Ege Bölgesi'nde faaliyet gösteren hazır beton üreticilerinin 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'u ihlal ettikleri iddiası - Karar Sayı 04-77/1109-278

10



BU KARAR DANISTAY 13.DAIRESI’NCE IPTAL
EDILMISTIR. REKABET KURULU’NUN AYNI
KONUYA ILISKIN 19.10.2006 TARIH VE 06-77/991-
286 NOLU KARARINA INTERNET
SAYFAMIZDAKI KARAR ARAMA BÖLÜMÜNDEN
ERİŞEBİLİRSİNİZ.
20









30









40

04-77/1109-278
2
Rekabet Kurumu Başkanlığından,

REKABET KURULU KARARI


Dosya Sayısı : 2003-1-24 (Soruşturma)
Karar Sayısı : 04-77/1109-278
Karar Tarihi : 2.12.2004
50
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER

Başkan : Mustafa PARLAK
Üyeler : Tuncay SONGÖR, A. Ersan GÖKMEN, R. Müfit SONBAY,
Murat GENCER, Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI,
M. Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN

B. SORUŞTURMA HEYETİ

Başkan : A. Ersan GÖKMEN 60
Raportörler : Hilal YILMAZ, Özgür BAL, Salim AYDEMİR,
M. Oğuzcan BÜLBÜL, Müge ÖZERCAN

C. ŞİKAYET EDENLER :

- 5.6.2002 tarih ve 2529 sayılı ihbar yazısı

- Ader Limited Şirketi
Ankara Cad. No:143-a Bornova – İzmir
70
- Hükmü Peker İnşaat Ticaret ve Sanayi A.Ş.
Tezel Sk. No: 2/8 Y. Ayrancı - Ankara

- Güven-Er İnşaat Ticaret Komandit Şirketi
Mürsel Paşa Blv. 1265. Sk. No:6/1,
Güven-Er İş Merkezi Kahramanlar – İzmir

- Kamil ARSLAN

- Ege Bölgesi Sanayi Odası 80
Cumhuriyet Blv. No: 63, İzmir

D. HAKKINDA SORUŞTURMA YAPILANLAR :

- Ak Beton İnşaat Hazır Beton San. ve Tic. Ltd.Şti. (Ak
Beton)
Temsilcisi: Av. İsmail AKBABA
Hastane Cad. Konak Han, No:2/608-609-610, Denizli

- Akça Hazır Beton San. ve Tic. A.Ş. (Akça Beton) 90
Güneydoğu Mah. 740 Sk. No:2, Denizli
04-77/1109-278
3

- Akçansa Çimento Sanayi ve Ticaret A.Ş. (Betonsa)
Temsilcisi: Av. Nurkut İNAN
Çobanyıldızı Sk. 8/12
06680, Çankaya - Ankara

- Aydın Modern Beton San. Tic. A.Ş. (Aydın Modern
Beton)
Temsilcisi: Av. Abidin KAYHAN 100
Aydın Sk. No:10, 1. Levent - İstanbul

- Batıçim Batı Anadolu Çimento Sanayii A.Ş. (Batıbeton)
Temsilcisi: Av. Çağnur ALP
İnönü Cad. Ongan Apt. No:53, Kat:4
34439 Gümüşsuyu - İstanbul

- Çimbeton Hazır Beton ve Prefabrik Yapı Elemanları
San. ve Tic. A.Ş. (Çimbeton)
Temsilcisi: Av. Nurkut İNAN 110
Çobanyıldızı Sk. 8/12
06680 Çankaya - Ankara

- Lafarge Beton A.Ş. (Lafarge Beton)
Temsilcisi: Av. Mehtap Yıldırım Öztürk
Piyade Sk., Portakal Çiçeği Apt. No.18 C Blok Kat:3
06550 Çankaya - Ankara

- Modern Beton A.Ş. (Modern Beton)
Temsilcisi: Av. Abidin KAYHAN 120
Aydın Sk. No:10, 1. Levent - İstanbul

- Yılmaz Beton San. ve Tic. Ltd. Şti. (Yılmaz Beton)
Oğuzhan Cad. Ege İşhanı, No:13/1, Denizli


E. DOSYA KONUSU : Ege Bölgesi’nde faaliyet gösteren hazır beton
üreticilerinin 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’u ihlal
ettikleri iddiası.
130
F. İDDİALARIN ÖZETİ : Ege Bölgesi’nde faaliyet gösteren hazır beton
üreticilerinin anlaşarak müteahhitleri veya bölgeleri paylaştıkları, üretim miktarı
ve diğer pazarlama koşullarını tespit ettikleri, bu doğrultuda, bir şirketle
çalışan firmaya, diğer çimento şirketinin fahiş fiyat vererek işi almadığı, belirli
dönemlerde ortaklaşa fahiş fiyat artışları yaptıkları, bu nedenlerle Ege
Bölgesi’ndeki hazır beton fiyatlarının diğer bölgelere göre oldukça yüksek
olduğu ileri sürülmüştür.


140
04-77/1109-278
4
G. DOSYA EVRELERİ :

- Kurum kayıtlarına 5.6.2002 tarih, 2519 sayı; 5.6.2002 tarih, 2529 sayı;
4.11.2002 tarih, 4749 sayı; 15.11.2002 tarih, 4913 sayı; 9.12.2002 tarih, 5235
sayı; 10.1.2003 tarih, 128 sayı ve 7.2.2003 tarih, 610 sayı ile intikal eden
şikayet dilekçelerinde; Ege Bölgesi’nde faaliyet gösteren hazır beton
üreticilerinin 4054 sayılı Kanun'u ihlal ettikleri iddia edilmektedir.

- Başvurular üzerine yapılan ilk inceleme sonunda hazırlanan 17.2.2003 tarih
ve 2003-1-24/BN-03-HGK sayılı bilgi notu 20.2.2003 tarih ve 03-11 sayılı 150
Kurul toplantısında görüşülmüş ve şikayet konusu iddialarla ilgili soruşturma
açılmasına gerek olup olmadığının belirlenebilmesi amacıyla önaraştırma
yapılmasına karar verilmiştir.

- 8.4.2003 tarih, 2003-1-24/ÖA-03-AÖ sayılı Önaraştırma Raporu, Kurul'un
24.4.2003 tarih, 03-27 sayılı toplantısında görüşülmüş ve 4054 sayılı
Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4. maddesinde yasaklanmış olan
davranışların gerçekleştirilip gerçekleştirilmediğinin tespiti amacıyla, aynı
Kanun'un 41. maddesi uyarınca, Ege Bölgesi hazır beton pazarında faaliyet
gösteren aşağıda isimleri yazılı teşebbüsler hakkında soruşturma açılmasına 160
karar verilmiştir:

- Ak Beton,
- Akça Beton,
- Betonsa,
- Aydın Modern Beton,
- Batıbeton,
- Çimbeton,
- Lafarge Beton,
- Modern Beton ve 170
- Yılmaz Beton.

- Hakkında soruşturma açıldığına dair ilgili taraflara bildirimde bulunulmuş ve
tarafların ilk yazılı savunması yasal süresi içinde Kurum kayıtlarına girmiştir.

- Kurul’un 2.10.2003 tarih ve 03-64/766-M sayılı kararı ile, soruşturma süresi 6
ay uzatılmıştır.

-26.04.2004 tarih, SR/04-02 sayılı Soruşturma Raporu Kurul üyelerine ve
ilgili taraflara tebliğ edilmiş ve teşebbüslerin ikinci yazılı savunmaları yasal 180
süresi içinde Kurum kayıtlarına girmiştir.

- Kanun’un 45. maddesi gereği hazırlanan ek yazılı görüşler 2.8.2004
tarihinde ilgili taraflara tebliğ edilmiştir.

04-77/1109-278
5
- Teşebbüslerin ek yazılı görüşe cevapları yasal süresi içinde Kurum
kayıtlarına girmiş, tarafların talebi üzerine alınan 19.10.2004 tarih ve 04-
66/940-M sayılı Kurul Kararı gereğince, 23.11.2004 tarihinde sözlü savunma
toplantısı yapılmıştır.
190
- Kurul’un 3.12.2004 tarih ve 04-77/1109-278 sayılı nihai kararı, gerekçeli
karar daha sonra tebliğ edilmek üzere 8.12.2004 tarihinde tefhim edilmiştir.

H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ :

Soruşturma Raporu’nda;

A) 1- Çimbeton’un,

- 11.3.2000 tarihinde İzmir hazır beton pazarına yönelik olarak uygulamaya 200
konan ve Temmuz 2000 itibarıyla yürürlükte olan pazar paylaşımı (müşteri
paylaşımı ve tonaj tespiti) ve fiyat tespiti anlaşmasına katılması,

- 2001 yılının Ağustos ayında İzmir hazır beton pazarına yönelik olarak
rakiplerle müşteri paylaşımına ilişkin bir centilmenlik anlaşmasına katılması,

- 2001 yılının Eylül ayında rakipler arasında gerçekleştirilen satış miktarlarına
ilişkin bilgi değişiminin tonaj tespitine yönelik uyumlu eyleme karine teşkil
etmesi,
210
- 2002 yılının Mayıs ayında Aydın Valiliği Bayındırlık ve İskan Müdürlüğü
tarafından açılan 19 adet ilköğretim okulu inşaatı ihalesinde, kazanan
müteahhitlerin söz konusu işlerinin ve bölgedeki diğer bazı büyük inşaat
işlerinin paylaşımı anlaşmasına katılması,

- 2002 yılında çoğunluğu Mayıs ayında olmak üzere, İzmir Büyükşehir
Belediyesi İZSU Genel Müdürlüğü tarafından açılan dere ıslahı ve genel
amaçlı inşaat ihalelerini kazanan müteahhitlerin paylaşımı anlaşmasına
katılması,
220
- 2002 yılının Nisan – Ekim arası döneminde İzmir, Aydın, Manisa ve
Burhaniye hazır beton pazarlarında rakiplerle birlikte eş zamanlı olarak
gerçekleştirdiği aşırı fiyat artırımlarının uyumlu eyleme karine teşkil etmesi,

2- Batıbeton’un,

- 11.3.2000 tarihinde İzmir hazır beton pazarına yönelik olarak uygulamaya
konan ve Temmuz 2000 itibarıyla yürürlükte olan pazar paylaşımı (müşteri
paylaşımı ve tonaj tespiti) ve fiyat tespiti anlaşmasına katılması,
230
- 2001 yılının Ağustos ayında İzmir hazır beton pazarına yönelik olarak
rakiplerle müşteri paylaşımına ilişkin bir centilmenlik anlaşmasına katılması,

04-77/1109-278
6
- 2001 yılının Eylül ayında rakipler arasında gerçekleştirilen satış miktarlarına
ilişkin bilgi değişiminin tonaj tespitine yönelik uyumlu eyleme karine teşkil
etmesi,

- 2002 yılının Mayıs ayında Aydın Valiliği Bayındırlık ve İskan Müdürlüğü
tarafından açılan 19 adet ilköğretim okulu inşaatı ihalesini kazanan
müteahhitlerin ve bölgedeki diğer bazı büyük inşaat işlerinin paylaşımı 240
anlaşmasına katılması,

- 2002 yılında çoğunluğu Mayıs ayında olmak üzere, İzmir Büyükşehir
Belediyesi İZSU Genel Müdürlüğü tarafından açılan dere ıslahı ve genel
amaçlı inşaat ihaleleri sonucunda, kazanan müteahhitlerin paylaşımı
anlaşmasına katılması,

- 2002 yılının Nisan – Ekim arası döneminde İzmir, Aydın, Manisa, Burhaniye
ve Denizli hazır beton pazarlarında rakiplerle birlikte eş zamanlı olarak
gerçekleştirdiği aşırı fiyat artırımlarının uyumlu eyleme karine teşkil etmesi, 250

3- Betonsa’nın,

- 11.3.2000 tarihinde İzmir hazır beton pazarına yönelik olarak uygulamaya
konan ve Temmuz 2000 itibarıyla yürürlükte olan pazar paylaşımı (müşteri
paylaşımı ve tonaj tespiti) ve fiyat tespiti anlaşmasına katılması,

- 2001 yılının Ağustos ayında İzmir hazır beton pazarına yönelik olarak
rakiplerle müşteri paylaşımına ilişkin bir centilmenlik anlaşmasına katılması,
260
- 2001 yılının Eylül ayında rakipler arasında gerçekleştirilen satış miktarlarına
ilişkin bilgi değişiminin tonaj tespitine yönelik uyumlu eyleme karine teşkil
etmesi,

- 2002 yılında çoğunluğu Mayıs ayında olmak üzere, İzmir Büyükşehir
Belediyesi İZSU Genel Müdürlüğü tarafından açılan dere ıslahı ve genel
amaçlı inşaat ihalelerini kazanan müteahhitlerin paylaşımı anlaşmasına
katılması,

- 2002 yılının Nisan – Ekim arası döneminde İzmir ve Burhaniye hazır beton 270
pazarlarında rakiplerle birlikte eş zamanlı olarak gerçekleştirdiği aşırı fiyat
artırımlarının uyumlu eyleme karine teşkil etmesi,

4- Lafarge Beton’un,

- 11.3.2000 tarihinde İzmir hazır beton pazarına yönelik olarak uygulamaya
konan ve Temmuz 2000 itibarıyla yürürlükte olan pazar paylaşımı (müşteri
paylaşımı ve tonaj tespiti) ve fiyat tespiti anlaşmasına katılması,

- 2001 yılının Ağustos ayında İzmir hazır beton pazarına yönelik olarak 280
rakiplerle müşteri paylaşımına ilişkin bir centilmenlik anlaşmasına katılması,

04-77/1109-278
7
- 2001 yılının Eylül ayında rakipler arasında gerçekleştirilen satış miktarlarına
ilişkin bilgi değişiminin tonaj tespitine yönelik uyumlu eyleme karine teşkil
etmesi,

- 2002 yılında çoğunluğu Mayıs ayında olmak üzere, İzmir Büyükşehir
Belediyesi İZSU Genel Müdürlüğü tarafından açılan dere ıslahı ve genel
amaçlı inşaat ihalelerini kazanan müteahhitlerin paylaşımı anlaşmasına
katılması, 290

- 2002 yılının Nisan – Ekim arası döneminde İzmir hazır beton pazarında
rakiplerle birlikte eş zamanlı olarak gerçekleştirdiği aşırı fiyat artırımlarının
uyumlu eyleme karine teşkil etmesi,

5- Aydın Modern Beton’un,

- 2001 yılının Ağustos ayında İzmir hazır beton pazarına yönelik olarak
rakiplerle müşteri paylaşımına ilişkin bir centilmenlik anlaşmasına katılması,
300
- 2001 yılının Eylül ayında rakipler arasında gerçekleştirilen satış miktarlarına
ilişkin bilgi değişiminin tonaj tespitine yönelik uyumlu eyleme karine teşkil
etmesi,

- 2002 yılının Mayıs ayında Aydın Valiliği Bayındırlık ve İskan Müdürlüğü
tarafından açılan 19 adet ilköğretim okulu inşaatı ihalesini kazanan
müteahhitlerin ve bölgedeki diğer bazı büyük inşaat işlerinin paylaşımı
anlaşmasına katılması,

- 2002 yılında çoğunluğu Mayıs ayında olmak üzere, İzmir Büyükşehir 310
Belediyesi İZSU Genel Müdürlüğü tarafından açılan dere ıslahı ve genel
amaçlı inşaat ihalelerini kazanan müteahhitlerin paylaşımı anlaşmasına
katılması,

- 2002 yılının Nisan – Ekim arası döneminde İzmir, Aydın ve Manisa hazır
beton pazarlarında rakiplerle birlikte eş zamanlı olarak gerçekleştirdiği aşırı
fiyat artırımlarının uyumlu eyleme karine teşkil etmesi,

dolayısıyla 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4.
maddesinin (a) ve (b) bentlerinin ihlal edildiği; 320

6- Modern Beton’un,

- 2002 yılının Nisan – Ekim arası döneminde Denizli hazır beton pazarında
rakiplerle birlikte eş zamanlı olarak gerçekleştirdiği aşırı fiyat artırımlarının
uyumlu eyleme karine teşkil etmesi,

7- Ak Beton’un,

- 2002 yılının Nisan – Ekim arası döneminde Denizli hazır beton pazarında 330
rakiplerle birlikte eş zamanlı olarak gerçekleştirdiği aşırı fiyat artırımlarının
uyumlu eyleme karine teşkil etmesi,
04-77/1109-278
8

8- Akça Beton’un,

- 2002 yılının Nisan – Ekim arası döneminde Denizli hazır beton pazarında
rakiplerle birlikte eş zamanlı olarak gerçekleştirdiği aşırı fiyat artırımlarının
uyumlu eyleme karine teşkil etmesi,

9- Yılmaz Beton’un, 340

- 2002 yılının Nisan – Ekim arası döneminde Denizli hazır beton pazarında
rakiplerle birlikte eş zamanlı olarak gerçekleştirdiği aşırı fiyat artırımlarının
uyumlu eyleme karine teşkil etmesi

dolayısıyla 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesinin (a) bendinin ihlal edildiği ve bu
itibarla söz konusu teşebbüslerin aynı Kanun’un 16. maddesinin 2. fıkrası
gereğince idari para cezasına çarptırılmaları gerektiği,

B) Bu cezaya karar verilirken, 350

Çimbeton, Batıbeton, Betonsa, Lafarge Beton, ve Aydın Modern Beton için
söz konusu rekabet ihlallerinin uzun süreden beri ve tekrar eder nitelikte
olması hususunun ağırlaştırıcı unsur olarak değerlendirilmesi gerektiği,

Ak Beton, Akça Beton ve Yılmaz Beton’un, bağımsız betoncular olması
itibarıyla, Denizli’deki yegane dökme çimento sağlayıcısı olan Denizli Çimento
San. T.A.Ş.’ye bağımlı oldukları hususunun hafifletici sebep olarak
değerlendirilmesi ve bu nedenle söz konusu bağımsız hazır beton üreticisi
teşebbüslere Kanun’un 16. maddesinin 2. fıkrası bağlamında minimum 360
miktarda ceza verilmesi gerektiği,

C) Kanun’un 16. maddesinin 3. fıkrası gereğince bu teşebbüslerin yönetim
organlarında görev alan gerçek kişilere de şahsen idari para cezası verilmesi
gerektiği,

D) Öte yandan, Kanun’un 10. maddesinin 1. fıkrası uyarınca bildirim
zorunluluğu olan A’da yer verilen anlaşmaların ve uyumlu eylemlerin
bildirilmemesinden dolayı ilgili teşebbüslere, Kanun’un 16. maddesinin (c)
bendi gereğince idari para cezası uygulanması gerektiği, bildirime ilişkin bu 370
para cezaları için Kanun’un 19. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendinde hükme
bağlanan 3 yıllık zaman aşımı süresinin dikkate alınması gerektiği,

Tarafların ikinci yazılı savunmalarından sonra ise, 2002 yılının Nisan – Ekim
arası döneminde Denizli hazır beton pazarında gerçekleştirilen eş zamanlı
fiyat artırımlarının ekonomik ve rasyonel gerekçelere dayandığı,

ifade edilmektedir.

380



04-77/1109-278
9
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME

I.1. İlgili Pazar

I.1.1. İlgili Ürün Pazarı

Şikayete konu olan eylemlerin gerçekleştirildiği sektör “hazır beton” 390
sektörüdür. Hazır beton, basınca dayanım özelliğine göre sınıflara ayrılmıştır.
Belli başlı beton dayanım sınıfları C14, C16-18, C20, C25 ve C25+ olup, arz
ve talep ikameleri dikkate alınarak ilgili ürün pazarı “hazır beton” pazarı olarak
belirlenmiştir.

I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar

İlgili coğrafi pazarın belirlenmesi açısından hazır betonun üretiminden kısa bir
süre sonra (yaklaşık iki saat) kullanılması gereken bir ürün olması özelliği
önem taşımaktadır. 400

Hazır beton, çok kısa zamanda tüketilme zorunluluğu olan, stoklama imkanı
bulunmayan, yüksek taşıma maliyetleri olan ve belirli bir süre sonunda
katılaşma sonucu kalite deformasyonuna uğrayan ve bu sebeple uzun mesafe
taşınması mümkün olmayan bir ürün olup; herhangi bir hazır beton
santralinden yaklaşık 50 km. uzaklığa taşınabilmektedir. Dolayısıyla bir hazır
beton tesisinin etrafında bu tesise 50 km.’lik bir mesafede bulunan yerleri
kapsayan doğal bir ürün pazarı oluşmaktadır. Hazır beton tesislerinin
birbirlerine yakın olması halinde bu doğal pazarlarda bir çakışma söz konusu
olabilmektedir. 410

Yukarıdaki bilgiler doğrultusunda, Ege Bölgesi’nde hakkında soruşturma
yürütülen teşebbüslerin sahip oldukları her hazır beton tesisinin 50 km.’lik
mesafede oluşan doğal pazarları ilgili coğrafi pazarları oluşturmaktadır. Bu
itibarla, soruşturmanın konusu olan Ege Bölgesi içerisinde beton santrallerinin
yerleri göz önüne alındığında, çok sayıda bağımsız ya da komşu pazarlarla
belli bölgelerde çakışan coğrafi pazarlar bulunmaktadır.

I.2. Yapılan Tespit ve Değerlendirmeler
420
I.2.1. 2000 Yılı

I.2.1.1. Tespit ve Değerlendirmeler

1) Lafarge Beton yetkilisi S. BAŞ’a, aynı teşebbüsten M. Ali KAYA’nın
gönderdiği 6.3.2000 tarihli yazıda aşağıdaki ifadeler yer almaktadır:

“...Piyasada %20-25 civarında iskontolar devam etmektedir. Yeni fiyat
uygulamaları 11.03.2000 tarihinden itibaren başlayacaktır...”
430
04-77/1109-278
10
2) Lafarge Beton yetkilisi S. BAŞ’a, aynı teşebbüsten M. Ali KAYA’nın
gönderdiği 20.3.2000 tarihli yazıda aşağıdaki ifadeler yer almaktadır:

“...Yeni fiyat listeleri yayınlandıktan sonra Agrega ocaklarındaki sıkıntı fiyata
geçişi kolaylaştıracaktır. Özellikle Betonsa agrega temininde sıkıntılı
görünmektedir. Diğer taraftan Batıbeton’un 1 Nisan itibarıyla yeni fiyata
geçecek olması bir dezavantaj gibi görünmektedir...”

Bu iki belgede yer alan ifadelerden, teşebbüslerin 11.3.2000 tarihinde
fiyatlarını birlikte değiştirme yönünde bir irade birliğine vardıkları, bununla 440
birlikte Batıbeton’un yeni fiyatlara geçişinin diğerlerinden daha sonraki bir
tarihte, 1.4.2000’de olacağı anlaşılmaktadır. Dolayısıyla, yeni fiyata geçiş
tarihleri bir teşebbüs için farklı olmasına rağmen, teşebbüslerin aralarında bir
fiyat tespiti anlaşmasının yapıldığı görülmektedir.

3) Lafarge Beton yetkilisi Ahmet BAYAR’a, aynı teşebbüsten Baycan
GÖKÇAY’ın gönderdiği 31.5.2000 tarihli ve “Ana Hatlarıyla Pazardaki
Rekabetin Durumu!” başlıklı yazıda yer alan şu ifadeler, ilgili teşebbüsler
arasında fiyat tespiti yanında, pazar paylaşımı konusunda da bir anlaşmanın
var olduğunu göstermekte ve ayrıca Batıbeton’un “yeni fiyat uygulaması”na 450
neden diğerlerinden daha geç katıldığına da ışık tutmaktadır.

“Mart-Nisan aylarında pazardaki satış fiyatları yüksek iken, Mayıs ayı başından
itibaren Batıbeton ve Çimbeton arasında çıkan pazar payı anlaşmazlığı ve
rekabeti, piyasadaki beton satış iskontolarını %15 seviyelerinden %25-30
seviyelerine çıkartmıştır. Ayrıca Çimbeton’un diğer firmaların hali hazırda
döktüğü şantiyelerine fiyat vermeleri, pazardaki gerginliğe sebep olurken diğer
firmaları da bu yönteme teşvik etmektedir. Bizim şu anda izlediğimiz yol
mevcut elimizdeki müşterilerimizi ziyaret sayılarımızı arttırarak korumak,
gelişmeleri izlemek ve karlı satışlar yaparak mevcut durumumuzu korumak. 460
Gergin ortamın düzelmesi için gerekli çalışmalar yapmaktır.”

31 Mayıs 2000 tarihli bu belgede “Batıbeton ve Çimbeton arasında çıkan
pazar payı anlaşmazlığı ve rekabeti”nin, 2000 yılının Mart ve Nisan aylarındaki
yüksek satış fiyatlarını düşürdüğü ifade edilmektedir. Belgede, Mart ve Nisan
aylarında fiyatların yüksek olduğu ve söz konusu anlaşmazlık sonucu iskonto
oranlarının %15’lerden %25-30 seviyelerine çıktığı belirtilmektedir. Bu yönüyle
söz konusu ifadeler, fiyat tespiti ile ilgili olarak yukarıdaki belgeleri tamamlayıcı
niteliktedir.
470
Bu belgede yer alan diğer bir husus ise, teşebbüsler arasındaki bir pazar payı
anlaşmazlığından bahsediliyor olmasıdır. Burada önemli olan nokta,
teşebbüslerin tek taraflı olarak kendi pazar payını artırma isteği veya bu
yöndeki çabalarından değil, bu yönde teşebbüsler arasında meydana gelen bir
anlaşmazlıktan bahsediliyor olmasıdır.

Belgede ayrıca, belirli bir teşebbüsten hazır beton almaya başlayan herhangi
bir müşteriye, sonraki aşamalarda diğer teşebbüslerce hazır beton temin
edilmesinin gerginliğe yol açtığı ifade edilmekle, bu doğrultuda da taraflar
arasında bir anlayış birliği olduğu sonucu çıkmaktadır. 480
04-77/1109-278
11

Dolayısıyla, bu belge, fiyat tespiti konusundaki anlaşmanın varlığını teyit
etmenin yanı sıra, İzmir hazır beton pazarına yönelik olarak bir pazar
paylaşımı (müşteri paylaşımı ve tonaj tespiti) anlaşmasının olduğunu
göstermektedir.

4) Lafarge Beton’da bulunan 19-25.6.2000 tarihlerine ilişkin haftalık raporda,
“Pazarla İlgili Belirtmek İstediğiniz Görüşler” başlığı altında şu ifadeler yer
almaktadır:
490
“Geçen haftadan beri yeni başlayan işlerdeki azalma bu hafta da sürüyor.
Rakipler şu an için piyasada uyumlu, fakat yine de garip fiyatlar gündeme
geliyor.”

5) Lafarge Beton yetkilisi Ahmet BAYAR’a, aynı teşebbüsten Baycan
GÖKÇAY’ın gönderdiği 26.6.2000 tarihli yazıda, “Haftalık Satış ve Faaliyet
Raporu”nda, “Piyasadaki Duyumlar” başlığı altında şu ifadeler yer almaktadır:

“...Geçen haftadan beri yeni başlayan işlerdeki sıkıntılar bu hafta da sürüyor.
Yeni başlayan iş çok az. Rakipler şu an için piyasada uyumlu, fakat yine de 500
garip fiyatlar gündeme geliyor...”

6) Lafarge Beton’da bulunan Haziran 2000 tarihli belgede, “Ana Hatlarıyla
Pazardaki Rekabetin Durumu” başlığı altında şu ifadeler yer almaktadır:

“Ruhsatlardan dolayı yeni iş oranı çok azaldı. Şu anda rakiplerle beraber
fiyatları iyileştirme çabası içindeyiz. Şu an için rakiplerin bu şartlara uyduklarını
izliyoruz. Tabii ki bu olayların dışında olan Ege Beton gibi firmalar bu durumu
fırsat bilip önüne gelen işi yüksek iskontolarla kapatma çabasındalar. Bunun
haricinde piyasaya 1 ay içinde giriş yapacak Modern Beton firması hazırlıklara 510
başlamış durumda (Ensa’dan kiraladığı mikserleri boyatmaya başlamış).
Betonsa da her ne kadar bu anlaşmaya uyuyormuş gibi görünüyorsa da
piyasadaki fiyat politikasıyla bazen agresif bir tutum sergilemektedir”

7) Lafarge Beton’da bulunan 17-23.7.2000 tarihlerine ilişkin haftalık raporda,
“Pazarla İlgili Diğer Bilgiler, Duyumlar, Büyük İşler” başlığı altında şu ifadeler
yer almaktadır:

“...Betonsa piyasada agresif davranışlarına devam ederek piyasadaki fiyat
dengesini bozuyor...” 520

Yukarıda yer verilen 4-7 numaralı belgelerden, Mart 2000’de başlayan fiyat
anlaşmasının Temmuz 2000 tarihi itibarıyla devam ettiği anlaşılmaktadır.

Sonuç olarak, buraya kadar olan 1-7 numaralı belgelerden; Batıbeton,
Çimbeton, Lafarge Beton ve Betonsa arasında, İzmir hazır beton pazarına
yönelik olarak 11.3.2000 tarihinde uygulamaya konan ve Temmuz 2000
itibarıyla yürürlükte olan pazar paylaşımı (müşteri paylaşımı ve tonaj tespiti) ve
fiyat tespitine yönelik bir anlaşmanın mevcut olduğu anlaşılmıştır.
530
04-77/1109-278
12
I.2.1.2. Savunmalar ve Değerlendirmeler

Taraf savunmalarında, bulunan belgelerin bir anlaşmanın varlığını ya da ilgili
teşebbüsün anlaşmaya katıldığını ispatlamadığı ileri sürülmektedir. Bu konuya
ilişkin olarak, anlaşmanın ispatında kullanılan belgeler tek tek, her bir belge
sanki diğerlerinden bağımsızmış gibi ele alınarak, üstelik bu durumda bile
belgelerin içeriğine muhalif bazı argümanlar ileri sürülerek, anlaşmanın
ispatlanamadığı iddia edilmektedir.

2000 yılı İzmir pazarında gerçekleşen pazar paylaşımı ve fiyat tespiti 540
anlaşmalarını ispat için kullanılan belgelerin bağlantılı olması ve bütünlük arz
etmesi dolayısıyla söz konusu belgeler birlikte değerlendirilmelidir.

Rapor’da, pazar paylaşımına ilişkin olarak, söz konusu anlaşmanın ortaya
konulmasından önce Lafarge’da bulunan bir belgeye yer verilmektedir ve
belgeden teşebbüsler arasında pazar payı konusunda anlaşmazlık ortaya
çıktığı anlaşılmaktadır. Öncelikle, belgede pazar payı anlaşmazlığından
bahsedilmektedir ki, bu da teşebbüsler arasında bir anlaşma ya da anlayış
birliği olduğu yönünde önemli bir delildir. Ayrıca. ilgili belge tek başına ispat
için yeterli sayılmış değildir. Yukarıda 1 ila 7 no’lu belgeler birlikte 550
değerlendirildiğinde, bahse konu teşebbüsler arasında, 11.3.2000 tarihinde
İzmir hazır beton pazarına yönelik olarak uygulamaya konan ve Temmuz 2000
itibarıyla yürürlükte olan pazar paylaşımı (müşteri ve tonaj paylaşımı) ve fiyat
tespiti anlaşması olduğu net olarak anlaşılmaktadır.

I.2.2. 2001 Yılı

I.2.2.1. Ağustos 2001

I.2.2.1.1. Tespit ve Değerlendirmeler 560

Lafarge Beton’da bulunan Ağustos 2001’e ilişkin aylık raporda, “Fiyat Yorumu”
başlığı altında yer alan aşağıdaki ifadeler, söz konusu tarihte İzmir hazır beton
pazarına yönelik olarak teşebbüsler arasında müşteri paylaşımına ilişkin bir
anlaşmanın varlığını ortaya koymaktadır:

“Rakiplerimiz Ağustos’ta daha çok satış rakamlarına yoğunlaştı. Özellikle
Çimbeton satış rakamlarına ilişkin olarak, düşük pazar payından dolayı çok
saldırgandı. Yeni başlayan işler için fiyatlarını azaltıyorlar. Betonsa da
Çimbeton gibi davranıyor. Bu satış miktarı odaklı politikalar fiyatları olumsuz 570
etkiliyor. Yeni işler için düşük fiyat teklifi, eski sözleşmelerin fiyatlarını da
etkileyerek düşürüyor. Rakipler yeni müşterilere 25 milyon TL öneriyor. Keza
bazen müşterilerimizi ziyaret edip aynı fiyatı öneriyorlar. Bu hafta Betonsa
Menemen’deki müşterilerimizden biriyle C20 tipi ürün için 25.250.000 TL’den
sözleşme bağıtladı. Biz de Urla’da, onların müşterilerinden birini 27 milyon
TL’den C20 sağlayıp ellerinden alarak cevap verdik (Savaş artık devam
etmiyor). Fiyata dikkat ediyoruz ama aynı zamanda pazardaki durumu da takip
ediyoruz.”
04-77/1109-278
13

2001 yılının Ağustos ayı İzmir hazır beton pazarına ilişkin bilgilerin yer aldığı 580
bu belgeden, söz konusu pazarda Çimbeton, Lafarge Beton, Betonsa
arasında, birbirlerinin müşterilerine mal vermemeye yönelik bir anlaşmanın var
olduğu görülmektedir.

I.2.2.1.2. Savunmalar ve Değerlendirmeler

Taraf savunmalarında, bulunan belgelerin bir anlaşmanın varlığını ya da ilgili
teşebbüsün anlaşmaya katıldığını ispatlamadığı ileri sürülmektedir.

Yukarıda yer verilen belgede; teşebbüslerin birbirlerinin müşterilerine 590
diğerinden daha uygun koşullar teklif ederek ellerinden aldıkları anlatılmakta
ve bu durum savaş olarak nitelendirilerek, “savaş artık devam etmiyor”
denilmektedir. Yani, söz konusu niteleme, bir firmadan beton döktürmeye
başlayan bir müşterinin inşaatına, diğer firmaların girmemelerine yönelik olarak
yapılmaktadır. Dolayısıyla, teşebbüsler arasında birbirlerinin müşterilerine mal
vermemeye yönelik bir anlaşma olduğu anlaşılmaktadır.

I.2.2.2. Eylül 2001

I.2.2.2.1. Tespit ve Değerlendirmeler 600

Çimbeton’da bulunan 24.9.2001 tarihli belgelerde, “Rakiplere Bildirilen” ve
“Gerçek Rakamlar” başlıkları altında, aylar ve hatta günler itibarıyla Çimbeton,
Batıbeton, Betonsa, Lafarge Beton, Aydın Modern Beton, Ege Beton ve Saka
Beton’un m3 cinsinden satış rakamları ve bunlara göre hesaplanmış pazar
payları yer almaktadır.

Çimbeton’da bulunan 2001 yılının Eylül ayına ilişkin bilgilerin yer aldığı bu
belgeden, soruşturma kapsamındaki teşebbüslerden, Çimbeton, Batıbeton,
Betonsa, Lafarge Beton ve Aydın Modern Beton arasında satış miktarlarına 610
ilişkin bilgi değişimlerinin gerçekleştirildiği anlaşılmaktadır.

Rakiplerin birbirlerine ne kadar satış yaptıklarına ilişkin bilgileri
göndermelerinin, hazır beton pazarı gibi oligopol bir yapıda şeffaflığı artırarak
rekabeti sınırlayıcı bir etki yaratacağı açıktır. Pazar paylarına ve satış
miktarlarına ilişkin bilgi değişimi gerçekleşen böyle bir pazarda, pazar
paylaşımına ilişkin bir uyumlu eylem bulunduğu karine aracılığıyla kabul
edilmiştir. Ayrıca, belgelerde yer alan bazı tablolarda, “Rasyo” başlıklı bir sütun
bulunmakta ve bu sütunda, bağımsız hazır beton üreticileri haricindeki her bir
teşebbüs için belirli oranlar yer almakta ve “Fark” başlıklı bir sonraki sütunda 620
da gerçekleşen rakamlarla bu rasyo arasındaki yüzde fark hesaplanmaktadır.
Bu bulgular da ilgili teşebbüsler arasında tonaj tespitine yönelik bir uyumlu
eylem olduğuna işaret etmektedir.


04-77/1109-278
14

I.2.2.2.2. Savunma ve Değerlendirmeler

Rapor’da yer verilen belgelerdeki rakamlar ile gerçek satış rakamlarının
uyuşmadığı ve dolayısıyla rakipler arası bilgi değişimi olarak nitelenemeyeceği 630
iddiası ileri sürülmektedir.

Öncelikle ifade etmek gerekir ki, Rapor’un 14/1,2 no’lu ekinde yer alan
belgeler; “Rakiplere Bildirilen” ve “Gerçek Rakamlar” başlıklarını taşımaktadır.
Dolayısıyla bu belgelerden, rakipler arasında bir bilgi alışverişi olduğu açıkça
anlaşılmaktadır.

Yine bu belgelerden, rakiplere gönderilen bilgilerin gerçek rakamlar
olmayabileceği görülmektedir. Zira, söz konusu belgelerdeki rakamlarda
farklılıklar mevcuttur. Ancak, rakamların gerçeği birebir yansıtmadığından 640
hareketle, teşebbüsler arasında bilgi değişimi olmadığı tezi ileri sürülemez.

Diğer bir husus ise, her iki tabloda da “Rasyo” başlıklı bir sütun bulunmakta ve
bu sütunda, bağımsız hazır beton üreticileri haricindeki her bir teşebbüs için
belirli oranlar yer almakta ve “Fark” başlıklı bir sonraki sütunda da gerçekleşen
rakamlarla bu rasyo arasındaki yüzde fark hesaplanmaktadır. Belgelerde
böylesi bilgi ve değerlendirmelerin yer alması da bilgi değişimine işaret
etmektedir.

Örneğin, soruşturmada elde edilen birkaç belgede de, bazı teşebbüslerin aylık 650
bazda, m3 cinsinden satış rakamları ve bunlara göre hesaplanmış pazar
payları yer almaktadır. Ancak bu bilgilerin değiştirildiği yönünde bir işaret
olmadığından, bunlara ilişkin herhangi bir ihlal iddiasında bulunulmamıştır.

Yapılan bir diğer savunma ise, teşebbüsler arası bilgi değişiminin uyumlu
eyleme karine olarak kullanılamayacağıdır.

Kanun’un 4. maddesinin 3. fıkrasında; “Bir anlaşmanın varlığının
ispatlanamadığı durumlarda, piyasadaki fiyat değişimlerinin veya arz ve talep
dengesinin ya da teşebbüslerin faaliyet bölgelerinin, rekabetin engellendiği, 660
bozulduğu veya kısıtlandığı piyasalardakine benzerlik göstermesi,
teşebbüslerin uyumlu eylem içinde olduklarına karine teşkil eder.” hükmü yer
almaktadır.

Sıkı sıkıya lafza bağlı kalarak bir yorum yapılması halinde, karinenin
kullanılabilmesi için, pazarda oluşmuş bir etkinin (ya da paralel davranışın)
gösterilmesi gerekecektir. Ancak, amaçsal bir yorum, karinenin kullanılabilmesi
için illa pazarda oluşmuş bir etkinin gösterilmesini, yani paralel davranışın
ortaya konmasını gerektirmeyip, örneğin, teşebbüsler arasında stratejik, gizli
nitelikli bilgi (örneğin, pazar payı, fiyat, satış miktarları...vs) değişimi gibi, 670
rekabetçi bir yapıda olması beklenmeyen davranışların (ya da rekabetin
bozulduğu pazarlardakine benzer davranışların) ortaya konmasını karinenin
kullanılabilmesi için yeterli kılacaktır. Bu durumda bir anlaşmanın
ispatlanamaması halinde, karine kullanılabilecek ve Kanun’un öngördüğü
üzere, ispat yükü ilgili teşebbüslere geçirilmiş olacaktır.
04-77/1109-278
15

Mevzuatında uyumlu eylem karinesi gibi bir düzenleme yer almayan Avrupa
Topluluğu uygulamasında, Avrupa Komisyonu ve ATAD’ın uyumlu eylem
konusundaki yorumları da bu yöndedir. “Polypropylene” kararında ATAD;
uyumlu eylemin anti rekabetçi etki olmasa bile ihlal teşkil ettiğini belirtmiştir. Bu 680
çerçevede teşebbüslerin, anti rekabetçi amaçlar için aralarında irtibat
kurulduğunun belirlenmesinin, aksi teşebbüslerce ispatlanmadıkça, ihlal için
yeterli olacağını söylemiştir. Zira böyle bir durumda, teşebbüslerin söz konusu
ihlalleri gerçekleştirdiklerinin varsayılabileceği kabul edilmiştir.

Komisyon, “British Sugar” kararında da uyumlu eylem için etkinin
gösterilmesinin gerekmediğini açıkça ifade etmektedir.

Benzer şekilde ATAD, “Woodpulp” kararında, tarafların fiyat artışlarına ilişkin
yaptıkları açıklamanın ve aksi yönde makul, kabul edilebilir bir açıklamanın 690
bulunmaması halinde paralel davranışların da uyumlu eylemi gösterebileceğini
teorik olarak kabul etmiştir.

“Cement” kararında ilk derece mahkemesi (CFI), Lafarge’ın, diğer
teşebbüslerin ileriki davranışlarına yönelik olarak yaptıkları bir toplantı
hakkında, pasif olarak bilgilendirilmesini dahi uyumlu eylem için yeterli
görmüştür.

Yukarıda yer alan hususlar dışında, söz konusu uygulamanın ekonomik ve
rasyonel gerekçelere dayandığına dair yeterli bir savunma yapılmamıştır. 700
Bütün bu değerlendirmeler sonucunda, ilgili dönem içerisinde Çimbeton,
Batıbeton, Betonsa, Lafarge Beton ve Aydın Modern Beton arasında pazar
paylaşımına (tonaj tespiti) ilişkin bir uyumlu eylem olduğu sonucuna varılmıştır.

I.2.3. 2002 Yılı

I.2.3.1. 2002 Mayıs Aydın Valiliği 19 İlköğretim Okulu İnşaatı İhalesi

I.2.3.1.1. Tespit ve Değerlendirmeler
710
Aydın Valiliği Bayındırlık ve İskan Müdürlüğü tarafından 13.5.2002 tarihinde 19
adet ilköğretim okulunun yapımı için ihale açılmıştır. İhalelerin toplam keşif
bedeli 8,721,600,000,000 TL olarak belirlenmiştir. Söz konusu tarihte
gerçekleştirilen ihale sonucunda, kazanan müteahhitler ile 4.6.2002 tarihinde
sözleşme imzalanmıştır.

İhale sonrasında hem ihaleyi kazanan müteahhitlerin, hem de bölgedeki diğer
büyük inşaat projelerinin; kendisine düşmeyen müteahhitlerin beton talepleri
için ya çok yüksek fiyatlar teklif etmek ya da başka caydırıcı koşullar ileri
sürmek suretiyle, Batıbeton, Çimbeton ve Aydın Modern Beton tarafından 720
paylaşıldığı anlaşılmıştır. Bu durum aşağıda yer verilen çok sayıda ifadeden
anlaşılmaktadır:

04-77/1109-278
16
Bu süreci, söz konusu ihaledeki 19 okuldan birisinin inşaatını üstlenen bir
yetkili şu şekilde anlatmaktadır:

“…08.05.2003 tarihi itibarıyla C 20 hazır beton fiyatı (pompa fiyatı 6,000,000
TL dahil), KDV hariç 30 milyon TL (60 gün vadeli) iken, Aydın Valiliği
Bayındırlık ve İskan Müdürlüğü tarafından 13.05.2002 tarihinde 19 adet okul
inşası için ihaleye çıkılması üzerine, hazır beton şirketlerinin aralarında 730
anlaşması sonucunda fiyat aynı beton cinsi için ve aynı koşullarda 50 milyon
TL/m3’e yükselmiştir (Sözleşme tarihi 04.06.2002).

İhaleler tamamlandıktan sonra, hazır beton şirketleri ihale alan müteahhitleri
belirli kotalara göre kendi aralarında paylaştılar. Zira biz daha önce
Batıbeton’la çalışıyor olmamıza rağmen, bu ihale sonucu aldığımız işte bizim
Çimbeton’a düştüğümüzü, betonu oradan almamız gerektiğini ifade ettiler. Bu,
aslen Çimbeton’un diğerlerinden bariz bir şekilde daha az fiyat vermesi
şeklinde oldu. Ancak yine de, Batıbeton’la eskiden gelen dostluğumuzdan
ötürü oradan döktürebiliriz dememize rağmen, beton dökmeye yanaşılmadı. 740
Dolayısıyla, zorunlu olarak Çimbeton’la çalışmak zorunda kaldık…”

Bunun dışında Aydın hazır beton pazarında yaşanan bu rekabet ihlallerine
ilişkin olarak 1994-2002 arasında Aydın Belediye Başkanı olan Hüseyin Aksu
ve ... şu ifadeleri vermiştir:

“...1994 ile Ağustos 2002 arasında Aydın ili Belediye Başkanlığı görevinde
bulundum. 2002 yılında hazır beton üreticileri arasında fiyat konusunda
anlaşma yapıldığını ve müşteri paylaşımı yapıldığını duydum. Zira o dönemde
fiyatlar oldukça yüksek seviyelere çıktı. Biz de Belediye’ye alacağımız hazır 750
betonlarda bu sorunu yaşadık...”

“...Aydın’da faaliyet gösteren hazır beton şirketlerinin (Batıbeton, Çimbeton,
Modern Beton, Semkay, Ufuk Beton ve As Beton) müşteri paylaşımına gitmiş,
söz konusu paylaşım sonucu kendileri ... Batıbeton’a düşmüştür.

Bu itibarla, Batıbeton haricindeki firmalar ya çok yüksek fiyat vererek ya da
başka bazı bahanelerle ... beton satmadı.

Batıbeton’un 8 Mayıs 2002’de BS 20 betonun m3 fiyatı 30 milyon TL iken 760
(KDV ve pompa bedeli hariç) 22 Haziran 2002’de aynı tip beton fiyatı 50.5
milyon TL’ye yükseltildi.

26 Haziran 2002’de Çimbeton’un BS 20 fiyatı 50 milyon TL/m3 idi.(KDV ve
pompa bedeli hariç).

2002 yılında devam eden bu durumun Ekim – Kasım aylarında fiyatları 70
milyon/m3 (KDV ve pompa bedeli hariç) üzerine yükseltti.

2002 yılının ... içinde Batıbeton’la ... arasında imzalanan sözleşme uyarınca 770
bedelin peşin ödenmesine rağmen uygulamada aksaklıklar çıkarıldı.

04-77/1109-278
17
Aydın’daki fiyatlar diğer illere oranla çok yüksektir. Bu durum Mart 2003’e
kadar sürdü, şu anda fiyatlar 40 milyon TL civarındadır. Bunun nedeni kamu
ihalelerinin durma noktasına gelmesidir...”

Öte yandan benzer hususlar, Nazilli’de inşaat işleriyle uğraşan kişiler
tarafından da dile getirilmiştir.

“... inşaatının hazır betonu için Çimbeton A.Ş. Nazilli Bayi Karakaşlar Ltd. Şti. 780
ile ... tarihinde yapılan sözleşme ile C20 betonun 60 gün vadeli fiyatı
40.000.000TL/m3 olarak belirlenmiştir. İşin tahmini süresi ... olarak tespit
edilmiştir. Ancak ...2003 Pazartesi günü, fiyatın 48 MilyonTL/m3 olduğu
söylenmiştir. Yetkililerle çeşitli görüşmeler yapılması üzerine, ... Temmuz'a
kadar eski fiyatın geçerli olabileceği, bundan sonra ise yeni fiyatın geçerli
olacağı söylenmiştir. Bunun üzerine diğer hazır beton üreticileri Batıbeton ve
Modern Beton'la anlaşılmaya çalışılmıştır. Ancak, diğer hazır beton üreticileri,
cari fiyatın oldukça üzerinde bir fiyat teklif etmek suretiyle talebimi dolaylı
olarak reddetmişlerdir..”.
790
“...inşaatım için, henüz başlamadan önce Çimbeton bayisi Karakaşlar, ...
2002'de, C25 hazır beton için 69.5 milyonTL/m3 fiyat teklifi vermiştir. Bir hafta
sonra, Modern Beton Bayisi Baron İnşaat yetkilisi Kenan Bey'le ile görüşme
yapılmıştır. Yine aynı beton için 69 milyon TL/m3 fiyat teklifi aldık. Ertesi gün,
Kenan Bey beni arayarak, daha önce Çimbeton ile bir görüşme yapmış
olduğum için bana beton veremeyeceğini, ancak verseler de liste fiyatı olan 76
milyon TL/m3'den dökebileceklerini, benim Çimbeton'dan beton almam
gerektiğini söylemiştir. Bunun üzerine, mecburen Çimbeton'dan hazır beton
almak zorunda kaldım. Bu olaydan ötürü, Baron İnşaat ile yapacağımız diğer
ticari işler de vuku bulmadığından, ticari olarak büyük kayıplarım olmuştur. 800

Yine ... 2003'te, devam etmekte olan diğer bir işim için, önce Çimbeton bayisi
Karakaşlar İnşaat vasıtasıyla Çimbeton'dan 69.6 milyon TL/m3'den C25 kalite
hazır beton almakta iken, tahminimizce hazır beton şirketlerinin aralarındaki bir
anlaşmazlık neticesinde Mayıs 2003'te Modern Beton fiyat kırımı yaptı ve
bölgede devam etmekte olan bir çok inşaatın yanında bizimle de anlaştı. (59
milyon TL/m3'ten). Ancak 30.06.2003'te Modern Beton diğer şirketlerle de
anlaşarak, fiyatı 69 milyon TL/m3 seviyesine çekti. Bunun üzerine tekrar
Çimbeton'la anlaşmak istedim. Fiyat sordum o da 69 milyon TL/m3 olduğunu
söyledi. Bu fiyatı kabul ederek, beton dökmesini istedim ancak, Modern 810
Beton'dan beton almakta olduğum için beton veremeyeceğini söylemiştir...”

“...Ocak 2003 tarihinde yaklaşık ... beton kullanılacak olan bir inşaat için
Batıbeton bayisi tarafından bir fiyat teklif edildi. Ancak, santralin daha yakın
olması ve Batıbeton'un aksine yaş yöntemle beton yaptığı için Çimbeton'dan
beton dökmek istedim. Bunun için Çimbeton bayisi ile görüştüm. Bayi, bana
beton veremeyeceğini, benim Batıbeton'a düştüğümü ve oradan beton almam
gerektiğini söyledi. Buna rağmen ben yine de Çimbeton betonu dökmek
istedim. Fakat bana teklif edilen fiyat diğerinden oldukça yüksek oldu, bu
fiyattan beton dökülmesi halinde iş sonunda yaklaşık 6-7 milyar TL daha 820
pahalıya mal olacağı için, mecburen Batıbeton'dan hazır beton almak zorunda
kaldım. Betonun yaklaşık 450 m3'lük kısmı döküldükten sonra, hazır beton
04-77/1109-278
18
şirketleri arasında var olan anlaşmanın bozulduğunu duydum. İnşaatımda
kullandığım C25 beton için, Modern Beton'u arayarak fiyat teklifi aldım ve
nihayetinde pompa bedeli ve KDV dahil 45 gün vadeli olmak üzere önce 62
milyon TL/m3'den, daha sonra da 59 milyon TL/m3'den beton aldım. Şu anda
69.5 milyon TL/m3'den beton almaktayım...”

“..2002 yılının başından itibaren yaklaşık bir-bir buçuk senedir beton
piyasasından sıkıntı çekmekteyiz. Biz kendi inşaatlarımız için beton talep 830
ettiğimizde, bize istediğimiz betoncudan alamayacağımız söyleniyor. Yani
müşterilere göre bizi fabrikalar aralarında listeler halinde bölüşmüşler. Bu
listelere göre de biz sadece Modern Beton’dan alabilecekmişiz. Eğer
diğerlerinden almak istersek de bize yüksek fiyat veriyorlar. Örneğin buradaki
bir ... bayisi yıllardır bizim arkadaşımız, ama bu müşteri paylaşımından dolayı
biz onlardan mal alamıyoruz. Betoncu firmalar bu müşteri paylaşımıyla fiyatları
yüksek tutuyorlar. Ama ilginç bir şekilde son birkaç haftadır kurulmuş olan
sistem bozulmaya başladı. Yani fiyatlar ve müşteri paylaşımında gevşeme
oldu. Ancak bu sistemi birileri bir yerlerde kurarak bir yıl boyunca bize
uyguladı...”. 840

“…Şu an için (20.05.2003) buradaki piyasada rekabet var. Ama bir ay önceye
kadar durum farklıydı. Bundan önce yaklaşık altı ay boyunca Çimbeton,
Modern Beton ve Batıbeton firmaları anlaşarak yüksek fiyatlar uyguladılar. Altı
ay boyunca 75 milyon civarlarında yüksek fiyatlar uyguladılar. Ama son bir
aydır 55 milyon seviyelerine düştü.

Aralarında olan bu anlaşma hem fiyat hem de müşteri bazında olmakta. Yani
uygulanan fiyatlarının yüksekliğiyle birlikte istediğimiz müşteriye de satış
yapamıyoruz. Yani söz konusu betoncu firmalar, müşterileri de kendi 850
aralarında bir şekilde paylaşmışlar. Mesela belli bir samimiyet içinde
bulunduğumuz müşteriler bizden beton istediklerinde, Çimbeton kendilerine ait
müşteri olmadığı için beton dökme onayı vermeyebilmekte. Cevap olarak da
yüksek fiyat verilmesini telkin etmekte. Bu anlamda ticari sıkıntı içindeyiz…”

Yukarıdaki ifadelerden de görüleceği üzere, 2002 yılının Mayıs ayında
Aydın’da, Aydın Valiliği Bayındırlık ve İskan Müdürlüğü tarafından açılan
ilköğretim okulu inşaatı ihalelerini kazanan müteahhitlerin ve Nazilli’deki bazı
büyük inşaat işlerinin, soruşturma kapsamındaki teşebbüslerden; Batıbeton,
Çimbeton, Aydın Modern Beton tarafından paylaşıldığı anlaşılmaktadır. 860

I.2.3.2. 2002 Yılı İzmir İZSU İhaleleri

I.2.3.2.1. Tespit ve Değerlendirmeler

İzmir Büyükşehir Belediyesi İZSU Genel Müdürlüğü bünyesinde, çoğunluğu
Mayıs – Temmuz 2002’de olmak üzere, 2002 yılı içerisinde, İzmir’in dokuz
ilçesinde bulunan 92 dere yatağının ıslahı ve çeşitli genel inşaat işleri için
toplam bedeli yaklaşık 29.2 trilyon TL olan ihalelere çıkılmıştır. Bu ihalelerin
yaklaşık 8.5 trilyon TL’lik bölümü sadece Mayıs ve Haziran ayları içerisinde 870
gerçekleştirilmiştir. Bu ihale dönemiyle birlikte, Aydın’da yaşanan olayın bir
04-77/1109-278
19
benzerinin de eş zamanlı olarak İzmir’de yaşandığı, ihaleyi kazanan
müteahhitlerin, bölgede faaliyeti bulunan Batıbeton, Çimbeton, Aydın Modern
Beton, Betonsa ve Lafarge Beton tarafından paylaşıldığı anlaşılmıştır.

Bu konuya ilişkin olarak, gerek İZSU yetkilileri ve gerekse söz konusu ihaleleri
kazanan ve mağdur olan müteahhitlerin aşağıdaki ifadeleri söz konusu
paylaşımı ortaya koymaktadır.

- Deniz Gürel / İZSU Yatırımlar Dairesi Başkanı: 880

“..2001 ve 2002’de İzmir’de yoğun yatırım yapılan bir dönemdi. Yaklaşık 56
proje gerçekleştirildi. Yatırımlar yoğunlaşınca hazır beton fiyatları da arttı.

Hazır beton fiyatı yaklaşık 52-53 milyona kadardı. Bu dönemde Ankara ve
İstanbul’da BS 20 yaklaşık 35-38 milyon TL civarındaydı. Müteahhitlerin aldığı
hazır beton tekliflerinde 2002 yılında fiyatlar % 100 civarında bir artış gösterdi.
Yapılan projelerin ekonomikliğini sağlamak açısından, proje revizyonu yaparak
alternatif metodlar kullanmak zorunda kalındı. Ancak bazı projelerde hazır
betonun alternatifi yoktur. 890

İzmir’de toplam 159 km. uzunluğunda 92 tane dere vardır ve dere ıslahı için
2002 yılında bu dereler için ihaleye çıkıldı. Projeler eşzamanlı olarak başladı.
Derelerin ıslahı için gerekli olan 3 tip duvar, dere zemini ve derelere akan
kanalizasyonların borulara toplanması ve derelere dökülmesinin engellenmesi
için yoğun şekilde betona ihtiyacımız vardı. Dere ıslahı ihaleleri yapılıp projeler
başlayınca, 2002 Ocak ayından 2003 yılının Şubat ve Mart döneminde,
betoncular ile problemler devam etti. Çok büyük inşaatlarımızda beton
santralleri kurulur ancak, dere ıslahı projelerinde güzergahların değişken
olması ve santral kurulacak alan bulunmadığından bu projelerde hazır beton 900
santrali genellikle kurulamaz.

İzmir’in 9 ilçesinde bulunan 92 dere için proje yapan her bir müteahhit, farklı
beton firmalarının müşterisi haline gelmiş. Betoncular arasında paylaşılan
müteahhitlerimiz, başka bir firmadan beton tedarik edemez duruma geldiler ve
bize bu konuda yoğun şikayetler gelmeye başladı. Örneğin Güzelbahçe’de
inşaat yapan müteahhitlerimiz Batıçim’in beton verdiği müşterilerdi. Bu
müteahhitlerin yoğunluk veya yüksek beton fiyatı sebebiyle başka bir
betoncuya örneğin Çimbeton’a dönmesi ve onlardan beton alması söz konusu
olmadı ve aldıkları cevap “...size şu firma beton verecek biz veremeyiz...” oldu. 910

Bu sebeplerle bize gelen yoğun şikayetlerin artması üzerine 2002 Kasım
ayında beton firmalarının temsilcileri ile toplantı yaparak, kendilerini yüksek
fiyatlar ve müteahhit paylaşımı konusunda uyarıp fiyatlarını makul seviyelere
indirmeleri hususunda uyardık. Fiyatların böyle devam etmesi durumunda
ihale şartnamelerini değiştirerek müteahhitlerimizin şantiyelerinde beton
üretimi yapabilmelerinin önünü açacağımızı belirterek kendilerine 1 aylık bir
süre verdik. Bu toplantı sonunda bir ay içerisinde gerekli çalışmaları yaparak
bize döneceklerini belirttiler ama bir daha bize dönmediler.
920
04-77/1109-278
20
Sadece Lafarge böyle bir oluşumun içinde olmak istemediğini belirtti, ancak
onlardan yana da müspet bir gelişme olmadı.

Bu sebeplerle şartnamelerimizi yeniledik ve müteahhitlerimize şantiyelerde
hazır beton üretme imkanı tanıdık...”


“..2002’de İzmir’de yoğun iş yaptığımız ve İZSU dere ıslah ihalelerini
gerçekleştirdiğimiz dönemdi.
930
Bu dere ıslah ihalelerine girmeden önce tüm müteahhitler beton firmalarından
fiyat aldı ve tekliflerini ona göre yaptılar. Ancak ihaleler sonuçlandıktan sonra
gördük ki beton firmaları ihale öncesinde verdikleri fiyatları 20-25 gün
içerisinde üst üste üç zam yaparak ve genel itibarıyla 2002 Mayıs-Haziran
döneminde fiyatları yaklaşık % 100 oranında arttırdılar. Bu sebeple birçok
firma battı veya işlerini zararla bitirebildiler. Bizim de İZSU dere ıslahı projesi
için ... m3 hazır betona ihtiyacımız vardı. Ardarda zam yapılınca çok zarar
gördük.

2002 yılının ikinci yarısında yapılan % 100 oranındaki zammın gerekçelerini 940
anlayamıyoruz. Çünkü o dönem hammadde ve akaryakıt fiyatlarında gözle
görülür bir önemli artış olmadı ama buna rağmen betona fahiş zamlar yapıldı.

Hazır beton üreticileri büyük inşaat ihalelerini takip edip, kimin kazandığını
biliyorlar. Daha sonra bölgeleri, dolayısıyla da müşterileri paylaştıktan sonra
zam yapıyorlar.

Hazır beton firmaları İzmir ilini bölge bölge ve bu bölgeler içindeki müşterileri
kendi aralarında paylaşmışlar. Bizim de dere ıslah projelerimizde faaliyet
gösterdiğimiz bölgeler Çimbeton’un payına düşen yerlerdi ve biz diğer beton 950
firmalarına müracaat ettiğimizde çok yüksek fiyatlarla karşılaştık.

Modern Beton İzmir’e girdiğinde fiyatları düşüktü. Sonraları onlar da fiyatları
yükselttiler...”


“...1985 yılından beri inşaat işleri ile uğraşıyoruz.

2002 yılında İZSU dere ıslahı projelerinde çalışmalarımız oldu. ...
960
Bu projelerimizden ... için betonu Çimbeton’dan (toplamın ...), kalanını da Ak
Ege’den; ... inşaatı için ise ... 2002-... 2003 döneminde Çimbeton’dan, daha
sonra ise Ak Ege’den beton aldık.

Hazır beton üreticilerinin 2-3 yıl önce anlaşıp bölgeleri paylaştıklarını
duyuyorduk, zaten Sanayi Odası da bu konuyla ilgili girişimlerde
bulunmuştu....”

“...Yaklaşık 25 yıldır inşaat işi ile uğraşıyorum.
970
04-77/1109-278
21
Hazır betoncular aralarında anlaşmış ki fiyatları Ankara ve İstanbul’a göre bu
kadar yüksek kalıyor. Özellikle hammadde kaynaklarına yakınlık dikkate
alındığında en ucuz beton İzmir’de olması gerekirken en yüksek fiyatla beton
burada satılıyor.

2002 yılında İZSU dere ıslah ihaleleri için Çimbeton’dan beton aldım...”


“ ...2002’de İzmir’de yoğun iş yaptığımız ve İZSU’nun ... dere ıslahı
çalışmalarını yaptık. 980

Bu dönemde bizim yaklaşık ...m3 beton dökmemiz gerekiyordu.

Bu dere ıslah ihalelerine girmeden önce tüm müteahhitler beton firmalarından
fiyat aldı ve tekliflerini ona göre yaptılar. Ancak ihaleler sonuçlandıktan sonra
gördük ki beton firmaları ihale öncesinde verdikleri fiyatları % 100 oranında
arttırdılar.

Çimento fabrikaları aralarında anlaşmışlar, müşterileri paylaşmışlar. Bağımsız
hazır betonculara da hammaddeleri olan çimentolarını vermeyecekleri 990
tehdidiyle aralarına katmışlar. Biz kazandığımız ihaleler itibarıyla Batıçim’in
müşteri portföyü içine düşmüştük ve ihale sonuçlandıktan sonra kendilerine
beton için gittiğimizde bize ihale öncesi verdikleri fiyattan çok yüksek fiyat
verdiler. Bizde bu durumda Sarnıçta faaliyetlerini sürdüren Modern Beton’a
gittik ve teklif istedik. Bunun üzerine fiyat teklifi vermediler ve “...siz
Batıçim’den beton alacaksınız biz veremeyiz...” dediler ve Modern Beton’dan
beton alamadık ve Batıçim’den yüksek fiyatla beton almak zorunda
bırakıldık...”

1000
“2002’de İzmir’de yoğun iş yaptığımız ve ... ıslahı çalışmalarını yaptık.

Bu dere ıslah ihalelerine girmeden önce beton firmalarından fiyat aldık.
İhaleler sonuçlandıktan sonra beton firmaları, ihale öncesinde verdikleri
fiyatları 4-5 ay içinde yaklaşık iki katına çıkardılar.

İZSU’nun ihaleleri döneminde, çimento fabrikaları aralarında anlaşmışlar,
müşterileri paylaşmışlar. Bayilerinden, kimse başkasının müşterisine mal
vermesin diye anlaştıklarını duyduk. O dönemde fiyatlara da ortaklaşa zam
yaptılar. Bağımsız hazır betoncuları da aralarına katmışlar. Lafarge, hazır 1010
beton üretmek için çimentosunu Batı veya Çimentaş’tan; Ege Beton da
Çimentaş’tan almaktaydı. Onlar da bu anlaşmaya dahil oldular. İzmir’deki
çimento ve hazır beton üreticilerinin, o dönemde başlayan anlaşmaları hala
devam etmektedir.

Biz kazandığımız ihaleler itibarıyla Batıçim’in müşteri portföyü içine
düşmüştük. Daha önceden hazır beton aldığımız Lafarge fiyatları artırınca
Batıçim’e gidip görüştüm, onlardan hazır beton almaya başladık. Daha
önceden beton satmak için peşimizde koşan betoncular ya telefonlarımıza
çıkmadı ya da fiyat vermedi ya da açıkça “biz veremeyiz” dediler. 1020
04-77/1109-278
22

Batıçim’e gittiğimde, pazarlama bölümünde, yapılan ihalelerin hatta yapılacak
ihaleleri, bu ihaleleri kimlerin aldığını takip ettiklerini, oradaki listeleri ve
dosyaları görünce anladım...”


“...2002’de İZSU için ... inşaatlarına başladık ve bu inşaatlar yaklaşık 1.5-2 ay
önce bitti.

Bu ihalelere girmeden önce hazır beton firmalarından fiyat aldık. Ancak 1030
ihaleler sonuçlandıktan sonra beton firmaları ihale öncesinde verdikleri
fiyatlarında büyük ölçüde artış yaptılar.

2002 yılının ikinci yarısında yapılan yaklaşık % 100 oranındaki zammın
gerekçelerini anlayamıyoruz. Çünkü o dönem hammadde ve akaryakıt
fiyatlarında önemli bir artış olmadı ama buna rağmen betona fahiş zamlar
yapıldı.

Hazır beton üreticileri büyük inşaat ihalelerini takip edip, kimin kazandığını
biliyorlar. Daha sonra bölgeleri, dolayısıyla da müşterileri paylaştıktan sonra 1040
zam yapıyorlar.

Hazır beton firmaları İzmir ilini bölge bölge ve bu bölgeler içindeki müşterileri
kendi aralarında paylaşmışlar. Bizim inşaatlarımızın bulunduğu bölgede
Batıbeton’un müşteri portföyü içindeydik. Batıbeton bize oldukça yüksek
fiyatlar verdi. Bizde bu durumda... Akçansa’ya başvurduk ve Betonsa’nın bize
beton vermesini istedik. Ancak Betonsa’dan İzmir’deki inşaatlarımız için beton
alamadık. Bize liste fiyatlarından beton vermeyi teklif ettiler. (50 milyona beton
satılıyorsa liste fiyatı 70 milyondu. Bize 70 milyon teklif verdiler.) Yani dolaylı
olarak bize beton vermediler. Çimbeton da aynı şekilde yüksek fiyat vererek 1050
bize beton satmadı. O dönemde Ak Ege’den fiyat istemeye gerek duymadık.
Çünkü o da Çimentaş’ın taşeronudur ve onların istemediği ve izin vermediği
yere satış yapmazlar veya diğerleri gibi yüksek teklif verirler.

2003 yılında bize dökme çimentoda her 2 ayda bir zam yaptılar. 2004 Mart
ayındaki yerel seçimler sonrası nasıl bir durum olacağını bilmedikleri için
önceden zam yaptılar ve 70-72 milyona aldığımız çimento yaklaşık 87 milyon
TL’ye yükseldi. Çimentoya yapacakları zam konusunda, İzmir’deki çimento
fabrikaları anlaşıp, çok yakın tarihlerde (en fazla 3-4 gün arayla) aynı
miktarlarda zam yapıyorlar. Bu durum yıllardır böyledir.” 1060


“...2002’de İZSU için ... projelerini gerçekleştirdik. Bu projeler için hazır beton
ihtiyacımızı Çimbeton’dan almak durumunda kaldık.

Bu ihalelere girmeden önce firmalarından fiyat aldık. Ancak ihaleler
sonuçlandıktan sonra beton firmaları ihale öncesinde verdikleri fiyatlarında
büyük ölçüde artış yaptılar. Biz müteahhitler olarak verdiğimiz beton
fiyatlarında sadece aylık TEFE’ye göre artış yapabiliyorduk. Ama onlar bunu
04-77/1109-278
23
bilmesine rağmen yaptıkları zam % 100’e yaklaştı ve müteahhitler bu sebeple 1070
çok büyük zarar ettiler.

Hazır beton üreticileri büyük inşaat ihalelerini takip edip, kimin kazandığını
biliyorlar. Daha sonra bölgeleri, dolayısıyla da müşterileri paylaştıktan sonra
zam yapıyorlar.

Hazır beton firmaları İzmir ilini bölge bölge ve bu bölgeler içindeki müşterileri
kendi aralarında paylaşmışlar. Bizim inşaatlarımızın bulunduğu bölgede, 2002
yılından beri Çimbeton’un müşteri portföyü içindeyiz. Çimbeton bize oldukça
yüksek fiyatlar verdi. Bizde bu durumda daha uygun fiyatlar alabilmek için 1080
Modern Beton’a, Betonsa’ya, Lafarge’a ve Batıbeton’a başvurduk ama ya bize
fiyat vermediler ya da ekonomik olarak gerçekçi olamayacak yüksek fiyatlar
verdiler ve biz Çimbeton’dan almak zorunda bırakıldık.

Modern Beton piyasaya ilk girdiğinde düşük fiyatları vardı. Pazara girişlerini
engellemek için o dönemde İzmir’li hazır betoncular fiyatları neredeyse yarı
yarıya düşürdüler. Bir süre rekabet ettiler ancak daha sonra onu da aralarına
aldılar ve Modern Beton’un fiyatları da diğerlerinin fiyatlarına ulaştı.

... bu durumu şikayet ettik. Betoncuların yetkilileri ile toplantı yaptık ancak bir 1090
sonuç alamadık.

Batıçim ve Çimentaş arasında,... eskiden kotalara göre bir anlaşma
yapıyorladı. Kendi aralarında karşılıklı olarak belirledikleri kotalar doldukça
fiyatları arttırıp müşterileri diğer firmalara paslıyorlardı. Ama bu son dönemde
yaptıkları anlaşma hangi şartlar altında ve hangi koşullarla o konuyu
bilmiyoruz.

İzmir’de işçilik, kum ve diğer hammadde diğer illere göre ucuz olmasına
rağmen İzmir’de Türkiye’nin en pahalı beton fiyatlarından birisi var. 1100

Çimento ve hazır beton fiyatlarını önceden aynı gün artırırlardı, bir süredir
birkaç gün arayla zam yapmaya başladılar. Fiyat artışlarını ortaklaşa
yapıyorlar...”

Yukarıdaki ifadelerden de görüleceği üzere, 2002 yılının ağırlıklı olarak Mayıs
ayında olmak üzere, İzmir’de İzmir Büyükşehir Belediyesi İZSU Genel
Müdürlüğü tarafından açılan inşaat ihalelerinde kazanan müteahhitlerin;
Batıçim (Batıbeton), Çimbeton, Akçansa (Betonsa), Lafarge Beton ve Aydın
Modern Beton tarafından paylaşıldığı anlaşılmaktadır. 1110

I.2.3.2.2. Savunma ve Değerlendirmeler

Bazı savunmalarda, söz konusu iddianın sadece şahit ifadelerine
dayandırıldığı, şahit ifadelerinin kanıt olarak kullanılamayacağı ileri
sürülmektedir.
Öncelikle ifade edilmelidir ki, 4054 sayılı Kanun’da ispat araçları bakımından
herhangi bir sınırlama getirilmemekte, bilakis Kanun’un sözlü savunma
toplantısına ilişkin 47. maddesinde tarafların her türlü ispat vasıtasından
04-77/1109-278
24
yararlanabileceği belirtilmekte, rekabetin sınırlanmasının özel hukuk 1120
alanındaki sonuçlarına ilişkin bölümde yer alan ispat standardına ilişkin 59.
maddede ise, rekabeti kısıtlayıcı anlaşma, uygulama ve eylemlerin her türlü
delille ispatlanabileceği düzenlemesi yer almaktadır. Zaten rekabet hukukunun
niteliği gereği, bir anlaşmanın varlığının ispatlanabilmesi için formal, yazılı
metinlerin aranması beklenemez.

Söz konusu anlaşmanın varlığına yönelik olarak, Belediye yetkilileri de dahil
olmak üzere birbirini destekler nitelikte ve çok sayıda beyan ve tutanak
mevcuttur. Yine, bu dönemde gerçekleştirilen uyumlu ve yüksek oranlı fiyat
artışları da tutanaklardaki beyanları doğrulamaktadır. 1130

I.2.3.3. 2002 Yılı Fiyat Tespitine Yönelik Uyumlu Eylem

I.2.3.3.1. Paralel ve Maliyetlerden Bağımsız Fiyat Artışları

Soruşturma kapsamında bulunan teşebbüsler tarafından dönemler itibarıyla
belli ürün ve coğrafi pazarlar bağlamında uygulanan fiyatlara bakıldığında,
maliyet ya da talep artışı gibi rasyonel nedenlerle açıklanamayacak biçimde
çok yüksek oranlı ve eş zamanlı fiyat artışlarının yapıldığı görülmektedir.
Ayrıca, aynı dönemde Ankara ili hazır beton pazarında meydana gelen fiyat 1140
artışları ile Ege Bölgesi fiyatları da karşılaştırılmıştır.

2002 Nisan – Ekim döneminde Ege Bölgesi çapında, çok yüksek oranlı ve
birlikte fiyat artışlarına ilişkin teşebbüsler arasında anlaşma yapıldığını
gösteren net bir belge bulunamamış olmakla birlikte, söz konusu döneme ait
ilgili teşebbüslerin fiyat hareketleri bu dönemde fiyat artışlarına yönelik uyumlu
eylem bulunduğuna karine teşkil etmekte ve bu durum çeşitli belgelerle de
desteklenmektedir.

Denizli Pazarı 1150

Denizli Çimento’da bulunan bir belgede, “Öneriler” başlığı altında şu ifadeler
yer almaktadır:

“…4. Hazır beton satışı, ortamın uyumlu olduğu zamanlarda müşteri ilişkileri ile
yürütülebilir. Birebir ilişkiler ve oda, dernek vs. sivil örgütler ile yapılacak
görüşmeler sonucunda düzgün bir satış politikası yürütülebilir. Bölgede faaliyet
gösteren hazır beton üreticileri ile yapılacak ikili ve toplu görüşmeler ile bir
konsensus sağlanabilir. Ortam uyumsuz olduğunda ise, satış politikası daha
çok fiyata yönelir ve işler daha zor hale gelir...” 1160

Ak Beton Genel Müdürü’nün 2002 yılı ajandasının 21 Mayıs tarihli sayfasında
şu ifadeler yer almaktadır:

“Saat 14’de Yılmaz Beton merkez binasında betoncular toplantısı yapılacak”

Ak Beton Genel Müdürü’nün 2002 yılı ajandasının 5 Haziran tarihli sayfasında
şu ifadeler yer almaktadır:
04-77/1109-278
25

“Saat 16’da Yılmaz Otomotivde betoncular toplantısı yapılacak” 1170

Ak Beton Genel Müdürü’nün 2002 yılı ajandasının 12 Temmuz tarihli
sayfasında şu ifadeler yer almaktadır:

“Denizli Çimento’da saat 10’da betoncular toplantısı yapılacak”

Bu bağlamda, Denizli’de faaliyet gösteren Modern Beton, Batıbeton, Ak Beton,
Akça Beton ve Yılmaz Beton’a ilişkin, en çok kullanılan hazır beton cinsi olan
C20 ürününün, 2002 Nisan-Ekim dönemi aylık ortalama m3 fiyat grafiklerine
aşağıda yer verilmiştir: 1180

2002 NİSAN-EKİM DÖNEMİ DENİZLİ İLİ MODERN BETON C20 KDV DAHİL ORTALAMA
METEKÜP SATIŞ FİYATLARI
49.187.255
34.079.693
30.000.000
35.000.000
40.000.000
45.000.000
50.000.000
55.000.000
NİSAN MAYIS HAZİRAN TEMMUZ AĞUSTOS EYLÜL EKİM
AYLAR
F
İY
A
T
L
A
R
C20 KDV DAHİL ORTALAMA METEKÜP SATIŞ FİYATI
- Bu Dönem Enflasyon: % 20.52
- Bu Dönem Kur Artışı: % 22.88
- Bu Dönem
MODERN BETON C20 % 44.33
Fiyat Artışı:

04-77/1109-278
26
2002 NİSAN-EKİM DÖNEMİ DENİZLİ İLİ BATIBETON C20 KDV DAHİL ORTALAMA
METREKÜP SATIŞ FİYATLARI
27.793.150
45.507.154
25.000.000
30.000.000
35.000.000
40.000.000
45.000.000
50.000.000
NİSAN MAYIS HAZİRAN TEMMUZ AĞUSTOS EYLÜL EKİM
AYLAR
F
İY
A
TL
A
R
C20 KDV DAHİL ORTALAMA METEKÜP SATIŞ FİYATI
- Bu Dönem Enflasyon: % 20.52
- Bu Dönem Kur Artışı: % 22.88
- Bu Dönem
BATIBETON C20 % 3.73
Fiyat Artışı:

2002 NİSAN-EKİM DÖNEMİ DENİZLİ İLİ YILMAZ BETON C20 KDV DAHİL ORTALAMA
METREKÜP SATIŞ FİYATLARI
55.188.159
37.432.707
35.000.000
40.000.000
45.000.000
50.000.000
55.000.000
60.000.000
NİSAN MAYIS HAZİRAN TEMMUZ AĞUSTOS EYLÜL EKİM
AYLAR
F
İY
A
TL
A
R
C20 KDV DAHİL ORTALAMA METEKÜP SATIŞ FİYATI
- Bu Dönem Enflasyon: % 20.52
- Bu Dönem Kur Artışı: % 22.88
- Bu Dönem
YILMAZ BETON C20 % 47,43
Fiyat Artışı:


04-77/1109-278
27
2002 NİSAN-EKİM DÖNEMİ DENİZLİ İLİ AKÇA BETON C20 KDV DAHİL ORTALAMA
METREKÜP SATIŞ FİYATLARI
53.158.670
37.769.360
35.000.000
40.000.000
45.000.000
50.000.000
55.000.000
NİSAN MAYIS HAZİRAN TEMMUZ AGUSTOS EYLÜL EKİM
AYLAR
F
İY
A
T
L
A
R
C20 KDV DAHİL ORTALAMA METEKÜP SATIŞ FİYATI
Devlet Özel
- Bu Dönem Enflasyon: % 20.52 % 10.57
- Bu Dönem Kur Artışı: % 22.88
- Bu Dönem
AKÇA BETON C20 % 40,74
Fiyat Artışı:

1190
2002 NİSAN-EKİM DÖNEMİ DENİZLİ İLİ AK BETON C20 KDV DAHİL ORTALAMA
METREKÜP SATIŞ FİYATLARI
52.559.737
38.418.631
35.000.000
40.000.000
45.000.000
50.000.000
55.000.000
NİSAN MAYIS HAZİRAN TEMMUZ AGUSTOS EYLÜL EKİM
AYLAR
Fİ
Y
A
TL
A
R
C20 KDV DAHİL ORTALAMA METEKÜP SATIŞ FİYATI
- Bu Dönem Enflasyon: % 20.52
- Bu Dönem Kur Artışı: % 22.88
- Bu Dönem
AKBETON C20 % 36,80
Fiyat Artışı:


04-77/1109-278
28
Aydın Pazarı

Aydın’da, Aydın Valiliği’nin 19 adet okul ihalesini takiben söz konusu dönemde
Batıbeton, Çimbeton ve Aydın Modern Beton arasında yapılan müşteri
paylaşımıyla birlikte fiyatlarda rasyonel gerekçelerle açıklanması mümkün
olmayan artırımlar gerçekleştirilmiştir. Teşebbüslerin en çok kullanılan hazır
beton cinsi olan C20 ürününün, 2002 Nisan-Ekim dönemi aylık ortalama m3 1200
fiyat grafiklerine aşağıda yer verilmiştir:

2002 NİSAN-EKİM DÖNEMİ AYDIN İLİ BATIBETON C20 KDV DAHİL ORTALAMA
METREKÜP SATIŞ FİYATLARI
33.329.193
56.024.275
30.000.000
35.000.000
40.000.000
45.000.000
50.000.000
55.000.000
60.000.000
65.000.000
NİSAN MAYIS HAZİRAN TEMMUZ AĞUSTOS EYLÜL EKİM
AYLAR
F
İY
A
TL
A
R
C20 KDV DAHİL ORTALAMA METREKÜP SATIŞ FİYATI
- Bu Dönem Enflasyon: % 20.52
- Bu Dönem Kur Artışı: % 22.88
- Bu Dönem
BATIBETON C20 % 68.09
Fiyat Artışı:


2002 NİSAN-EKİM DÖNEMİ AYDIN İLİ AYDIN MODERN BETON C20 KDV DAHİL
ORTALAMA METREKÜP SATIŞ FİYATLARI
57.495.880
32.101.767
30.000.000
35.000.000
40.000.000
45.000.000
50.000.000
55.000.000
60.000.000
NİSAN MAYIS HAZİRAN TEMMUZ AĞUSTOS EYLÜL EKİM
AYLAR
F
İY
A
T
L
A
R
C20 KDV DAHİL ORTALAMA METREKÜP SATIŞ FİYATI
- Bu Dönem Enflasyon: % 20.52
- Bu Dönem Kur Artışı: % 22.88
- Bu Dönem
AYDIN MODERN C20 % 79.10
Fiyat Artışı:


04-77/1109-278
29
2002 NİSAN-EKİM DÖNEMİ AYDIN İLİ ÇİMBETON C20 KDV DAHİL ORTALAMA
METREKÜP SATIŞ FİYATLARI
56.078.524
28.705.583
20.000.000
25.000.000
30.000.000
35.000.000
40.000.000
45.000.000
50.000.000
55.000.000
60.000.000
NİSAN MAYIS HAZİRAN TEMMUZ AĞUSTOS EYLÜL EKİM
AYLAR
F
İY
A
T
L
A
R
C20 KDV DAHİL ORTALAMA METREKÜP SATIŞ FİYATI
- Bu Dönem Enflasyon: % 20.52
- Bu Dönem Kur Artışı: % 22.88
- Bu Dönem
ÇİMBETON C20 % 95.35
Fiyat Artışı:

Aydın pazarına ilişkin olarak yukarıda yer verilen grafikler, şirketlerin
faturalarından ağırlıklı ortalama yöntemiyle hesapladıkları aylık fiyat verileriyle 1210
oluşturulmuştur. Bu da, gerçekte yaşanmış olan daha da yüksek oranlı bazı
artışları törpülemektedir. Aşağıda verilen fatura örnekleri, söz konusu anormal
fiyat artışlarının boyutlarının esasen yukarıda, “ortalama” olarak gösterilenden
çok daha büyük olduğunu göstermektedir.

- Batıçim’in ... hazır beton bayisi .... tarafından ... C 20 tipi hazır beton için
kesilen ....2002 tarihli fatura 35,400,000 TL/m3 (KDV ve pompa dahil 60
gün vadeli) iken, ... yaklaşık 45 gün sonra aynı cins beton için ödediği
bedel 59,590,000 TL/m3 olmuştur. Bir başka ifadeyle, 45 günlük fiyat artışı
% 68’den fazladır. 1220

- Aydın Modern Beton tarafından, ... bayisi olan ... C 20 tipi beton için kesilen
30.5.2002 tarihli faturada birim fiyat 28,000,000 TL/m3 (KDV ve pompa
dahil, 60 gün vade) iken 30.6.2002’de fiyat 49,560,000 TL/m3’e
yükseltilmiştir. Yani iki ay içerisinde Aydın Modern Beton’un yaptığı fiyat
artışı % 82.6 seviyesinde olmuştur.

Ağırlıklı ortalama yöntemiyle hesaplanan fiyatlar, teşebbüslere ait fiyatların
genel trendini göstermekte ancak, yukarıda yer verilen fatura örneklerinden de
anlaşılacağı gibi, çok aşırı fiyat hareketlerini törpülemektedir. 1230

İzmir Pazarı

İzmir bölgesi için de, İZSU ihalesi sonrası hazır beton fiyatları maliyetlerden
bağımsız bir şekilde eş zamanlı olarak çok yüksek oranda arttırılmıştır.
04-77/1109-278
30
Teşebbüslerin en çok kullanılan hazır beton cinsi olan C20 ürününün, 2002
Nisan-Ekim dönemi aylık ortalama m3 fiyat grafiklerine aşağıda yer verilmiştir:

2002 NİSAN-EKİM DÖNEMİ İZMİR İLİ ÇİMBETON C20 KDV DAHİL ORTALAMA
METREKÜP SATIŞ FİYATLARI
55.420.137
32.502.468
30.000.000
35.000.000
40.000.000
45.000.000
50.000.000
55.000.000
60.000.000
NİSAN MAYIS HAZİRAN TEMMUZ AĞUSTOS EYLÜL EKİM
AYLAR
F
İY
A
T
L
A
R
C20 KDV DAHİL ORTALAMA METREKÜP SATIŞ FİYATI
- Bu Dönem Enflasyon: % 20.52
- Bu Dönem Kur Artışı: % 22.88
- Bu Dönem
ÇİMBETON C20 % 70.51
Fiyat Artışı:
1240
2002 NİSAN-EKİM DÖNEMİ İZMİR İLİ BATIBETON C20 KDV DAHİL ORTALAMA
METREKÜP SATIŞ FİYATLARI
58.593.819
39.966.195
35.000.000
40.000.000
45.000.000
50.000.000
55.000.000
60.000.000
NİSAN MAYIS HAZİRAN TEMMUZ AĞUSTOS EYLÜL EKİM
AYLAR
F
İY
A
TL
A
R
C20 KDV DAHİL ORTALAMA METREKÜP SATIŞ FİYATI
- Bu Dönem Enflasyon: % 20.52
- Bu Dönem Kur Artışı: % 22.88
- Bu Dönem
BATIBETON C20 % 46.60
Fiyat Artışı:


04-77/1109-278
31
2002 NİSAN-EKİM DÖNEMİ İZMİR İLİ BETONSA C20 KDV DAHİL ORTALAMA
METREKÜP SATIŞ FİYATLARI
43.185.842
56.113.801
35.000.000
40.000.000
45.000.000
50.000.000
55.000.000
60.000.000
NİSAN MAYIS HAZİRAN TEMMUZ AĞUSTOS EYLÜL EKİM
AYLAR
Fİ
Y
A
TL
A
R
C20 KDV DAHİL ORTALAMA METREKÜP SATIŞ FİYATI
- Bu Dönem Enflasyon: % 20.52
- Bu Dönem Kur Artışı: % 22.88
- Bu Dönem
BETONSA C20 % 30
Fiyat Artışı:


2002 NİSAN-EKİM DÖNEMİ İZMİR İLİ AYDIN MODERN BETON C20 KDV DAHİL
ORTALAMA METREKÜP SATIŞ FİYATLARI
40.484.172
60.616.588
35.000.000
40.000.000
45.000.000
50.000.000
55.000.000
60.000.000
65.000.000
NİSAN MAYIS HAZİRAN TEMMUZ AGUSTOS EYLÜL EKİM
AYLAR
F
İY
A
TL
A
R
C20 KDV DAHİL ORTALAMA METREKÜP SATIŞ FİYATI
- Bu Dönem Enflasyon: % 20.52
- Bu Dönem Kur Artışı: % 22.88
- Bu Dönem
AYDIN MODERN % 49.72
BETON C20 Fiyat Artışı:


1250


04-77/1109-278
32
Burhaniye Pazarı

Teşebbüslerin en çok kullanılan hazır beton cinsi olan C20 ürününün, 2002
Nisan-Ekim dönemi aylık ortalama m3 fiyat grafiklerine aşağıda yer verilmiştir:

2002 NİSAN-EKİM DÖNEMİ BURHANİYE BETONSA C20 KDV DAHİL ORTALAMA
METREKÜP SATIŞ FİYATLARI
43.350.138
56.904.995
35.000.000
40.000.000
45.000.000
50.000.000
55.000.000
60.000.000
Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim
AYLAR
F
İY
A
TL
A
R
BETONSA C20 KDV DAHİL ORTALAMA METREKÜP SATIŞ FİYATI
- Bu Dönem Enflasyon: % 20.52
- Bu Dönem Kur Artışı: % 22.88
- Bu Dönem
BETONSA C20 % 31.26
Fiyat Artışı:


2002 NİSAN-EKİM DÖNEMİ BURHANİYE ÇİMBETON C20 KDV DAHİL ORTALAMA
METREKÜP SATIŞ FİYATLARI
38.519.541
60.727.373
30.000.000
35.000.000
40.000.000
45.000.000
50.000.000
55.000.000
60.000.000
65.000.000
Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim
AYLAR
F
İY
A
T
L
A
R
ÇİMBETON C20 KDV DAHİL ORTALAMA METREKÜP SATIŞ FİYATI
- Bu Dönem Enflasyon: % 20.52
- Bu Dönem Kur Artışı: % 22.88
- Bu Dönem
ÇİMBETON C20 % 57.65
Fiyat Artışı:
1260
04-77/1109-278
33
2002 NİSAN-EKİM DÖNEMİ BURHANİYE BATIBETON C20 KDV DAHİL ORTALAMA
METREKÜP SATIŞ FİYATLARI
51.876.051
37.473.562
35.000.000
40.000.000
45.000.000
50.000.000
55.000.000
Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim
AYLAR
F
İY
A
T
L
A
R
BATIBETON C20 KDV DAHİL ORTALAMA METREKÜP SATIŞ
FİYATI
- Bu Dönem Enflasyon: % 20.52
- Bu Dönem Kur Artışı: % 22.88
- Bu Dönem
BATIBETON C20 % 38.43
Fiyat Artışı:

Manisa Pazarı

Teşebbüslerin en çok kullanılan hazır beton cinsi olan C20 ürününün, 2002
Nisan-Ekim dönemi aylık ortalama m3 fiyat grafiklerine aşağıda yer verilmiştir:

2002 NİSAN-EKİM DÖNEMİ MANİSA İLİ BATIBETON C20 KDV DAHİL ORTALAMA
METREKÜP SATIŞ FİYATLARI
56.854.983
37.577.223
30.000.000
35.000.000
40.000.000
45.000.000
50.000.000
55.000.000
60.000.000
NİSAN MAYIS HAZİRAN TEMMUZ AĞUSTOS EYLÜL EKİM
AYLAR
F
İY
A
TL
A
R
C20 KDV DAHİL ORTALAMA METREKÜP SATIŞ FİYATI
- Bu Dönem Enflasyon: % 20.52
- Bu Dönem Kur Artışı: % 22.88
- Bu Dönem
BATIBETON % 51.30
C20 fiyat artışı:

04-77/1109-278
34
1270
2002 NİSAN-EKİM DÖNEMİ MANİSA İLİ ÇİMBETON C20 KDV DAHİL ORTALAMA
METREKÜP SATIŞ FİYATLARI
61.258.975
37.130.389
30.000.000
35.000.000
40.000.000
45.000.000
50.000.000
55.000.000
60.000.000
65.000.000
NİSAN MAYIS HAZİRAN TEMMUZ AGUSTOS EYLÜL EKİM
AYLAR
Fİ
Y
A
TL
A
R
C20 KDV DAHİL ORTALAMA METREKÜP SATIŞ FİYATI
- Bu Dönem Enflasyon: % 20.52
- Bu Dönem Kur Artışı: % 22.88
- Bu Dönem
ÇİMBETON % 32.21
C20 fiyat
artışı:


2002 NİSAN-EKİM DÖNEMİ MANİSA İLİ AYDIN MODERN BETON C20 KDV DAHİL
ORTALAMA METREKÜP SATIŞ FİYATLARI
37.130.389
61.258.975
30.000.000
35.000.000
40.000.000
45.000.000
50.000.000
55.000.000
60.000.000
65.000.000
NİSAN MAYIS HAZİRAN TEMMUZ AĞUSTOS EYLÜL EKİM
AYLAR
Fİ
Y
A
TL
A
R
C20 KDV DAHİL ORTALAMA METREKÜP SATIŞ FİYATI
- Bu Dönem Enflasyon: % 20.52
- Bu Dönem Kur Artışı: % 22.88
- Bu Dönem AYDIN
MODERN BETON % 64.98
C20 fiyat artışı:




04-77/1109-278
35

I.2.3.3.2. Fiyat Karşılaştırması 1280

Aynı dönemde meydana gelen olağan dışı fiyat artışlarının boyutları, Ankara
ilinde aynı dönemde C20 sınıfı beton için gerçekleşen fiyat hareketleri
incelendiğinde daha açık olarak ortaya çıkmaktadır.

2002 NİSAN-EKİM DÖNEMİ ANKARA İLİ BOLU BETON C20 KDV DAHİL ORTALAMA
METREKÜP SATIŞ FİYATI
43.934.650
40.992.884
30.000.000
35.000.000
40.000.000
45.000.000
50.000.000
55.000.000
60.000.000
NİSAN MAYIS HAZİRAN TEMMUZ AĞUSTOS EYLÜL EKİM
AYLAR
Fİ
Y
A
TL
A
R
C20 KDV DAHİL ORTALAMA METREKÜP SATIŞ FİYATI
- Bu Dönem Enflasyon: % 20.52
- Bu Dönem Kur Artışı: % 22.88
- Bu Dönem BOLU
BETONC20 % 7.17
Fiyat Artışı:



2002 NİSAN-EKİM DÖNEMİ ANKARA İLİ LAFARGE BETON C 20 KDV DAHİL ORTALAMA
METREKÜP SATIŞ FİYATI
42.475.142
40.774.046
30.000.000
35.000.000
40.000.000
45.000.000
50.000.000
55.000.000
60.000.000
NİSAN MAYIS HAZİRAN TEMMUZ AGUSTOS EYLÜL EKİM
AYLAR
F
İY
A
T
L
A
R
C20 KDV DAHİL ORTALAMA METREKÜP SATIŞ
FİYATI
- Bu Dönem Enflasyon: % 20.52
- Bu Dönem Kur Artışı: % 22.88
- Bu Dönem LAFARGE
BETON C20 % 4.17
Fiyat Artışı:

04-77/1109-278
36
1290
2002 NİSAN-EKİM DÖNEMİ İZMİR-ANKARA C20 FİYAT KARŞILAŞTIRMASI
30.000.000
32.500.000
35.000.000
37.500.000
40.000.000
42.500.000
45.000.000
47.500.000
50.000.000
52.500.000
55.000.000
57.500.000
60.000.000
NİSAN MAYIS HAZİRAN TEMMUZ AĞUSTOS EYLÜL EKİM
AYLAR
F
İY
A
T
L
A
R
2002 YILI ANKARA İLİ BOLUÇİMENTO C20 ORTALAMA METREKÜP SATIŞ FİYATLARI
2002 YILI ANKARA İLİ YİBİTAŞ LAFARGE C20 ORTALAMA METREKÜP SATIŞ FİYATLARI
2002 YILI İZMİR İLİ ÇİMBETON C20 ORTALAMA METREKÜP SATIŞ FİYATLARI
2002 YILI İZMİR İLİ BATIBETON C20 ORTALAMA METREKÜP SATIŞ FİYATLARI


Yukarıdaki grafiğe bakıldığında, 2002 Nisan-Ekim dönemi için Ankara hazır
beton pazarı ve İzmir hazır beton pazarındaki fiyatlara ilişkin gözle görülür
farklılık dikkat çekmektedir. Anılan dönemde, Ankara hazır beton pazarı için
ortalama fiyat artışı Bolu Beton için % 7.17, Lafarge Beton için % 4.17 olarak
gerçekleşmişken; Ege Bölgesinde faaliyet gösteren Çimbeton ve Batıbeton’un
fiyat artışları ise sırasıyla % 70.51 ve % 46.60 olarak gerçekleşmiştir. Söz
konusu dönemdeki enflasyon oranı % 20.52, döviz kuru artışı ise % 22.88
olmuştur. Bu bilgiler ışığında, aynı enflasyon ve kur artışı ile karşı karşıya 1300
kalan teşebbüsler arasındaki bu gözle görülür fark, Ege Bölgesi’ndeki hazır
beton üreticisi teşebbüslerin uyumlu eylemde bulunduklarına karine teşkil
etmektedir.

Söz konusu teşebbüsler arasında koordinasyon bulunduğuna işaret eden bir
diğer bulgu da, Lafarge yetkilisi Jean Pierre Le BOULICAUT’ya, aynı
teşebbüsten Seyfettin BAŞ’ın gönderdiği “Temmuz Ayının Temel Verileri”
başlıklı yazıdaki1 aşağıdaki ifadelerdir2:

“... 1310
Stratejik Araçlar:


1 Bu belgenin orjinali İngilizce olarak düzenlenmiştir.
2 Bu belge, esasen, çimento ve hazır beton pazarlarındaki Türkiye ölçeğinde bir kartelin varlığını göstermekle birlikte, bu raporda ismi geçen
oyuncuların bir bölümünün soruşturmaya konu olan Ege Bölgesi’nde de faaliyetinin bulunması ve diğer bölgelerde yapılan kartel
anlaşmalarına yönelik toplantılardan bir diğerinin, raporun son bölümündeki “Stratejik Araçlar” başlığı altında belirtildiği üzere, 23 Temmuz
tarihinde İzmir’de gerçekleştirildiğinin belirtilmesi nedenleriyle kullanılmıştır.
04-77/1109-278
37
İzmir için başlangıç görüşmesi 23 Temmuz’da; İstanbul için son görüşme ise
30 Temmuz’da yapıldı. İstanbul’un resmi geçerliliği sizin katılımınızla
sağlanacak.

Saygılar,
Seyfettin Baş”

Bu belge, hem hazır beton hem de çimento pazarında, Ege Bölgesi’nde 1320
olandan çok daha geniş çaplı rekabeti sınırlayıcı anlaşmaların yapıldığını
göstermektedir. Belgede söz edilen fiyatlardan, belgenin 2002 yılına ilişkin
bilgiler içerdiği anlaşılmaktadır. Buna göre 23 Temmuz 2002’de İzmir’de,
belgede işlenen fiyat ve pazar paylaşımına ilişkin olarak bir başlangıç
toplantısının yapıldığından bahsedilmektedir. Burada “başlangıç görüşmesi”
ifadesi, İzmir için başka toplantıların da yapılacağını göstermektedir.

Yukarıda yer verilen yüksek oranlı, paralel fiyat artışları, başka bölgelerle
yapılan karşılaştırma ve teşebbüsler arasında koordinasyon olduğuna işaret
eden belgeler; Nisan – Ekim 2002 döneminde; 1330

- İzmir pazarında; Batıbeton, Çimbeton, Lafarge Beton, Betonsa ve Aydın
Modern Beton,
- Aydın pazarında; Batıbeton, Çimbeton ve Aydın Modern Beton,
- Denizli pazarında; Batıbeton, Modern Beton, Ak Beton, Akça Beton ve
Yılmaz Beton,
- Manisa pazarında; Batıbeton, Çimbeton ve Aydın Modern Beton,
- Burhaniye pazarında; Batıbeton, Çimbeton ve Betonsa’nın

söz konusu fiyat artışlarını uyumlu eylem halinde gerçekleştirdiklerine karine 1340
teşkil etmektedir.

I.2.3.3.3. Savunma ve Değerlendirmeler

Birlikte fiyat artırımlarının oligopolistik bağımlılık sonucu olabileceği, Kurul’un
da önceki içtihadının bu yönde olduğu, dolayısıyla oligopolistik bağımlılık
nedeniyle uyumlu eylem karinesine dayanılamayacağı savunulmaktadır.

Paralel davranış oligopolistik bağımlılık sonucu da ortaya çıkabilecek olmasına
rağmen, oligopolistik pazarların mutlak bir sonucu değildir. Dahası, oligopol 1350
pazarlarda, herhangi bir teşebbüsün diğerleri ile işbirliği yapmaksızın fiyatını
artırması oldukça riskli bir davranıştır. Zira, diğer teşebbüslerin bu fiyat
artırımına uymamaları durumunda fiyatını artıran teşebbüs zarara
uğrayacaktır.

Kurul’un daha önceki kararları incelendiğinde ise, oligopol pazarlardaki paralel
fiyat artışlarına yönelik oluşmuş kesin bir içtihaddan söz etme imkanı
bulunmamaktadır. Zira her olayın kendine has özellikleri mevcuttur ve
dolayısıyla her olay kendi içinde değerlendirilmelidir. Örneğin, uyumlu eylem
karinesinin ayrıntılı olarak ele alındığı kararlardan birisi olan 27.6.2000 tarih, 1360
00-24/255-138 sayılı kararda (Maya Kararı); ”Maya üreticilerinin yönetim
merkezlerinde yapılan yerinde incelemelerde üreticiler arasında pazarın
04-77/1109-278
38
özellikle fiyatlar bakımından belirsizliklerini yok etmeye yönelik uyumlu eylem
olarak kabul edilebilecek doğrudan ya da dolaylı bir iletişime rastlanılmamıştır.”
denilerek ilgili teşebbüsler arasında doğrudan ya da dolaylı herhangi bir
iletişime rastlanmadığı vurgulanmıştır. Ayrıca söz konusu kararda,
soruşturmaya taraf olan teşebbüslerin hem liste fiyatları hem de ortalama satış
fiyatları enflasyon oranının altında artış gösterdiği tespit edilmiş ve bu husus
da dikkate alınmıştır.
1370
Yani söz konusu kararda yer alan uyumlu eylem olmadığı yönündeki tespit,
sadece oligopolistik bağımlılık argümanına dayanmamakta, teşebbüsler
arasında herhangi bir iletişimin bulunmayışı ve fiyat artış oranlarının
enflasyonun altında olması da dikkate alınmaktadır.

Mevcut olayda ise enflasyonun oldukça üzerinde, oldukça yüksek oranlı
paralel fiyat artışları söz konusudur. Başka bir pazarla yapılan karşılaştırma
sonucunda da fiyat hareketlerinin farklılığı ve fiyat artışlarının büyüklüğü dikkat
çekmektedir. Ayrıca, teşebbüsler arasında iletişim bulunduğu yönünde de ciddi
emareler mevcuttur. 1380

Bütün bu bulgular, uyumlu eylem karinesini kullanabilmek için yeterlidir. Aksi
halde, Kanun’da açıkça verilen bir yetkinin kullanılamaması sonucu
doğacaktır. Zira, paralel davranışın yanında koordinasyonu da gösteren
delillerin bulunması durumunda, karine kullanılmasına gerek kalmaksızın,
uyumlu eylem olduğu sonucuna varılabilecektir. Dolayısıyla, karinenin
kullanılabilmesi için de, paralel davranış ve koordinasyon gösteren delillerin
aranması karineyi etkisiz ve kullanılamaz hale getirecektir. Kanun’un açıkça
verdiği bir yetkinin gereksizliği söz konusu olmayacağından, karinenin
kullanılabilmesi için aranan delil şartının uyumlu eylemin ispatı için aranandan 1390
daha düşük olduğu anlaşılmaktadır.

Diğer bir savunmada, 2002 yılında fiyatların en düşük ve en yüksek olduğu
dönemler seçildiği ve söz konusu dönemin değerlendirme yapmak için yeterli
olmadığı dile getirilmektedir.

İlgili döneminin esas alınmasındaki ana neden, söz konusu döneme ilişkin
olarak rakip teşebbüsler arasında rekabetin ortadan kalkmış olabileceğini
gösteren olaylar ve bulgulardır. Aydın ve İzmir’deki ihaleler ve bunlarla ilgili
bulgular bu tür olaylara örnek olarak verilebilir. 1400

Yedi aylık bir dönemin değerlendirme yapmak için yeterli olmadığı savı geçerli
bulunmamıştır. Zira, savunmalarda, bu dönemin kısa olduğu iddia edilmekle
birlikte, neden kısa olduğuna dair herhangi bir açıklama bulunmamaktadır.
Ayrıca kimi savunmalarda 3 yıla varan dönemleri kapsayan analizler yer
almaktadır ki, bu tamamen iddia konusu dönemdeki gelişmeleri gizlemeye
yöneliktir. Zira ihlal iddiası bir ya da birkaç yıla ilişkin değil, Nisan-Ekim 2002
dönemine ilişkindir.

Diğer bir savunma ise, fiyat artışlarının, aynı dönemde yaşanan maliyet 1410
artışından kaynaklandığı yönündedir.

04-77/1109-278
39
Teşebbüsler tarafından sunulan maliyet verileri incelendiğinde, Denizli
pazarında faaliyet gösteren; Ak Beton, Akça Beton ve Yılmaz Beton’un söz
konusu döneme ilişkin dökme çimento alış fiyatlarında önemli artışlar olduğu
tespit edilmiş olup, hazır beton fiyatlarındaki artışın, maliyetin önemli bir
bölümünü oluşturan dökme çimento maliyetlerindeki artıştan kaynaklandığı
yönündeki savunmanın makul olduğu ve bu hususun söz konusu fiyat
artışlarının rasyonel ve ekonomik bir gerekçesini oluşturduğu sonucuna
ulaşılmıştır. Aynı şekilde Modern Beton’un maliyetlerindeki artışın da söz 1420
konusu dönemdeki fiyat artışlarına gerekçe teşkil ettiği sonucuna ulaşılmıştır.
Dolayısıyla, Denizli hazır beton pazarında 2002 yılında gözlenen paralel fiyat
artışlarının ekonomik ve rasyonel gerekçelere dayandığı sonucuna
ulaşılmıştır.

J. GEREKÇE VE HUKUKİ DAYANAK

4054 sayılı Kanun’un 4. maddesinde, “belirli bir mal veya hizmet piyasasında
doğrudan veya dolaylı olarak rekabeti engelleme, bozma ya da kısıtlama
amacını taşıyan veya bu etkiyi doğuran yahut doğurabilecek nitelikte olan 1430
teşebbüsler arası anlaşmaların hukuka aykırı ve yasak olduğu”
düzenlenmiştir. Bu hüküm, bütün teşebbüsler arası anlaşma, karar ve uyumlu
eylemlere geniş bir şekilde uygulanmakta olup, temel amacı, her bir
teşebbüsün kendi ticari politikalarını ve piyasadaki faaliyetlerini tek başına,
diğerlerinden bağımsız olarak belirlemesidir.

Rekabet Hukuku açısından fiyat tespitine yönelik anlaşmalar en ağır rekabete
aykırılık halleri arasında değerlendirilmiş ve çok açık bir biçimde
yasaklanmıştır.
1440
Bir anlaşmada, rekabeti sınırlama amacı açıksa, anlaşmanın kendisi veya en
azından rekabeti bozucu hükümleri, “per se” bir rekabet ihlali oluşturur. Bu
durumda anlaşmanın rekabet üzerindeki etkilerinin incelenmesine gerek
yoktur. Rekabeti bozucu nitelikte olan anlaşmalar, tarafların kendi bağımsız
rekabetçi faaliyetlerini ortak çıkarlar adına gözden çıkardıkları bir yapısal
çerçeve yaratır. Bu sebepten dolayı, sadece rekabete aykırı bir anlaşmaya
taraf olmak, anlaşma etkilerini gerçekleştirmemiş olsa dahi yasaktır.

Öte yandan, 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesinin gerekçesinde, “Bu Kanunun
amacı rekabetin korunması olduğuna göre, rekabeti engelleyici, kısıtlayıcı 1450
veya bozucu teşebbüsler arası anlaşma ve uygulamaların yasaklanması
gerekir. Maddenin amacı bakımından anlaşma, hukuki şekil şartlarına uymasa
bile tarafların kendilerini bağlı hissettikleri her türlü uzlaşma ya da uyuşma
anlamında kullanılmıştır. Anlaşmanın yazılı veya sözlü olmasının önemi
yoktur. Teşebbüsler arasında bir anlaşmanın varlığı tespit edilemese bile
teşebbüsler arasında kendi bağımsız davranışları yerine geçen bir
koordinasyon veya pratik işbirliği sağlayan, doğrudan veya dolaylı ilişkiler de,
eğer aynı sonucu doğuruyorsa, yasaklanmıştır. Böylece teşebbüslerin Kanuna
karşı hile yolu ile rekabeti sınırlayıcı uygulamaları meşru göstermeleri
engellenmek istenmiştir” denilerek, anlaşma kavramının, sözleşmelerden çok 1460
daha geniş bir irade birlikteliği niteliğinde olduğu açıklanmıştır. Sözleşme
olmaksızın da rekabet ortamını bozan her türlü ilişkinin uygulamaya sokulması
04-77/1109-278
40
da anlaşma niteliğindedir. Ayrıca, rekabeti kısıtlayıcı, sınırlayıcı, ya da ortadan
kaldırıcı etkileri nedeniyle, "centilmenlik anlaşmaları" ve "sözlü anlaşmalar" da
4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında değerlendirilmektedir.

Ayrıca, 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesinin son fıkrasında; “Bir anlaşmanın
varlığının ispatlanamadığı durumlarda piyasadaki fiyat değişmelerinin veya
arz ve talep dengesinin ya da teşebbüslerin faaliyet bölgelerinin, rekabetin
engellendiği, bozulduğu veya kısıtlandığı piyasalardakine benzerlik 1470
göstermesi, teşebbüslerin uyumlu eylem içinde olduklarına karine teşkil eder.
Ekonomik ve rasyonel gerçeklere dayanmak koşuluyla taraflardan her biri
uyumlu eylemde bulunmadığını ispatlayarak sorumluluktan kurtulabilir.”
hükmü yer almaktadır.

Yine, 4. maddenin son fıkrasına ilişkin olarak, söz konusu maddenin
gerekçesinde; “Rekabeti kısıtlayıcı anlaşmaların yasaklandığı bir hukuk
düzeninde genellikle bu tür anlaşmalar gizli yapılmakta ve bunların varlığının
ispatı oldukça güç, bazen de imkansız olmaktadır. Bu nedenle Maddenin
üçüncü fıkrasında belirtilen hallerin varlığı halinde teşebbüslerin uyumlu eylem 1480
içinde oldukları karinesi kabul edilmiştir. Böylelikle uyumlu eylem içinde
olmadıklarını ispat yükü ilgili teşebbüslere geçirilmiş bulunmakta ve ispat
güçlüğü nedeniyle Kanunun işlemez hale gelmesinin önlenmesi
amaçlanmıştır.” denilerek “uyumlu eylem karinesi”nin amacı ve işleyişi
açıklanmıştır.

Yukarıda yer verilen değerlendirmeler ışığında;

- 11.3.2000 tarihinde uygulamaya konulan ve Temmuz 2000 itibarıyla
yürürlükte olan Batıbeton, Çimbeton, Lafarge Beton ve Betonsa 1490
arasında İzmir hazır beton pazarına yönelik olarak, pazar paylaşımı
(müşteri paylaşımı ve tonaj tespiti) ve fiyat tespiti anlaşmasının
yapıldığı,

- 2001 yılının Ağustos ayında İzmir hazır beton pazarına yönelik olarak,
Çimbeton, Lafarge Beton ve Betonsa arasında müşteri paylaşımına
yönelik bir anlaşmanın yapıldığı,

- 2001 yılının Eylül ayında Batıbeton, Çimbeton, Betonsa, Lafarge Beton
ve Aydın Modern Beton arasında satış miktarlarına ilişkin uyumlu eylem 1500
bulunduğu,

- 2002 yılının Mayıs ayında Aydın Valiliği Bayındırlık ve İskan Müdürlüğü
tarafından açılan ilköğretim okulu inşaat ihalelerini kazanan
müteahhitlerin söz konusu işlerinin ve bölgedeki diğer bazı büyük inşaat
işlerinin Batıbeton, Çimbeton ve Aydın Modern Beton tarafından
anlaşma yoluyla paylaşıldığı,

- 2002 yılında çoğunluğu Mayıs ayında olmak üzere, İzmir Büyükşehir
Belediyesi İZSU Genel Müdürlüğü tarafından açılan dere ıslahı ve genel 1510
amaçlı inşaat ihalelerini kazanan müteahhitlerin söz konusu işlerinin,
04-77/1109-278
41
Batıbeton, Çimbeton, Aydın Modern Beton, Lafarge Beton ve Betonsa
tarafından anlaşma yoluyla paylaşıldığı,

- 2002 yılının Mayıs – Ekim arası döneminde İzmir hazır beton pazarında
Batıbeton, Çimbeton, Lafarge Beton, Betonsa ve Aydın Modern
Beton’un; Aydın ve Manisa pazarında Batıbeton, Çimbeton ve Aydın
Modern Beton’un; Burhaniye pazarında Batıbeton, Çimbeton ve
Betonsa’nın uyumlu eylem halinde fiyatlarını artırdıkları
1520
tespit edilmiş; bu eylemlerin, 4054 sayılı Kanun’un “Rekabeti Sınırlayıcı
Anlaşma, Uyumlu Eylem ve Kararlar” başlıklı 4. maddesinin, “Belirli bir mal
veya hizmet piyasasında doğrudan veya dolaylı olarak rekabeti engelleme,
bozma ya da kısıtlama amacını taşıyan veya bu etkiyi doğuran yahut
doğurabilecek nitelikte olan teşebbüsler arası anlaşmalar, uyumlu eylemler ve
teşebbüs birliklerinin bu tür karar ve eylemleri hukuka aykırı ve yasaktır”
şeklindeki genel hükmünü ve özellikle de, “Mal veya hizmetlerin alım ya da
satım fiyatının, fiyatı oluşturan maliyet, kar gibi unsurlar ile her türlü alım yahut
satım şartlarının tespit edilmesi” hükmünü içeren (a) bendini açıkça ihlal eder
nitelikli olduğu görüşüne ulaşılmıştır. 1530

Ufuk Beton A.Ş., Semkay Beton Ltd. Şti., As Beton Ltd. Şti., Ege Beton A.Ş.
ve Saka Beton A.Ş. hakkında, ihlallere katıldıklarına ilişkin yeterli delil
bulunmadığından soruşturma açılmasına gerek olmadığı kanaatine varılmıştır.

4054 sayılı Kanun’un 16. maddesinin ikinci fıkrası, “bu Kanunun 4 üncü ve 6
ncı maddesinde yasaklanmış olan davranışları gerçekleştirdiği Kurul kararı ile
sabit olanlarla bu Kanunun 11 inci maddesinin (b) bendinde yazılı
davranışlarda bulunan teşebbüs niteliğindeki gerçek ve tüzel kişiler ile
teşebbüs birlikleri ve/veya bu birliklerin üyelerinin bir yıl önceki mali yıl 1540
sonunda oluşan ve Kurul tarafından saptanacak olan yıllık gayri safi gelirinin
yüzde onuna kadar para cezası verilebileceğini” hükme bağlamaktadır. Bu
bağlamda, Kurul tarafından takdir olunan idari para cezasının belirlenmesinde,
ilgili teşebbüslerin, 2002 mali yıl sonunda oluşan yıllık gayri safi gelirleri esas
alınmıştır.

4054 sayılı Kanun’un “Anlaşma, Birleşme ve Devralmaların Kurula
Bildirilmesi” başlıklı 10. maddesinde yer alan, “4 üncü madde kapsamına giren
anlaşma, uyumlu eylem ve kararlar yapıldıkları tarihten itibaren bir ay içinde
Kurula bildirilir” ifadesi, bu tür anlaşmalara bildirim yükümlülüğü getirmekte; 1550
bildirilmemiş anlaşmalara 16. maddenin birinci fıkrası (c) bendi ve üçüncü
fıkrası hükümleri uyarınca para cezası verilmesi öngörülmektedir.

K. SONUÇ

Ege Bölgesi hazır beton pazarında faaliyet gösteren Akbeton İnşaat Hazır
Beton San. ve Tic. Ltd. Şti., Akça Hazır Beton San. ve Tic. A.Ş., Akçansa
Çimento Sanayi ve Ticaret A.Ş. (Betonsa), Aydın Modern Beton San. Tic.
A.Ş., Batıçim Batı Anadolu Çimento Sanayii A.Ş. (Batıbeton), Çimbeton Hazır
Beton ve Prefabrik Yapı Elemanları San. ve Tic. A.Ş., Lafarge Beton A.Ş., 1560
Modern Beton A.Ş. ve Yılmaz Beton San. ve Tic. Ltd. Şti. hakkında 24.4.2003
04-77/1109-278
42
tarih, 03-27/325-M sayılı Kurul kararı uyarınca yürütülen soruşturma ile ilgili
olarak düzenlenen Rapora, toplanan delillere, sözlü savunma toplantısındaki
açıklamalara ve incelenen dosya kapsamına göre;

A) 1- Çimbeton Hazır Beton ve Prefabrik Yapı Elemanları San. ve Tic.
A.Ş.’nin,

a) 11.3.2000 tarihinde İzmir hazır beton pazarına yönelik olarak
uygulamaya konan ve Temmuz 2000 itibarıyla yürürlükte olan pazar 1570
paylaşımı (müşteri paylaşımı ve tonaj tespiti) ve fiyat tespiti
anlaşmasına katılması,
b) 2001 yılının Ağustos ayında İzmir hazır beton pazarına yönelik olarak
rakiplerle müşteri paylaşımına ilişkin bir anlaşmaya katılması,
c) 2001 yılının Eylül ayında rakiplerle uyumlu eylem halinde tonaj
tespitinde bulunması,
d) 2002 yılının Mayıs ayında Aydın Valiliği Bayındırlık ve İskan Müdürlüğü
tarafından açılan 19 adet ilköğretim okulu inşaatı ihalesinde, kazanan
müteahhitlerin söz konusu işlerinin ve bölgedeki diğer bazı büyük
inşaat işlerinin paylaşımı anlaşmasına katılması, 1580
e) 2002 yılında çoğunluğu Mayıs ayında olmak üzere, İzmir Büyükşehir
Belediyesi İZSU Genel Müdürlüğü tarafından açılan dere ıslahı ve
genel amaçlı inşaat ihalelerini kazanan müteahhitlerin paylaşımı
anlaşmasına katılması,
f) 2002 yılının Nisan – Ekim arası döneminde İzmir, Aydın, Manisa ve
Burhaniye hazır beton pazarlarında rakiplerle uyumlu eylem halinde eş
zamanlı fiyat artırımında bulunması,

2- Batıçim Batı Anadolu Çimento Sanayii A.Ş.’nin (Batıbeton),
a) 11.3.2000 tarihinde İzmir hazır beton pazarına yönelik olarak 1590
uygulamaya konan ve Temmuz 2000 itibarıyla yürürlükte olan pazar
paylaşımı (müşteri paylaşımı ve tonaj tespiti) ve fiyat tespiti
anlaşmasına katılması,
b) 2001 yılının Eylül ayında rakiplerle uyumlu eylem halinde tonaj
tespitinde bulunması,
c) 2002 yılının Mayıs ayında Aydın Valiliği Bayındırlık ve İskan Müdürlüğü
tarafından açılan 19 adet ilköğretim okulu inşaatı ihalesini kazanan
müteahhitlerin ve bölgedeki diğer bazı büyük inşaat işlerinin paylaşımı
anlaşmasına katılması,
d) 2002 yılında çoğunluğu Mayıs ayında olmak üzere, İzmir Büyükşehir 1600
Belediyesi İZSU Genel Müdürlüğü tarafından açılan dere ıslahı ve
genel amaçlı inşaat ihaleleri sonucunda, kazanan müteahhitlerin
paylaşımı anlaşmasına katılması,
e) 2002 yılının Nisan – Ekim arası döneminde İzmir, Aydın, Manisa ve
Burhaniye hazır beton pazarlarında rakiplerle uyumlu eylem halinde eş
zamanlı fiyat artırımında bulunması,
04-77/1109-278
43
3- Akçansa Çimento Sanayi ve Ticaret A.Ş.’nin (Betonsa),
a) 11.3.2000 tarihinde İzmir hazır beton pazarına yönelik olarak
uygulamaya konan ve Temmuz 2000 itibarıyla yürürlükte olan pazar
paylaşımı (müşteri paylaşımı ve tonaj tespiti) ve fiyat tespiti 1610
anlaşmasına katılması,
b) 2001 yılının Ağustos ayında İzmir hazır beton pazarına yönelik olarak
rakiplerle müşteri paylaşımına ilişkin bir anlaşmaya katılması,
c) 2001 yılının Eylül ayında rakiplerle uyumlu eylem halinde tonaj
tespitinde bulunması,
d) 2002 yılında çoğunluğu Mayıs ayında olmak üzere, İzmir Büyükşehir
Belediyesi İZSU Genel Müdürlüğü tarafından açılan dere ıslahı ve
genel amaçlı inşaat ihalelerini kazanan müteahhitlerin paylaşımı
anlaşmasına katılması,
e) 2002 yılının Nisan – Ekim arası döneminde İzmir ve Burhaniye hazır 1620
beton pazarlarında rakiplerle uyumlu eylem halinde eş zamanlı fiyat
artırımında bulunması,

4- Lafarge Beton A.Ş.’nin,
a) 11.3.2000 tarihinde İzmir hazır beton pazarına yönelik olarak
uygulamaya konan ve Temmuz 2000 itibarıyla yürürlükte olan pazar
paylaşımı (müşteri paylaşımı ve tonaj tespiti) ve fiyat tespiti
anlaşmasına katılması,
b) 2001 yılının Ağustos ayında İzmir hazır beton pazarına yönelik olarak
rakiplerle müşteri paylaşımına ilişkin bir anlaşmaya katılması, 1630
c) 2001 yılının Eylül ayında rakiplerle uyumlu eylem halinde tonaj
tespitinde bulunması,
d) 2002 yılında çoğunluğu Mayıs ayında olmak üzere, İzmir Büyükşehir
Belediyesi İZSU Genel Müdürlüğü tarafından açılan dere ıslahı ve
genel amaçlı inşaat ihalelerini kazanan müteahhitlerin paylaşımı
anlaşmasına katılması,
e) 2002 yılının Nisan – Ekim arası döneminde İzmir hazır beton pazarında
rakiplerle uyumlu eylem halinde eş zamanlı fiyat artırımında
bulunması,,
1640
5- Aydın Modern Beton San. Tic. A.Ş.’nin,
a) 2001 yılının Eylül ayında rakiplerle uyumlu eylem halinde tonaj
tespitinde bulunması,
b) 2002 yılının Mayıs ayında Aydın Valiliği Bayındırlık ve İskan Müdürlüğü
tarafından açılan 19 adet ilköğretim okulu inşaatı ihalesini kazanan
müteahhitlerin ve bölgedeki diğer bazı büyük inşaat işlerinin paylaşımı
anlaşmasına katılması,
c) 2002 yılında çoğunluğu Mayıs ayında olmak üzere, İzmir Büyükşehir
Belediyesi İZSU Genel Müdürlüğü tarafından açılan dere ıslahı ve
04-77/1109-278
44
genel amaçlı inşaat ihalelerini kazanan müteahhitlerin paylaşımı 1650
anlaşmasına katılması,
d) 2002 yılının Nisan – Ekim arası döneminde İzmir, Aydın ve Manisa
hazır beton pazarlarında rakiplerle uyumlu eylem halinde eş zamanlı
fiyat artırımında bulunması,
dolayısıyla 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesinin ihlal edildiğine OYBİRLİĞİ ile,

6- Bu nedenle 4054 sayılı Kanun’un 16. maddesinin 2. fıkrası uyarınca 2002
yılı net satışları üzerinden, takdiren, Çimbeton Hazır Beton ve Prefabrik Yapı
Elemanları San. ve Tic. A.Ş.’nin %1'i olmak üzere 337.132.290.000.- TL.,
Batıçim Batı Anadolu Çimento Sanayii A.Ş.’nin %1'i olmak üzere 1660
1.471.051.360.000.- TL., Akçansa Çimento Sanayi ve Ticaret A.Ş.’nin %1'i
olmak üzere 2.317.095.080.000.- TL., Lafarge Beton A.Ş.’nin %1'i olmak
üzere 486.394.606.250.- TL. ve Aydın Modern Beton San. Tic. A.Ş.’nin %1'i
olmak üzere 114.470.748.387.- TL. para cezası ile cezalandırılmalarına
OYÇOKLUĞU ile;

B) Öte yandan, 4054 sayılı Kanun’un 10. maddesinin 1. fıkrası uyarınca
bildirim zorunluluğu olan ve (A) maddesinde yer verilen anlaşmaların
bildirilmemesinden dolayı, Çimbeton Hazır Beton ve Prefabrik Yapı Elemanları
San. ve Tic. A.Ş.’ne, Batıçim Batı Anadolu Çimento Sanayii A.Ş.’ne, Akçansa 1670
Çimento Sanayi ve Ticaret A.Ş.’ne, Lafarge Beton A.Ş.’ne ve Aydın Modern
Beton San. Tic. A.Ş.’ne, aynı Kanun’un 2004/1 sayılı Tebliğ ile değişik 16.
maddesinin (c) bendi uyarınca, katıldıkları her bir anlaşma için
2.970.794.000.- TL. ayrı ayrı idari para cezası uygulanmasına OYBİRLİĞİ ile,

C) Bildirim yükümlülüğünün yerine getirilmemesinden dolayı, 4054 sayılı
Kanun’un 19. maddesi gereğince, Çimbeton Hazır Beton ve Prefabrik Yapı
Elemanları San. ve Tic. A.Ş.’nin Nisan 2000’de (İstemi H. GÜREL, Erol
KADIOĞLU, İsmail TARMAN, Mehmet TARMAN, Ayhan Somer MORAN, Ali
İhsan ÖZGÜRMAN, Cemil Ersan ÇELİK), Ağustos 2001’de (İstemi H. GÜREL, 1680
Erol KADIOĞLU, Öner AKGERMAN, İsmail TARMAN, Mehmet TARMAN,
Mustafa GÜÇLÜ) ve Mayıs 2002’de (Walter MONTEVECCHI, Francesco
CALTAGIRONE, Mario CILIBERTO, Fabio GERA, Riccardo NICOLINI),
Batıçim Batı Anadolu Çimento Sanayii A.Ş.’nin Nisan 2000’de (Feyyaz N.
İZMİROĞLU, Tufan ÜNAL, Eşref BALTALI, Şinasi ERTAN, Seyit D. ŞANLI,
Muzaffer N. İZMİROĞLU, Sevinç İZMİROĞLU, Türkan BALTALI, M. Mustafa
BÜKEY) ve Mayıs 2002’de (Feyyaz N. İZMİROĞLU, Tufan ÜNAL, Eşref
BALTALI, Seyit D. ŞANLI, Muzaffer N. İZMİROĞLU, Sevinç İZMİROĞLU,
Türkan BALTALI, M. Mustafa BÜKEY, Meltem GÜNEL), Akçansa Çimento
Sanayi ve Ticaret A.Ş.’nin Nisan 2000’de (Ayduk ÇELENK, Paul Marie 1690
VANFRACHEM, Erhan KAMIŞLI, Hasan GÜLEŞÇİ, Bernard Victor Jean M.J.
GHINS, Jean Pierre Paul FELIX E.M. MELLEN, Albert SCHEUER, Ahmet
Vasfi PEKİN), Ağustos 2001’de (Erhan KAMIŞLI, Paul, Marie VANFRACHEM,
Ziya Engin TUNÇAY, Hazım KANTARCI, Bernard Victor Jean M.J. GHINS,
Jean Pierre Paul FELIX E.M. MELLEN, Albert SCHEUER, Ahmet Vasfi
PEKİN) ve Mayıs 2002’de (Erhan KAMIŞLI, Paul Marie VANFRACHEM, Ziya
Engin TUNÇAY, Hazım KANTARCI, Bernard Victor Jean M.J. GHINS, Stefan
DREHER, Albert SCHEUER, Ahmet Vasfi PEKİN), Lafarge Beton A.Ş.’nin
04-77/1109-278
45
Nisan 2000’de (Guillaume ROUX, A. Nuri ÖZKAYA, Ertan AKİŞ, Pierre
DAMNON, Münir CANKURTARAN), Ağustos 2001’de (Guillaume ROUX, A. 1700
Nuri ÖZKAYA, Saim KESKİN, Jean Pierre Le BOULICAUT, Ziya KAYACAN)
ve Mayıs 2002’de (S. Erdoğan PEKENÇ, Jean Pierre Le BOULICAUT, Ziya
KAYACAN, Mehmet GÖÇMEN, A. Ratip KUMBASAR) ve Aydın Modern
Beton San. Tic. A.Ş.’nin Mayıs 2002’de (Mehmet YAVUZ, Bülent ÖZAKDAĞ,
Mehmet Önder KÜKÜKKARAGÖZ) yönetim kurulunda görev yapan üyelerine,
dönemleri ile ilgili, ihlale konu her bir anlaşma için ayrı ayrı olarak, 4054 sayılı
Kanun’un 16. maddesinin 3. fıkrası uyarınca, teşebbüse verilen cezanın
%10'u oranında olmak üzere ayrı ayrı 297.079.400.- TL. idari para cezası
uygulanmasına OYBİRLİĞİ ile,
1710
D) Ufuk Beton A.Ş., Semkay Beton Ltd. Şti., As Beton Ltd. Şti., Ege Beton
A.Ş. ve Saka Beton A.Ş. hakkında soruşturma açılmasına gerek olmadığına
OYBİRLİĞİ ile,

E) 4054 sayılı Kanun’un 9. maddesi uyarınca, rekabetin tesisi ve ihlalden
önceki durumun korunmasını teminen, ihlale son verilmesi gereğinin ilgili
teşebbüslere bildirilmesine OYBİRLİĞİ ile,

karar verilmiştir.
1720




























04-77/1109-278
46

Rekabet Kurulu’nun 3.12.2004 Gün ve 04-77/1109-278 Sayılı Karar’ına
KARŞI OY GEREKÇESİ

Bilindiği üzere 4054 Sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un
16. maddesinin 2. fıkrasında, Kanun’un 4. ve 6. maddelerinde yasaklanmış
davranışları gerçekleştirdikleri Kurul Kararı ile sabit olanlara bir asgari
miktardan, (karar tarihinde 11.883.182.000 TL) aşağı olmamak üzere, ceza
verilecek teşebbüsler ile teşebbüs birlikleri ve/veya bu birliklerin üyelerinin bir
yıl önceki mali yıl sonunda oluşan ve Kurul tarafından saptanacak olan yıllık
gayrisafi gelirinin yüzde onuna kadar para cezası verileceği belirtilmektedir.
Başka bir ifadeyle, yasa yalnızca asgari ve azami ceza sınırları belirlemekte,
bunların arasında ne kadar ceza verileceğinin takdirini ise Kurul’a
bırakmaktadır.
Kurul bu takdir hakkını değişik yöntemlerle kullanabilir. Örneğin, olanak
bulunduğu durumlarda, ihlali gerçekleştiren teşebbüsün bu eylemden
sağladığı yararı saptayarak bunun iki ya da daha çok katı kadar ceza vermek
yoluna gidebilir. Yahut belirleyeceği bir maktu cezayı sözkonusu teşebbüse
(teşebbüslere) verebilir. Ya da doğrudan doğruya bir önceki (sonuçları elde
bulunan son) mali yılın cirosunun belirli bir yüzdesini ceza olarak belirleyebilir.
Kurul da çoğu zaman, özellikle hakça davranma endişesiyle bu sonuncu
yöntemi benimseyerek birden fazla teşebbüsün soruşturulan ihlali birlikte
yaptıklarını saptadığı durumlarda önce sözkonusu yüzdeyi genel biçimde
belirlemekte, sonra da bunu bireysel teşebbüsler için hafifletici ya da
ağırlaştırıcı nedenlere göre azaltma ya da çoğaltma yoluna gitmektedir.
Ne var ki, hakça davranmak amacıyla benimsenen bu yöntem,
soruşturulan teşebbüslerin cirolarının tespitinde farklı tanımlara itibar
edildiğinde önemli adaletsizliklere yol açabilmektedir. Bunun en tipik örneği
olarak ise başlıkta tanımlanan Kurul Kararı’nın konusu olan soruşturma
sonucunda hükmolunan cezalar gösterilebilir. Burada, 2002 yılı net satışları
üzerinden hesaplanacak %1’lik cezalarla cezalandırılması gerekli görülen beş
teşebbüsten ikisinin (Akçansa ve Batıçim) ciroları olarak hazır betonla birlikte
çimento üretim ve satışı sonucu elde ettikleri tutarlar esas alınırken diğer üç
teşebbüsten Çimbeton’un ayrı hükmî şahsiyetle Çimentaş olarak, Aydın
Modern Beton’un da Denizli Çimento olarak sürdürdükleri çimento faaliyetleri,
yalnızca ciro rakamlarının ayrıştırılmış olması sayesinde hesap dışı kalmıştır.
Bu ise ceza benimsenen belirleme yönteminin seçilmesinde gözetilen adaleti
büyük ölçüde zedelemiştir. Kurul bu yöntemi kullanacaksa ya Akçansa ve
Batıçim’in hazır beton satış toplamlarını çimentonunkilerden ayrıştırarak
hesaba katmalı, ya da her teşebbüs için ekonomik bakımdan bir bütün teşkil
eden tüm grubun cirosunu esas almak üzere, Çimbeton ve Aydın Modern
Beton’un sırasıyla Çimentaş ve Denizli Çimento cirolarını da hazır beton
cirolarına eklemeliydi, ki bu yola gidilirse Lafarge’ın en azından Türkiye
genelindeki çimento cirolarının da gözden kaçırılmaması gerekecekti.
Bu durum karşısında, ceza takdirinde yeterince duyarlı ve hakça
davranılmadığı yolundaki görüşüm nedeniyle Kurul’un başlıkta anılan
Karar’ının 6. maddesine katılmadım.

Murat GENCER
Rekabet Kurulu Üyesi
04-77/1109-278
47



(02.12.2004 tarih, 04-77/1109-278 sayılı Kurul Kararı’na)

KARŞI OY GEREKÇESİ


2002 ve 2003 yıllarında, uyumlu eylem halinde 4054 sayılı Kanun’un 4.
maddesine aykırılık teşkil eden fiyat tespitine katıldıkları anlaşılan Akçansa
Çimento Sanayi ve Ticaret A.Ş., Batı Grubu Şirketler (Batıçim Batı Anadolu
Çimento Sanayii A.Ş. ve Batısöke Söke Çimento Sanayii T.A.Ş.), Çimentaş
İzmir Çimento Fabrikası Türk A.Ş. ve Denizli Çimento Sanayii Ticaret
A.Ş.’nin 4054 sayılı Kanun’un 16.maddesinin 2. fıkrası ve 2004/1 sayılı Tebliğ
uyarınca, 2002 yılı net satışları üzerinden ceza verilmiştir. Batıçim ve
Akçansa’nın cezaya esas alınan ciroları içerisinde çimentodan elde edilen
cironun yanı sıra, hazır beton faaliyetinden elde edilen ciro da bulunmaktadır.

Oysa Çimentaş ve Denizli Çimento’nun cirolarında, hazır beton
faaliyetlerinden elde edilen cirolar bulunmamaktadır. Kanaatime göre,
Teşebbüslerin çimento ve hazır beton olarak ayrıştırıp gönderdikleri ciro
rakamları, yurt dışına satışlar gibi ciroda yer alması gereken değişik kalemleri
içermediğinden, teşebbüslerin pazar gücünü yansıtmayıp, ceza miktarının
belirlenmesinde itibar edilecek rakamlar değildir.

Bu durumda, teşebbüslere verilen cezalar arasında adaleti sağlamak
için, Çimentaş ve Denizli Çimento’nun çimento Cirolarına; Çimentaş ile aynı
ekonomik birlik içerisinde bulunan Çimbeton’un , Denizli Çimento ile aynı
ekonomik birlik içerisinde bulunan Modern Beton ve Aydın Modern Beton’un
cirolarının eklenerek, Batıçim ve Akçansa’nın ciroları ile aynı “ortak payda”ya
dayanmasının sağlanması gerektiğini düşünüyorum.

Bu gerekçelerle ilgili Kurul kararına katılamıyorum.






Prof.Dr.Nurettin KALDIRIMCI
Kurul Üyesi






Full & Egal Universal Law Academy