kaldırılmasından hemen sonra noktanın borcunu ödediği; bundan sonra
ödemelerini düzenli yapacağına kanaat getirildiği için 30.03.2016 tarihinde senet
uygulamasına tekrar başlandığı,
- Bunun yanı sıra, Çorum’da faaliyet gösteren (…..)’nin işletmecisinin 23.10.2017
tarihinde ödemesi gereken senet borcunu ancak (…..) tarihinde ödeyebildiği;
26.12.2017 vadeli senet borcunu ise hala ödemediği, bunun üzerine ÇORUM
EFPA’nın vade uygulamasını durdurmayı düşündüğü, ancak işletmecinin ısrar ve
ricaları üzerine ÇORUM EFPA’nın senetli satışa bir süre daha devam etme
kararı aldığı,
- Son olarak, Çorum’da teminat senedi için icra takibi başlatılan hiçbir işletmeci
olmadığı, bugüne kadar Cemrem Ekomini’ye gönderilen ihtarname haricinde
Çorum ili özelinde franchise sisteminden kaynaklı (…..) adet ihtarname ve icra
takibinin gündeme geldiği67, söz konusu icra takiplerinin hepsinin AFS ile yapılan
katkı bedellerinin tahsili için açıldığı, ihtarnamelerin ise AFS’ye aykırı davranışlar
sebebiyle sözleşmenin haklı feshine dayandığı (örneğin; işletmenin açık olması
gereken saatlerde kapalı bulunması, faaliyetin durdurulması, işyerinin hiçbir
gerekçe gösterilmeden kapatılması, market içi düzene uyulmaması, ürünlerin
tedarik edilmesinde yapılan aykırılıklar)
ifade edilmiştir.
I.9. Değerlendirme
(102) Başvuru konusu şikâyet incelendiğinde, EFPA ve ÇORUM EFPA’nın Çorum ilinde
Ekomini noktası işleten başvuru sahibinin Tuborg marka biraları satmasını
engellediğinin iddia edildiği görülmektedir. Bunun yanı sıra, başvuru sahibi bu baskının
yalnızca kendi işletmesi ile sınırlı kalmadığını, bu durumun Çorum’daki diğer Ekomini
noktaları bakımından da geçerli olduğunu iddia etmektedir.
(103) Söz konusu iddialar hakkında 4054 sayılı Kanun kapsamında değerlendirmeye
geçmeden önce, öncelikle Ekomini noktalarına yönelik olarak imzalanan Ekomini
franchise sözleşmelerinin (MFS ve AFS) rekabet mevzuatındaki yerinin
incelenmesinde fayda bulunmaktadır.

67 Bu kapsamda, (…..)’nın (…..) iki işletmesi için, yine (…..) da bulunan (…..), ve (…..)’de bulunan
(…..)’ın işletmesi için icra takibine başlandığı ve franchise sistemine aykırılıktan dolayı ihtarnameler
gönderildiği ifade edilmiştir.
18-02/9-5
39/50


I.9.1. Ekomini Franchise Sözleşmelerinin Rekabet Mevzuatındaki Yeri
(104) Ekomini franchise sistemi; EFPA/FV ile MF arasında imzalanan sözleşmeler
aracılığıyla kurulan, EFPA/FV tarafından aktarılacak know-how çerçevesinde, kendine
has ve ayırt edici özellikleri bulunan, ortak kimliği haiz, küçük süpermarket/bakkal/büfe
formatındaki zincir mağazalardan oluşan ve bünyesinde faaliyet gösterecek Ekomini
noktalarından oluşan bir sistem olarak tanımlanmıştır. EFPA ile MF’ler arasında
imzalanan MFS’nin “Tanımlar” başlığı altındaki 1. maddesinde Ekomini sisteminin;
 konum, boyut ve dekorasyonunun bütün Ekomini noktalarında standart olacağı,
 pazara ve sisteme uygun olan ürün kategorilerinin ve ürün markalarının
belirlenmesi ve bunların tüketici harcamasını maksimum kılacak şekilde
mağaza içinde konumlandırılacağı ve satışa sunulacağı,
 satış ve satış artırmaya yönelik iş modeli, merkezi pazarlık ya da satın alma gibi
tedarik yöntemleri, finansman, reklam ve stok yönetimi içeren, Türk Patent
Enstitüsü nezdinde tasarım tescillerine konu edilen raf/stand vb. materyal ile
özel bir görünürlüğe sahip olacağı,
 işyeri ve çalışanların belirli aranan niteliklerinin olduğu ve belIi bir sistem
bünyesinde sürekli ve düzenli eğitim faaliyetlerinin bulunacağı
anlaşılmaktadır.
(105) Aynı sözleşmenin “FV’nin Hak ve Yükümlülükleri” başlığı altındaki 6.2. maddesinde,
Ekomini noktalarının yerinin, sayısının ve mikro lokasyonlarının tespitinin üç aşamadan
oluşan objektif kriterler çerçevesinde tespit edileceği belirtilmektedir. Söz konusu
kriterler dikkate alındığında özetle, Ekomini’lerin en az 25 m2 en fazla 100 m2
büyüklüğünde olduğu, Ekomini noktasının 50 metre yakınında bira satan KSN
bulunmaması gerektiği, FV tarafından üretilmekte olan bira ürünleri için tüketici
talebinin olması gerektiği, söz konusu ilçede özellikle modern HTM perakendecilerinin
yaygınlaşması ve bazı diğer faktörler sebebiyle FV'nin sattığı bira ürünlerinin satışını
yapan KSN sayısında düşüş görülen noktalarda Ekomini’lerin açılmasına ihtiyaç
duyulduğu anlaşılmaktadır.
(106) Franchise anlaşmalarının rekabet etmeme yükümlülüklerine ilişkin hükümleri 2002/2
sayılı Tebliğ'in 5. maddesi çerçevesinde değerlendirilmekte olup Dikey Anlaşmalara
İlişkin Kılavuz’da (Kılavuz) da bu anlaşmalara ilişkin bilgiler ve ayrıca rekabetçi endişe
yaratmayacak sınırlamalara ilişkin açıklamalar yer almaktadır.
(107) Kılavuz’da franchise anlaşmalarının, malların veya hizmetlerin dağıtımında kullanılacak
olan, özellikle marka, işaret gibi fikri haklarla ve know-how’la ilgili lisansları içeren
anlaşmalar olduğu; fikri hak ve know-how lisanslarına ek olarak franchise verenin
genellikle sözleşme süresinde franchise alana ticari ve teknik yardım sağladığı; söz
konusu lisanslar ve yardımlar karşılığında franchise alan tarafından franchise verene
bir franchise ücreti ödendiği; franchise sistemi çerçevesinde franchise verenin sınırlı bir
yatırımla ürünleri için yeknesak bir dağıtım ağı kurmasının mümkün hale geldiği
belirtilmektedir (para. 183).
18-02/9-5
40/50


(108) Bu bilgiler ışığında özetle, mevcut MFS ve AFS’nin, geçmiş Kurul kararlarıyla muafiyeti
geri alınmış markalara rekabete aykırı bir şekilde münhasırlık getirecek nitelikte
hükümler içermediği; bununla beraber, yukarıda sıralanan sözleşme hükümlerinin
franchise sisteminin yeknesaklığını ve standardını (dekorasyon, raf ve dolap düzeni
gibi) koruma amacını taşıdığı anlaşılmaktadır. Söz konusu maddeler dikkate
alındığında, FV konumundaki EFPA’nın, sistemin belirli standartlar dahilinde
işleyebilmesi, Ekomini satış noktalarının yeknesaklığının ve düzeninin sağlanması için
önemli bir söz hakkına sahip olduğu görülmektedir. Bir başka ifadeyle, Ekomini
noktalarıyla imzalanan AFS’ler EFPA’ya planogramlara uyulmasının sağlanması
bakımından önemli yetkiler vermektedir. Dolayısıyla, belirlenmiş olan planograma
Ekomini noktalarınca uyulmaması EFPA’nın sözleşme kapsamındaki haklarını
kullanma imkânı tanımaktadır. Nitekim bu husus, 2016 Tarihli Ekomini Önaraştırma
Kararı’nda68 açıkça vurgulanmıştır. Ancak ilgili Kurul kararında da belirtildiği üzere, bu
yetkinin yalnızca Ekomini noktalarının standardını korumak amacıyla kullanıp
kullanmadığının tespiti gerekmektedir. Bir başka ifadeyle, rakiplerin faaliyetlerini
zorlaştırma amacıyla bu yetkinin kullanılması 4054 sayılı Kanun kapsamında bir
sorumluluk doğurabilecektir.
(109) Aşağıda dosya konusu iddialar çerçevesinde EFPA’nın ürünleri için münhasırlığa yol
açacak davranışlarda bulunup bulunmadığı incelenmektedir.
I.9.2. İddiaların 4054 Sayılı Kanun Kapsamında Değerlendirilmesi
(110) EFPA’nın Ekomini noktalarına baskı yaparak bu noktalardan TUBORG dolaplarını
çıkardığı iddiasının değerlendirildiği 2016 Tarihli Ekomini Önaraştırma Kararı’nda,
EFPA merkezinde ve diğer ilgili yerlerde yapılan yerinde incelemelerde rekabeti
kısıtlayıcı nitelikte herhangi bir bilgi ve belgeye ulaşılamadığı, Ekomini noktalarına
TUBORG dolabı konulmasının engellenmiş olmasının fiili münhasırlığa yol açacak
nitelik arz etmediği, zira dolabı bulunmasa da Tuborg ürünlerinin Ekomini noktalarında
satılmasının önünde herhangi bir engel bulunmadığı belirtilmiş; bununla birlikte son üç
yıla yönelik olarak Türkiye genelindeki Ekomini noktalarında EFPA ve TUBORG
satışları, Tuborg ürünlerinin gerek kapalı bira pazarında gerekse de Ekomini’lerde
bulunurluğu ve tüm kapalı bira pazarı içinde Ekomini’lere yapılan satışların oranı gibi
hususlar üzerinde durularak, 4054 sayılı Kanun’un 4. ve 6. maddelerinin ihlal
edilmediği sonucuna ulaşılmıştır.
(111) Sektöre yönelik geçmiş tarihli Kurul kararları incelendiğinde, EFPA’nın KSN’ler ile
akdettiği sözleşmelerde yalnızca EFPA ürünlerinin satılması sonucunu doğurabilecek
hükümlerin varlığının veya EFPA’nın münhasıran kendi ürünlerinin satılmasına yol
açacak fiili uygulamalarının 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında rekabet ihlali
teşkil edeceği değerlendirilmiştir. Kararın önceki bölümlerinde de ifade edildiği üzere,
Ekomini noktalarına yönelik olarak imzalanan MFS ve AFS’lerde münhasırlık hükmü
veya münhasırlığa yol açabilecek herhangi bir hüküm bulunmamaktadır. Keza, EFPA
ile Ekomini noktaları arasında Efes ürünlerinin bulunurluğuna yönelik olarak imzalanan
KSN Sözleşmesi’nde de, geçmiş tarihli Kurul kararlarına uyumlu bir şekilde,
münhasırlık hükümleri bulunmamaktadır. Bu noktada, EFPA ve ÇORUM EFPA’nın
uygulamalarının fiili münhasırlığa yol açıp açmadığı önem kazanmaktadır.

68 Bu doğrultuda, 2016 Tarihli Ekomini Önaraştırma Kararı’nda, EFPA’nın Ekomini noktalarında rakip
dolapların konumlandırılıp konumlandırılamayacağı, noktaya rakip dolap konulması mümkünse bunun
ne şekilde yapılabileceği konularında sözleşmeye dayanan açık bir yetkisi bulunduğu kabul edilmiştir.
18-02/9-5
41/50


(112) Önaraştırma kapsamında, EFPA Orta Anadolu Satış Müdürlüğü ile ÇORUM EFPA’da
yerinde incelemeler yapılmış ve ayrıca Ankara ve Çorum-Merkez’de bulunan bazı
Ekomini noktaları ziyaret edilmiştir.
(113) Çorum-Merkez’deki Ekomini noktalarına yapılan ziyaretlerde, başvuru sahibi Gülhan
AKSU’nun işlettiği Cemrem Ekomini’de hâlihazırda TUBORG dolabı bulunmadığı ve
EFPA dolabı içinde Tuborg ürünlerinin satıldığı; (…..) ve (…..)’da ise yalnızca Efes
ürünlerinin satıldığı tespit edilmiştir. Bunun yanı sıra, Cemrem Ekomini ve (…..)
işletmecileri tarafından, bölgede Tuborg talebi olmakla birlikte EFPA’nın Tuborg
satılmaması yönünde bir baskısı olduğu; ayrıca Cemrem Ekomini işletmecisi
tarafından, hâlihazırda noktada Tuborg satılması sebebiyle ÇORUM EFPA’nın vadeli
ödeme imkânını kaldırdığı iddia edilmiştir. Buna karşın, (…..) ve (…..) ile yapılan
görüşmelerde, bölgede Tuborg talebinin bulunmadığı ve EFPA’nın Ekomini
noktalarında Tuborg satılmaması yönünde bir baskısı olmadığı belirtilmiştir. Bu
bağlamda, (…..) işletmecisi tarafından, bir dönem Tuborg ürünlerinin satışı amacıyla
TUBORG dolabının işletmeye konulduğu, ancak talep olmaması sebebiyle TUBORG
dolabının daha sonra noktadan kendi istekleri doğrultusunda çıkarıldığı69; (…..)
tarafından, Ekomini noktasının yaklaşık bir ay önce açıldığı, bu zaman diliminde
yalnızca bir kişinin Tuborg ürünü sorduğu, talep olursa Tuborg satışlarına
başlanabileceği ifade edilmiştir.
(114) Görüldüğü üzere, Çorum’da faaliyet gösteren Ekomini noktaları birbiriyle çelişkili
ifadelerde bulunmuştur. Bu noktada, başvuru kapsamında ileri sürülen iddiaların
gerçeği yansıtıp yansıtmadığı ve EFPA ve/veya ÇORUM EFPA’nın Çorum’da genel bir
strateji izleyerek Tuborg satışlarını engellemek suretiyle fiili münhasırlık
uygulamalarında bulunup bulunmadığının tespiti bakımından yerinde inceleme
belgeleri önem arz etmektedir. Yerinde incelemelerde, iddia konusu uygulamalara
yönelik olarak ÇORUM EFPA’dan herhangi bir bilgi veya belge elde edilememiş olup,
EFPA Orta Anadolu Satış Müdürlüğünden alınan belgelerin birkaç alt başlıkta
değerlendirilmesi uygun olacaktır.
Rekabeti ve Rakip Satışının Takip Edildiğini Gösteren Belgeler
(115) Yerinde inceleme belgeleri incelendiğinde, EFPA’nın Ekomini’lerde izlediği genel
strateji bakımından, (…..) rekabet kurallarına uyulması ve dolap kuralına riayet
edilmesi gibi hususların ön plana çıktığı ve (…..) hedeflendiği görülmektedir (Belge 8).
Ancak fiiliyatta, (…..) gibi birtakım engellerle karşılaşıldığı; bu engellerin yanı sıra (…..)
de sözleşmelerin yenilenmesini engelleyen nedenler içinde sayıldığı; bu bağlamda,
EFPA’nın TUBORG ile rekabet edebilmek ve sözleşmelerin yenilenmesini
sağlayabilmek için birtakım önlemler almaya çalıştığı; bu önlemlerin başında ise, (…..)
işaret edildiği görülmektedir (Belge 1).

69 TUBORG tarafından sunulan verilerden de, (…..) döneminde ilgili noktada TUBORG dolabının
bulunduğu tespit edilmiştir.
18-02/9-5
42/50


(116) Belgelerden ayrıca, rekabetin ve ticari hayatın bir gereği olarak, EFPA’nın Ekomini
noktalarındaki kendi satışlarının yanı sıra TUBORG’un satışlarını takip ettiği (Belge 2)
ve kümülatif satış değerlendirmeleri yapmak suretiyle geçen yılın aynı dönemine göre
noktaların EFPA alımlarında bir düşüş yaşanıp yaşanmadığını titizlikle incelediği
anlaşılmaktadır (Belge 14). Bu bağlamda, 2017 Ocak-Ekim döneminde EFPA’nın
geçen yılın aynı dönemine nazaran toplam satış hacminin %(…..) oranında arttığı,
ancak TUBORG ile yaşanan rekabetten dolayı bazı noktaların EFPA alımlarında bir
gerileme yaşandığı dikkat çekmektedir. Nitekim EFPA alımlarında %(…..) oranında bir
gerileme görülerek yanına “yakınına açılan satış noktası ve rakip” notu düşülen (Belge
14) ve (…..)’da faaliyet gösteren (…..) mağazasına yönelik olarak “Öğrenci bölgesinde
olduğu için rakipten kaynaklı kayıp var… Stok yapılarak ve dolap düzenini korumaya
çalışarak satış kaybını engellemeye çalışıyoruz ancak şu an pozitif bir gelişme
gözükmüyor.” ifadesi (Belge 11), EFPA’nın TUBORG ile yaşadığı rekabetten kaynaklı
olarak satışlarının azaldığına işaret etmekte ve EFPA’nın dolap kuralına riayet edilerek
satışlarını korumaya çabaladığını göstermektedir. Nitekim önaraştırma kapsamında,
ilgili nokta ziyaret edilerek EFPA dolabının %20’sinde Tuborg ürünlerine yer verildiği
tespit edilmiş ve işletmeci tarafından EFPA’nın Tuborg ürünlerinin satılmasına dair
herhangi bir baskı yaşanmadığı dile getirilmiştir.
(117) Tüm bunların yanı sıra, elde edilen belgelerden, mağaza ziyaretlerine yönelik yapılan
raporlamalarda, noktaların rakip ürün satıp satmadığına dair tespitlerde bulunulduğu
görülmektedir. Nitekim yazışmalarda geçen “GÜLHAN AKSU: Çorum’da rakip ürün
satan tek mağaza…” ve “(…..): …Rakip satmıyor…” (Belge 11) ifadeleri, Ekomini
noktalarının TUBORG satışı olup olmadığı yönünde yapılan tespitlere ilişkindir.
Mağaza Düzeninin Korunmasına İlişkin Belgeler
(118) Yerinde incelemede elde edilen belgelerin bir kısmı, Ekomini noktalarının düzeninin
korunmasına ilişkin olup, Ekomini işletmecilerinin franchise sisteminin getirdiği
yükümlülüklere, mağaza ve dolap planogramlarına, TAPDK mevzuatına ve rekabet
hukukuna uyup uymadıkları konusunda EFPA yetkililerinin denetimlerde bulundukları;
mağazalarda tespit ettikleri sorunları (görsellikle ilgili sorunlar, mal temininde yaşanan
sıkıntılar, mağaza devri/iptali, ödemelerde yaşanan sorunlar, ciro kaybı, satış kaybı,
planograma aykırılık) raporladıkları görülmektedir (Belge 13, Belge 11).
(119) Diğer yandan, mağaza düzeninin korunması amacıyla, 2016 Tarihli Ekomini
Önaraştırma Kararı’na atıfta bulunularak, EFPA’nın Ekomini noktalarının
yeknesaklığını ve mağaza planogramına uygunluğunu sağlamak adına- Ekomini
noktalarında rakip ürün dolabı konumlandırılıp konumlandırılamayacağı, noktaya rakip
dolabı konulması mümkünse bunun ne şekilde yapılabileceği konusunda EFPA’nın
sözleşmeye dayanan açık bir yetkisi olduğunun kabul edildiği yönünde dönem dönem
şirket içi bilgilendirme yapıldığı; bu çerçevede, planograma aykırılık halinde, franchise
sisteminin yeknesaklığını ve standardını korumak amacıyla, bir başka ifadeyle rakibi
dışlama amacı olmaksızın rakip dolaplarının noktalardan çıkarılması önünde bir engel
olmadığının belirtildiği anlaşılmaktadır (Belge 4, Belge 7). TUBORG satışlarının
Ekomini noktalarında engellenmediği ve dolap kuralına riayet edildiği müddetçe,
EFPA’nın TUBORG dolabı dahil olmak üzere izin vermediği dolapları çıkarma hakkı
olduğunun 2016 Tarihli Ekomini Önaraştırma Kararı’nda kabul edildiği gerekçesiyle,
planograma ve sözleşmeye aykırı olarak TUBORG dolabı yerleştirilen bazı noktalara
ihtarname gönderildiği görülmektedir (Belge 12, Belge 5, Belge 3). Söz konusu belgeler
incelendiğinde, EFPA’nın rakip dolaplarını planograma aykırılık gerekçesiyle Ekomini
noktalarından çıkarmak istediği, bir başka ifadeyle rakibi dışlama amacını gösterir bir
yazışmaya rastlanılmadığı anlaşılmaktadır.
18-02/9-5
43/50


Başvuru Sahibine İlişkin Belgeler
(120) Yerinde incelemelerde, başvuru sahibi ile ilgili birtakım yazışmalar da elde edilmiş olup;
bu yazışmaların bir kısmı, şarküteri dolabında alkollü içecekler ve sütlük dolabında sıvı
içecekler bulunması sebebiyle EFPA’nın Cemrem Ekomini’ye ihtarname göndermesiyle
ilgilidir. Nitekim belgelerden, EFPA tarafından noktaya temin edilmiş olan şarküteri ve
sütlük dolaplarının amacı dışında kullanıldığı gerekçesiyle AFS’ye aykırılıktan dolayı
Cemrem Ekomini’ye ihtarname gönderilmesine karar verildiği; bunun üzerine söz
konusu dolapların alınması için nasıl bir usul izlenmesi gerektiği konusunda teşebbüs
vekilinden görüş alındığı (Belge 6) ve bu kapsamda şarküteri ve sütlük dolaplarının
TAPDK mevzuatına aykırı bir şekilde kullanıldığına dair fotoğrafların paylaşıldığı
anlaşılmaktadır. Gerçekten de söz konusu fotoğraflar incelendiğinde, alkollü içeceklere
ayrılmış alan dışında yer alan şarküteri ve sütlük dolaplarında rakı, bira70 vb. alkollü
içecek ürünlerinin yer aldığı görülmektedir. Söz konusu yazışmadan bir hafta sonra,
Cemrem Ekomini’ye yönelik yasal işlem başlatılması amacıyla gerekli evrakın EFPA
tarafından temin edilmeye çalışıldığı ve ÇORUM EFPA tarafından 07.04.2017 tarihinde
bir ihtarname çekildiği görülmektedir. İhtarnamenin içeriği, e-posta yazışması ile
uyumlu olup, Cemrem Ekomini’nin rakip ürün satışıyla bağlantılı değildir.
(121) Başvuru sahibi ile ilgili diğer belgeler ise şunlardır:
 2017 Temmuz ayında gönderilen ve 2018 yılında sözleşmesi sona erecek
Ekomini’lere ilişkin tespitlerin paylaşıldığı e-posta (Belge 10): “İşletmeci ile rakip
konusunda sıkıntı yaşanıyor, bayi vadeyi tekrar açtı, sözleşme yenileme
konusunda görüşmeler devam ediyor.”
 2017 Ağustos ayında gönderilen ve kümülatifte EFPA alımları azalan
Ekomini’lere ilişkin raporlamanın yapıldığı e-posta (Belge 11): “Çorum’da rakip
ürün satan tek mağaza ve (…..) nedeniyle bayiyle sorun yaşıyor. Vadesinin
kesilmesi sebebiyle satış kaybı gözüküyor. Önümüzdeki sene sözleşmesi
bitecek ve sistemden çıkarılacak.”
 2017 Eylül ayında gönderilen ve 21-31 Ağustos dönemini kapsayan
raporlamanın yapıldığı e-posta (Belge 13): “Mağazada yaşanan rakip ürün
sorunu şu an kalkmış gözüküyor, ancak dışarıda diğer firmaya ait o an
çalışmayan ve boş olan bir yatay soğutucu vardı. İşletici düğüne göndermek
için aldıklarını iletti. İşletici Gülhan hanım ile yaşanan sıkıntılarla ilgili tekrar
görüşüldü. Şu an sorun gözükmüyor.”
(122) Başvuru sahibi tarafından, EFPA ve/veya ÇORUM EFPA’nın Cemrem Ekomini’de
Tuborg ürünleri satmasına ve EFPA dolabının %20’lik kısmında dahi Tuborg
ürünlerinin yer almasına izin vermediği, noktada Tuborg ürünlerinin satışının
engellenmesi amacıyla vadeli ödeme imkanının kaldırıldığı, tüm bu hususların Cemrem
Ekomini’nin yanı sıra Çorum’da faaliyet gösteren diğer Ekomini noktaları açısından da
geçerli olduğu iddia edilmiştir. Buna paralel olarak, (…..) işletmecisi tarafından da,
çevredeki Ekomini’lerde Tuborg satılması halinde vadeli ödeme imkanının
kaldırıldığının bilindiği ifade edilmiştir. Söz konusu iddialar çerçevesinde, yukarıdaki
belgelerde yer alan ifadelerin birlikte değerlendirilmesi uygun olacaktır.

70 Tuborg ürünleri.
18-02/9-5
44/50


(123) Üç belge incelendiğinde, Çorum’da o dönem rakip ürün satan tek Ekomini noktasının
Cemrem Ekomini olduğu, söz konusu nokta ile “rakip konusunda sıkıntı” ve “rakip ürün
sorunu” adı altında birtakım sorunların yaşandığı, ÇORUM EFPA’nın bir dönem söz
konusu noktanın vadesini kestiği, ancak daha sonra tekrar vade imkanı getirdiği, EFPA
tarafından Cemrem Ekomini’nin franchise sisteminden çıkarılmasının düşünüldüğü ve
akabinde bu hususta karar alındığı anlaşılmaktadır. Bu noktada öncelikle, rakip ile ilgili
sıkıntılara işaret eden ifadelerin, noktada fiili münhasırlık yaratma amacıyla mı
kullanıldığının tespiti gerekmektedir. EFPA, Belge 10 ve Belge 11’de geçen ifadelerin
birer durum tespitinden ibaret olduğunu ve sıralanan tespitler arasında herhangi bir
neden-sonuç ilişkisi bulunmadığını; belgelerde geçen “rakip konusunda sıkıntı” ve
“rakip ürün sorunu” gibi ifadelerin, EFPA dolabında yer alan Tuborg ürünlerinin %20’lik
payı aşması ve Tuborg ürünlerinin TAPDK mevzuatına aykırı olarak sütlük ve şarküteri
dolaplarında yer alması sebebiyle kullanıldığını; Mağazalar Satış ve Pazarlama Saha
Sorumlusunun sorunu kısaltma yapılarak ve özensiz bir şekilde ifade etmesi
neticesinde konunun yanlış anlaşılmaya müsait bir hale geldiğini; işletmecinin en
başından beri rakip ürün satışı gerçekleştirdiği düşünüldüğünde bu ifadelerin noktaya
rakip ürün girişini engellemek amacıyla sarf edilmediğinin açık olduğunu belirtmektedir.
(124) Değerlendirme kapsamında öncelikle, Cemrem Ekomini’nin ziyaret edildiği tarihte
Tuborg ürünlerinin EFPA dolabının %20’lik kısmında satışa sunulduğunun tespit
edildiği belirtilmelidir. Diğer yandan, noktanın Tuborg satışı olup olmadığının tespiti
amacıyla, TUBORG’un 2013 yılından bu yana Cemrem Ekomini’ye yaptığı aylık
satışlar incelenmiş ve bu çerçevede noktanın 2015 yılı Mayıs ayından itibaren
TUBORG’dan her ay düzenli olarak alım yaptığı görülmüştür71. Dolayısıyla, başvuru
sahibinin işletmesinde Efes ürünlerinin yanı sıra Tuborg ürünlerini de sattığı
anlaşılmıştır. Hatta 2015, 2016 ve 2017 yıllarında noktanın Efes ve Tuborg alımları
karşılaştırıldığında, başvuru sahibinin iddiasının aksine, noktanın son iki yıldaki Tuborg
alımlarının daha fazla olduğu dikkat çekmektedir. Şöyle ki, noktanın Efes ve Tuborg
alımlarının 2015 yılı bakımından sırasıyla (…..) lt ve (…..) lt, 2016 yılı bakımından
sırasıyla (…..) lt ve (…..) lt, 2017 yılı bakımından ise sırasıyla (…..) lt ve (…..) lt olarak
gerçekleştiği görülmektedir. Bu durum ise, EFPA’nın iki kapılı dolabı ile yıllık ortalama
(…..) lt Efes ürünleri satış potansiyeline sahip noktanın, TUBORG dolabı olmadığı
halde, EFPA yıllık alımlarının üzerinde Tuborg ürünleri alımı gerçekleştirdiğini
göstermekte olup; Tuborg ürünlerinin, EFPA dolabı içinde %20’lik payı aşacak şekilde
ve TAPDK mevzuatına aykırı bir biçimde şarküteri ve sütlük dolaplarında
bulundurulduğu hususunu desteklemektedir. Nitekim EFPA tarafından sunulan
27.02.2017 tarihli fotoğraflardan da, Tuborg ürünlerinin %20’lik sınırın üzerinde olacak
şekilde EFPA dolabına yerleştirildiği ve ayrıca sütlük dolabında Tuborg ürünlerinin yer
aldığı net bir şekilde görülmektedir72. Noktanın 2015 yılı Mayıs ayından bu yana
TUBORG’dan alım yaptığı ve bu tutarların da EFPA alımlarının üzerinde olduğu
anlaşıldığından, noktada EFPA lehine fiili münhasırlıktan söz edilmesinin mümkün
olmadığı değerlendirilmektedir. Kaldı ki, rakip konusunda yaşanan sıkıntıyla EFPA
lehine münhasırlık tesis edilmesi amacının kastedildiğinin düşünüldüğü bir durumda;
2017 Temmuz tarihli yazışmada geçen rakip sıkıntısının (Belge 10), 21-31 Ağustos
2017 dönemi itibarıyla kalktığının ifade edildiği (Belge 13) dikkate alındığında, Ağustos
sonu itibarıyla noktanın Tuborg alımlarının kesilmesi beklenirdi. Söz konusu durumun
aksine, noktanın Ağustos-Kasım döneminde Tuborg alımlarının sırasıyla, (…..) lt, (…..)

71 EFPA’nın, Cemrem Ekomini’de 2013 yılı Haziran ayından beri Tuborg satışı olduğunu belirttiği
dikkate alındığında, noktanın 2015 yılı Mayıs ayı öncesinde alternatif kaynaklardan Tuborg ürünleri
temin etmiş olabileceği düşünülmektedir.
72 EFPA, bu hususu gösteren çok sayıda fotoğraf olduğunu, ancak muhafaza edilmediğini belirtmiştir.
18-02/9-5
45/50


lt, (…..) lt ve (…..) lt olarak gerçekleştiği görülmekte; bir başka ifadeyle, Ağustos
ayından sonra genel olarak Tuborg alımlarını artırdığı anlaşılmaktadır. Dolayısıyla,
yazışmalarda geçen “rakip konusunda sıkıntı” ve “rakip ürün sorunu” ifadelerinin,
noktada rakip ürünlerin satışının engellenmesi amacıyla kullanılmadığı ve %20 dolap
kuralı ile TAPDK mevzuatına uygunluğun sağlanması amacıyla sarf edildiği ve
akabinde Ağustos sonu itibarıyla söz konusu problemin ortadan kalktığı
değerlendirilmektedir. Nitekim raportörlerce noktaya yapılan ziyarette de, %20 dolap
kuralına uygun bir şekilde Tuborg ürünlerin EFPA dolabında satıldığı tespit edilmiştir.
(125) Başvuru sahibi ve (…..) işletmecisi tarafından dile getirilen bir başka iddia ise, filli
münhasırlığın sağlanması adına noktaların vadeli ödeme imkanının ÇORUM EFPA
tarafından kaldırıldığıdır. Belge 10 ve Belge 11 incelendiğinde, gerçekten de ÇORUM
EFPA tarafından bir dönem başvuru sahibinin vade imkanının kaldırıldığı, ancak daha
sonra bu imkanın tekrar işletmeciye kullandırıldığı anlaşılmaktadır. Bu çerçevede,
ÇORUM EFPA’nın 2016 yılı başından itibaren tuttuğu senet tahsilat formları73
incelenmiş ve 2016 yılı Ocak ayından itibaren düzenli olarak senetli satış uygulanan
başvuru sahibinin, ilk 9 aylık süreçte genellikle ödemelerini geciktirdiği; bunun üzerine,
başvuru sahibinin Ekim 2016-26.04.2017 döneminde senet imkânının kaldırıldığı;
ancak 26.04.2017 tarihinden bu yana başvuru sahibi ile vadeli olarak çalışılmaya
devam edildiği ve başvuru sahibinin bu dönemde borcunu çoğunlukla vadesinde
ödediği; son olarak başvuru sahibinin 02.11.2017 vadeli bir senedinin bulunduğu;
dolayısıyla başvuru sahibi ile halihazırda vadeli olarak çalışıldığı tespit edilmiştir. Bu
bağlamda, ödemelerde yaşanan gecikmeler nedeniyle, başvuru sahibinin vadeli ödeme
imkanına ara verilmesi74, ticari hayatın şartları içerisinde haklı bir gerekçe teşkil
etmektedir. Keza, başvuru sahibinin 2015 Mayıs ayından itibaren düzenli olarak her ay
Tuborg ürünleri satın aldığı ve hâlihazırda Tuborg ürünleri satmaya devam eden
başvuru sahibine askıya alınan vadeli ödeme imkânının tekrar kullandırıldığı dikkate
alındığında; başvuru sahibinin, Tuborg ürünleri sattığı için ÇORUM EFPA ile peşin
çalıştığı yönündeki iddiasının gerçeği yansıtmaktan uzak olduğu değerlendirilmektedir.
Bunun yanı sıra, başvuru sahibi ve (…..) işletmecisinin, Tuborg ürünlerinin satışı
halinde noktaların vadeli ödeme imkanının kaldırıldığı iddiasını Çorum’daki Ekomini’ler
için de dile getirdiği dikkate alındığında, vadeli ödeme imkanı kaldırılan diğer Ekomini
noktaları da araştırılmış ve bu bağlamda ÇORUM EFPA’nın senet borcunu geciktiren
(…..) ile 16.02.2016-30.03.2016 tarihleri arasında peşin çalıştığı tespit edilmiştir. Ne
var ki, önaraştırma kapsamında elde edilen verilerden, söz konusu noktanın 2013
yılından günümüze kadarki süreçte yalnızca (…..)’de TUBORG’dan alım yaptığı, bir
başka ifadeyle ÇORUM EFPA ile peşin çalıştığı dönemde Tuborg satışının olmadığı
anlaşılmıştır. Dolayısıyla, başvuru sahibi ve (…..) işletmecisi tarafından Çorum
geneline yönelik olarak dile getirilen bu iddianın Tuborg ürün satışına bağlı olmadığı
anlaşılmaktadır.

73 ÇORUM EFPA, kayıtlarından, 2016 Ocak ayından günümüze kadarki senet tahsilat formlarına
ulaşabilmiştir.
74 Noktanın yıllık EFPA alımlarına bakıldığında, vadesinin kesilmesi sebebiyle, 2017 yılı Efes alım
tutarında bir azalma dikkat çekmektedir. Nitekim vadesinin kesilmesi sebebiyle, başvuru sahibinin Efes
ürünlerini daha ucuza alternatif temin kaynaklarından temin ettiği EFPA tarafından raporlanmıştır (Belge
14).
18-02/9-5
46/50


(126) Diğer yandan, Belge 11’de başvuru sahibinin sözleşmesinin 2018 yılında sona
ermesiyle franchise sisteminden çıkarılacağının ifade edildiği görülerek, başvuru
sahibinin sistemden çıkarılmasının Tuborg ürünleri satışıyla bağlantılı olup olmadığının
değerlendirilmesi ihtiyacı doğmuştur. EFPA’nın açıklamaları dikkate alındığında, EFPA
ve ÇORUM EFPA yetkililerinin başvuru sahibi ve eşiyle diyalog kurmakta zorlandığı ve
özellikle Vural AKSU’nun franchise sisteminin bir parçası olmaktan uzak davrandığı,
2015 yılından bu yana franchise bedellerinin ödenmediği, işletmecilerin planograma ve
AFS’ye aykırı davranışlar göstermesi sebebiyle tartışmaların süregeldiği
anlaşılmaktadır. İlgili belgede yer alan “(…..) nedeniyle bayiyle sorun yaşıyor” ifadesi
de bunu destekler niteliktedir. Bununla birlikte, yerinde inceleme belgelerinden (Belge
11) (…..)’da faaliyet gösteren (…..) ve (…..) için “iptale alındı” ifadesinin kullanıldığı
dikkate alınarak, Ekomini noktalarının iptale alınmalarının rakip ürün satışından
kaynaklanabileceği ihtimali üzerinde durulmuş ve bu çerçevede TUBORG’un ilgili
noktalara satışı olup olmadığı incelenmiştir. Bu kapsamda, söz konusu noktalara
TUBORG’un satış yapmadığı tespit edilmiştir75. Dolayısıyla Ekomini noktalarının iptale
alınması ile rakip ürün satışı arasında nedensellik ilişkisi olmadığı ve bu durumun
Cemrem Ekomini için de geçerli olduğu değerlendirilmektedir.
(127) Son olarak, Cemrem Ekomini mağazasının dışında çalışmayan bir halde bulunan
TUBORG’a ait boş yatay soğutucuya ilişkin yazışmada geçen tespitler (Belge 13),
rakibin dışlanması amacı taşımamakta ve rekabet hukukuyla bağlantılı bir yanı
bulunmamaktadır. Zira belgeden de açık bir şekilde anlaşılacağı üzere, söz konusu
soğutucu bir düğün için temin edilmiş olup, bu konuda nokta ile EFPA yetkilileri
arasında herhangi bir sorun yaşanmamıştır. Nitekim bu husus, şikayetçi tarafından da
hiçbir zaman dile getirilmemiş olup, TUBORG’dan elde edilen bilgilere göre söz konusu
dönemde noktaya TUBORG dolabı girişi de söz konusu olmamıştır76.
Diğer Ekomini Noktalarına İlişkin Belgeler
(128) Diğer Ekomini noktalarıyla ilgili olarak önemli görülen belgelerden biri, (…..)’da faaliyet
gösteren (…..)’ye ilişkin olarak “Mağazada satış kaybı var, rakiple ilgili bir sorun yok.
İşleticinin babasının ağır hasta olması sebebiyle mağazayla çok fazla
ilgilenememesinin de satış kaybında etkisi var. Sözleşme yenilemesi yaklaştı, dükkan
sahibi sorun çıkartıyor. Bu sorun çözülürse yenilemesi yapılacak ve mağaza normal
işleyişine devam edecektir.” ifadelerinin yer aldığı yazışmadır (Belge 11). Belgede yer
alan “rakiple ilgili bir sorun yok” ifadesinin, filli münhasırlık sağlamaya yönelik bir ifade
olup olmadığının tespiti amacıyla, nokta ziyaret edilmiş ve bu bağlamda EFPA
dolabının %20’lik kısmında Tuborg ürünlerinin satışının yapıldığı tespit edilmiştir. Keza
işletme sahibi tarafından, Ekomini noktası olarak faaliyette bulunulan süreçte, rakip
ürün satışı bakımından EFPA’nın herhangi bir baskısının olmadığı bildirilmiştir.
Dolayısıyla, belgede geçen ifadenin %20 dolap kuralına ve TAPDK mevzuatına
uygunlukla ilişkili olduğu, noktanın rakip ürün satışı yapıyor olmasından bağımsız bir
şekilde kullanıldığı, TUBORG satışı olmasına karşın nokta ile franchise sözleşmesinin
yenilenmesinin planlandığı anlaşılmaktadır.

75 Söz konusu noktalar franchise sisteminden çıkarıldıktan sonra, geleneksel KSN’ye de dönüşmemiş
olduğundan, sistemden çıktıktan sonra Tuborg satışları olup olmadığı tespit edilememiştir.
76 TUBORG tarafından sunulan verilere göre, ilgili noktaya (…..)’de TUBORG dolabı konumlandırılmış
olup, dolap (…..)’de noktadan çıkartılmıştır. Bununla birlikte, başvuru sahibi noktaya TUBORG dolabı
konulduğuna dair herhangi bir husus dile getirmemiş; buna paralel bir biçimde, EFPA da hiçbir
dönemde noktada TUBORG dolabı bulunmadığını belirtmiştir.
18-02/9-5
47/50


(129) Bir başka belge ise, (…..)’da faaliyet gösteren (…..)’ne ilişkin olarak “Mağaza cirolarının
genel olarak düşmesinden kaynaklı küçük bir gerilemesi var. Rakip satmıyor.
Mağazada problem yok.” ifadelerinin yer aldığı yazışmadır (Belge 11). Belgede,
noktada Tuborg satışı olmadığına dair bir tespitin yapıldığı, hemen arkasından ise
mağazada problem olmadığının belirtildiği dikkate alındığında, mağazada sorun olup
olmaması tespitinin rakip satışıyla bağlantılı olma ihtimali üzerinde durulmuş; bu
çerçevede, aynı belgede geçen ve mağazada bir sorun olmadığı/kalmadığı belirtilen
sekiz noktanın77 TUBORG’dan yaptıkları alımlar incelenmiş ve altı noktanın78
hâlihazırda Tuborg satışları olduğu tespit edilmiştir. Dolayısıyla mağazada rakip
ürünlerin satılmasının EFPA tarafından bir sorun olarak algılanmadığı; (…..)’ne yönelik
olarak yapılan tespitlerin arka arkaya sıralanarak raporlanmasından kaynaklı bir
durumun söz konusu olduğu anlaşılmaktadır.
(130) Son olarak, (…..)’da faaliyet gösteren (…..)’ne ilişkin olarak “Mağaza bu hafta 2 kere
ziyaret edildi. Rakip firma ile ilgili yaşanan sıkıntı bayi ekibinin de büyük desteği ile
çözüldü. İşleticiye her şey en baştan yine tekrar tekrar anlatıldı. İşleticinin bozduğu
planogramın düzeltileceğiyle ilgili işleticiden söz alındı ve yeniden planogram çizilip
işletici ile paylaşıldı. Efes soğutucusu yeniden değiştirildiğinde planogram değişikliği
yapılıp dükkan tekrar tapdkya uygun hale getirilecek.” ifadelerinin geçtiği yazışmanın
(Belge 13) incelenmesi uygun olacaktır. Belgeden, rakiple ilgili yaşanan sıkıntının
ÇORUM EFPA’nın yardımıyla çözüldüğü, işletmecinin mağaza planogramını bozması
üzerine işletmeciyle yeni planogramın paylaşılarak planograma uygunluk konusunda
işletmeciden söz alındığı, EFPA dolabının değiştirildiği, EFPA dolabının yeniden
değiştirilmesi halinde planogram değişikliğine gidileceği anlaşılmaktadır. Bu noktada,
rakip firma ile yaşanan sıkıntının, ne olduğu hususu önem kazanmaktadır. Söz konusu
belgeye yönelik olarak EFPA tarafından, Mağazalar Satış ve Pazarlama Saha
Sorumlusu’nun doğum izninde olduğu dönemde ilgili mağazanın yeni devredildiği ve
işletmecinin EFPA yetkililerinden sütlük dolabı talebi ettiği, ancak bu dönemde (…..)’ın
doğum izninde olmasından da kaynaklı olarak, talep edilen sütlüğün zamanında
noktaya teslim edilemediği, bu esnada TUBORG yetkililerinin para karşılığı kendi
dolaplarını noktaya koymayı teklif ettikleri ve işletmeciye Tuborg ürünleri haricindeki
diğer ürünleri de TUBORG dolabına koyabileceğini söyledikleri, işletmecinin durumla
ilişkili olarak bilgi vermesi üzerine (…..)’ın -2016 Tarihli Ekomini Önaraştırma Kararı
çerçevesinde- EFPA’nın izin vermediği Tuborg dolaplarını veya başka bir dolabı
franchise sistemine aykırı bir şekilde noktada konumlandıramayacağını işletmeciye
bildirerek sütlük dolabının ayarlanacağını belirttiği, sorunun “rakip ürün” değil, “rakip
dolabı” olduğu ifade edilmiştir. Belgenin ilgili olduğu 2017 Ağustos sonu itibarıyla,
rakiple ilgili yaşanan sıkıntının ÇORUM EFPA’nın yardımıyla çözüldüğü dikkate
alındığında, söz konusu tarihten önce noktanın TUBORG alımlarının olmasının ve bu
tarih itibarıyla da TUBORG alımlarının kesilmesinin beklenmesi gerekmektedir.
Belgede bahsi geçen rakip sorununun, fiili münhasırlık uygulamalarıyla bağlantılı olup
olmadığının tespiti amacıyla, TUBORG’un söz konusu noktaya satışı olup olmadığı
incelenmiş, ancak noktanın TUBORG’dan hiç alımı olmadığı görülmüştür. Keza, (…..)
işletmecisi (…..) ile telefonda yapılan görüşmede de, noktanın bugüne dek hiç Tuborg
satışı olmadığı, rakip ürün satan noktaların vadeli ödeme imkanının kaldırıldığının
bilindiği dile getirilmiştir. Bu bağlamda, belgede geçen “rakip firma ile yaşanan sıkıntı”
ifadesinin, rakip ürün satışının engellenmesi amacıyla kullanılmadığı, dolayısıyla
EFPA’nın açıklamalarının makul olduğu değerlendirilmektedir.

77 (…..).
78 (…..) mağazası ise kapatıldığından, bu yönde bir tespit yapılamamıştır.
18-02/9-5
48/50


(131) Yukarıda yer verilen açıklamalar doğrultusunda, EFPA ve/veya ÇORUM EFPA’nın
Çorum’daki Ekomini noktalarında fiilen münhasırlık tesis etmeyi amaçladığını gösteren
herhangi bir bilgi, belge ve yazışmaya rastlanmadığı anlaşılmaktadır.
(132) Yerinde incelemede elde edilen belgelerin yanı sıra, kapalı bira pazarında Türkiye
genelindeki Ekomini noktalarına yapılan bira satışları da incelendiğinde, Ekomini
noktalarında yalnızca EFPA ürünleri satışına neden olabilecek bir münhasırlığın
varlığının desteklenmediği görülmektedir. Aşağıdaki tabloda Ocak 2015-Kasım 2017
dönemindeki her bir ay için Türkiye genelindeki Ekomini noktalarına yapılan bira
satışlarında EFPA ve TUBORG’un paylarına yer verilmektedir:
Grafik 2: Ekomini Noktalarına Yapılan Bira Satışlarında EFPA ve TUBORG’un Aylık Payları (%)


(…..TİCARİ SIR…..)


(133) Grafik incelendiğinde, TUBORG’un Ekomini noktalarına yaptığı satışların payının Ocak
2015’te %(…..), Kasım 2017 itibarıyla ise %(…..) olduğu görülmektedir. EFPA’nın
payları ise aynı dönemler için sırasıyla %(…..) ve %(…..)’dir. Yıllık trende bakıldığında
ise, 2015 yılında Ekomini noktalarının TUBORG alımlarının hacmi %(…..) iken, 2016
yılında ve 2017 yılının ilk 11 aylık döneminde bu oranların sırasıyla %(…..) ve %(…..)
olarak gerçekleştiği görülmektedir. Son üç yıl içinde TUBORG’un Türkiye genelindeki
Ekomini’lere yaptığı satışların payının %(…..) oranında arttığı dikkate alındığında,
Ekomini noktalarında yalnızca EFPA ürünlerinin satışına neden olabilecek bir
münhasırlık uygulamasının desteklenmediği değerlendirilmektedir.
(134) Ocak 2015-Kasım 2017 dönemindeki her bir ay için Çorum ilindeki Ekomini noktalarına
yapılan bira satışları bakımından da benzer bir inceleme yapıldığında, TUBORG’un
Ocak 2015’te %(…..) olan pazar payının, Kasım 2017 itibarıyla %(…..) oranına çıktığı
görülmektedir. Yıllı(…..) k trende bakıldığında ise, 2015 yılında %(…..) olan TUBORG
satışları payı, 2016 yılında %(…..) çıkmış, 2017 yılında ise bu oran %(…..) gerilemiştir.
2015 yılına nazaran 2017 yılında TUBORG’un Çorum’daki Ekomini’lere yaptığı
satışların payının %(…..) oranında arttığı dikkate alındığında, bu verilerin, EFPA
ve/veya ÇORUM EFPA’nın uygulamalarıyla Çorum’daki Ekomini noktalarında yalnızca
EFPA ürünlerinin satışına neden olabilecek bir münhasırlığa yol açtığı iddiasını
desteklemediği değerlendirilmektedir.
(135) Diğer yandan, Nielsen verilerine göre Türkiye genelinde EFPA’nın bulunurluğu %(…..)
iken, TUBORG’un bulunurluğu %(…..) oranındadır. Bununla birlikte, Kasım 2017
dönemi bakımından toplam Ekomini sayısı (1.750)79 ile TUBORG’un bulunduğu
Ekomini sayısı ((…..)) karşılaştırıldığında, TUBORG’un Ekomini’lerdeki bulunurluk
oranı %(…..) olarak hesaplanmaktadır. Bir önceki senenin aynı dönemine (Kasım
2016) bakıldığında ise, bu oranın %(…..) olduğu, bir başka ifadeyle son bir yıl içinde
TURBORG’un Ekomini’lerdeki bulunurluğunda bir artış yaşandığı görülmektedir. Ancak
yine de, TUBORG’un Ekomini’lerdeki bulunurluk oranının kapalı bira pazarındaki
bulunurluk oranının altında kaldığı görülmektedir80.

79 Bununla birlikte, EFFA tarafından daha sonra Kurum’a gönderilen ilave açıklamalarda, Aralık 2017
tarihi itibariyle toplam Ekomini sayısının 1737’ye düştüğü ifade edilmiştir.
80 2016 Tarihli Ekomini Önaraştırma Kararı’nda belirtildiği üzere, EFPA, TUBORG’un Çorum’daki
Ekomini noktalarındaki bulunurluk oranının düşüklüğünü temelde üç unsura bağlamaktadır:
1)Ekominiler’in sayısal dağıtım oranının (bir ilçede bulunan 100 adet geleneksel ve organize kapalı
satış noktasından kaçında alkollü içecek satıldığını gösteren oran) düşük olduğu bölgelerde açılması,
18-02/9-5
49/50


(136) Bulunurluk oranlarına Çorum özelinde bakıldığında ise, TUBORG’un KSN’lerin
%(…..)’unda satıldığı gözlenmekte, bununla birlikte Ekomini noktaları için bu oran
%(…..) olarak hesaplanmaktadır81. Dolayısıyla, TUBORG’un Çorum’daki Ekomini
bulunurluğunun (%(…..)), Türkiye çapındaki Ekomini bulunurluğunun (%(…..)) da
altında kaldığı anlaşılmaktadır.
(137) EFPA, Çorum’daki Ekomini’lerde Tuborg ürünlerinin bulunurluğunun görece az
olmasının en büyük nedenini, ÇORUM EFPA bayisine duyulan ahde vefaya
bağlamaktadır. Bu bağlamda, ÇORUM EFPA yetkilisi (…..)’ın bölgede sevilen bir insan
olduğu, Çorum’un merkez, ilçe ve köylerinde yoğun ziyaretler gerçekleştirerek Ekomini
sisteminin Çorum’da oluşturulması için büyük gayret sarf ettiği, işletmecilere dükkân
bulma, açılışta uzun vadeli ürün desteği, ödemelerde esneklik sağlaması gibi
konularda yardımcı olduğu, kendi sorumluluğunda olmamasına karşın Çorum’un
merkezinden uzakta olan ve diğer sağlayıcıların ürün dağıtımında güçlük çektiği
noktalara tedarik hususunda da elinden geleni yaptığı, ayrıca işletmecileri özel
günlerinde de yalnız bırakmadığı, dolayısıyla işletmecilerin kendisini çok sevdiği
belirtilmiştir. Diğer yandan, Çorum’un merkezden uzak ilçe ve köylerinde 12 Ekomini
noktası bulunduğu, özellikle (…..) (Sungurlu), (…..) (Mecitözü), (…..) (Mecitözü), (…..)
(Mecitözü) mağazalarına firmaların genellikle uzak mesafeden dolayı ve dağıtım
maliyetinin yüksek olması nedeniyle dağıtım yapmayabildiği ya da düşük ziyaret
frekansı uygulayabildiği, söz konusu Ekomini noktalarının bulunduğu köylerde bu
noktalar haricinde zaten alkollü içki satan geleneksel bir KSN bulunmadığı, dolayısıyla
rakibin özellikle söz konusu Ekomini noktalarında bulunurluğunun olmamasının bu
faktörlere de bağlı olabileceği belirtilmiştir. Bunun yanı sıra, ilçelerin merkeze uzak
köylerinde kapalı bira pazarında genel olarak Tuborg satışının ya çok düşük olduğu ya
da hiç olmadığının bilindiği ifade edilmiştir82.
(138) Açıklamalar çerçevesinde mevcut dosya kapsamında EFPA’nın Çorum’daki Ekomini
noktalarında münhasırlığa yönelik uygulamalarda bulunduğuna böylelikle 4054 sayılı
Kanun’u ihlal ettiğine yönelik herhangi bir belge, bilgi ve bulgunun mevcut olmadığı
sonucuna ulaşılmıştır.

2)EFPA tarafından yapılan ilk kurulum yatırımları nedeniyle Ekomini noktası işletenlerin EFPA’ya
yönelik ahde vefası, 3) Ekomini noktalarının tercihleri. Yine aynı kararda, TUBORG’un İstanbul, Ankara,
İzmir, Antalya, Muğla, Mersin, Aydın, Hatay, Bursa, Tekirdağ, Adana, Balıkesir, Eskişehir, Edirne ve
Kırklareli’ndeki Ekomini bulunurluğunun Türkiye genelindeki Ekomini’lerdeki bulunurluğunun üzerinde
olduğu; kalan 66 ildeki bulunurluğun ise, söz konusu 15 ildeki bulunurluğa göre düşük olduğu tespit
edilmiştir. TUBORG, kalan 66 il bakımından Ekomini’lerdeki bulunurluğunu, ortalama %(…..) olarak
bildirmektedir.
81 Çorum ili özelinde toplamda 224 KSN olduğu tahmin edilmekte; bunun yanı sıra, hâlihazırda 26
Ekomini noktasından yalnızca (…..) adet Ekomini noktasında Tuborg ürünleri satışı olduğu
bilinmektedir.
82 EFPA, kapalı bira pazarı bakımından TUBORG’un İskilip’te %(…..),, Ortaköy’de %(…..), Osmancık
%(…..), Sungurlu’da %(…..), İnegazili’de %(…..), Mecitözü’nde %(…..) oranında satış hacmine sahip
olduğunu belirtmiştir.
18-02/9-5
50/50


J. SONUÇ
(139) Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, 4054 sayılı Kanun’un 41.
maddesi uyarınca şikayetin reddi ile soruşturma açılmamasına, gerekçeli kararın
tebliğinden itibaren 60 gün içinde Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu açık olmak
üzere, OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.




















Full & Egal Universal Law Academy