Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2017-1-15 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 17-19/282-122
Karar Tarihi : 08.06.2017
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Ömer TORLAK
Üyeler : Arslan NARİN, Adem BİRCAN,
Şükran KODALAK, Mehmet AYAN
B. RAPORTÖRLER: Hakan EREK, Abdullah ATEŞ
C. BAŞVURUDA
BULUNAN : - Gizlilik talebi bulunmaktadır.
D. HAKKINDA İNCELEME
YAPILAN : - Ege Asansör ve Yürüyen Merdiven Sanayicileri Derneği
Kahramanlar Mahallesi 1420. Sokak No:38/1, 35230 Konak,
İzmir
(1) E. DOSYA KONUSU: Ege Asansör ve Yürüyen Merdiven Sanayicileri Derneği’nin
fiyatları sabitlemek amacıyla üyelere taahhütname imzalatarak 4054 sayılı Kanunu
ihlal ettiği iddiası.
(2) F. İDDİALARIN ÖZETİ: Başvuruda özetle; Ege Asansör ve Yürüyen Merdiven
Sanayicileri Derneği’nin (EAYSAD) fiyatları sabitlemek amacıyla üyelere taahhütname
imzalatarak ve söz konusu taahhütnamenin imzalanmaması durumunda dernekten
ihracın söz konusu olacağını üyelere bildirerek rekabetin kısıtlanmasına yönelik birtakım
faaliyetlerde bulunduğu ve 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’u (4054
sayılı Kanun) ihlâl ettiği iddia edilerek, ilgililer hakkında gerekli işlemlerin yapılması talep
edilmiştir.
(3) Önaraştırma kapsamında raportörler tarafından başvuru sahibi ile 06.04.2017 tarihinde
gerçekleştirilen telefon görüşmesinde özetle;
- Hem asansör montajı hem de asansör bakımı alanında çalıştıkları,
- EAYSAD’ın göndermiş olduğu taahhütnamenin daha çok bakım hizmetlerine
yönelik olduğu,
- EAYSAD’a üye olma gibi bir zorunluluk bulunmadığı, ancak iş açısından önemli
müşteriler olan apartman yöneticilerinin apartman asansörlerinin bakımı için
EAYSAD’a üye olup olunmamasına önem verdiği, bu sebeple EAYSAD’dan ihraç
olunmasının bir şirketin işlerini ciddi anlamda etkileyebileceği,
- Taahhütnamede, bakım işleri için 150 TL’nin altına inilmemesine yönelik uyarının
bulunduğu, piyasadaki fiyatların ise 70-80 TL civarında oluştuğu,
- Başvuruda yer alan taahhütnamenin yaklaşık 1 ay önce gönderildiği
hususları ifade edilmiştir.
17-19/282-122
2/12
(4) G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 03.04.2017 tarih ve 2267 sayı ile giren
başvuru konusu iddialara yönelik olarak hazırlanan 06.04.2017 tarih ve 2017-1-15/İİ
sayılı İlk İnceleme Raporu, Kurul’un 20.04.2017 tarihli toplantısında görüşülerek, 17-
13/179-M sayı ile dosya konusu iddialar hakkında 4054 sayılı Kanun 40. maddesinin
birinci fıkrası uyarınca önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir.
(5) İlgili karar uyarınca düzenlenen 30.05.2017 tarih ve 2017-1-15/ÖA sayılı Önaraştırma
Raporu görüşülerek karara bağlanmıştır.
(6) H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca
soruşturma açılmasına gerek olmadığı, bununla birlikte EAYSAD Üyelik
Taahhütnamesinin 11. maddesinde yer alan uygulamalardan kaçınılması gerektiği aksi
takdirde 4054 sayılı Kanun çerçevesinde işlem başlatılacağı hususunda aynı Kanun’un
9. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca EAYSAD’a görüş gönderilmesi gerektiği
belirtilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. Hakkında İnceleme Yapılan: EAYSAD
(7) EAYSAD, 20.06.1989 tarihinde İzmir’de kurulmuş olup, imal edilen ve hizmete sunulan
asansörlerle ilgili imalatçı ve bakımcı firmalar arasındaki mesleki dayanışmayı
sağlamayı ve tüketici konumundaki asansör yaptırıcısı ve kullanıcılarının hak ve
menfaatlerini korumayı amaç edinmiş bir dernektir. 25.01.2017 tarihi itibarıyla derneğin
77 üyesi bulunmaktadır1. EAYSAD 4054 sayılı Kanun’un 3. maddesi çerçevesinde bir
teşebbüs birliğidir.
I.2. İlgili Pazar
I.2.1. İlgili Ürün Pazarı
(8) Dosya konusu şikâyetler, işletmelerin montaj hizmetlerinden bağımsız olarak asansör
bakım hizmetine ilişkindir. Can güvenliğinin önemli olduğu sektörde, asansör hizmetinin
satın alınmasıyla birlikte tüketiciler belirli periyodlarla bakım hizmeti de satın almak
zorundadır. Bu nedenle, asansör imal, montaj ve bakım işleri tamamlayıcı niteliktedir.
Ancak tüketiciler bakım hizmetini montajı yapan işletmeden almak zorunda olmayıp,
başka bir işletmeden de bakım hizmeti satın alabilmektedir. Bu çerçevede, dosya
kapsamında ilgili ürün pazarı “asansör bakım-onarım hizmetleri pazarı” olarak ele
alınabilecektir. Ancak İlgili Pazarın Tanımlanmasına İlişkin Kılavuz’un 20. paragrafı
dikkate alınarak, kesin bir ilgili ürün pazarı tanımı yapılmasına gerek olmadığı
değerlendirilmiştir.
I.2.2. İlgili Coğrafi Pazar
(9) Asansör bakım-onarım hizmetleri, Türkiye çapında sunulabilen bir hizmet olmakla
beraber, başvuruya ilişkin iddialar EAYSAD’a, dolayısıyla İzmir ile Manisa illerinde
bulunan firmalara yönelik olduğundan, ilgili coğrafi pazar “İzmir ve Manisa illeri” olarak
belirlenebilecektir. Öte yandan, İlgili Pazarın Tanımlanmasına İlişkin Kılavuz’un 20.
paragrafı dikkate alınmak suretiyle, dosya konusu iddialar bakımından kesin bir coğrafi
pazar tanımı yapılmasına gerek olmadığı değerlendirilmiştir.
I.3. İlgili Mevzuat
(10) Dosya konusu şikâyet, EAYSAD’ın asansör bakım fiyatlarını belirlediğine ilişkindir. Bu
çerçevede piyasadaki teşebbüslerin asansör imal, montaj ve bakım faaliyetlerini
yürütürken dikkate almaları gereken ilgili mevzuat aşağıda incelenmektedir.
1
17-19/282-122
3/12
(11) Asansör imal, montaj ve bakım faaliyeti yürüten teşebbüsler, 4703 sayılı Ürünlere İlişkin
Teknik Mevzuatın Hazırlanması ve Uygulanmasına Dair Kanun (4703 sayılı Kanun),
29.06.2014 tarihli ve 29757 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Asansör Yönetmeliği
(Asansör Yönetmeliği) ve 24.06.2015 tarih ve 29396 sayılı Resmi Gazete’de
yayımlanan Asansör İşletme, Bakım ve Periyodik Kontrol Yönetmeliği (Bakım
Yönetmeliği) çerçevesinde faaliyet göstermektedir.
(12) Bakım Yönetmeliği’nin “Tanımlar” başlıklı 4. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi ve
“Periyodik Kontrol” başlıklı 17. maddesinin birinci fıkrası uyarınca, asansörlerin sağlık ve
güvenlik kurallarına uygunluğuna ilişkin periyodik kontrollerinin TS EN ISO IEC 17020
standardınca akredite olmuş A tipi muayene kuruluşlarınca yapılmasının zorunluluk
olduğu anlaşılmaktadır.
(13) Bakım Yönetmeliği’nin 19. maddesinde de periyodik kontrol esaslarına ilişkin şu
hükümler yer almaktadır:
“MADDE 19 – (1) İlgili idare kendi sorumluluk alanı içerisinde bulunan asansörlerin
periyodik kontrolü için Bakanlık (Bilim Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı) tarafından
yetkilendirilen herhangi bir A tipi muayene kuruluşu ile protokol imzalar.
(2) İlgili idare ile protokol imzalayacak olan A tipi muayene kuruluşu, TÜRKAK (Türk
Akreditasyon Kurumu) tarafından akredite edilir. Akreditasyon belgesinin kapsamını
tanımlayan muayene alanı, muayene türü ve standart veya şartname bölümlerinde,
ulusal mevzuata ve ulusal mevzuatın gerekliliklerine uygun atıf yapılması zorunludur.”
(14) Bakım Yönetmeliği’nin Garanti Belgesi başlıklı 12. maddesine göre bina yönetimleri,
garanti süresi boyunca bina sorumlusunun başka bir asansör monte eden2 veya onun
yetkili servisi ile sözleşme imzalayacağını beyan etmemesi durumunda, asansörü
monte eden işletmeye; garanti süresinin bitiminden sonra ise asansörü monte eden
veya başka bir işletmeye asansör bakımı yaptırmak yükümlülüğü altında bulunmaktadır.
Asansör bakımı aylık periyodlarla yapılmaktadır. Apartman yönetimleri, aylık bakımın
dışında asansörlerin yıllık muayenesinin yaptırılmasından da sorumlu bulunmaktadır.
(15) Diğer yandan, Türk Standartları Enstitüsü (TSE), sektöre ilişkin standartları belirlemekte
ve bu standartların gözetimini yapmaktadır. Bu çerçevede, asansörlere, bakım ve
onarım hizmeti veren asansör bakım yetkili servislerinin; yapısal özellik, işletmecilik,
teknik donanım, çalışanlar ve belgelendirilme ile ilgili kurallarını kapsayan ve TSE
Teknik Kurulunun 24.04.2017 tarihli toplantısında kabul edilen TS 12255:2017 standardı
yürürlüğe girmiştir.
(16) Sektörde faaliyet gösteren işletmeler imal ve montaj hizmetleriyle birlikte asansörlerin
bakımını da gerçekleştirebilmektedirler. TS 12255 sayılı TSE Hizmet Yeterlilik
Belgesi’ne sahip her firma piyasada asansör imal, montaj ve bakım işlerine ilişkin
faaliyet gösterebilmektedir. İşletmelerin asansör konusunda bakım hizmeti verebilmeleri
için bu belgenin alınması ve devamlılığının sağlanması, ilgili mevzuat gereği zorunlu
tutulmaktadır.
2 “Asansör monte eden”, asansörün tasarımından, imalatından, montajından ve piyasaya arzından
sorumlu olan gerçek veya tüzel kişiyi ifade etmektedir.
17-19/282-122
4/12
(17) TSE tarafından getirilmiş olan standartlara göre, asansör bakım ve onarım hizmeti
veren teşebbüslerin asansör monte eden ve asansör marka sayısına göre asgari bir
servis alanı3 büyüklüğüne sahip olması gerekmektedir. Söz konusu asgari büyüklüklere
aşağıdaki tabloda yer verilmektedir.
Tablo 1: Asansör Monte Eden ve Asansör Marka Sayısına Göre Asgari Servis Alanı Büyüklüğü
Asansör Monte Eden ve
Asansör Marka Sayısı Servis İş Alanı (m
2) İdari Hizmet Alanı (m2) Toplam Servis Alanı (m2)
1 25 25 50
2 28 26 54
3 31 27 58
4 34 28 62
5 37 29 66
Kaynak: TSE
(18) TSE tarafından getirilmiş olan bir başka standart ise ilgili bakım-onarım hizmeti veren
şirketin sözleşme yaptığı durak sayısına4 göre çalıştırması gereken asgari personel
sayısına ilişkindir. Çalıştırılması gereken asgari personel sayıları aşağıdaki tabloda
gösterilmektedir.
Tablo 2: Sözleşme Yapılan Asansör Durak Sayısına Göre Çalıştırılması Gereken Asgari Personel Sayısı
Asansör Durak Sayısı Servis Teknik Sorumlusu
Teknik Bakım
Personeli İdari Personel
Toplam
Personel Sayısı
1 ile 1000 Arası 1 2 1 4
1001 ile 2000 Arası 1 4 1 6
2001 ile 3000 Arası 1 6 2 10
3001 ile 4000 Arası 1 8 2 11
Kaynak: TSE
(19) Bu çerçevede asansör bakım ve onarım hizmetinin, insan sağlığı ile yakından ilişkili
olması sebebiyle sıkı düzenlemeye ve standartlara tabi olduğu anlaşılmaktadır.
I.4. Yapılan İnceleme ve Tespitler
I.4.1. EAYSAD’da Gerçekleştirilen Yerinde İncelemede Elde Edilen Belgeler
(20) 02.05.2017 tarihinde EAYSAD ofisinde gerçekleştirilen yerinde incelemede alınan
belgeler içinde önemli olanlara aşağıda yer verilmektedir.
(21) Yapılan yerinde incelemede, dernek üyelerince imzalanmak üzere EAYSAD tarafından
üyelere sunulmuş olan “EAYSAD Üyelik Taahhütnamesi”nin üyeler tarafından imzalanıp
kaşelenmiş olduğu anlaşılan örnekleri elde edilmiştir. Söz konusu taahhütname metnine
aşağıda yer verilmektedir:
“Derneğimizde gerçek veya tüzel mevcut kıdemli üyelerimiz ile yeni aday
üyelerimiz, bu Taahhütnameye uymak ve diğer üyelerin uyumsuz durumlarını
derneğimize bildirmekle yükümlüdürler.
1. Eaysad’in tüzel kişiliğinin resmi makamlar, özel kuruluşlar, tüketiciler ve uluslar
arası benzer kuruluşlar nezdinde ki saygınlığını korumak,
2. Faaliyetlerimiz esnasında mevcut Standartlara, Yönetmeliklere ve Kanunlara
uygun üretim, montaj veya bakım yapmak, bu doğrultuda Eaysad’in alacağı
karar ve tavsiyelere uymak,
3 Servis alanı kavramı temelde asansör bakım-onarım hizmeti ile uğraşan teşebbüsün sahip olması
gereken asgari fiziksel alanı ifade etmektedir. Servis alanı; bakım-onarım işlemlerinin yapıldığı kapalı
alanı ifade eden servis iş alanı ve idari büro, müşteri kabul yeri, personel bölümü, yedek parça ve
malzeme bölümlerini ifade eden idari hizmet alanı olmak üzere iki alt bölüme ayrılmaktadır.
4 Durak sayısı, bakımı veya onarımı yapılan asansörün bulunduğu binadaki kat sayısını ifade etmektedir.
17-19/282-122
5/12
3. Koşulsuz müşteri memnuniyeti politikalarının genel çerçevesi içinde
davranarak, müşteri veya üye firmamızla çıkan anlaşmazlıklarda Eaysad
Yönetim veya Disiplin Kurulunun belirleyeceği hükümleri, kararları uygulamak,
4. Eaysad Tüzüğünde belirtilen genel ve etik hükümlere uymak ve Genel Kurul
kararları ile Yönetim Kurulunca belirlenen tarifeleri ve kararları uygulamak,
5. Eaysad Tüzüğümüzde yer alan (Derneğin amacı 3. Madde-Üyenin Hak ve
Ödevleri 5. Madde- Üyelikten Çıkma 6. Madde-Üyelikten Çıkarma 7. Madde)
bağlayıcı maddelere riayet etmek,
6. Sektörümüz ile ilgili istatistiki bilgilerin toplanması esnasında tüm üyelerden
istenilecek bilgileri eksiksiz ve doğru olarak vermek,
7. Üye aidatını eksiksiz ve düzenli olarak derneğin banka hesabına yatırmak,
ödenmediği takdirde aleyh de verilecek tüm kararları ve uygulamaları kabul
etmek,
8. Derneğin düzenleyeceği seminer, oturum, toplantı veya eğitim faaliyetlerine
katılmak,
9. Başvuru formunda belirtilen faaliyet alanı, yetkili kişi, adres, telefon vb. firma
bilgilerinin olası değişikliklerini derneğe zamanında bildirmek,
10. Yukarıda belirtilen kriterlere uygun olarak Eaysad’a yeni üye kazandırmak için
çaba sarf etmek
11. Üyemiz; Firmasının kendi portföyünde ki müşterilerine, Derneğimizin paylaştığı
tavsiye ve Malzeme Fiyat Listemiz doğrultusunda ücret artışını yapmalıdır.
Müşterisi olmayan diğer müşterilerden gelen Bakım taleplerinde dikkat edeceği
hususlar,
- Asansörün markası,
- Garanti Kapsamında (3 yıllık) olup olmadığı
- Bakım Arıza Servisi ve Fenni Sorumluluk Hizmetini hangi firmanın
yürüttüğünü öğrenmek
- Dernek Üyesi Firmamız ise kendileri ile görüşerek fiyat vermek,
- Firma bilgilerini öğrenememeniz halinde bile en azından derneğimizin
minimum fiyatı olan 300 TL den % 50 iskonta ile 150 TL fiyat vermek,
- Garanti kapsamında olması halindeyse monte edenin bu hizmeti
sürdürmesinin doğru olduğu hususunu bildirmek,
Müşterisi olmayan diğer müşterilerden gelen Revizyon taleplerinde dikkat edeceği
hususlar,
- Güncel Yıllık Periyodik Kontrol raporunun olup olmadığı; Varsa Asansörün
hangi etiketle işaretlendiği,
- Bakim Arıza Servisi ve Fenni Sorumluluk Hizmetinin hangi firmanın
yürüttüğü,
- Dernek Üyesi Firmamız ise kendileri ile görüşerek fiyat vermek,
- Firma bilgilerini öğrenememeniz durumunda, Yıllık Periyodik Kontrol
Raporunu göndermeleri halinde teklif verilebileceğini,
17-19/282-122
6/12
- Yerinde inceleme talep edilmesi halinde; elbette bir ekip ile asansörün
incelenebileceğini ve asansörde yapılması gerekli olan islerin bir teklif ile
yönetime sunulacağı ancak bu teknik hizmet için 200,00 TL ön ödeme
yapılması, eğer teklifin uygun görülüp sözleşmeye bağlanması halinde alınan
bu on ödemenin teklif bedelinden tenzil edileceğini bildirmek
Kabul ve taahhüt ederim.
Tüzel Yetkili/Gerçek Üyenin;
Adı Soyadı:
Firma Kaşesi:
İmza/Tarihi:”5
(22) Yukarıda yer verilen taahhütnameyi imzaladığı anlaşılan teşebbüsler ise şunlardır:
- BIDIK ASANSÖR SAN. TİC. İTH. İHR. LTD. ŞTİ.
- OMAS MÜHENDİSLİK ASANSÖR SAN. TİC. LTD. ŞTİ.
- PAMUKKALE ASANSÖR SAN. TİC. LTD. ŞTİ. (Zeki Tetik)
- ACE ASANSÖR SINAİ TES. LTD. ŞTİ.
- ASTOR ASANSÖR. SAN. TİC. LTD. ŞTİ. (Selda Baloğlu)
- AÇILIM ASANSÖR SAN. TİC. LTD. ŞTİ.
- İZGİ ASANSÖRLERİ SAN. TİC. LTD. ŞTİ.
- ARSER ASANSÖR SAN. TİC. LTD. ŞTİ. (Oğuz Yanık)
- ÖNCÜ ARAYAN ASANSÖR SAN. TİC. LTD. ŞTİ. (Mehmet Arayan)
- EL-GES ASANSÖR SAN. TİC. LTD. ŞTİ. (H. Ceyhun Şanlı)
- RST ELEKTRONİK ASANSÖR A.Ş. (Mustafa Mıhçılar)
- KONTİS ASANSÖR YÜR. MERD. SAN. TİC. LTD. ŞTİ. (Ahmet Dönmez)
- AYC ASANSÖR SAN. TİC. LTD. ŞTİ. (Bülent Tınay)
- ASSÖR İNŞ. ELEKTRİK ASANSÖR DEK. SAN. TİC. LTD. ŞTİ. (Cengiz Körüç)
- ÖZŞAN ASANSÖR SAN. TİC. LTD. ŞTİ. (Murat Özer)
- EGE PROLİFT ASANSÖR SAN. TİC. LTD. ŞTİ (Burcu Türkekul)
- ULVİ OZAN NORM ASANSÖR SAN. LTD. ŞTİ (Ümit Turhan)
- ERLİFT ASANSÖR İNŞ. İTH. İHR. SAN VE TİC. LTD. ŞTİ. (Abdullah Çelik)
5 Metinde yapılan vurgular metnin orijinalinde bulunmaktadır.
17-19/282-122
7/12
(23) Yerinde incelemede elde edilen 26.11.2016 tarihli belgede, aşağıdaki ifadelerle birlikte
teşebbüs unvanı veya gerçek kişi isimlerinin listesi mevcut olup karşısında imzaları yer
almaktadır:
“EAYSAD TOPLANTISINDA KONUŞULAN GENEL ETİK KURALLARA UYMAYI
TAAHHÜT EDİYORUM.
1- Öncü Asansör Mehmet Arayan
2- Osman İnal E Asansör
3- Özkan İpek ACE
4- Ergül Asansör Aydın
5- Bülent Tınay AYC
6- HİLMİ GEVREKÇİ UZKAR
7- Sinan Çelebi
8- Ahmet Kale İZGİ
9- Fatih ÖZTIRPAN HAS
10- MASH ASANSÖR Cengiz Könüç
11- Hüseyin Sami GÜNDÜZALP TEKNOLİFT
12- Adnan Yedikardeş Sümerlif
13- Gökhan TÜMER. TÜMER Asansör
14- KADRİ KAYA Vertime
15- Volkan GÜL ASOFİS
16- Cafer BAYRAKTAR ELKO ASANSÖR
17- Armağan YALABUK TARAS ASANSÖR
18- Selda Tokoğlu Halil Tokoğlu Ltd. Şti.
19- Fuat Surum
20- Hakan Yılmaz
21- Oğuz Yanık ARSER ASANSÖR
22- Onur Ercan”
(24) 06.12.2016 tarihinde alınmış olan yönetim kurulu kararında;
“(…)
Üyemiz ve üyemiz olmayan firmaların katılımıyla 26 Kasım 2016 günü yapılan
Kahvaltı Organizasyonunda Mesleki Etik Kurallarla ilgili Taahhütname için ön
imzalar alınmıştır. Buna göre dernek üyelerimize ait tek tip bakım sözleşmesi
örneği ve EAYSAD üyelik taahhütnamesi hazırlık çalışmasına başlanmasına
öncelikli üyelerimizin ve diğer meslektaşlarımızın imzalaması istenecektir.
Çalışmanın son haline getirilerek duyurularının yapılmasına,
(…)”
şeklinde bir ifade bulunmaktadır.
17-19/282-122
8/12
(25) 15.02.2017 tarihinde alınmış olan yönetim kurulu kararında;
“(…)
2- Üyelik Taahütnameleri hakkında değerlendirmeler yapılmış olup, gelmeyen
taahhütnamelerin alınması için görüşmeler yapılmasına,
(…)”
şeklinde bir hüküm bulunmaktadır.
I.4.2. EAYSAD Başkanı ile Yapılan Görüşme ve Gönderilen Cevabi Yazı
(26) Önaraştırma kapsamında 12.05.2017 tarihinde EAYSAD Başkanı ile bir görüşme
gerçekleştirilmiştir. Söz konusu görüşmede EAYSAD Başkanı tarafından şu hususlar
dile getirilmiştir:
“Dernek ağırlıklı olarak İzmir ve çevre illerde faaliyet göstermektedir. Yalnızca
İzmir’e münhasır değil, ancak %80-90 İzmir’deyiz. 70-80 arası üyemiz var
EAYSAD olarak. Asansör ve yürüyen merdiven sektörünün farklı segmentlerinde
faaliyet gösteren firmalar derneğe üyedir. Aylık olarak da üyelerimizle toplantı
gerçekleştirmekteyiz. Dernek olarak üye olacaklarda Hizmet Yeterlik Belgesi
(HYB) ve CE belgesi arıyoruz. Zaten HYB sahibi olmayan firmalar bakım işini
gerçekleştiremezler. Aynı zamanda İzmir’de yaklaşık 150 kadar HYB sahibi firma
bulunmaktadır.
Bu noktada bazı firmalar çok düşük fiyatlara merdiven altı diye tabir edeceğimiz
tarzda iş yapıp bakım-kontrol gerçekleştiriyor. Bir firma, HYB sahibi olmalı aksi
takdirde ceza uygulanıyor. Diğer yandan şu an TSE asansör durak sayısı ve
personel sayılarını birbiri ile uyumlaştıracak şekilde düzenleme ve denetleme
yapıyor. Ancak dolandırıcı firmalar var maalesef. Hiç kontrol yapmadan düşük
fiyatlarla iş yapan firmalar var maalesef.
Esasen birçok farklı noktada tavsiye fiyat mevcuttur. En ufak ürünle ilgili dahi
isteyen firmaya tavsiye fiyat göndermekteyiz. Diğer yandan bunlar tavsiye
fiyatlardır, dileyen dilediği fiyattan satış yapabilmektedir.
Sektörde standartlar ve yönetmelikler çok sık değişmektedir. Özellikle Avrupa
Birliği ile uyum çerçevesinde bunlar getirilmektedir. Dolayısıyla bu standartlardan
haberdar olmak, üyelerin bu standartlara uymaları ve vatandaşın da hakkının
korunması hususlarında derneğe üye olmanın çeşitli avantajları bulunmaktadır.
Bazen vatandaşlar da araştırıp buluyorlar derneğimizi ve farklı illerdeki farklı
dernekleri. Bilinçlenme noktasında da bu konu önemlidir.
Taahhütname noktasında şunu ifade edelim; taahhütname daha önce de vardı
ancak taahhütnamenin daha açık olması istendi üyelerce ve şikâyete konu olan
maddeler de sonradan eklenmiştir. Esasen taahhütnamenin ilkesel olarak
açıklaması tüzüğümüzde yer almaktadır. Fiyat ile ilgili durum da şudur, aslında
fiyatların 30-40 lira gibi çok düşük ve vatandaşı mağdur edebilecek seviyeye
gelmesinin önüne geçmek, işini layığıyla yerine getirmeyen firmalara karşı önlem
almak için getirilmiş bir maddedir. Taahhütnamenin son hali yerinde incelemede
teslim alınan 39 belgede6 de görülen taraflarca imzalanmıştır. Diğer yandan
bu taahhütname uygulamaya geçmemiştir. Diğer yandan buradaki maddeler
vazgeçilmez değildir, muhtemelen bir sonraki toplantıda bu maddelerden
vazgeçilecektir.
6 Yerinde incelemede alınan belgeler bakımından söz konusu belge teşebbüs birliği kayıtlarında 39.
Belge olarak gözükmektedir. Anılan belge yukarıda yer verilen 26.11.2016 tarihli belgedir.
17-19/282-122
9/12
Şunu da ifade etmek gerekir ki, fenni sorumluluğu olan bir işte fiyat bazlı hareket
etmek sorun doğurabilir, insan hayatını tehlikeye atabilecek sorunlar
doğabilecektir. Ayrıca geçmiş yıllarda derneğin fiyat listesi çok afaki seviyelerde
idi, biz şimdi oluru neyse onu yazdık çünkü teknik işlerde vatandaş
dolandırılabiliyor.
Üyelerce imzalanmış olan taahhütnameleri önümüzdeki hafta içinde iptal edip,
üyelerimize iptale ilişkin bildirim yapacağız ve ilgili bildirimleri Rekabet Kurumuna
da göndereceğiz.”7
(27) Öte yandan, 22.05.2017 tarih ve 3572 sayı ile Kurum kayıtlarına intikal eden yazıda,
üyelik taahhütnamesinin 16.05.2017 tarihli yönetim kurulu toplantısında oybirliği ile iptal
edildiğine ve üyelere söz konusu iptal kararının bildiriminin yapıldığına ilişkin belgeler
paylaşılmıştır.
I.5. Değerlendirme
(28) Dosya konusunu oluşturan şikâyet, EAYSAD’ın asansör bakım ve onarım hizmetlerine
ilişkin fiyatları sabitlediğine ilişkindir. Yukarıda da ifade edildiği üzere, İzmir ve Manisa
illerinde faaliyet göstermekte olan asansör ve yürüyen merdiven sanayicileri tarafından
kendi menfaat ve çıkarlarını korumak amacıyla kurulmuş olan EAYSAD 4054 sayılı
Kanun’un 3. maddesi çerçevesinde bir teşebbüs birliğidir.
(29) 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesinde “Belirli bir mal veya hizmet piyasasında doğrudan
veya dolaylı olarak rekabeti engelleme, bozma ya da kısıtlama amacını taşıyan veya bu
etkiyi doğuran yahut doğurabilecek nitelikte olan teşebbüsler arası anlaşmalar, uyumlu
eylemler ve teşebbüs birliklerinin bu tür karar ve eylemleri hukuka aykırı ve yasaktır.”
hükmü yer almaktadır.
(30) Yukarıda yer verilen 26.11.2016 tarihli belgede adı bulunan teşebbüslerce imzalandığı
anlaşılan üyelik taahhütnamesinin 11. maddesi, asansör bakım ve onarım hizmetleri
bakımından rekabeti sınırlayıcı nitelikte olabileceğinden, 4054 sayılı Kanun’un 4.
maddesindeki hüküm çerçevesinde değerlendirilebilecektir.
(31) Öte yandan, EAYSAD ile yapılan görüşmede, İzmir ve çevresindeki illerde asansör ve
yürüyen merdiven hizmetlerinin verilmesi için gereken HYB ile CE sertifikalarına sahip
olan teşebbüs sayısının 150 olduğu, bu teşebbüslerden 70, 80 kadarının EAYSAD ile
üyelik ilişkisine sahip olduğu belirtilmiştir. Buna ek olarak, EAYSAD üyelerinin 22’sinin
şikâyete konu olan üyelik taahhütnamesini imzaladığı anlaşılmaktadır. Bu kapsamda
EAYSAD’ın piyasa üzerindeki genel etkisinin düşük olduğu8 ve ayrıca mevcut üyelerin
yaklaşık dörtte biri tarafından imzalanan üyelik taahhütnamesinin piyasadaki fiyatları
etkileme gücünün zayıf olduğu değerlendirilmektedir.
7 Yerinde incelemede elde edilen ve üyeler tarafından imzalanmış 18 adet üyelik taahhütnamesi
bulunmakla birlikte yapılan görüşmede EAYSAD Başkanı, 26.11.2016 tarihli belgede imzası yer alan 22
üyenin üyelik taahhütnamesini kabul ettiğini belirtmiştir.
8 Görüşmede sorun olarak belirtilen sertifikasız işletmelerin de iş yaptığı dikkate alındığında, EAYSAD’ın
etkisinin daha da azalacağı değerlendirilebilecektir.
17-19/282-122
10/12
(32) Ayrıca üyelik taahhütnamesi imzalamış olan 22 üyenin dokuzundan istenen bilgi
talebine gelen cevabi yazılarda üyelik taahhütnamesinde yer alan fiyatlara uyulup
uyulmadığına ilişkin olarak aşağıdaki yanıtlar verilmiştir:
- (…..) tarafından gönderilen cevabi yazıda; EAYSAD tarafından hazırlandığı
anlaşılan taahhütnamenin firma tarafından imzalanıp imzalanmadığının
hatırlanmadığı; EAYSAD tarafından her yıl asansör periyodik bakım ve yedek
parça fiyat listesinin yayımlandığı ve bu fiyatların tavsiye niteliğinde olduğu, üye
firmaların bu fiyatlara uyup uymama konusunda serbest oldukları;
taahhütnamedeki fiyatlara uyulup uyulmadığının ise EAYSAD tarafından kontrol
edilmediği aynı zamanda uyulmaması halinde EAYSAD tarafından herhangi bir
yaptırım uygulanmadığı,
- (…..) tarafından gönderilen cevabi yazıda; üyelik taahhütnamesinin 21.01.2017
tarihinde imzalandığı, taahhütnamede yer alan tavsiye fiyatlara ve asansör
bakımı için öngörülen indirim limitlerine uyulduğu, ancak anılan taahhütnamedeki
şartlara uyulup uyulmadığının EAYSAD tarafından kontrol edilmediği ve bundan
dolayı herhangi bir yaptırıma maruz kalınmadığı,
- (…..) tarafından gönderilen cevabi yazıda; ilgili taahhütnamenin imzalandığı,
firmanın piyasada montaj-servis alanında faaliyetinin bulunmadığı, ilgili tavsiye
fiyatlara uyulup uyulmadığı noktasında EAYSAD’ın herhangi bir yaptırım
uygulamadığı,
- (…..) tarafından; firmanın asansör montaj veya bakım hizmeti üstlenmediği,
üretici bir firma olduğu için söz konusu fiyatlar noktasında bilgiye sahip olmadığı,
- (…..) tarafından gönderilen cevabi yazıda; EAYSAD tarafından hazırlanan üyelik
taahhütnamesinin 21.01.2017 tarihinde teşebbüsçe imzalandığı, taahhütnamede
yer alan tavsiye niteliğindeki 11 maddeye firmaca uyulduğu, söz konusu şartlara
uyulup uyulmadığının EAYSAD tarafından kontrol edilmediği ve bundan dolayı
herhangi bir yaptırıma maruz kalınmadığı,
- (…..) tarafından gönderilen cevabi yazıda; söz konusu taahhütnamenin
imzalandığı, taahhütnamedeki fiyatların tavsiye niteliğinde olduğu, bu noktada
dernekçe bir kontrol veya yaptırımın bulunmadığı, böyle bir durum olsaydı firma
olarak dernek üyeliğinden çıkılacağı,
- (…..)9 tarafından gönderilen cevabi yazıda; EAYSAD üyelik taahhütnamesinin
teşebbüsçe imzalandığı, ilgili tavsiye fiyata uyulup uyulmadığı noktasında
EAYSAD’ın herhangi bir yaptırımda bulunmadığı,
- (…..) tarafından gönderilen cevabi yazıda; EAYSAD üyelik taahhütnamesinin
teşebbüsçe imzalandığı, anılan taahhütnamede yer alan tavsiye fiyatlara
uyulmadığı ve EAYSAD tarafından herhangi bir yaptırım uygulanmadığı,
9 (…..)’a gönderilmiş olan bilgi talebine istinaden gelen cevabi yazı (…..) adına gönderilmiştir. Söz
konusu yazıda, üyelik taahhütnamesi konusun sözlü olarak konuşulduğu, taahhütnamenin tasarı olarak
kaldığı ve hayata geçmediği, taahhütnamede teşebbüsün herhangi bir imzasının bulunmadığı ve
teşebbüsün bu gibi konulardan uzak durduğu ifade edilmektedir. (…..) tarafından daha sonra Kuruma
gönderilmiş olan açıklamada “(…..) ” unvanlı firmanın yalnızca resmi olarak varlığını sürdürdüğü,
piyasada aktif olarak faaliyet göstermediği belirtilmiştir. Söz konusu yazıda firma faaliyetlerinin “(…..)”
unvanlı firma ile devam ettiği ifade edilmektedir.
17-19/282-122
11/12
- (…..) tarafından gönderilen cevabi yazıda; üyelik taahhütnamesinin imzalandığı,
taahhütnamede yer alan tavsiye fiyatlara ve bakım için öngörülen indirim
limitlerine teşebbüsçe uyulduğu, ancak söz konusu taahhütnamenin EAYSAD
tarafından iptal edildiği
şeklinde beyanlarda bulunulmuştur.
(33) Verilen beyanlar çerçevesinde taahhütnameyi imzalayan teşebbüslerden fiyatları takip
etmeyenlerin bulunduğu, bu kapsamda EAYSAD’ın fiyatları etkileme gücünün oldukça
zayıf olduğu ve ayrıca EAYSAD’ın üyelerinin fiyatlamalarını takip etmediği
değerlendirilmektedir.
(34) EAYSAD’ın fiyatları etkileme gücünün zayıflığının yanında EAYSAD Başkanı ve
şikâyetçi ile yapılan görüşmede yer alan açıklamalardan bakım ve onarım hizmetleri için
çok düşük fiyatlar talep edildiği anlaşılmaktadır. Bu durumun piyasadaki rekabet
seviyesinin yoğunluğunu yansıttığı değerlendirilmektedir. Nitekim piyasadaki rekabet
seviyesinin yoğun olması hususu Kurul’un Malatya ilinde faaliyet gösteren makine
mühendisleri hakkında almış olduğu 29.09.2011 tarihli ve 11-50/1258-447 sayılı
kararında da değerlendirilmiş ve pazardaki fiili/potansiyel rekabetin önemli düzeyde
olması soruşturma açılmamasına ilişkin gerekçelerden biri olarak kabul edilmiştir.
(35) Şikayet konusunu oluşturan üyelik taahhütnamelerinin üyelerin dörtte biri tarafından
ağırlıklı olarak 2017 yılının Şubat ayında imzalandığı ve kısa süreli bir uygulamanın söz
konusu olduğu görülmektedir. Kurul, 02.12.2015 tarih ve 15-42/688-245 sayılı kararında
Elektrik Mühendisleri Odası Eskişehir Şubesinin (EMO Eskişehir) doğal gaz topraklama
ölçümünü odaya bağlı ve Elektrik Tesislerinde Topraklama Belgesine sahip serbest
müşavir mühendislere sıra usulü ve sabit fiyat tarifesi gözeterek yaptırması
uygulamasının 2015 Ağustos-Ekim döneminde kısa süreyle yapılmış olmasını anılan
teşebbüs birliği hakkında soruşturma açılmaması için gerekçe kabul etmiştir.
(36) EAYSAD Başkanı ile yapılan görüşmede, taahhütname uygulamasının hiç kontrol
yapmadan düşük fiyat vermekte olan firmaları engellemeyi amaçladığı belirtilmiştir. Bu
kapsamda uygulamanın ev ve işyerlerindeki can ve mal güvenliğini korumaya da
yöneldiği değerlendirilmektedir. Benzer şekilde 02.12.2015 tarih ve 15-42/688-245 sayılı
Kurul kararında EMO Eskişehir’in uygulamasının ev ve işyerlerindeki can ve mal
güvenliğini amaçlaması, teşebbüs birliği hakkında soruşturma açılmamasının
gerekçelerinden birini oluşturmuştur.
(37) Son olarak, EAYSAD Başkanı’nın, yapılan görüşmede üyelere anılan üyelik
taahhütnamesinin imzalatılmasını öngören yönetim kurulu kararının iptal edileceğini
ifade ettiği anlaşılmaktadır. Nitekim EAYSAD’ın 16.05.2017 tarihli yönetim kurulu
toplantısında birtakım üyelerce imzalanmış olan üyelik taahhütnamesinin iptal
edilmesine ve iptal kararının taahhütnameyi imzalayan üyelere bildirilmesine karar
verildiği görülmektedir. Bu bağlamda dosya konusu işlemin EAYSAD yönetim kurulu
tarafından iptal edildiği anlaşılmaktadır.
(38) Sonuç itibarıyla, EAYSAD tarafından üyelere imzalanması için gönderilen üyelik
taahhütnamesindeki hususların 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesini ihlal eder nitelikte
olabileceği değerlendirilmekle birlikte, EAYSAD’ın sektör üzerinde sınırlı etkiye sahip
olması, taahhütnamenin piyasadaki rekabet üzerinde önemli bir etki doğurmayacak
kadar kısa süreli olması, taahhütname ile esasen ev ve işyerlerinde can ve mal
güvenliğinin amaçlanması ve ilgili taahhütnamenin iptal edilerek, iptal kararının
taahhütnameyi imzalayan üyelere bildirilmesi hususları dikkate alındığında, EAYSAD
hakkında bu aşamada 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi kapsamında soruşturma
açılmasına gerek bulunmadığı kanaatine varılmıştır.
17-19/282-122
12/12
(39) Bununla birlikte, EAYSAD Üyelik Taahhütnamesinin 11. maddesinde yer alan
uygulamalardan kaçınılması gerektiği, aksi takdirde 4054 sayılı Kanun çerçevesinde
işlem başlatılacağı hususunda aynı Kanun’un 9. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca
EAYSAD’a görüş gönderilmesi gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.
J. SONUÇ
(40) Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre,
- Dosya konusu iddialara yönelik olarak 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca
soruşturma açılmamasına,
- Bununla birlikte Ege Asansör ve Yürüyen Merdiven Sanayicileri Derneği Üyelik
Taahhütnamesinin 11. maddesinde yer alan uygulamalardan kaçınılması gerektiği,
aksi takdirde 4054 sayılı Kanun çerçevesinde haklarında işlem başlatılacağı
yönünde Kanun’un 9. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca Ege Asansör ve Yürüyen
Merdiven Sanayicileri Derneğine görüş bildirilmesi için Başkanlığın
görevlendirilmesine,
gerekçeli kararın tebliğinden itibaren 60 gün içinde Ankara İdare Mahkemelerinde yargı
yolu açık olmak üzere, OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy