Rekabet Kurumu Başkanlığından,
(Danıştay Kararları Üzerine Verilen)
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2009-2-206 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 09-50/1238-312
Karar Tarihi : 2.11.2009
A.TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER 10
Başkan : Prof. Nurettin KALDIRIMCI (Başkan V.)
Üyeler :Mehmet Akif ERSİN, Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı
KARAKELLE, Doç.Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Murat ÇETİNKAYA,
Reşit GÜRPINAR
B.RAPORTÖRLER : E. Ebru ÖZTÜRK, Bayram Ali GEÇGİL, Adnan AKGÜN
C. BAŞVURUDA
BULUNAN : - Aysan Çevre Işıklandırma Malzemeleri San. Tic. Ltd. Şti 20
Temsilcisi: Av. Aydın ZEVKLİLER
Cumhuriyet Bulvarı, Keresteci Apt. No:203 Kat: 5
Alsancak/İzmir
D. KARŞI TARAF : - Elkamet Kunststofftechnik GmbH
Temsilcisi: Av. Volkan ALPOSKAY
Tibaş Vakfı Hanı, No:19 K:6/606 Konak/İzmir
- Selden A.Ş.
Yeşillik Cad. 230/604 35380 Karabağlar/İzmir 30
E. DOSYA KONUSU: Elkamet Kunststofftechnik GmbH’nin Aysan Çevre
Işıklandırma Malzemeleri San. Tic. Ltd. Şti’ne mal vermeyi reddettiği iddiası.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Şikayet dilekçesinde;
- Elkamet Kunststofftechnik GmbH’in (Elkamet) Aysan Çevre Işıklandırma
Malzemeleri San. Tic. Ltd. Şti’ne (Aysan) mal vermeyi reddettiği, Elkamet’in tutum ve
davranışlarının değişmemesi karşısında İzmir 1. Asliye Ticaret Mahkemesinde dava
açma zorunluluğu doğduğu, söz konusu davanın Aysan lehine sonuçlandığı ve 4054
sayılı Rekabetin Koruması Hakkında Kanun’un 57 ve 58. maddeleri uyarınca
tazminata hükmedildiği, 40
- Kararın temyizi üzerine, Yargıtay’ın, adliye mahkemelerinin tazminata
hükmedebilmesi için öncelikle Rekabet Kurulu’nun 4054 sayılı Kanun’un ihlal
edildiğine ilişkin kararı bulunmasının gerektiğine hükmettiği gerekçesiyle önceki
kararı bozduğu, başvurunun Yargıtay kararının gereğinin yerine getirilmesi amacıyla
yapıldığı
ifade edilmektedir.
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 19.1.2007 tarih ve 490 sayı ile giren
başvuru sonrasında, Elkamet’ten 6.3.2007 tarih ve 847 sayılı bilgi isteme yazısı ile
bilgi istenmiş ve hazırlanan 14.3.2007, tarih ve 2007-2-28/İİ-07-EÖ sayılı İlk İnceleme
Raporu, 19.3.2007 tarih ve REK.0.06.00.00-110/98 sayılı Başkanlık Önergesi ile 07-50
27 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır. Söz konusu Kurul
Kararı, Aysan vekili tarafından açılan dava neticesinde Danıştay 13. Dairesince
verilen 2009/6652 E. sayılı karar ile iptal edilmiştir. Bu hüküm gereğince, Rekabet
Kurulu’nun 16.9.2009 tarih ve 09-42/1061-M sayılı kararı ile, anılan başvuruya ilişkin
olarak önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir. Hazırlanan 20.10.2009 tarih ve
2009-2-206/ÖA-09-EÖ sayılı önaraştırma raporu 21.10.2009 tarih ve
REK.0.06.00.00-110/426 sayılı Başkanlık Önergesiyle 09-50 sayılı Kurul
toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; Elkamet’in, Aysan’a mal vermeyi
reddederek 4054 sayılı Kanun’u ihlal ettiği iddiasına ilişkin olarak önaraştırma 60
yapılmasına ya da soruşturma açılmasına gerek olmadığı sonucuna ulaşıldığı ifade
edilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. Dava Süreci
Dosyadaki bilgilere göre, Aysan vekili tarafından 23.9.1999 tarihinde İzmir 1. Asliye
Ticaret Mahkemesi’ne sunulan dava dilekçesinde; taraflar (Aysan-Elkamet) arasında
davalı Alman şirketinin (Elkamet) ürettiği aydınlatma ürünlerinin Türkiye’de
pazarlanması amacıyla bir temsilcilik sözleşmesi imzalandığı, davalının İzmir’de
mukim dava dışı Selden A.Ş. (Selden) şirketiyle bir diğer temsilcilik sözleşmesi
imzalayarak ve bu şirkete daha ucuz mal teslim ederek haksız rekabette bulunduğu, 70
ayrıca mal verilmeyeceği tehdidi ile müvekkilin Selden şirketi ile anlaşma yapmaya
zorlandığı, müvekkilin 4054 sayılı Kanun’un 56. maddesine göre geçersiz olduğu
iddia edilen bu sözleşmeyi imzaladığı ve böylece davalının sözleşmeyi ihlali
nedeniyle daha yüksek fiyata mal temin edilmek zorunda bırakılıp zarara uğratıldığı,
davalı tarafından dava dışı Selden firmasına gönderilen numune mallardan belli sayı
için bedel alınmayarak müvekkil aleyhine avantaj sağlanarak bu teşebbüsün rekabet
gücünün sınırlandırıldığı, davalının 4054 sayılı Kanun’un 4/a-c-d-e, 6/a-b
maddelerinde tanımlanan biçimde aynı ve eşit hak edim ve yükümlülüklere farklı
uygulamalar ile ayrımcılık yapıp rakiplerinin faaliyetlerini zorlaştırdığı ileri sürülerek
zararın 4054 sayılı Kanun hükümleri çerçevesinde tazmin edilmesi dava ve talep 80
edilmektedir.
İzmir 1. Asliye Ticaret Mahkemesi’nin 3.12.2004 tarih ve 2004/925 no’lu kararında
sunulan ve toplanan kanıtlar ile bilirkişi raporlarına dayanılarak, davalının eşit hak
yükümlülükler ve edimler için eşit durumdaki davacı ile dava dışı Selden firmasına
farklı şartların uygulanarak ve sözleşmeden doğan yükümlülüğü bulunduğu halde
mal vermeyi reddederek 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesine aykırı davrandığına,
davacının 4054 sayılı Kanun’un 58/2 maddesi gereğince zararının 3 katını
isteyebileceğine karar verilmiş ve ilgili tazminat miktarı belirlenmiştir.
Anılan kararın temyiz edilmesi üzerine ise 23.6.2006 tarihinde Yargıtay 11. Hukuk
Dairesi tarafından verilen karar ile ilk derece mahkemesinin verdiği hüküm aşağıdaki 90
gerekçeyle bozulmuştur:
“Mahkemece de davalının eylemlerinin 4054 sayılı Yasaya aykırı olduğu kabul
edilerek tazminata hükmedilmiştir. Hükme dayanak yapılan 4054 sayılı Yasa’nın 4
üncü maddesindeki rekabeti bozma, engelleme ya da kısıtlama niteliğindeki
eylemlerin ve aynı Yasa’nın 6. maddesindeki ‘hakim durumun kötüye kullanılması’
hallerinin varlığı halinde 4054 sayılı Yasa’nın 8. vd. maddelerinde ihlalin nasıl
engelleneceği ve yetkili birim tespit edilmiştir. Böyle bir durumda, Rekabet Kurulu’nun
harekete geçeceği 4054 sayılı Yasa’nın 4/54 ncü maddelerinde Kurul’un soruşturma
usulü ve kurul kararlarına karşı ancak Danıştay’a başvurabileceği anılan Yasa’nın 55
inci maddesinde belirlenmiştir. 100
4054 sayılı Yasa’nın 57 ve 58 inci maddelerinde ise rekabeti önleyici eylemlerin
tespitinden sonraki tazminat talepleri düzenlenmiş, tazminat taleplerinde Adli Yargı
görevlidir. Tazminata karar verebilmek için, ilgili anlaşma veya uygulamanın 4054
sayılı Yasa’ya aykırı olup olmadığının saptanması zorunludur ki, bu tespitte öncelikle
Rekabet Kurulu ve kurul kararına karşı da Danıştay görevlidir. Bu nedenle
mahkemece, öncelikle davacının bu davadan önce 4054 sayılı Yasa’ya göre Rekabet
Kurulu’na başvurup başvurmadığının araştırılması, başvurmuşsa, davalı eylemlerinin
4054 sayılı Yasa’ya aykırılığının tespiti yönünden, bu başvuru neticesini
kesinleşmesini bekleyerek sonuca göre karar vermesi, Rekabet Kurulu’na davadan
önce başvurmamışsa eldeki bu davanın Rekabet Kurulu’na başvurma olmadan 110
dinlenemeyeceği ve henüz dava açma zamanı gelmediği nazara alınarak karar
vermesi gerekirken, bu hususları yerine getirmeden işin esasına girilerek, yazılı
şekilde hüküm tesisi doğru olmadığından kararın davalı yararına bozulmasına karar
vermek gerekmiştir.”
Anılan karar gereğince Kurumumuza yapılan başvurunun incelenmesi sonucunda
düzenlenen 14.3.2007 tarih ve 2007-2-28/İİ-07-EÖ sayılı İlk İnceleme Raporu,
22.03.2007 tarihinde ve 07-27/248-83 sayı ile Rekabet Kurulu tarafından karara
bağlanmıştır. Kararda konuyla ilgili olarak 4054 sayılı Kanun çerçevesinde
önaraştırma yapılmasına ya da soruşturma açılmasına gerek olmadığına, şikayetin
reddine karar verilmiştir. 120
Anılan kararın iptali istemiyle Aysan vekili tarafından açılan davada, Danıştay 13.
Dairesince verilen 15.06.2008 tarih ve 2009/6652 E. sayılı karar ile;
“… davalı idarece davacının iddialarıyla ilgili olarak soruşturma
açılmasına gerek olup olmadığının tespiti için önaraştırma yapılmasına
karar verilmesi gerekirken, belirtilen sürece uyulmaksızın Kurul'ca
doğrudan, ilk inceleme raporu değerlendirilerek karar verilmesinde 4054
sayılı Kanun'a uyarlık görülmemiş”
olduğu gerekçe gösterilerek, kararın iptaline karar verilmiştir.
İYUK’un 28. maddesinin 1. fıkrasında;
“Danıştay, bölge idare mahkemeleri, idare ve vergi mahkemelerinin 130
esasa ve yürütmenin durdurulmasına ilişkin kararlarının icaplarına göre
idare, gecikmeksizin işlem tesis etmeye veya eylemde bulunmaya
mecburdur. Bu süre hiçbir şekilde kararın idareye tebliğinden başlayarak
otuz günü geçemez.”
hükmü yer almaktadır. Bu hüküm gereğince, Rekabet Kurulu’nun 16.9.2009 tarih ve
09-42/1061-M sayılı kararı ile, anılan başvuruya ilişkin olarak önaraştırma
yapılmasına karar verilmiştir.
I.2. Değerlendirme
Dosya konusu olayın bir dikey ilişki çerçevesinde sözleşmesel yükümlülüklerinin
yerine getirilmemesinden ibaret olduğu anlaşılmaktadır. Bundan dolayı ortaya çıkan 140
zararın tazmini için genel hukuk hükümlerine dayanılarak dava açılmasının yerinde
olacağı ve rekabet hukuku açısından yapılabilecek herhangi bir işlem bulunmadığı
anlaşılmaktadır.
Şikayet konusu, rekabet hukuku çerçevesinde ancak ‘mal vermeyi reddetme’
eyleminin koşullarının gerçekleştiğinin ortaya konması halinde 4054 sayılı Kanun’un
6. maddesi çerçevesinde ihlal olarak değerlendirilebilir. Bunun için gerekli koşulların
oluşup oluşmadığı aşağıda değerlendirilmektedir.
Avrupa Birliği rekabet hukuku uygulamalarında, pazarda hakim durumda olan bir
işletmenin satış yapmayı reddetmesi ya da satıştan kaçınması, pazarda rekabeti
azaltmak ya da tümüyle ortadan kaldırmak amacına yönelik olduğu veya bu etkiyi 150
haiz olduğu ölçüde yasaklanmıştır. Buna paralel olarak, Rekabet Kurulu 19.10.2004
tarih ve 04-66/949-227 sayılı kararına göre mal vermeyi kesmenin 4054 sayılı Kanun
kapsamındaki değerlendirmesinde:
“Mal vermeyi reddeden teşebbüsün hâkim durumda olması,
Hâkim durumdaki teşebbüsün uzun süre mal vermekte olduğu müşterisine mal
vermeyi reddetmesi ve mal vermeyi kesmenin objektif gerekçelere
dayanmaması,
Teşebbüsün bazı müşterilere mal satarken bazılarına ürün vermeyi
reddetmesi,
Mal vermeyi kesmesinin rekabeti kısıtlayıcı amacı olup olmadığı” 160
kriterlerinin birlikte dikkate alınması gerektiğini ortaya koymuştur .
Dosya konusu olayda öncelikle “Hâkim durumdaki teşebbüsün uzun süre mal
vermekte olduğu müşterisine mal vermeyi reddetmesi ve mal vermeyi kesmenin
objektif gerekçelere dayanmaması” koşulunun gerçekleşmediği görülmektedir.
Elkamet ile Aysan arasındaki temsilcilik sözleşmesi 1.4.1998 tarihinden itibaren
geçerli olmak üzere 12.2.1998 tarihinde; Elkamet ile Selden arasındaki temsilcilik
sözleşmesi ise yine 1.4.1998 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere 9.3.1998
tarihinde imzalanmıştır. Görüldüğü gibi iki sözleşme arasında bir aydan daha kısa bir
zaman bulunmaktadır. Dolayısıyla ortada uzunca bir süre devam eden bir ticari
ilişkinin bulunmadığı söylenebilecektir. 170
Diğer yandan mal vermeyi reddetme eyleminin hakim durumun kötüye kullanılması
olarak değerlendirilmesi için, ilgili piyasadaki rekabetin azalmasının amaçlanması ve
mal vermeyi kesmek için makul bir sebebin olmaması gerekmektedir. AB Komisyonu;
piyasadaki rekabetin azalması ile ilgili olarak, mal vermeyi reddetme eylemini rakibin
faaliyetlerini imkansız kılması ya da en azından ciddi miktarda ve kaçınılmaz olarak
ekonomik olmaktan çıkarması durumunda kötüye kullanma olarak
değerlendirmektedir.
Dosya konusu olayda yurt dışında mukim bir teşebbüs (Elkamet), Türkiye’de kendi
ürünlerinin dağıtımı için biri münhasır (Selden), diğeri münhasır olmayan (Aysan)
birden fazla temsilcilik vermekte ve bunlardan birine doğrudan mal vermeyerek, 180
münhasır temsilcisine yönlendirmektedir. Yukarıda yer verilen değerlendirmeler
ışığında, bu durumun herhangi bir şekilde rekabetin sınırlandırılması sonucunu
doğurduğunun söylenemeyeceği, Aysan ile yapılan sözleşmeden kaynaklanan
yükümlülüklerin yerine getirilmemesinden dolayı bir zarar ortaya çıkmış ise, bunun
genel hukuk hükümleri ya da ticaret hukuku hükümlerine göre çözümlenmesi
gerektiği sonucuna ulaşılmıştır. Dolayısıyla şikayet edilen teşebbüsün hakim
durumda olduğu kabul edilse dahi, bir kötüye kullanmadan söz edilemeyecektir. Kaldı
ki Elkamet vekili tarafından gönderilen yazıda Elkamet’in Türkiye’deki tahmini pazar
payının %(….) olduğu ifade edilmektedir.
Şikayet konusunun incelenmesi sırasında Elkamet ile Selden arasında 9.3.1998 190
tarihinde imzalanan sözleşmede aşağıdaki hükümlerin yer aldığı tespit edilmiştir:
- “Selden hiçbir rakip ürünü temsil etmeyeceğini, teklif etmeyeceğini ve bu ürünlerin
ticaretini yapmayacağını taahhüt etmektedir.” (md. 3)
- “Anlaşma 2 yıl için geçerlidir ve daha sonra her seferinde 12 ay uzatılacaktır.” (md.
7)
Rekabet etmeme yükümlülüğü içeren sözleşmenin belirsiz süreli olması nedeniyle
“2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği”nden
yararlanamayabileceği düşünülerek Elkamet vekiline bilgi isteme yazısı gönderilmiş,
cevap yazısında;
- Elkamet’in Türkiye’de 1.7.2003 tarihine kadar sadece Selden ile münhasır 200
mümessillik sözleşmesi imzaladığı,
- Selden ile yapılan sözleşmenin 1.7.2003 tarihine kadar devam ettiği, bu
tarihten itibaren Avşar Dış Ticaret Ltd. Şti. ile sözleşme yapıldığı
ifade edilmiştir. Dolayısıyla Elkamet ile Selden arasında imzalanan inceleme konusu
sözleşmenin yürürlükte olmadığı anlaşılmıştır.
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre; dosya konusu iddialara
ilişkin olarak, 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına
gerek olmadığına, şikâyetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
210
Full & Egal Universal Law Academy