Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2011-4-350 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 11-62/1637-574
Karar Tarihi : 21.12.2011
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI 10
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE,
Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Dr. Murat ÇETİNKAYA,
Reşit GÜRPINAR, Prof. Dr. Metin TOPRAK
B. RAPORTÖRLER: Sinan BOZKUŞ, Selvi KOCABAY, Bahar ERSOY
C. BAŞVURUDA
BULUNAN :- Resen
D. HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA YAPILANLAR: 20
- Akdemir Otomotiv Sanayi ve Ticaret A.Ş.
1561 Sk. No:3/2 35110 Çınarlı/İzmir
- Bakırcılar Otomotiv Petrol Ürünleri Servis Hizmetleri ve Turizm
Ticaret Ltd. Şti.
Yenigöl Mah. Havaalanı Yolu Serik Cad. No:255 Antalya
- Bakırcılar Petrol Ürünleri Ticaret ve Sanayi Kollektif Şirketi Esat
Bakırcı ve Ortakları
Karagedik Mah. Sarıkız Mevkii Muğla Yolu Üzeri Fethiye/Muğla 30
- Borovalı Otomotiv Sanayi ve Ticaret A.Ş.
Çanakkale Cad. No:92 35060 Pınarbaşı/İzmir
- Parmaksızlar Otomotiv Sanayi İç ve Dış Ticaret Ltd. Şti.
Efeler Mah. İzmir Cad. No.95 Aydın
- Tokullar Otomotiv Sanayi ve Ticaret A.Ş.
Akçay Cad. No:267 Gaziemir/İzmir
40
- Yarımca Otomotiv Pazarlama Ticaret ve Sanayi A.Ş.
Akçeşme Mah. Menderes Bulvarı No:195 Gümüşler/Denizli
- Yatu Otomotiv Ticaret Sanayi ve İnşaat A.Ş.
Marmaris Yolu Kötekli Mevkii Üniversite Karşısı Muğla
E. DOSYA KONUSU: Ege Bölgesinde faaliyet gösteren ve Toyota markalı araçların
satışı ve satış sonrası hizmetlerini gerçekleştiren bayilerin 4054 sayılı Rekabetin
Korunması Hakkında Kanun’u ihlal ettiği iddiası.
50
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Rekabet Kurulu’nun 03.08.2011 tarih ve 11-44 sayılı toplantısında,
Ege Bölgesinde faaliyet gösteren ve Toyota markalı araçların satışını gerçekleştiren
11-62/1637-574
2
Parmaksızlar (Aydın), Yarımca (Denizli), Borovalı (İzmir), Akdemir (İzmir), Tokular (izmir),
Yatu (Bodrum), Bakırcılar (Antalya ve Fethiye) bayileri tarafından 4054 sayılı Kanun’un
ihlal edilip edilmediğinin tespiti amacıyla re’sen önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir.
G. DOSYA EVRELERİ: Rekabet Kurumu (Kurum) kayıtlarına 14.04.2011 tarih ve 2833
sayı ile giren başvuru üzerine yapılan inceleme sonucunda düzenlenen 26.05.2011 tarih
ve 2011-4-116/İİ-11-371.MG sayılı İlk İnceleme Raporu, Rekabet Kurulu(Kurul)’nun
02.06.2011 tarih ve 11-33 sayılı toplantısında görüşülerek önaraştırma yapılmasına karar 60
verilmiştir. Söz konusu Kurul Kararı uyarınca, başlatılan önaraştırma sürecinde, Toyota
Pazarlama ve Satış A.Ş. (Toyota) ve İstanbul ilinde faaliyet gösteren Toyota bayilerinin
4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun(4054 sayılı Kanun)’u ihlal edip
etmediğinin tespiti amacıyla Toyota’da yapılan yerinde incelemede Ege Bölgesinde faaliyet
gösteren Toyota bayilerinin rekabete aykırı davrandıklarına ilişkin bazı belgeler elde
edilmiştir. Bu çerçevede, Kurul’un 03.08.2011 tarih ve 11-44/994-M(2) sayılı toplantısında,
Ege Bölgesinde faaliyet gösteren ve Toyota markalı araçların satışını gerçekleştiren
Parmaksızlar (Aydın), Yarımca (Denizli), Borovalı (İzmir), Akdemir (İzmir), Tokular (izmir),
Yatu (Bodrum), Bakırcılar (Antalya ve Fethiye) bayileri tarafından 4054 sayılı Kanun’un
ihlal edilip edilmediğinin tespiti amacıyla re’sen önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir. 70
İlgili karar uyarınca yapılan inceleme sonucunda hazırlanan 09.12.2011 tarih ve 2011-4-
350/ÖA-11-377.SB sayılı Önaraştırma Raporu 12.12.2011 tarih ve REK.0.18.00.00-
110.02.02/612 sayılı Başkanlık Önergesi ile görüşülerek karara bağlanmıştır.
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda özetle; Akdemir Otomotiv Sanayi ve Ticaret
A.Ş., Bakırcılar Otomotiv Petrol Ürünleri Servis Hizmetleri ve Turizm Ticaret Ltd. Şti.,
Bakırcılar Petrol Ürünleri Ticaret ve Sanayi Kollektif Şirketi Esat Bakırcı ve Ortakları,
Borovalı Otomotiv Sanayi ve Ticaret A.Ş., Parmaksızlar Otomotiv Sanayi İç ve Dış Ticaret
Ltd. Şti., Tokullar Otomotiv Sanayi ve Ticaret A.Ş., Yarımca Otomotiv Pazarlama Ticaret ve 80
Sanayi A.Ş., Yatu Otomotiv Ticaret Sanayi ve İnşaat A.Ş. hakkında 4054 sayılı Kanun’un
41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek olmadığı kanaat ve sonucuna ulaşıldığı
ifade edilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. Hakkında Önaraştırma Yapılan Taraflar
I.1.1. Akdemir Otomotiv Sanayi ve Ticaret A.Ş. (Akdemir)
90
I.1.2. Bakırcılar Otomotiv Petrol Ürünleri Servis Hizmetleri ve Turizm Ticaret Ltd. Şti.
(Bakırcılar-Antalya)
I.1.3. Bakırcılar Petrol Ürünleri Ticaret ve Sanayi Kollektif Şirketi Esat Bakırcı ve
Ortakları (Bakırcılar-Fethiye)
I.1.4. Borovalı Otomotiv Sanayi ve Ticaret A.Ş. (Borovalı)
I.1.5. Parmaksızlar Otomotiv Sanayi İç ve Dış Ticaret Ltd. Şti. (Parmaksızlar)
100
I.1.6. Tokullar Otomotiv Sanayi ve Ticaret A.Ş. (Tokullar)
I.1.7. Yarımca Otomotiv Pazarlama Ticaret ve Sanayi A.Ş. (Yarımca)
11-62/1637-574
3
I.1.8. Yatu Otomotiv Ticaret Sanayi ve İnşaat A.Ş. (Yatu)
I.2. Toyota Bayi Danışma Kurulu (Danışma Kurulu)
Dosya mevcudu bilgi ve belgelerden, Danışma Kurulu’nun 2006 yılında Toyotasa
döneminde, Toyota markasının pazar payının ve müşteri memnuniyetinin arttırılması, 110
Toyota’nın pazardaki konumunun güçlendirilmesi amacıyla kurulduğu anlaşılmıştır. İlk
dönemlerde Danışma Kurulu’nda; Toyotasa’nın belirlemiş olduğu coğrafi bölgeleri temsil
eden ve ilgili bölgedeki bayiler tarafından seçilen 7 üye ve müşteri memnuniyeti puan
ortalaması bakımından ilk üçe giren 3 bayiyi temsil eden 3 üyenin bulunması
öngörülmüştür. Bununla birlikte daha sonraki dönemde müşteri memnuniyeti puan
ortalamasında ilk üçe giren bayilerin Danışma Kurulu’na üye olmasından vazgeçilmiş ve
sadece bölgeleri temsil eden üyelere yer verilmiştir. Danışma Kurulu’nda Toyota’yı
temsilen ise, satış, satış sonrası ve bayi geliştirme bölümlerinden yöneticiler yer
almaktadır.
120
Danışma Kurulu’nun gündem maddeleri, Toyota ve bayiler tarafından birlikte
belirlenmektedir. Söz konusu gündem maddeleri belirlenirken, Danışma Kurulu’na üye
bölge temsilcileri, bölgelerinde yer alan bayilerin dilek ve temennilerini toplayarak
Toyota’ya iletmektedir. Danışma Kurulu toplantılarının yılda 4 kez yapılması planlanmışsa
da, uygulamada bu toplantılar yılda bir veya iki defa gerçekleştirilebilmiştir.
Dosya mevcudu bilgi ve belgelerden, Danışma Kurulu’nun unvanının 2010 yılı itibarıyla
“Bayi İletişim Komitesi” olarak değiştirildiği ve 29.04.2011 tarihinden sonra da, söz konusu
oluşumun güncel unvanının “Toyota Proje Geliştirme ve İletişim Komitesi” olarak
belirlendiği anlaşılmıştır. “Toyota Proje Geliştirme ve İletişim Komitesi” toplantılarının daha 130
çok yeni projelerin ve fikirlerin üretilip tartışıldığı toplantılar haline getirilmesinin
hedeflendiği belirtilmiştir.
I.3. İlgili Pazar
I.3.1. İlgili Ürün Pazarı
Hakkında önaraştırma yürütülen teşebbüsler Toyota marka otomobillerin satışı, satış
sonrası yedek parça, bakım ve onarım hizmetlerini sunmaktadır. Bu çerçevede ilgili
ürün/hizmet pazarları “Toyota marka yeni otomobillerin dağıtımı, satışı ve pazarlaması ve 140
Toyota marka otomobillerin satış sonrası yedek parça, bakım ve onarım hizmetleri pazarı”
olarak tespit edilmiştir.
I.3.2. İlgili Coğrafi Pazar
Önaraştırmaya konu teşebbüsler Antalya, Muğla, Aydın, Denizli ve İzmir illerinde faaliyet
göstermekte olup, bu bölge Toyota Bayi Danışma Kurulu yapılanması çerçevesinde Ege
Bölgesi olarak adlandırılmaktadır. Bu nedenle dosya kapsamında ilgili coğrafi pazar
Toyota tarafından belirlenen coğrafi tanımlama paralelinde söz konusu illeri kapsayacak
şekilde “Ege Bölgesi” olarak belirlenmiştir. 150
11-62/1637-574
4
I.4. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
I.4.1. Yapılan Tespitler 160
Önaraştırma kapsamında yapılan yerinde incelemelerde Borovalı ve Yarımca bayilerinden
elde edilen, buna ek olarak Toyota ve Toyota İstanbul bayileri hakkında yürütülen
önaraştırma kapsamında Toyota’da bulunan ve mevcut önaraştırmanın başlatılmasına
dayanak oluşturan Ege bölgesi Toyota bayilerine ilişkin 27.03.2006 tarihli belgede yer alan
rekabet ihlali teşkil edebilecek ifadelerde; fiyat birlikteliği sağlansa dahi ikinci el, hediye,
kasko gibi uygulamalar sebebiyle gerçekte bunun sağlanamadığı, müşteriler tarafından
yapılan aramalarda liste fiyatı verme, yani liste fiyatından indirimli fiyat teklif etmeme
şeklinde bir uygulama başlatılmasının dahi büyük bir gelişme olacağı belirtilerek, rekabeti
bayiler olarak kendi aralarında değil diğer markalarla yaşamaları gerektiği ve bu konuda en 170
önemli faktörün de yetkili servislerin ortak hareket etmeleri olduğu yer almaktadır.
Bahse konu ifadeler, Ege bölgesi Toyota yetkili satıcılarının kendi aralarında rekabet
etmeme yönünde bir iradelerinin olduğunu göstermektedir. Ancak, fiyat dışında müşterilere
sunulan ek faydaların bu birlikteliğin önündeki en önemli engel olduğu vurgulanmakla
birlikte, bu faydaların sunulmaması şeklinde bir görüş ortaya çıkmamış, telefonda liste
fiyatının altına inmeme şeklinde bir uygulamanın bile büyük bir gelişme olacağı
belirtilmiştir. Bununla birlikte, bu ifadelerden, söz konusu uygulamanın hayata geçirildiğine
dair bir sonuca ulaşılmamıştır.
180
Mevcut önaraştırma kapsamında Yarımca bayisinde yapılan incelemede elde edilen
15.08.2007 tarihli “Ege Bölgesi Konsey Toplantısı” başlıklı belgede “Fiyat Birliği” şeklinde
bir el yazısı not ve sayfanın alt kısmında da “Pazartesiden itibaren telefonda liste fiyatı
verilecek” şeklinde bir ifade bulunmaktadır. Bu ifadelerden telefonda liste fiyatı verme
şeklinde bir uygulamanın hayata geçirilmeye çalışıldığı anlaşılmaktadır. Bunun yanı sıra,
Borovalı’dan elde edilen 19.09.2011 tarihli e-postada yer alan ifadelerde ise bir Akdemir
çalışanının Borovalı müşterisini arayarak serviste …. indirim yapılacağını söylediği
belirtilmekte ve bu konunun doğru olup olmadığı araştırılmaktadır. Aynı tarihli ve “Servis
indirimi” konulu başka bir e-postada yer alan “… Akdemir yeni araç satışında yarattığı
garip teklifleri, satış sonrasına yansıtarak, Mekanik işçiliğinde …. ıskontoya başlamış ve 190
tüm müşterilere telefon ile bilgi vermeye devam etmektedir. Konu …..’a aktarılmıştır."
ifadelerinden ise, Akdemir’in hem araç satışında hem de satış sonrası hizmetler
kapsamında mekanik işçilikte indirim yaptığının tespit edildiği ve Borovalı tarafından bu
durumun ….’a aktarıldığı anlaşılmaktadır. Borovalı ile yapılan görüşmeden ise, ….’ın söz
konusu dönemde Toyota’da Ege Bölgesi Satış Sonrası Koordinatörü olarak görev yaptığı
anlaşılmıştır.
Yukarıda yer verilen ifadelerden, bayiler arasında bir anlaşma olduğunu söylemek
mümkün değildir. Her ne kadar ….. tarafından 19.09.2011 tarihinde ….’a gönderilen e-
postada Akdemir genel müdürü ile bir görüşme yapmasının vakti geldiğine yönelik olarak, 200
rekabeti kısıtlayıcı bir anlaşma içerisinde olabilecekleri şeklinde yorumlanabilecek ifadeler
bulunsa da, bu görüşmenin yapılıp yapılmadığına dair herhangi bir bulguya
ulaşılamamıştır. Teşebbüsler esas olarak distribütör firma olan Toyota’yı devreye sokarak
bu durumun önüne geçmeye çalışmaktadırlar. Bu durumda ihlale konu olabilecek
uygulama Toyota tarafından bayilerin indirim yapmasının önüne geçilmesidir. Öte yandan
her ne kadar bahsi geçen belgede yer alan yazışmalar Toyota ve İstanbul bayileri
hakkında 03.08.2011 tarihinde yapılan önaraştırmanın sonuçlanmasından sonra
gerçekleşmiş olsa da, bu önaraştırma sürecinde Toyota’nın bayiler tarafından fiyat
birlikteliği yapılması ve indirim yapılmasının yasaklanmasına ilişkin uygulamalara dahil
11-62/1637-574
5
olduğunu gösteren bir bulguya rastlanmamış ve teşebbüs hakkında soruşturma açılmasına 210
gerek olmadığına karar verilmiştir1. Bu durum Toyota’nın bayilerin araç satış fiyatlarına ve
yaptıkları indirimlere müdahalesinin olmadığını göstermektedir. Bunun yanı sıra,
raportörlerce Borovalı ile yapılan görüşmede; Akdemir’in uygulamakta olduğu anlaşılan
mekanik işçilik ücretlerinde …. oranındaki indirimlere ilişkin hususun Toyota’ya iletilip
iletilmediği ve iletildi ise ne şekilde cevap verildiğine dair bilgi istenmiş ve şirket genel
müdürü tarafından, Toyota yetkilisinin bayilerin mekanik işçilik ücretlerinde yaptıkları
indirimlere hiçbir şekilde karışamayacağını, bu durumun rekabetin gereği olduğunu ifade
ettiği belirtilmiştir. Bunun sonucu olarak, diğer bayilerin uyguladığı mekanik işçilik
ücretlerinde herhangi bir değişiklik olmadığı, Borovalı’nın da mekanik işçilik ücretlerinde
yüksek oranlarda indirim yaparak diğer bayiler ile yoğun bir rekabete girdiği belirtilmiştir. 220
Bu çerçevede, Toyota’nın servis işçilik ücretleri ile ilgili bayilere herhangi bir müdahalede
bulunmadığı kanaatine ulaşılmış olup, bayiler arasında da bahse konu husus üzerinde bir
anlaşma olduğuna ilişkin yeterli bir bulgu elde edilememiştir.
Borovalı’dan elde edilen ve Duyar Danışmanlık Ltd. Şti. (Duyar) yetkilisi tarafından
22.10.2007 tarihinde Yatu Bayisi hissedarı ……’ya gönderilen başka bir e-postada ise,
İzmir, Antalya, Manisa, Muğla, Fethiye, Bodrum, Aydın ve Denizli’de bulunan toplam 10
Toyota bayisinin gizli müşteri denetimlerinin telefon görüşmesi ve/veya bayi ziyareti
şeklinde gerçekleştirilmesine ilişkin fiyat teklifi verildiği anlaşılmaktadır. Toyota İstanbul
bayileri hakkında yürütülen önaraştırmada elde edilen belgelerden, İstanbul bayilerinin 230
birlikte belirledikleri araç fiyatlarına ve indirim oranlarına bayi satış danışmanları tarafından
uyulup uyulmadığının denetlendiği ve bu amaçla 2007 yılında Duyar ile çalışıldığı, bu
firmanın bayilerde yaptıkları denetimlerde ses kayıtları aldığı tespit edilmiştir. Söz konusu
ses kayıtları ise sonrasında dinlenerek ve görüşmeye konu araç için verilen son fiyat tespit
edilerek, bayiler tarafından belirlenen sabit fiyatın uygulanıp uygulanmadığı ortaya
çıkarılmaya çalışıldığı anlaşılmıştır. 2007 yılında Ege Bölgesi bayilerinin de bahse konu
firmadan gizli müşteri denetimleri amacıyla fiyat teklifi almasından, bu bölge bayilerinin de
fiyat birlikteliğine ve bu kapsamda yeni araç satışları için bayiler tarafından belirlenen
fiyatlara uyulup uyulmadığının tespiti amacını taşıdıkları hususunu gündeme getirmektedir.
Diğer taraftan Borovalı ile yapılan görüşmede, 2007 yılında Ege Bölgesi yetkili satıcılarının 240
müşteri memnuniyetinin azalması sebebiyle tüm Ege Bölgesi bayileri olarak bayii
çalışanları ve bayilerin denetlenmesi adına Duyar’dan fiyat teklifi aldıkları ancak bayiler ile
Duyar arasında herhangi bir sözleşmenin imzalanmadığı, hâlihazırda bu denetimin Toyota
tarafından yapıldığı ifade edilmiştir. İncelemelerde ayrıca Duyar ile yapılmış herhangi bir
sözleşme, çalışma veya rapora da rastlanmamıştır.
Son olarak, Yarımca unvanlı bayiden elde edilen, Ege Bölgesi dışındaki diğer bölgelerden
bayilerin katıldığı toplantıya ilişkin “satış sonrası” başlıklı belgede ise “Yedek parça
tedarikinin acilen önüne geçilmelidir ve bunu yapmak isteyen bayilere taviz verilmemelidir.”
ifadesi yer almaktadır. Söz konusu ifadelerden bayilerin sigorta şirketlerine yedek parça 250
tedarikinin önüne geçmek istedikleri ve sigorta şirketlerine yedek parça satan bayilere taviz
verilmemesi gerektiğini belirttikleri anlaşılsa da, ifadelerin yeterince açık olmaması
nedeniyle böyle bir yargıya varmak güçtür. Diğer taraftan bahse konu ifadenin, bayiler
arasında mevcut bir anlaşma dâhilinde uygulanmasına karar verilen veya tartışılan bir
husus değil, Toyota tarafından yerine getirilmesi istenen bir talep şeklinde kaleme alındığı
anlaşılmaktadır. Bu durumda rekabet ihlali değerlendirmesine konu olabilecek uygulama
bayilerin distribütör firmaya bu yönde bir talep iletmelerinden ziyade, Toyota’nın bu talep
doğrultusunda veya kendi inisiyatifi ile sigorta şirketlerine yedek parça satışını
1 03.08.2011 tarih ve 11-44/994-340 sayılı Kurul Kararı.
11-62/1637-574
6
durdurmasıdır. Ancak Toyota’da yapılan yerinde incelemelerde bu yönde bir bulguya
ulaşılamamıştır. 260
I.4.2. Hukuki Değerlendirme
Teşebbüsler arasında gerçekleşen rekabeti kısıtlayıcı mahiyetteki anlaşma, uyumlu eylem
ve teşebbüs birliği kararları 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi çerçevesinde
değerlendirilebilecek uygulamalardır. 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesinde, amacı veya
etkisi rekabeti engelleme, sınırlama veya bozma olan teşebbüsler arası anlaşmalara,
uyumlu eylemlere ve teşebbüs birliklerinin kararlarına karşı genel bir yasaklama
getirilmiştir. Bu hüküm, bütün teşebbüsler arası anlaşma, karar ve uyumlu eylemlere geniş
bir şekilde uygulanmakta olup temel amacı, her bir teşebbüsün kendi ticari politikalarını ve 270
piyasadaki faaliyetlerini tek başına, bağımsız olarak belirlemesidir.
Raportörlerce yapılan yerinde incelemelerde elde edilen belgelerde, Ege Bölgesi Toyota
bayileri tarafından araç satışı ve bakım-onarım kapsamında işçilik ücretlerinde fiyat
birlikteliği yapılmaya ve sigorta şirketlerine yedek parça tedarikinin önlenmeye çalışıldığına
ilişkin emarelere rastlanmış olsa da, söz konusu belgelerde yer alan ifadeler temel
alınarak, bahse konu belgeleri destekleyen ve Kanun’un 4. maddesini ihlal edecek şekilde
bir yapının var olduğunu gösteren ve olası bir ihlalin taraflarını ortaya koyan bir bulguya
ulaşılamamıştır.
280
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre;
Dosya konusu iddialara yönelik olarak 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca
soruşturma açılmasına gerek olmadığına, şikayetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy