Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2005-3-107 (Muafiyet)
Karar Sayısı : 05-82/1126-325
Karar Tarihi : 8.12.2005
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
10
Başkan : Tuncay SONGÖR (İkinci Başkan)
Üyeler : Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ, Rıfkı ÜNAL, M. Sıraç ASLAN,
Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN
B. RAPORTÖRLER: Aydın ÇELEN, Şahin YAVUZ, Zeynep MADAN
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : - Efes Pazarlama ve Dağıtım Ticaret A.Ş.
Esentepe Mah. Anadolu Cad. No:3 Kartal 81440
İstanbul 20
D. TARAFLAR :- Efes Pazarlama ve Dağıtım Ticaret A.Ş.
Esentepe Mah. Anadolu Cad. No:3 Kartal 81440
İstanbul
- Doğuş Gıda Maddeleri Ltd. Şti.
Çelik Sok. No:3 Ferahevler Tarabya İstanbul
- Yusuf BARDAK
Sahne Sok. No:21-23 Beyoğlu İstanbul 30
E. DOSYA KONUSU: Efes Pazarlama ve Dağıtım Ticaret A.Ş.’nin
distribütör Doğuş Gıda Mad. Ltd. Şti. ve işletici Yusuf BARDAK ile
imzalamış olduğu tip sözleşme olan “Satış Sözleşmesi”ne muafiyet
verilmesi talebi.
F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 15.9.2005 tarih ve 6467 sayı ile
intikal eden ve en son 25.11.2005 tarih ve 8378 sayı ile eksiklikleri
tamamlanan bildirim üzerine 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında
Kanun’un 4. ve 5. maddeleri ile 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin grup 40
Muafiyeti Tebliği’nin ilgili hükümleri uyarınca yapılan inceleme sonucu
düzenlenen 2.12.2005 tarih ve 2005-3-107/MM-05-AÇ sayılı muafiyet Ön
İnceleme Raporu, 5.12.2005 tarih ve REK.0.07.00.00-130/285 sayılı
Başkanlık Önergesi ile 05-82 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara
bağlanmıştır.
G. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; Efes Pazarlama ve Dağıtım Ticaret
A.Ş.(Efpa) distribütörü Doğuş Gıda Mad. Ltd. Şti. ve işletmeci Yusuf Bardak
05-82/1126-325
2
arasında imzalanan tip "Satış Sözleşmesi"nin 2. ve 9. maddelerinde
öngörülen doğrudan veya dolaylı rekabet etmeme yükümlülüğü dolayısıyla, 50
4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinin (c) bendinde yer verilen piyasanın
önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkmaması şartının sağlanmadığı
ve bu nedenle talep edilen bireysel muafiyetin verilemeyeceği ifade
edilmektedir.
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. Pazara İlişkin Bilgiler
Genel pazar tanımı içinde, Efpa'nın faaliyet gösterdiği sektörü Türkiye içecek 60
sektörü olarak tanımlamak mümkündür. Yaklaşık 16 milyar litre
büyüklüğündeki içecek sektörü, bira ile birlikte diğer alkollü içecekler, gazlı
meşrubatlar, meyve suları, su, soda, sıcak içecekler, süt ve sütlü içecekler
olmak üzere birbirinden oldukça farklı özelliklere sahip içecek ürünlerinin
tamamını kapsamaktadır.
Süt ve sütlü ürünler hariç olmak üzere içecek sektöründe yer alan ürünlerin
genel olarak susama hissinin giderilmesi ve serinleme amacıyla tüketildiğini
belirtmek mümkündür. Ancak, bu ürünlerin içerisinde bira, değişik oranlarda
alkol içerebilmesi, tüketici kitlesinin diğer içecek türlerini tüketen kitlelerden 70
farklı olması ve diğer alkollü içeceklerle karşılaştırıldığında yaygın olarak
tüketiliyor olması nedeniyle diğer içeceklerden önemli ölçüde
farklılaşmaktadır.
1998- 2003 yılları arasında büyüme eğiliminde olan Türkiye bira pazarı 2003
yılında 790 milyon litrelik bir hacme ulaşmıştır. Bu dönem içerisinde bira
üreticilerinin pazar paylarında önemli bir değişme gözlenmemiştir. 1998
yılında yaklaşık %78 olan Efpa’nın pazar payı 2003 yılına gelindiğinde
%77,2’ye gerilemiştir. Bimpaş Bira ve Meşrubat Pazarlama A.Ş. (Bimpaş) ise
1998 yılında %19,9 olan pazar payını 2003 yılında %22,5’e çıkarmıştır. 80
TEKEL Tütün, Tütün Mamulleri Tuz ve Alkol İşletmeleri A.Ş. (TEKEL)’nin
pazar payı ise %0,3’e gerilemiştir.
22.4.2005 tarih ve 05-27/317-80 sayılı muafiyetin geri alınmasına dair Kurul
Kararı’nda pazara ilişkin 2003 yılına yönelik olarak yer verilen bilgiler Tablo
1’de sunulmuştur.
Tablo 1: 2003 yılı kapasite ve satış miktarları, pazar payları
Teşebbüs Kapasite (bin litre)
Satış Miktarı
(bin litre)
Pazar Payı
(%)
Efpa 913.000 610.000 77,2
Bimpaş 293.000 178.257 22,5
Tekel/Mey 13.500 2.278 0,3
Toplam 1.221.000 790.535 100
05-82/1126-325
3
Yukarıdaki firmalara ilave olarak, 4.12.2003 tarihinde Antalya’da yerleşik 90
Süral Otelcilik ve Turizm İşletmeleri A.Ş. tarafından Tütün, Tütün Mamulleri
ve Alkollü İçkiler Piyasası Düzenleme Kurumu’ndan 10.000.000 litre üretim
kapasitesine sahip tesis kurma izni alınmıştır. Ayrıca, Park Gıda ve Meşrubat
San. ve Tic. A.Ş. de 13.035.000 litre kapasiteli bira üretim tesisi kurarak 2004
yılı Haziran ayında üretime geçmiştir.
TEKEL hariç tutulduğunda, 2003 yılında açık satış pazarında Bimpaş %27,7;
Efpa ise %73,3 pazar payına sahiptir. Açık satış pazarında marka bağımlılığı
kapalı satış pazarına oranla düşüktür. Pazarın halen %99’u Efpa’nın ve
Bimpaş’ın kontrolündedir. Efpa 2000 yılında açık satış noktalarının %13,3’ünü 100
kendisine bağlarken, bu oran 2003 yılında 27,7’ye yükselmiştir. Bimpaş 2000
yılında açık satış noktalarının sadece %1,8’i ile münhasırlık içeren anlaşma
imzalamış iken, 2003 yılına gelindiğinde bu oran %19,7 gibi yüksek bir
düzeye çıkmıştır.
H.2. İlgili Pazar
H.2.1. İlgili Ürün Pazarı
Belirli bir ürün ve onunla yüksek ikame edilebilirliği olan diğer ürünlerden 110
oluşan pazarlar ilgili ürün pazarını oluşturmaktadır. Bir ürünün diğer bir
ürünle aynı pazarda yer alabilmesi için bu ürünlerin tüketici gözünde
nitelikleri, kullanım amaçları ve fiyatları bakımından benzer olmaları
gerekmektedir.
Biranın nihai tüketicilere satıldığı satış noktaları iki gruba ayrılmaktadır.
Bunlar, (1) tüketicilere ürünleri kapalı olarak satan bakkal, market, büfe gibi
satış noktaları ile (2) tüketicilere ürünleri satış noktasında hemen tüketilmek
üzere açık olarak ve genellikle başka bir hizmetle birlikte satan bar, otel,
lokanta gibi satış noktalarıdır. Satış noktalarının alkollü bir içecek olan birayı 120
satabilmeleri için ruhsat almaları gerekmektedir.
Bar, otel, lokanta gibi açık satış yapan noktalar, bira ile birlikte genellikle
başka hizmetler de (müzik, lokantacılık hizmetleri ya da konaklama gibi)
sunmaları neticesinde bu noktalarda satışa sunulan biranın fiyatı, bakkal,
market gibi kapalı satış yapan noktalardaki fiyatlardan önemli ölçüde yüksek
olmaktadır. Bunun ötesinde açık satış yapan noktalarda tüketilen biranın
genellikle fıçı bira olması nedeniyle bu noktalar ile üretici teşebbüsler
arasındaki tedarik zincirinin kapalı satış noktalarına nazaran daha sıkı
tutulması gerekmektedir. Açık satış yapan bu tür noktalarla üretici 130
teşebbüsler arasındaki ilişkiler, satış noktasına üreticinin kredi vermesi ya da
fiziki altyapısının (fıçı biranın tüketiciye satışı sırasında kullanılan sifonlar,
soğutucu dolaplar vs.) üretici teşebbüs tarafından yaptırılması şeklinde
kurulabilmektedir. Tüm bu nedenlerden ötürü, açık satış yapan noktalar ile
kapalı satış yapan noktaların ayrı pazarlar olarak ele alınması ve
değerlendirilmesi gerekmektedir.
05-82/1126-325
4
İlgili ürün olan bira, birbirinden farklı iki pazarda satışa sunulmaktadır. Açık
veya kapalı satış yapan noktalarda tüketicilerle buluşan bira teknik özellikleri
bakımından aynı nitelikte olmasına rağmen, açık satış yapan noktalarda bira 140
ile birlikte başka hizmetler de tüketiciye sunulmaktadır. Sağlayıcılar
bakımından aynı nitelikte olan bira açık ve kapalı satış yapan noktalardaki
müşteriler gözünde farklı niteliktedir. Başka bir deyişle, bar, otel ve lokanta
gibi açık satış yapan noktalarda satışa sunulan biranın fiyatının yükselmesi
durumunda müşterilerin kapalı satış yapan bakkal, market ve büfe gibi kapalı
satış noktalarına yönelmelerini beklemek anlamlı değildir. Halen açık ve
kapalı satış noktalarında satışa sunulan bira fiyatlarında çok önemli
farklılıkların görülüyor olması da iki farklı pazarın varlığını doğrulamaktadır.
Dolayısıyla, Efpa’nın faaliyet gösterdiği bira pazarı açısından biri bar, otel ve
lokanta gibi açık bira satışı yapan noktalardan oluşan; diğeri ise bakkal, 150
market ve büfe gibi kapalı bira satışı yapan noktalardan oluşan iki farklı ilgili
ürün pazarı bulunmaktadır.
Bildirime konu olan "Satış Sözleşmesi", Efpa, Efpa’nın distribütörü Doğuş
Gıda Maddeleri Ltd.Şti ve işletme sahibi Yusuf Bardak arasında
imzalanmıştır. Nihai satış noktası niteliğindeki işletme sahibi, birayı, müzik ve
yiyecek gibi diğer hizmetlerle satışını yapan açık satış noktasıdır. Bu
nedenle, ilgili ürün pazarı “açık bira satışı yapan noktalardan“oluşmaktadır.
H.2.2. İlgili Coğrafi Pazarı 160
İlgili ürünlerin tüm Türkiye'ye dağıtımının yapılması ve çeşitli bölgeler bazında
rekabet koşullarında farklılıkların bulunmaması nedeniyle ilgili coğrafi pazar
“Türkiye Cumhuriyeti sınırları” olarak belirlenmiştir.
H.3. Taraflar
H.3.1. Efes Pazarlama ve Dağıtım Ticaret A.Ş. (Efpa)
Anadolu Grubu’na bağlı olarak faaliyet gösteren Efpa, Anadolu Efes Biracılık 170
ve Malt Sanayi A.Ş. tarafından üretilen malttan mamül bira ürünlerinin
Türkiye genelinde dağıtım, pazarlama ve satış faaliyetlerini yürütmektedir.
Anadolu Grubu’nun 2004 yılına ait konsolide net cirosu 3.198.847.379
YTL'dir. Efpa’nın 2004 yılı yurt içi cirosu ise 1.421.351.527 YTL’dir. Toplam
913 milyon litre bira üretim kapasitesine sahip olan Efpa’ nın bira satışı 640
milyon litreye ulaşmış olup Adana, Ankara, İstanbul, İzmir ve Lüleburgaz
olmak üzere 5 bira fabrikası ve Konya-Çumra ve Afyon’da olmak üzere 2 malt
fabrikası bulunmaktadır.
180
Efpa’nın 15 milyon YTL olan sermayesi ortaklar arasında Tablo 2’de
sunulduğu şekilde paylaştırılmıştır:
Tablo 2:Efpa’nın Ortaklık Yapısı
Pay Sahibinin Adı/Ünvanı Sermaye Miktarı(YTL)
PayOranı (%)
05-82/1126-325
5
Anadolu Efes Biracılık ve Malt San. A.Ş. 14.999.550,000 99,99
Anadolu Endüstri Holding A.Ş. 449,988 0,01
Yazıcılar Holding A.Ş. 0,002 -
Özilhan Sınai Yatırım A.Ş. 0,001 -
Tarbes Tarım Ürünleri ve Besicilik San. A.Ş. 0,001 -
Diğer 0,008 -
Toplam 15.000.000,000 100
Efpa’nın Yönetim Kurulu, Tuncay Özilhan, İbrahim Yazıcı, Süleyman Vehbi
Yazıcı, Hülya Elmalıoğlu, Gülten Yazıcı, Tülay Aksoy, Ali Şanal, Nail
Özkardeş, Ahmet Muhtar Kent, Metin Tokpınar ve Ali Zülfü Tigrel’den
oluşmaktadır.
190
H.3.2. Doğuş Gıda Maddeleri Ltd. Şti (Doğuş Gıda)
Doğuş Gıda, Efpa tarafından üretilen biranın satışını, pazarlanmasını ve
dağıtımını yapmak üzere görevlendirilmiş ve bildirim konusu sözleşmede
"distribütör" olarak nitelendirilmiştir. Distribütörlük sisteminde, nihai satış
noktalarının siparişlerini Efpa’nın kendi elemanları toplamaktadır. Toplanan
siparişler, nihai satış noktalarına distribütörler tarafından teslim edilmektedir.
Efpa’nın 231 bayisi ve 31 distribütörü bulunmaktadır.
H.3.3. Nihai Satış Noktası 200
Bildirime konu olan sözleşme, Efpa, distribütör Doğuş Gıda ve işletme sahibi
Yusuf Bardak arasında imzalanan tip sözleşmedir. Rekabet Kurulu’nun söz
konusu sözleşmenin muafiyet koşullarını taşıdığına karar vermesi durumunda
Efpa, fıçı bira satan diğer açık satış noktaları ile aynı nitelikte sözleşme
imzalayacaktır.
H.4. Olaylar
Söz konusu dosya, Kurulun 22.4.2005 tarih ve 05-27/317-80 sayılı muafiyetin 210
geri alınması kararı ile yakından ilişkili olduğundan, öncelikle söz konusu
karara yer vermek gerekmektedir. Kurul kararında özetle;
- Hakim durumda ve güçlü bir markaya sahip olan bir teşebbüsün yer
aldığı, bu teşebbüs haricinde pazarda belirli bir güce sahip sadece tek bir
teşebbüsün bulunduğu, yabancı teşebbüslerin hakim durumdaki teşebbüs
ile lisans anlaşması yaparak pazara ürün sunmayı tercih ettiği, üretici
olarak pazara girişin zor olduğu ve ithalatın önemli boyutta olmadığı
duopolistik bir yapı sergileyen bira pazarında teşebbüsler arasında etkin
rekabetin bulunmadığı, 220
- Pazara girme niyetinde olan veya yeni giren teşebbüslerin, kapasiteleri
ve/veya ithalat potansiyelleri itibarı ile bu pazarda etkin rekabet
yaratmaktan uzak olduğu,
05-82/1126-325
6
- Öte yandan, Efpa ve Bimpaş’ın kendilerinin veya
distribütörlerinin/bayilerinin hem açık satış yapan nihai satış noktaları hem
de kapalı satış yapan nihai satış noktaları ile akdettikleri tek elden satın
alma anlaşmalarında yer alan rekabet etmeme yükümlülüklerinin
(münhasırlık şartı) ve bu etkiyi doğuran diğer sınırlamaların (tek elden 230
satın alma yükümlülükleri, asgari satın alma / satış yükümlükleri, verilen
krediler ve indirim vs. diğer katkıların tek marka satma şartına bağlanması
gibi yükümlülükler), bira pazarında etkin rekabetin oluşmasının önünde
önemli bir engel olduğu,
- Alıcı konumundaki açık ve kapalı satış yapan noktaların ihtiyaçlarının
küçük de olsa bir kısmını (2002/2 sayılı Tebliğ’de öngörülen %80
oranından çok daha düşük olsa dahi) Efpa ve Bimpaş ürünlerine
yönlendirmelerine yol açacak her türlü düzenlemenin yasaklanan rekabet
etmeme yükümlülüğü tanımı içerisinde değerlendirilmesi gerektiği 240
hususları yer almıştır. Bu tespitlerden hareketle pazarda etkin rekabetin inşa
edilebilmesi bakımından, Efpa’nın, Bimpaş’ın kendilerinin ya da
distribütörlerinin/bayilerinin hem açık satış yapan nihai satış noktaları hem de
kapalı satış yapan nihai satış noktaları ile akdettikleri ve münhasırlık içeren
tek elden satın alma anlaşmalarına 2002/2 sayılı Tebliğ ile tanınan muafiyet,
4054 sayılı Kanun’un 13. maddesi uyarınca geri alınmıştır.
Karar tarihinden önce akdedilmiş sözleşmelerde yer alan rekabet etmeme
yükümlülüklerinin ve bu etkiyi doğuran nitelikteki diğer yükümlülüklerin anılan 250
sözleşme metinlerinin tamamından çıkarılması ve gerekli değişikliklerin
yapılabilmesi için taraflara 90 gün süre verilmiştir.
Teşebbüslere tanınan 90 günlük süre Efpa için 15.9.2005 tarihinde Bimpaş
için ise 14.9.2005 tarihinde sona ermiştir. Bimpaş ve Efpa’dan sırasıyla
12.9.2005 ve 15.9.2005 tarihlerinde alınan tevsik yazılarında, sözleşmelerde
değişiklikler yapılarak Karar gereğince bu değişikliklerin nihai satış
noktalarına bildiriminin yapıldığı ifade edilmiştir.
Teşebbüslerden alınan tevsik yazıları, Kurul’un 31.10.2005 tarihli 260
toplantısında görüşülmüş ve 05-76/1031-288 sayılı karar ile,
- Satış noktalarına verilen fıçı cihazı ve demirbaş malzemelerin satış
noktasının anlaşmada belirlenen miktarda ürünü satmaması halinde geri
alınabileceği, belirlenen miktarda alım gerçekleştirilemediği takdirde
sözleşmenin feshedilebileceği ve bu miktar gerçekleşinceye kadar
sözleşmenin devam edeceği yönündeki hükümlerin sözleşmelerden
çıkarılmasına veya 22.4.2005 tarih ve 05-27/317-80 sayılı Karara aykırı
olmayacak şekilde değiştirilmesine, bu yönde yapılacak düzenlemelerin
bayi/distribütörlere ve nihai satış noktalarına Bimpaş tarafından 270
bildirilmesine,
- […]
- İşbu kararın tebliğinden itibaren Efpa ve Bimpaş’ın uygulamalarını derhal
işbu karara uygun hale getirmelerine ve 30 gün içerisinde gerekli
05-82/1126-325
7
düzenlemeleri yaparak Rekabet Kurulu’na tevsik etmelerine, gerekli
düzeltme yapılmadan uygulamaya devam edilmesi halinde haklarında
soruşturma açılacağının ve 4054 sayılı Kanun’un 16. ve 17. maddeleri
uyarınca işlem yapılacağının adı geçen taraflara bildirilmesine,
hükmedilmiştir. 280
H.5. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamına giren anlaşmalar, Kanun’un 5.
maddesinde sıralanan şartların varlığı halinde yasaklayıcı 4. madde
hükümlerinin uygulanmasından muaf tutulabilmektedir. Bu noktada
vurgulanması gereken muafiyet verilebilmesi için Kanun’un 5. maddesinde
sayılan dört koşulun tamamının sağlanması gerektiğidir. Bu koşullardan
herhangi birinin sağlanmaması durumunda, diğer koşullar sağlansa dahi söz
konusu anlaşma muafiyet alamayacaktır. 290
Bildirime konu münhasır anlaşmalar vasıtasıyla, özellikle malların
dağıtımında iyileşmeler sağlanması ve bundan tüketicilerin fayda sağlaması
mümkündür. Ancak, anlaşmalardan elde edilen bu tür faydalar muafiyet için
tek başına yeterli değildir. Zira, Kanun’un 5. maddesinin (c) bendi uyarınca,
ilgili piyasanın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkmaması
gerekmektedir. Oysa, Kurul’un 22.4.2005 tarih ve 05-27/317-80 sayılı
Kararı’nda da açıkça tespit edildiği üzere, bira pazarında faaliyet gösteren az
sayıdaki teşebbüs arasında etkin bir rekabet bulunmamaktadır. Kurul bu
sonuca ulaşırken, güçlü bir markaya sahip olan Efpa’nın pazarda hakim 300
durumda bulunmasını, bu teşebbüsten başka pazarda belirli bir pazar gücüne
sahip sadece tek bir teşebbüsün faaliyet göstermesini, yabancı teşebbüslerin
hakim durumdaki teşebbüs ile lisans anlaşması yaparak pazara ürün sunmayı
tercih etmelerini, üretici olarak pazara girişin zor olmasını ve ithalatın önemli
boyutta olmamasını göz önünde bulundurmuştur. Aynı Karar’da, piyasada
etkin rekabet yaşanmamasının nedenlerinden biri olarak, Efpa ve Bimpaş’ın
nihai satış noktaları ile yapmış oldukları anlaşmalardaki rekabet etmeme
yükümlülükleri gösterilmiştir.
Bildirime konu Satış Sözleşmesi incelendiğinde, açık satış noktaları üzerine 310
fıçı bira satışı konusunda rekabet etmeme yükümlülüğünün (rakip biranın
satılmaması) getirilmeye devam edildiği görülmüştür. Şöyle ki; sözleşmenin 2.
maddesine göre:
“Madde 2-İŞLETİCİ, işletmekte olduğu… adresindeki işyerinde sözleşme
tarihinden itibaren, işbu sözleşme konusu ürünlerin her tip marka ve
türünü işbu sözleşme hükümlerine tamamen uymak kayıt ve şartı ile
satmayı ve ŞİRKET’in pazarlama, dağıtım ve satışını yaptığı fıçı birada bir
başka marka bira bulundurmamayı, satmamayı ve üretmemeyi kabul ve
taahhüt eder. İŞLETİCİ, varsa ortakları ve çalışanları işbu sözleşme 320
gereğince işyerinde başka marka fıçı bira bulundurmama ve satmama
taahhütlerine sözleşme süresince uymakla yükümlüdür.”
05-82/1126-325
8
Aynı sözleşmesinin 9. maddesinin (g) bendinde, satış noktasının, rakip fıçı
bira üreticilerinin reklamını yapamayacağı da hüküm altına alınmıştır.
Satış Sözleşmesinin 9. maddesinin (c) bendinde ise,
“c) İŞLETİCİ, işyerinde bira satışlarını arttırmak için azami gayreti
göstermekle yükümlüdür. İŞLETİCİ, taraflar arasında varılan mutabakatla, 330
kararlaştırıldığı gibi her ay/yıl asgari … adet fıçı bira satmayı kabul ve
taahhüt etmiştir.”
hükmü öngörülmüştür.
Efpa, anılan sözleşme ile rekabet etmeme yükümlülüğünü Kurul’un önceki
kararlarına konu anlaşmalara göre fıçı bira ile sınırlamanın yanı sıra
sözleşmenin ve dolayısıyla rekabet etmeme yükümlülüğünün süresini de
kısaltmıştır. Sözleşmenin 18. maddesine göre:
340
“Madde 18-Süre
a) İşbu sözleşme imzalandığı tarihte yürürlüğe girer ve 3 yıl için geçerli
olup, kendiliğinden sona erer.
b) İŞLETİCİ, işbu sözleşme yürürlüğe girdiği tarihten bir yıl sonra
olmak üzere, 3 ay evvelden yazılı olarak taraflara bildirmek ve işbu
sözleşme gereğince ŞİRKET veya BAYİ/DİSTRİBÜTÖR’ün
kendisine ödemiş olduğu her türlü katkı, kredi ve sabit yatırımların
kıstelyevm hesabıyla kalan kısmını bankalarca uygulanan en
yüksek kredi faizi üzerinden hesaplanacak faiziyle birlikte nakden ve
defaten ödemek şartıyla herhangi bir sebep göstermeksizin işbu 350
sözleşmeyi tek taraflı olarak sona erdirmeye yetkilidir.”
Her ne kadar Efpa’nın açık satış noktaları ile yapmış olduğu sözleşmelerde,
rekabet etmeme yükümlülüğünün kapsamı ve süresi daraltılmışsa da, Kurul
22.4.2005 tarih ve 05-27/317-80 sayılı kararında rekabet etmeme
yükümlülüklerinin herhangi bir süreden bağımsız olarak anlaşmalardan
tamamen kaldırılmasını öngördüğünden, yapılan bu değişiklikler karardaki
tespitleri değiştirecek nitelikte değildir. Söz konusu kararda, nihai satış
noktalarına rakip teşebbüslerin girmesinin Efpa veya Bimpaş tarafından
doğrudan veya dolaylı bir biçimde engellenmesi kesin bir dille yasaklanmıştır. 360
Tek elden satın alma yükümlülükleri, asgari satın alma/satış yükümlükleri,
verilen krediler ve indirim vs. diğer katkıların tek marka satma şartına
bağlanması gibi dolaylı rekabet etmeme yükümlülükleri de bira pazarında
etkin rekabetin oluşmasının önündeki engeller olarak sayılmıştır. Kararda
bundan da öteye, nihai satış noktalarının ihtiyaçlarının küçük de olsa bir
kısmını (2002/2 sayılı Tebliğ’de öngörülen %80 oranından çok daha düşük
olsa dahi) Efpa ve Bimpaş ürünlerine yönlendirmelerine yol açacak her türlü
düzenleme yasaklanan rekabet etmeme yükümlülüğü tanımı içerisinde
değerlendirilmiştir. Dolayısıyla, süresi ve kapsamı ne olursa olsun Efpa ve
Bimpaş tarafından nihai satış noktalarına getirilecek her türlü rekabet etmeme 370
yükümlülükleri bu çerçevede yasaklanmıştır.
05-82/1126-325
9
Diğer yandan, rekabet etmeme yükümlülüğünün sadece fıçı bira satışları ile
sınırlandırılması, açık satış noktalarında yaptığı satışların toplam satışların
%44 gibi önemli bir düzeyini temsil ettiği dikkate alındığında büyük bir anlam
taşımayacaktır.1 Sözleşmelerin süresinin 3 yıl ile sınırlı tutulup 1 yıldan sonra
tarafların 3 ay önceden haber vermek şartıyla her zaman feshedebilmeleri
hükmü de, Efpa tarafından iddia edildiği gibi büyük bir esneklik
getirmemektedir. Zira, muafiyeti geri alınan eski tip sözleşmelerin önemli bir
kısmı da beş yıldan daha kısa süreliğine akdedilmekteydi.2 Ayrıca, başvuru 380
sahibi teşebbüs yeni düzenlenen anlaşmalarla Kurul’un önceki kararında yer
verilen ve muafiyetin geri alınmasını neden olan tespitleri ortadan kaldıracak
ya da değiştirecek herhangi bir ilave bilgiye yer vermemiştir.
Kurul 22.4.2005 tarih ve 05-27/317-80 sayılı Karar’ında, geniş kapsamlı bir
inceleme ve değerlendirme neticesinde Efpa ve Bimpaş’tan muafiyetin geri
alınması gerektiği sonucuna ulaşmış ve bira sektöründe yaklaşık 40 yıldır
uygulanan münhasırlık sistemini iki büyük üretici açısından ortadan
kaldırmıştır. Böylesine köklü bir yapısal değişim girişiminin hemen ardından
piyasada etkileri henüz görülmeye başlamadan, münhasırlık sistemine 390
kısmen de olsa tekrar izin verilmesi (geri dönülmesi), bira piyasasında giriş
engellerinin ortadan kaldırılması ve böylece daha etkin bir rekabet ortamının
sağlanması hedefiyle de çelişecektir.
I. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapamına göre;
Kurul’un 22.4.2005 tarih ve 05-27/317-80 sayılı Kararı çerçevesinde; Efes
Pazarlama ve Dağıtım Ticaret A.Ş., distribütörü Doğuş Gıda Mad. Ltd. Şti. ve 400
işletmeci Yusuf Bardak arasında imzalanan tip "Satış Sözleşmesi"nin 2. ve 9.
maddelerinde öngörülen doğrudan veya dolaylı rekabet etmeme yükümlülüğü
dolayısıyla, 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinin (c) bendinde yer verilen
piyasanın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkmaması şartının
sağlanmadığına ve bu nedenle talep edilen bireysel muafiyetin
verilemeyeceğine
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
1 Efpa, tahminen, 2005 yılında açık satış noktaları üzerinden yapılan 182 milyon litre bira
satışının 80 milyon litresini fıçı olarak gerçekleştirecektir.
2 Efpa, tüm nihai satış noktaları ile akdedilen sözleşmelerin ortalama sürelerinin 2,5 yıl
olduğunu belirtmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy