Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2009-3-159 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 09-56/1327-333
Karar Tarihi : 18.11.2009
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
10
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI(Başkan V.)
Üyeler : Mehmet Akif ERSİN, Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı
KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Murat
ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR
B. RAPORTÖRLER: Pelin ERDOĞAN, Erdem AKTEKİN, Nilgün KOCADAĞ
C. BAŞVURUDA
BULUNAN : (………. ……….)
(………………. …………… …………..) 20
D. HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA YAPILAN:
Yay Gıda Meşrubat ve İht. Mad. Paz. Tic. San. Ltd. Şti.
Medrese Mah. Şehzade Apt. Ankara Cad. Kat:1 No:3 Yozgat
E. DOSYA KONUSU: Efes Pilsen Yozgat bayii Yay Gıda Meşrubat ve İht. Mad.
Paz. Tic. San. Ltd. Şti.’nin, Tuborg markalı bira sattığı gerekçesiyle (…………
………)’ne mal vermeyi durdurduğu iddiası.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Şikayet dilekçesinde özetle; Efes Pilsen Yozgat bayii Yay 30
Gıda Meşrubat ve İht. Mad. Paz. Tic. San. Ltd. Şti.’nin, Tuborg markalı bira sattığı
gerekçesiyle (………… ………)’ne mal vermeyi durdurduğu ve Tuborg satan Tekel
bayilerine farklı satış koşulları uyguladığı iddia edilmektedir.
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 3.8.2009 tarih ve 5430 sayı ile giren
başvuru üzerine hazırlanan 13.8.2009 tarih ve 2009-3-159/İİ-09-YY sayılı İlk
İnceleme Raporu Rekabet Kurulu’nun 26.8.2009 tarih ve 09-39/937-M sayılı
toplantısında görüşülmüş ve 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun
çerçevesinde soruşturma açılmasına gerek olup olmadığının belirlenmesi amacıyla,
Kanun’un 40/1. maddesi uyarınca önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir. İlgili 40
karar uyarınca yapılan inceleme sonucunda düzenlenen 11.11.2009 tarih ve 2009-3-
159/ÖA-09-PE sayılı Önaraştırma Raporu 13.11.2009 tarih ve REK.0.07.00.00-
110/361 sayılı Başkanlık önergesi ile 09-56 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek
karara bağlanmıştır.
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İddialarla ilgili olarak; Raporda önaraştırma
döneminde elde edilen bilgi ve bulguların Yay Gıda Meşrubat ve İht. Mad. Paz. Tic.
San. Ltd. Şti. hakkında 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma
açılması için yeterli olmadığı ve dolayısıyla şikayetin reddinin gerektiği sonuç ve
kanaatine ulaşıldığı ifade edilmiştir. 50
09-56/1327-333
2
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. İncelemeye Konu Teşebbüs: Yay Gıda Meşrubat ve İth. Mad. Paz. Tic. San.
Ltd. Şti. (Yay Gıda)
Yay Gıda, 15 yıldır Yozgat’ta Efes Pilsen Bayiliğini yürüten Zeki Fuat ALTIN ve
Muradiye ALTIN’a ait bir teşebbüs olup, Şirket Müdürü Zeki Fuat ALTIN’dır. Efes
Pilsen ile aralarında imzalanan bayilik sözleşmesi gereği teşebbüs, Efes Pilsen’in
Yozgat münhasır bayiidir. Yozgat genelinde yaklaşık … noktaya satış yapan Yay
Gıda’nın Yozgat merkezde hizmet sunduğu Tekel bayii sayısı ..’tür. 60
I.2. İlgili Pazar
I.2.1. İlgili Ürün Pazarı
Yay Gıda ile Özbatur Tekel Bayii arasındaki ticari ilişkiye konu mal Efes Pilsen
markalı kapalı bira ürünleridir. Ürünün niteliği ele alındığında, 22.4.2005 tarih ve 05-
27/317-80 sayılı Kurul kararına da paralel olarak ilgili ürün pazarı “kapalı bira pazarı”
olarak belirlenmiştir.
70
I.2.2. İlgili Coğrafi Pazar
Hakkında önaraştırma yürütülen Yay Gıda Yozgat ili hudutları içerisinde Efes Pilsen
ürünlerinin satışı ve pazarlamasından sorumludur. Önaraştırma kapsamında yapılan
incelemelerde, Efes Pilsen’e rakip Tuborg firmasının son birkaç yıldır Yozgat’ta
bulunan Tekel Bayilerine satışlarını Yozgat dışında bir ilde (Çorum, Kayseri) kurulu
bayii aracılığıyla gerçekleştirdiği anlaşılmıştır. Bu durum, bira dağıtımı yapan
şirketlerin kuruldukları kentten farklı kentleri de kapsayan coğrafi pazarlarda da
faaliyet gösterebildiklerine işaret etmektedir. Bira bayilerinin kurulu oldukları illerden
farklı illere de satış yapması dosya kapsamında ilgili coğrafi pazarın Yozgat ilinden 80
daha geniş olarak tanımlanabileceğini gösterse de, hukuki değerlendirmeleri
etkilemeyeceği dikkate alınarak ilgili coğrafi pazar tanımlanmasına gerek
görülmemiştir.
I.3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
I.3.1. Şikâyete Konu Eylem
22.4.2005 tarih ve 05-27/317-80 sayılı Kurul kararı ile Efes Pazarlama ve Dağıtım
Ticaret A.Ş.’nin (Efpa) ve Bimpaş Bira ve Meşrubat Pazarlama A.Ş.’nin (Bimpaş) 90
kendilerinin ya da distribütörlerinin/bayilerinin hem açık satış yapan nihai satış
noktaları hem de kapalı satış yapan nihai satış noktaları ile akdettikleri münhasırlık
içeren tek elden satın alma anlaşmalarına 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin
Grup Muafiyeti Tebliği ile tanınan muafiyetin 4054 sayılı Kanun’un 13. maddesi
uyarınca geri alınmasına ve her iki teşebbüsün kendilerinin ya da
bayilerinin/distribütörlerinin nihai satış noktalarına vermiş oldukları soğutucu
dolaplara rakip ürünlerin konulmasını engellenmelerinin piyasada rekabetin
oluşmasının önünde önemli bir engel olduğuna, bu yüzden soğutucu dolaplara rakip
bira ürünlerinin konulmasının yasaklanması uygulamasına son verilmesine karar
verilmiştir. Anılan Kurul kararı göz önünde bulundurulduğunda, Efpa ve Bimpaş’ın 100
09-56/1327-333
3
kendilerinin veya bayilerinin/distribütörlerinin 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi
kapsamına girecek nihai satış noktalarıyla münhasırlık içeren anlaşmalar yapmaları
veya fiili münhasırlığa neden olacak uygulamalarda bulunmaları 4054 sayılı
Kanun’un 5. maddesinde ifadesini bulan muafiyetten de yararlanamayacağından,
Kurul tarafından açılacak bir soruşturmanın konusu olabilecektir.
Dosya kapsamında, Tuborg ürünleri satması nedeniyle Yay Gıda’nın şikayetçiye Efes
Pilsen ürünleri satışını durdurduğu iddiasının gerçek olması durumu, bir Efes Pilsen
bayii olarak Yay Gıda’nın fiili münhasırlık yaratmaya çalıştığının bir göstergesi
olacak; 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamına giren bu uygulama 22.4.2005 110
tarih, 05-27/317-80 sayılı Kurul kararı ışığında muafiyetten yararlanamayacaktır.
I.3.2. Yerinde İncelemede Elde Edilen Bulgular
Önaraştırma çerçevesinde Yay Gıda merkezinde yerinde incelemede bulunulmuş ve
Yozgat ili Merkez ilçesinde faaliyet gösteren …… Tekel bayiinden, …… TİCARİ SIR
…………………………… satış noktası sahibi ya da çalışanı ile görüşülmüştür.
Yay Gıda’da gerçekleştirilen yerinde incelemede şikayetçinin iddialarını doğrular
nitelikte herhangi bir belgeye ulaşılmamıştır. Şikayetçinin Tuborg satan satış 120
noktalarına Yay Gıda tarafından farklı fiyat uygulandığına yönelik iddiasının
değerlendirilebilmesi amacıyla yerinde inceleme esnasında teşebbüsten, 2007-2009
yılları arasında Yozgat Merkez ilçesinde faaliyet gösteren Tekel Bayilerine yaptığı
satışlara ilişkin fatura dökümleri talep edilmiştir. Söz konusu veriler 30.10.2009 tarihi
itibarıyla e-posta yoluyla Kuruma ulaştırılmıştır.
Raportörlerce Yay Gıda sahibi Zeki Fuat ALTIN ile yapılan görüşmede, (…………
………)’ye 2009 Temmuz ayından itibaren Ramazan Bayramına (Eylül 2009) kadar
Efes Pilsen ürünleri satışını durdurduğunu kabul etmiş; ancak bunun sebebinin
(………… …………. …………….. ………)’un kendisine olan borcunu ödememesi 130
olduğunu, Bayram sonrası aralarındaki problemin çözülmesi itibarıyla (…………
………)’ne yeniden Efes Pilsen ürünleri satmaya başladığını beyan etmiştir. Zeki
Fuat ALTIN, (………… ………)’nin15 yıldır Tuborg marka bira sattığını ve bu nedenle
daha önce aralarında herhangi bir sorun yaşanmadığını, nitekim Tuborg ürünleri
satan tekel bayilerine herhangi bir baskısının olmadığını, en büyük müşterilerinin
Tuborg satışı da yapan nihai satış noktaları olduğunu, ancak bu bayilerle herhangi bir
konuda sorun yaşamadıklarını belirtmiştir.
Raportörlerce şikayetçi (………… ………) ile yapılan görüşmede, Yay Gıda sahibi
Zeki Fuat ALTIN ile aralarında bira alım satımından kaynaklanmayan başka bir borç 140
ilişkisi olduğunu; Yay Gıda’nın aslında Tuborg sattığı için kendisine mal vermeyi
durdurduğunu fakat Zeki Fuat ALTIN’ın Rekabet Kurumu ve Efes Pilsen yetkilileri
nezdinde aralarındaki borç ilişkisi nedeniyle tarafına mal vermediğini öne sürerek asıl
amacını gizlediğini; Yay Gıda’dan mal alamadığı dönem içerisinde Efes Pilsen
ürünlerini Ankara’dan getirdiğini, Ramazan Bayramı’ndan sonra Zeki Fuat ALTIN ile
aralarındaki sorunu çözdüklerini, bu tarihten itibaren Yay Gıda’nın kendisine tekrar
Efes Pilsen ürünleri satmaya başladığını fakat Yay Gıda’nın kendisine tekrar mal
vermeye başlamasının borç sorununun çözülmesiyle ilgisinin olmadığını
düşündüğünü ifade ettiği anlaşılmıştır.
150
09-56/1327-333
4
Yay Gıda yetkilisi ve şikayetçi ile yapılan görüşmelere ek olarak, raportörlerce
görüşme yapılan ……. Tekel bayiine hangi marka bira satışı yaptığı sorulmuştur.
Bayilerden TİCARİ SIR
….. hem Tuborg hem Efes Pilsen marka ürün sattığı, kalan on bayiin ise
yalnızca Efes Pilsen markalı ürünler sattığı tespit edilmiştir. Şikayetçi dışında Tuborg
satan bayiler Yay Gıda’dan Tuborg sattıkları için herhangi bir baskı görmediklerini
beyan etmişlerdir.
Yalnızca Efes Pilsen markalı bira satan Tekel bayileri ise Yozgat’a dağıtım yapan
Tuborg Bayii’nin Kayseri’de olması, bayiin Yozgat’a düzenli gelmemesi ( TİCARİ 160
SIR …….), promosyon konusunda Tuborg Bayii ile birtakım
sorunlar yaşanması (TİCARİ SIR ), Tuborg ürünlerine talebin az
olması ( TİCARİ SIR ) ve satılmayan Tuborg ürünlerinin
iadelerinde sorunlar yaşanması (……………..) gibi nedenlerden ötürü Tuborg ürünleri
satmayı tercih etmediklerini; Tuborg ürünlerini satmama konusunda Yay Gıda’dan
herhangi bir baskı görmediklerini belirtmişlerdir.
I.3.3. Hukuki Değerlendirme
Yapılan yerinde incelemede Yay Gıda’nın, Yozgat ilinde Tuborg ürünleri satan Tekel 170
bayilerine Tuborg ürünlerinin satılmamasına yönelik bir baskısı olduğuna dair
herhangi bir bulgu veya belgeye rastlanmamıştır. Yay Gıda’nın şikayetçiye ürün
satışını aralarındaki borç ilişkisinden ötürü durdurduğu, borç ilişkisi sona erdirildikten
sonra ise ürün satışını tekrar başlattığı anlaşılmaktadır. Şikayetçi dışındaki Tekel
bayilerinin beyanları değerlendirildiğinde, şikayetçinin iddialarını destekler nitelikte
herhangi bir ifade bulunmamaktadır. Şikayetçi dışındaki Tekel bayileri Yay Gıda’nın
kendilerine sadece Efes Pilsen ürünleri satmalarına yönelik herhangi bir baskısının
olmadığını ifade etmişlerdir. Buna ek olarak şehir merkezinde yüksek miktarlarda bira
satışı yapan bayilerin Tuborg ürünleri de sattıkları tespit edilmiştir. Bununla birlikte
Tuborg ürünlerine talebin az olması, Tuborg bayiliğinin sürekli el değiştirmesi ve şu 180
an Kayseri’den gelerek Yozgat’ta dağıtım yapan Tuborg Bayii’nin düzenli bir şekilde
bayilere uğramaması özellikle bira satışı görece küçük olan bayiler tarafından Tuborg
ile çalışmamalarının ana sebepleri olarak gösterilmektedir. Yozgat’a hizmet veren
Tuborg Bayiliğinin son iki yılda Boğazlıyan, Çorum ve Kayseri’de mukim üç ayrı
teşebbüs tarafından yürütülmüş olması Tuborg ürünleri satmak isteyen Tekel
bayilerinin, Tuborg bayii ile olan ticari ilişkilerini belirli bir noktaya getirememelerine
neden olmuştur.
Şikayetçinin Yay Gıda’nın Tuborg satan Tekel bayilerine mal vermeyi reddetme
dışında farklı satış fiyatı uygulayarak bu bayileri Tuborg satmaktan vazgeçirmeye 190
çalıştığı iddiasını değerlendirmek üzere Yay Gıda’nın 2007-2009 yılı arasında Yozgat
Merkezde bulunan yirmi Tekel bayiine yaptığı satışlardaki ürün fiyatları incelenmiştir.
Alım fiyatları incelenen yirmi bayi arasında Tuborg ürünlerini de satan TİCARİ
SIR de yer almaktadır. Fiyatı incelenecek ürünler olarak Tekel
bayileri tarafından yüksek miktarda satın alınan 24 adet 50 cl Efes Pilsen Şişe içeren
kasa ile 24 adet 50 cl Efes Pilsen Kutu Bira içeren koli seçilmiştir. Söz konusu
ürünlerin satış fiyatları incelendiğinde, Tuborg satan veya satmayan Tekel bayilerinin
alış fiyatları arasında bir farklılık olmadığı tespit edilmiştir. Fiyat verileri
değerlendirildiğinde, şikayetçinin Yay Gıda’nın Tuborg satan Tekel bayilerine farklı
09-56/1327-333
5
fiyat uygulayarak Tuborg satmalarını önlemeye çalıştığı iddiasını destekler nitelikte 200
bir bulguya rastlanmamıştır.
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre;
Dosya konusu iddialara ilişkin olarak 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca
soruşturma açılmasına gerek olmadığına, şikayetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar
verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy