Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2010-2-209 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 12-44/1340-446
Karar Tarihi : 20.09.2012
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Prof. Dr. Metin TOPRAK, Doç. Dr. Mustafa ATEŞ,
İsmail Hakkı KARAKELLE, Reşit GÜRPINAR
B. RAPORTÖRLER: Pelin ERDOĞAN, Didem ULUÇ, Mazlum YALÇINKAYA
C. BAŞVURUDA
BULUNAN :- Resen
D. HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA YAPILAN:
- Mediset Tıbbi Malzemeler İthalat ve Tic. Ltd. Şti.
Korutürk Mah. Eğitmen Sokak No:2 Balçova/İzmir
- Diakim Diagnostik Ürünler San. ve Tic. Ltd. Şti.
1399 Sok. No:12/1 Alsancak/İzmir
- Akcan Medikal Cihazlar San. ve Tic. Ltd. Şti.
1399 Sok. No:12/1 Alsancak/İzmir
- Med-Kim Kimya San. ve Tic. Ltd. Şti.
1456 Sok No:16/5 Alsancak/İzmir
- Gazi Kimya Tıbbi Alet San. Tic. Ltd. Şti.
Mansuroğlu Mah. 283/1 Sok. No:5 Bayraklı/İzmir
(1) E. DOSYA KONUSU: Ege Bölgesi diagnostik ürün ve/veya hizmet piyasasında
faaliyet gösteren teşebbüslerin ihalelerde danışıklı hareket etmek suretiyle 4054
sayılı Kanun'u ihlal edip etmediklerinin tespiti.
(2) F. İDDİALARIN ÖZETİ: İzmir merkezli çeşitli teşebbüslerin diagnostik (tanı) ürün ve/veya
hizmet ihalelerine danışıklı teklif vermesi konusundaki tereddütler.
(3) G. DOSYA EVRELERİ: Kurulun 12.01.2011 tarih ve 11-03/41-M(a) sayılı kararı ile
Beckman Coulter Biomedikal Ürünler San. Tic. Ltd. Şti. (Beckman), Siemens Healthcare
Diagnostik Tic. Ltd. Şti. (Siemens), Roche Diagnostik Sistemleri Ticaret A.Ş.(Roche),
Abbott Laboratuarları İthalat İhracat ve Tic Ltd. Şti. (Abbott) ile Mediset Tıbbi Malzemeler
İthalat ve Tic. Ltd. Şti. (Mediset) unvanlı teşebbüslerin 4054 sayılı Rekabetin Korunması
Hakkında Kanun’un 4. maddesini ihlal edip etmediğinin tespitine yönelik olarak açılmış
bulunan soruşturma sürecinde elde edilen bazı bilgi ve belgelere yönelik değerlendirmeler
üzerine hazırlanan 15.02.2012 tarih ve 2010-2-209/BN sayılı Bilgi Notu’nun görüşülmesi
sonucunda, 4054 sayılı Kanun’un 40. maddesinin birinci fıkrası uyarınca soruşturma
açılmasına gerek olup olmadığının tespiti amacıyla Ege Bölgesi diagnostik ürün ve/veya
12-44/1340-446
2/5
hizmet alanında faaliyet gösteren teşebbüsler hakkında önaraştırma yapılmasına karar
verilmiştir.
(4) İlgili karar uyarınca düzenlenen 27.08.2012 tarih ve 2010-2-209/ÖA sayılı Önaraştırma
Raporu görüşülerek karara bağlanmıştır.
(5) H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda özetle; dosya konusu iddialara ilişkin
olarak soruşturma açılmasına gerek olmadığı ve şikâyetin reddinin gerektiği sonuç ve
kanaatine ulaşıldığı ifade edilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. İlgili Teşebbüsler
I.1.1. Med-Kim Kimya Sanayi ve Ticaret Ltd. (Med-Kim)
(6) Merkezi İzmir’de olan Med-Kim, 1989 yılında diagnostik alanında faaliyet göstermek üzere
kurulmuş olup, ayrıca İstanbul ve Ankara’da temsilcilikleri bulunmaktadır. Med-Kim
Thermo Fisher, Tosoh, Ilab Instruments, Streck Laboratories’in Türkiye distribütörlüğünü,
Beckman Coulter firmasının ise ana bayiliğini yapmaktadır.
I.1.2. Mediset Tıbbi Malzemeler İthalat ve Tic. Ltd. Şti. (Mediset)
(7) Geçmişte tıbbi alanda kullanılan tanı ürünleri pazarında Siemens markalı cihazların bölge
bayiliğini yapan Mediset, Şubat 2012 itibarıyla Siemens bayiliğini Gaziantep merkezli Gazi
Kimya Tıbbi Alet San. ve Tic. Ltd. Şti.’ne devretmiştir. Mediset devir işleminden sonra
radyoaktivite ürünleri üzerine yoğunlaşmıştır.
I.1.3. Diakim Diagnostik Ürünler San. ve Tic. Ltd. Şti. (Diakim)
(8) 2002 yılında İzmir’de kurulan Diakim, vücut dışı tıbbi tanı ürünlerinin ve cihazlarının satış
ve pazarlaması, satış sonrası teknik servis hizmeti konularında faaliyet
göstermektedir. Diakim faaliyete başladığından itibaren Med-Kim ve Akcan Medikal
Cihazlar San. ve Tic. Ltd. Şti.’nin Ege bölge bayiliğini yapmaktadır. Teşebbüs, biyokimya
otoanalizörleri, hormon analizörleri, nefelometre cihazları, kan sayım cihazları, makroeliza
ve mikroeliza cihazları, sedimantasyon cihazları, idrar analizörleri, HPLC cihazları,
koagulometre cihazları ve bunlarda kullanılan kitler, reaktifler ve sarf malzemelerinin satış
ve pazarlamasını yapmaktadır.
I.1.4. Akcan Medikal Cihazlar San. ve Tic. Ltd. Şti (Akcan)
(9) Akcan, Diakim ile aynı iktisadi bütünlük içinde yer almaktadır. Teşebbüs, Diakim’den farklı
olarak laboratuvar kitleri alanında ithalat yapmakta ve Dialab markalı ürünlerin Türkiye
distribütörlüğü faaliyetini yürütmektedir.
I.1.5. Gazi Kimya Tıbbi Alet San. ve Tic. Ltd. Şti. (Gazi Kimya)
(10) 1987 yılında Gaziantep merkezli olarak kurulan Gazi Kimya, şirketin İzmir şubesi olarak
2012 yılının Mart ayında faaliyete geçmiştir. Teşebbüs, Siemens markalı diagnostik ürünler
başta olmak üzere tıbbi cihazlar, laboratuvar cihaz ve sarf malzemelerinin satış ve
pazarlamasını yapmaktadır.
12-44/1340-446
3/5
I.2. İlgili Pazar
I.2.1. İlgili Ürün Pazarı
(11) Haklarında önaraştırma yapılan teşebbüslerin biyokimya, nefelometre, koagülasyon vb.
laboratuvar hizmetlerinin sağlanması alanlarında faaliyet gösterdiklerinden hareketle; ilgili
ürün pazarı, tanı ve tedavi için kullanılan birçok ürün grubuna göre çeşitli alt pazarlara
ayrılabilecek olmakla beraber, dosya konusu bakımından herhangi bir farklılık
doğurmayacağından “Diagnostik ürünler ve hizmetleri pazarı” olarak belirlenmiştir.
I.2.2. İlgili Coğrafi Pazar
(12) Önaraştırma yürütülen teşebbüslerin faaliyetlerinin Ege bölgesinde yoğunlaşması dikkate
alınarak, ilgili coğrafi pazar “Ege Bölgesi” olarak saptanmıştır.
I.3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
I.3.1. İlgili Pazardaki İhale Sistemi
(13) Diagnostik cihaz ve ürünlerinin ihale yoluyla hastanelere satışı, temel olarak kit karşılığı
cihaz alım ve hizmet alım ihaleleri şeklinde iki yöntemle gerçekleştirilmektedir.
(14) Geçmiş dönemde devlet hastanelerinin tanı cihazlarını demirbaş olarak satın almaları
yasaklandığından, cihaz alım ihaleleri; doğrudan cihazın satın alınması değil, kit
karşılığında cihazın alınması şeklinde yapılmaktadır. Başka bir anlatımla hastane belirli bir
dönem için, belirli sayıda kit alınmasına ilişkin olarak bir ihale açmakta, ihaleyi kazanan
firma(lar) bu kitlere karşılık olarak cihazı hastaneye kurmaktadır. Dönem sonunda cihaz
hastanenin mülkiyetine geçmemekte ve cihazı hastaneye kuran firma sözleşme döneminin
sonunda eğer sözleşmesini yenileyebilirse cihazlarını hastanede tutmaya devam etmekte,
yenileyemezse cihazlarını ilgili hastaneden alarak başka hastanelerde ya da
laboratuvarlarda değerlendirmeye çalışmaktadır.
(15) Hizmet alım ihaleleri ise mal alım ihalelerine göre çok daha kapsamlıdır. Cihazların
başında çalışacak personel, dağıtıcıların ve üreticilerin kadrosunda yer almakta olup,
personelle ilgili ücretler, sosyal hakları ihale bitiminde ödenecek tazminatlar gibi tüm
giderler, ihaleye teklif dosyası hazırlanırken maliyete eklenmektedir. İl sağlık
müdürlüklerinin sağlık ocaklarına yönelik hizmet alımı ihalelerinde ise, tahlil edilecek
kanların taşınması da ihaleyi kazanan firmalara aittir. Bu da araç, personel, benzin, araç
servis ücretleri, kanların taşınması için gerekli soğutma ekipman maliyetlerini, sağlık
ocakları ile laboratuvar arasındaki bilgi akışını sağlayan program ağı, bilgisayarlar ve
gerekli donanımlar, 2–3 aylık tahmini stokun konsinye olarak teslim edilmesi vb. lojistik
maliyetleri de beraberinde getirmektedir. Bu da ciddi miktarda personel çalıştırılmasını
zorunlu kılmaktadır. Sonuç olarak hizmet alımı ihalelerinde, kit + sarf + cihaz maliyetinin,
hizmet maliyetinin yanında yaklaşık %30 gibi görece düşük seviyelerde kaldığı ifade
edilmektedir.
(16) Üretici firmaların bayiler aracılığıyla ihalelere girmesinin en temel nedenlerinden biri de
yukarıda sayılan hizmetlerin ciddi bir personel ve servis ağı kurulmasını gerektirmesi ve
üretici firmaların bu yatırıma girmeyi gerekli görmemeleridir. Üretici firmaların bu tipte
hizmet gerektiren bir ihaleye girmeleri fiyat tekliflerine de yansımakta ve bayi olmadan
(doğrudan) girdikleri ihalelerde fiyat teklifi bayiler aracılığıyla girdikleri ihalelere oranla daha
12-44/1340-446
4/5
yüksek çıkabilmektedir. Bununla birlikte, üretici firmalar da ticari olarak uygun buldukları
ihalelere kendileri doğrudan girebilmektedir.
(17) Söz konusu bayilik ilişkisi, üreticiler ya da bunların münhasıran yetkili kıldıkları bölge
bayilerine “alt bayilik” adı altında bağlı olarak çalışılması şeklinde yürütülmektedir. Rekabet
hukuku bağlamındaki bayilik ilişkisinden farklı olarak, piyasada “alt bayilik” olarak ifade
edilen bu sistemin esnek çalışma esasları üzerine kurulu olması sebebiyle bir bayi farklı
markaların ya da bunların münhasır bayilerinin alt bayisi olarak ihalelere iştirak
edebilmektedir. Bu durumun rakiplerin birbirlerinin maliyet yapılarını tahmin edilebilir kıldığı
görülmektedir. Öte yandan rakiplerin fiyat stratejisinin bilinmesinin, ihalelere verilecek
tekliflerin belirlenmesindeki öneminden dolayı, kimi zaman teşebbüsler sadece ihaleye
katılanlara açık olan ihale fiyat bilgilerini öğrenmek için dahi ihaleye katılım bedelini
gözden çıkararak ihalelere girebilmektedir. Bu noktada, gerek maliyet yapılarının
benzerliği, gerekse geçmiş ihalelerde kazanan firma fiyatlarının Kamu İhale Kurumunun
oluşturduğu elektronik veri tabanında görülebilmesi; bu alandaki ihale piyasasının şeffaf
hale gelmesi sonucunu doğurmaktadır.
(18) Öte yandan teşebbüslerin ihaleye katılımlarını doğrudan etkileyen önemli bir faktör, ihaleyi
düzenleyen hastanede kurulu bulunan cihaz üreticisiyle çalışan bayilerin ihalelere katılım
sırasında sahip oldukları maliyet avantajıdır. Mevcut durumda hastanede cihaz bulunduran
teşebbüsün rakibi olarak ihaleye katılan bir firma; cihazı satın alma, amortisman, cihazın
hastane sistemine entegre edilmesi, demo çalışmaları gibi ekstra maliyetlere sahipken;
yerleşik firmanın yegane maliyeti cihazların amortismanı olmaktadır. Bir hastaneye hizmet
veren teşebbüs -cihazlarının verimli kullanım ömürleri devam ettiği varsayımı altında- aynı
hastanenin ihalesine rakip bir teşebbüsün daha uygun teklif veremediği durumlarda
ihalede avantajlı olmaktadır. Nitekim, incelemeye konu teşebbüslerin katıldığı bazı
ihalelerde de görüldüğü üzere, aynı teşebbüs hastanenin belirli bir üründeki ilk ihalesini
kazandıktan sonra izleyen yıllardaki ihaleleri de kazanabilmektedir.
I.3.2. Önaraştırma Konusuna İlişkin Değerlendirme
(19) 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesinde, belirli bir mal veya hizmet piyasasında doğrudan
veya dolaylı olarak rekabeti engelleme, bozma ya da kısıtlama amacını taşıyan veya bu
etkiyi doğuran yahut doğurabilecek nitelikte olan teşebbüsler arası anlaşmalar, uyumlu
eylemler ve teşebbüs birliklerinin bu tür karar ve eylemleri yasaklanmıştır. Bu kapsamda,
ihale piyasalarında teklif sunan teşebbüslerin aralarında anlaşarak ihaleleri paylaşmaları,
ihalelerde danışıklı teklif vermeleri ve buna benzer davranışlarla rekabet ortamını
kısıtlamaları yasaktır.
(20) Mevcut dosya kapsamında, belirli bir hastane ihalesine ilişkin bir şikayet olmaması
nedeniyle Ege bölgesinde faaliyet gösteren ve Kurulun 12.01.2011 tarih ve 11-03/41-M(a)
sayılı soruşturma kararı çerçevesinde yapılan inceleme sırasında elde edilen bazı
belgelerde adı geçen, diagnostik ürün ve/veya hizmet alanında faaliyet gösteren Med-Kim,
Mediset ve Diakim/Akcan firmalarında raportörlerce yerinde inceleme ve görüşme
yapılarak geçmişten günümüze kadar katıldıkları ihaleler hakkında bilgi edinilmiştir. Öte
yandan, Mediset’in Siemens diagnostik ürünlerinin bölge bayiliğini 2012 yılı başında
devrettiği ve anılan tarihten bu yana Siemens ile çalışan Gazi Kimya yetkilileri ile görüşme
gerçekleştirilmiştir.
(21) Yapılan yerinde incelemeler kapsamında, söz konusu teşebbüsler arasında mal ve/veya
hizmet ihalelerine katılım bakımından danışıklı eylem olduğuna ilişkin herhangi bir bilgi ya
12-44/1340-446
5/5
da belgeye ulaşılamamıştır. İncelenen teşebbüslerden Diakim tarafından Kuruma
gönderilen, son üç yıla ilişkin ihale bilgilerinde, teşebbüsün katıldığı ihalelerde çoğunlukla
tek firma olduğu anlaşılmakla birlikte, bu durum tek başına bir koordinasyonun varlığına
işaret edecek nitelikte değerlendirilmemektedir.
(22) Öte yandan, Mediset firmasının son üç yıl içinde katıldığı ihalelere bakıldığında, bu
ihalelerde çoğunlukla birden fazla rakip teşebbüsün yer aldığı, bazı ihaleleri Mediset’in,
bazılarını ise rakip teşebbüslerin kazandığı anlaşılmaktadır.
(23) Sonuç olarak, önaraştırma kapsamında elde edilen geçmiş tarihli hastane ihalelerine ilişkin
verilerin tümü bir arada değerlendirildiğinde, önaraştırmaya konu teşebbüsler arasında
ihalelere danışıklı teklif verildiğine ilişkin ve doğrudan doğruya rekabeti kısıtlayıcı bir
eylemin varlığını gösteren herhangi bir bulguya rastlanmamıştır.
J. SONUÇ
(24) Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre; dosya konusu iddialara yönelik
olarak 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmamasına OYBİRLİĞİ
ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy